Vào lúc tám giờ sáng, Albert đã có mặt tại nhà Beauchamp. Người đầy tớ đã nhận lệnh đưa anh vào gặp ngay lập tức. Beauchamp vẫn đang ngâm mình trong bồn tắm.
– Tôi đây, Albert lên tiếng.
– Chà, người bạn tội nghiệp của tôi, Beauchamp đáp, – tôi đang đợi cậu đây.
– Tôi không cần phải nói rằng tôi biết cậu quá chân thành và tử tế để không đi bàn tán về hoàn cảnh đau lòng ấy. Việc cậu cho gọi tôi là một minh chứng nữa cho tình cảm của cậu. Vì thế, không chần chừ gì nữa, hãy nói cho tôi hay, cậu có mảy may ý định nào về nguồn gốc của đòn giáng khủng khiếp này không?
– Tôi nghĩ mình nắm được một vài manh mối.
– Nhưng trước tiên, hãy kể cho tôi nghe toàn bộ chi tiết về âm mưu đáng xấu hổ này.
Beauchamp bắt đầu kể lại cho chàng trai đang chìm ngập trong hổ thẹn và đau đớn những sự việc sau đây. Hai ngày trước, bài báo đã xuất hiện trên một tờ báo khác ngoài tờ l’Impartial, và nghiêm trọng hơn, đó lại là một tờ báo nổi tiếng là cơ quan ngôn luận của chính phủ. Beauchamp đang dùng điểm tâm khi đọc được đoạn bài báo ấy. Anh lập tức gọi một chiếc xe mui trần và phóng thẳng đến tòa soạn. Dù theo đuổi những nguyên tắc đối lập hoàn toàn với chủ bút của tờ báo kia, Beauchamp—như đôi khi, thậm chí thường xuyên xảy ra—lại là bạn thân của ông ta. Vị chủ bút đang đọc với vẻ thích thú rõ rệt một bài xã luận trên chính tờ báo ấy bàn về củ cải đường, có lẽ là một tác phẩm do chính ông ta chắp bút.
– Ồ, chà! Beauchamp nói, – với tờ báo trên tay, bạn tôi ạ, chắc tôi không cần phải nói rõ lý do chuyến ghé thăm của mình rồi chứ.
– Cậu quan tâm đến vấn đề đường cát à? – vị chủ bút của tờ báo thân chính phủ hỏi.
– Không, Beauchamp đáp, – tôi chưa từng suy nghĩ về vấn đề đó; một đề tài hoàn toàn khác đang thu hút sự chú ý của tôi.
– Là gì thế?
– Bài viết liên quan đến Morcerf.
– Thật sao? Chẳng phải đó là một câu chuyện kỳ thú hay sao?
– Kỳ thú đến mức tôi nghĩ anh đang phải đối mặt với nguy cơ rất lớn bị kiện vì tội phỉ báng danh dự đấy.
– Hoàn toàn không; chúng tôi đã nhận được cùng với thông tin ấy tất cả những bằng chứng cần thiết, và chúng tôi hoàn toàn chắc chắn ngài de Morcerf sẽ không dám lên tiếng chống lại chúng tôi đâu; hơn nữa, tố giác những tên tội phạm khốn nạn không xứng đáng với phần thưởng danh dự trao cho chúng chính là một cách phục vụ tổ quốc.
Beauchamp chết lặng.
– Vậy ai là kẻ đã cung cấp thông tin chính xác đến thế cho các anh? – anh hỏi, – bởi tờ báo của tôi, nơi đăng tải thông tin đầu tiên về vụ việc này, đã buộc phải dừng lại vì thiếu chứng cứ; thế mà chúng tôi lại là bên quan tâm đến việc vạch trần ngài de Morcerf hơn các anh, bởi ông ta là một quý tộc ngang hàng của nước Pháp, trong khi chúng tôi đứng ở phe đối lập.
– Ồ, chuyện đó đơn giản lắm; chúng tôi không hề chủ động đi bới móc điều tiếng. Tin tức này được mang đến tận nơi cho chúng tôi. Hôm qua có một kẻ từ Yanina đến, mang theo một tập tài liệu vô cùng nặng ký; và khi chúng tôi còn đang chần chừ chưa dám đăng bài báo cáo buộc ấy, hắn bảo rằng nó sẽ được đem đăng ở một tờ báo khác.
Beauchamp hiểu rằng chẳng còn cách nào khác ngoài việc chấp nhận thực tế, bèn rời tòa soạn để phái một sứ giả đến báo cho Morcerf. Nhưng anh đã không thể gửi cho Albert những chi tiết sau đây, bởi các sự kiện diễn ra ngay sau khi người đưa thư vừa rời đi; cụ thể là vào cùng ngày hôm đó, một bầu không khí náo động dữ dội đã bùng lên tại Viện Quý tộc giữa những thành viên vốn dĩ rất điềm tĩnh của nghị viện uy nghiêm này. Hầu như tất cả mọi người đều đến trước giờ quy định và bàn tán rôm rả về biến cố buồn thảm sắp thu hút sự chú ý của công chúng hướng về một trong những đồng nghiệp lừng lẫy nhất của họ. Người thì đang chăm chú đọc bài báo, kẻ thì đưa ra bình luận và gợi nhắc lại những tình tiết càng làm củng cố thêm các cáo buộc.
Bá tước de Morcerf không được lòng các đồng nghiệp cho lắm. Giống như tất cả những kẻ phất lên nhờ thời thế, ông ta đã phải cậy nhờ vào sự kiêu ngạo để duy trì địa vị của mình. Giới quý tộc chân chính chế giễu ông ta, tầng lớp trí thức xa lánh ông ta, và những kẻ có phẩm giá thì bản năng khinh miệt ông ta. Thực tế, ông ta đang rơi vào hoàn cảnh đáng thương của một nạn nhân đã được chấm tên để hiến tế; một khi ngón tay của Thượng đế đã chỉ vào, ai nấy đều sẵn sàng hùa vào hô hào trừng phạt.
Chỉ có Bá tước de Morcerf là hoàn toàn mù tịt về tin tức này. Ông không đặt mua tờ báo chứa bài viết vu khống đó, và đã dành trọn buổi sáng để viết thư cùng dắt ngựa đi thử tài. Ông đến nơi vào giờ quen thuộc với vẻ mặt kiêu hãnh và tác phong ngạo mạn; ông bước xuống xe, rảo qua các hành lang và tiến vào phòng họp mà không hề mảy may chú ý đến sự ngập ngừng của đám gác cửa hay thái độ lạnh nhạt từ các đồng nghiệp.
Công việc đã tiến hành được nửa tiếng khi ông bước vào. Ai nấy đều cầm trên tay tờ báo mang tội cáo buộc, nhưng cũng như lệ thường, chẳng ai muốn gánh lấy trách nhiệm đứng lên mở màn cuộc tấn công. Cuối cùng, một vị quý tộc đáng kính, người được biết đến là kẻ thù không đội trời chung với Morcerf, bước lên bục phát biểu với vẻ trang trọng báo hiệu rằng thời khắc mong đợi đã điểm. Một sự im lặng nặng nề bao trùm; chỉ riêng Morcerf là không hiểu vì sao người ta lại dành sự chú ý sâu sắc đến thế cho một diễn giả vốn không phải lúc nào cũng được lắng nghe với sự dễ dãi nhường ấy.
Bá tước không để ý đến phần mở đầu, nơi diễn giả thông báo rằng thông điệp của ông ta mang tầm quan trọng sống còn đến mức đòi hỏi sự chú ý tuyệt đối của toàn viện; nhưng ngay khi nghe nhắc đến Yanina và Đại tá Fernand, ông ta tái mặt đi kinh hoàng khiến mọi thành viên đều phải rùng mình và dồn dọi ánh mắt về phía ông. Các vết thương tinh thần có một đặc điểm thế này,—chúng có thể được che giấu, nhưng không bao giờ lành miệng; luôn nhức nhối, luôn chực chờ rớm máu mỗi khi chạm vào, chúng vẫn cứ tươi rói và hở hoác trong lồng ngực.
Khi bài báo được đọc lên trong bầu không khí tĩnh lặng đến nghẹt thở theo sau đó, một cơn rùng mình lan khắp nghị viện, và ngay lập tức, mọi sự chú ý đổ dồn về phía vị diễn giả khi ông tiếp tục lời phát biểu. Ông trình bày những băn khoăn và khó khăn trong vụ việc này; rằng chính danh dự của ngài de Morcerf, và của toàn thể Viện Quý tộc, là điều ông muốn bảo vệ bằng cách khơi mào một cuộc tranh luận về các vấn đề cá nhân, vốn luôn là những chủ đề thảo luận vô cùng nhức nhối. Ông kết thúc bằng lời kêu gọi mở một cuộc điều tra, nhằm dập tắt lời đồn nhảm nhí trước khi nó kịp lan rộng, đồng thời khôi phục lại cho ngài de Morcerf vị thế mà ông từng nắm giữ từ lâu trong dư luận.
Morcerf bị choáng váng hoàn toàn trước tai hoạ lớn lao và bất ngờ này đến nỗi ông ta chỉ có thể ú ớ vài từ khi đưa mắt nhìn quanh hội đồng. Sự rụt rè ấy, vốn có thể xuất phát từ sự bàng hoàng của một kẻ vô tội cũng như nỗi hổ thẹn của một kẻ có tội, đã khiến một số người nảy sinh thiện cảm với ông; bởi những con người thực sự hào hiệp luôn sẵn lòng trắc ẩn khi bất hạnh của kẻ thù vượt quá giới hạn lòng thù hận.
Chủ tịch tiến hành bỏ phiếu, và quyết định mở cuộc điều tra đã được thông qua. Vị bá tước được hỏi ông cần bao nhiêu thời gian để chuẩn bị bản tự biện hộ. Can đảm của Morcerf đã hồi phục phần nào khi ông nhận ra mình vẫn còn sống sót sau đòn giáng khủng khiếp ấy.
– Thưa các ngài, – ông đáp, – không phải bằng thời gian mà tôi có thể đánh bật cuộc tấn công do những kẻ thù vô danh tiểu tốt, và chắc hẳn đang ẩn mình trong bóng tối, giáng vào tôi; mà là ngay lập tức, và bằng một tia chớp, tôi phải đập tan luồng chớp nhoáng vừa khiến tôi chấn động trong khoảnh khắc. Ôi, ước gì tôi có thể, thay vì dựng lên tấm khiên tự vệ này, đổ giọt máu cuối cùng để chứng minh với các đồng nghiệp quý tộc rằng tôi xứng đáng ngang hàng với họ.
Những lời này đã tạo ra một ấn tượng có lợi cho bị can.
– Vì vậy, tôi yêu cầu cuộc thẩm tra diễn ra càng sớm càng tốt, và tôi sẽ cung cấp cho viện mọi thông tin cần thiết.
– Ngài ấn định ngày nào? – vị chủ tịch hỏi.
– Hôm nay, tôi xin sẵn sàng phục vụ các ngài, – vị bá tước đáp.
Chủ tịch rung chuông. – Viện có chuẩn y để cuộc thẩm tra diễn ra ngay trong ngày hôm nay không?
– Có, – câu trả lời vang lên đồng thanh.
Một ủy ban gồm mười hai thành viên được tuyển chọn để xem xét các bằng chứng do Morcerf đưa ra. Cuộc điều tra sẽ bắt đầu vào lúc tám giờ tối hôm đó tại phòng họp của ủy ban, và nếu cần thiết phải hoãn lại, các thủ tục sẽ được tiếp tục vào mỗi buổi tối cùng giờ. Morcerf xin phép lui ra; ông cần phải thu thập các tài liệu mà ông đã chuẩn bị từ lâu nhằm đối phó với cơn bão này, điều mà sự cáo già của ông đã sớm tiên liệu được.
Beauchamp kể lại cho chàng trai toàn bộ những sự việc mà chúng ta vừa thuật lại; dẫu vậy, câu chuyện của anh có ưu thế hơn hẳn câu chuyện của chúng ta ở sự sống động của người trong cuộc so với vẻ lạnh lẽo của những trang giấy khô khan.
Albert lắng nghe, lúc thì run rẩy vì hy vọng, khi thì giận dữ, rồi lại hổ thẹn, bởi qua sự thổ lộ của Beauchamp, anh thừa biết cha mình có tội, và anh tự hỏi làm thế nào, khi đã nhúng chàm, ông có thể chứng minh được sự trong sạch của bản thân. Beauchamp ngập ngừng không muốn kể tiếp.
– Gì nữa? – Albert giục.
– Gì nữa ư? Bạn tôi ơi, cậu đang đặt lên vai tôi một nhiệm vụ đau đớn đấy. Cậu bắt buộc phải biết hết mọi chuyện sao?
– Dứt khoát là thế; và tôi thà nghe từ miệng cậu còn hơn từ ai khác.
– Vậy thì hãy tập trung hết can đảm vào, bởi chưa bao giờ cậu cần đến nó nhiều như lúc này.
Albert đưa tay lên trán như để tự thử thách sức chịu đựng của mình, giống như một kẻ đang chuẩn bị bảo vệ tính mạng bản thân bằng cách dốc thử khiên và mài giũa gươm giáo. Anh nghĩ mình đủ mạnh mẽ, nhưng anh đã nhầm lẫn giữa sự sốt ruột của cơn sốt và nghị lực thực sự. – Cứ nói tiếp đi, – anh giục.
– Buổi tối đã đến; cả Paris chìm trong sự ngóng trông. Nhiều kẻ bảo rằng cha cậu chỉ cần xuất hiện là đủ đè bẹp cáo buộc chống lại ông; nhiều kẻ khác lại khăng khăng rằng ông sẽ chẳng thèm ló mặt; trong khi một số người thì chạy đến đồn cảnh sát để dò la xem ông đã xin cấp hộ chiếu chưa. Tôi đã dùng toàn bộ sức ảnh hưởng của mình với một thành viên ủy ban, một vị quý tộc trẻ tuổi tôi quen biết, để kiếm một suất vào khán đài. Cậu ấy đón tôi lúc bảy giờ, và trước khi mọi người kéo đến, đã nhờ một nhân viên gác cửa xếp cho tôi vào một ô ghế lô. Tôi được che khuất bởi một chiếc cột, và nhờ thế có thể chứng kiến toàn bộ tấn bi kịch khủng khiếp sắp sửa diễn ra. Đúng tám giờ, mọi chỗ ngồi đều đã kín bóng người, và ngài de Morcerf bước vào đúng tiếng chuông cuối cùng. Ông cầm trên tay một vài tập tài liệu; nét mặt điềm tĩnh, bước đi vững chãi, và ăn mặc cực kỳ chỉn chu trong bộ quân phục cài khuy kín mít tận cổ. Sự xuất hiện của ông tạo ra một hiệu ứng tốt đẹp. Ủy ban toàn những người theo trường phái tự do, và vài người trong số họ đã bước tới bắt tay ông.
Albert cảm thấy lồng ngực mình như muốn nổ tung trước những chi tiết ấy, nhưng lòng biết ơn đan xen lẫn lộn trong nỗi buồn: anh sẵn sàng ôm chầm lấy những kẻ đã trao cho cha mình sự tôn trọng ấy vào thời khắc danh dự của ông đang bị tấn công dữ dội.
– Ngay lúc đó, một nhân viên gác cửa mang vào một bức thư gửi chủ tịch. – Ngài có quyền phát biểu, ngài de Morcerf, – vị chủ tịch nói khi bóc phong thư; và vị bá tước bắt đầu bài biện hộ của mình, tôi đoan chắc với cậu, Albert, một cách vô cùng hùng hồn và khéo léo. Ông đưa ra các tài liệu chứng minh rằng Tể tướng Yanina đã sủng ái và trao trọn niềm tin cho ông cho đến tận phút chót, khi ngài ủy phó cho ông một sứ mệnh sống còn với hoàng đế. Ông trưng ra chiếc nhẫn, biểu tượng quyền lực mà Ali Pasha thường dùng để đóng dấu thư từ, và đã trao lại cho ông để khi trở về dù bất kể ngày hay đêm, ông vẫn có thể diện kiến ngài, thậm chí vào sâu tận hậu cung. Đáng tiếc thay, sứ mệnh ngoại giao ấy đã thất bại, và khi ông quay lại để bảo vệ ân nhân của mình thì ngài đã qua đời. – “Nhưng,” vị bá tước nói, “niềm tin của Ali Pasha lớn đến mức trên giường bệnh, ngài đã phó thác người thiếp yêu dấu cùng con gái của ngài cho tôi chăm sóc.”
Albert giật mình khi nghe những lời ấy; câu chuyện về Haydée hiện về trong tâm trí, và anh nhớ lại những gì nàng từng kể về bức thông điệp đó, về chiếc nhẫn, cùng cách thức nàng bị đem bán và biến thành nô lệ.
– Và bài phát biểu ấy đã tạo ra hiệu ứng thế nào? – Albert lo lắng hỏi.
– Tôi thừa nhận nó đã tác động mạnh đến tôi, và quả thực, đến cả toàn bộ ủy ban nữa, – Beauchamp nói.
– Trong lúc đó, vị chủ tịchng thản nhiên mở bức thư vừa được gửi tới; nhưng những dòng đầu tiên lập tức thu hút sự chú ý của ông; ông đọc đi đọc lại, rồi dán chặt mắt vào ngài de Morcerf. – “Bá tước,” ông nói, “ngài vừa khai rằng Tể tướng Yanina đã giao phó vợ và con gái ngài ấy cho ngài chăm sóc phải không?” – “Thưa ngài, đúng vậy,” Morcerf đáp; “nhưng trong chuyện đó, cũng như mọi thứ khác, bất hạnh lại đeo bám tôi. Khi tôi trở về, Vasiliki và con gái con bé là Haydée đã biến mất.” – “Ngài có quen biết họ không?” – “Sự thân thiết của tôi với vị pasha và niềm tin tuyệt đối của ngài đã tạo cơ hội cho tôi ra mắt họ, và tôi đã gặp họ hơn hai mươi lần.”
– “Ngài có biết họ đã phiêu bạt đi đâu không?” – “Thưa ngài, tôi nghe nói họ đã ngã gục trước nỗi đau buồn, và có lẽ cả cảnh nghèo túng nữa. Tôi không giàu có; tính mạng tôi bị đe dọa từng phút; tôi vô cùng tiếc nuối vì không thể đi tìm họ.” Vị chủ tịch khẽ cau mày. – “Thưa các vị,” ông nói, “các vị vừa nghe bài biện hộ của Bá tước de Morcerf. Thưa ngài, ngài có thể đưa ra nhân chứng nào để chứng thực cho những điều ngài vừa khẳng định không?” – “Hỡi ôi, không thưa ngài,” vị bá tước đáp; “tất cả những kẻ từng vây quanh vị tể tướng, hay những người từng biết tôi ở vương triều của ngài, đều đã chết hoặc bỏ đi biệt xứ chẳng rõ nơi nao. Tôi tin rằng trong số đồng bào của mình, chỉ còn mình tôi sống sót sau cuộc chiến tranh kinh hoàng ấy. Tôi chỉ có trong tay những thư từ của Ali Tepelini mà tôi đã trình lên các ngài; chiếc nhẫn, kỷ vật thể hiện thiện ý của ngài, đang ở đây; và cuối cùng, bằng chứng thuyết phục nhất mà tôi có thể đưa ra sau một cuộc tấn công nặc danh, chính là sự vắng bóng của bất kỳ nhân chứng nào dám đứng lên chống lại tính trung thực của tôi cùng sự trong sạch trong binh nghiệp của tôi.”
Một tiếng thì thầm tán thưởng lan qua hội đồng; và vào khoảnh khắc đó, hỡi Albert, giả sử không có thêm biến cố nào xảy ra, thì vụ án của cha cậu đã cầm chắc phần thắng. Mọi việc chỉ còn chờ bỏ phiếu, thì vị chủ tịch tiếp lời: – “Thưa các ngài và thưa ngài đây,—chắc các ngài không phiền lòng khi lắng nghe một kẻ tự xưng là nhân chứng vô cùng quan trọng vừa mới xuất hiện. Hắn ta chắc chắn đến để chứng minh sự trong sạch hoàn hảo của đồng nghiệp chúng ta. Đây là bức thư tôi vừa nhận được về vấn đề này; chúng ta nên đọc nó, hay bỏ qua? Và chúng ta có nên phớt lờ sự cố này không?” Ngài de Morcerf tái mặt, hai tay siết chặt lấy những trang tài liệu ông đang cầm. Ủy ban quyết định lắng nghe bức thư; vị bá tước trầm ngâm và lặng im. Vị chủ tịch đọc:
– “Thưa ngài Chủ tịch,—Tôi có thể cung cấp cho ủy ban điều tra về hạnh kiểm của Trung tướng, Bá tước de Morcerf tại Epirus và Macedonia những chi tiết vô cùng quan trọng.”
Vị chủ tịch dừng lại, và vị bá tước tái mặt. Vị chủ tịch nhìn các thành viên tham dự. – “Đọc tiếp đi,” tiếng vọng vang lên từ mọi phía. Vị chủ tịch tiếp tục đọc:
– “Tôi đã có mặt tại hiện trường vào thời điểm Ali Pasha qua đời. Tôi đã chứng kiến những phút giây cuối cùng của ngài. Tôi biết số phận hiện giờ của Vasiliki và Haydée ra sao. Tôi hoàn toàn tuân lệnh ủy ban, thậm chí xin được vinh dự lắng nghe ý kiến. Tôi sẽ đứng ở phòng chờ khi bức thư này được giao đến tay ngài.”
– “Và nhân chứng này, hay đúng hơn là kẻ thù này, là ai?” – vị bá tước hỏi với giọng điệu đã biến sắc rõ rệt. – “Chúng ta sẽ biết ngay thôi, thưa ngài,” vị chủ tịch đáp. – “Ủy ban có muốn lắng nghe nhân chứng này không?” – “Có, có chứ,” tất cả đồng thanh đáp. Người gác cửa được gọi vào. – “Có ai ở phòng chờ không?” – chủ tịch hỏi.
– “Thưa ngài, có ạ.” – “Là ai?” – “Một người phụ nữ, đi cùng một kẻ hầu.” Mọi người nhìn nhau đầy vẻ dò xét. – “Dẫn cô ta vào,” vị chủ tịch lệnh. Năm phút sau, người gác cửa xuất hiện trở lại; mọi ánh mắt đổ dồn về phía cánh cửa, và tôi, – Beauchamp kể, – cũng chia sẻ chung nỗi mong chờ và hồi hộp ấy. Bước sau người gác cửa là một phụ nữ trùm tấm mạng lớn che kín mít người. Dáng vóc cùng làn hương thoang thoảng quanh cô ta cho thấy cô là người trẻ tuổi và rất có gu thẩm mỹ, nhưng chỉ có bấy nhiêu đó mà thôi. Vị chủ tịch mời cô gỡ tấm mạng xuống, và lúc bấy giờ người ta mới nhận ra cô khoác trang phục Hy Lạp, sở hữu nhan sắc tuyệt trần.
– À, – Albert nói, – chính là nàng.
– Ai cơ?
– Haydée.
– Ai bảo cậu thế?
– Hỡi ôi, tôi đoán thế đấy. Nhưng kể tiếp đi, Beauchamp. Cậu thấy đấy, tôi rất bình tĩnh và vững vàng. Thế mà chúng ta đã sắp tiến đến màn vạch trần rồi nhỉ.
– Ngài de Morcerf, – Beauchamp tiếp tục, – nhìn người phụ nữ này với vẻ kinh ngạc và hoảng sợ. Đôi môi nàng sắp sửa tuyên án sống chết cho ông ta. Đối với ủy ban, chuyến phiêu lưu này kỳ lạ và hấp dẫn đến mức sự quan tâm họ dành cho sự an toàn của vị bá tước giờ đây trôi tuột xuống hàng thứ yếu. Bản thân vị chủ tịch phải bước tới đặt ghế cho vị tiểu thư; nhưng nàng từ chối ngồi. Về phần vị bá tước, ông ta đã ngã khuỵu xuống ghế; rõ ràng đôi chân đã từ chối nâng đỡ cơ thể ông.
– “Thưa phu nhân,” vị chủ tịch nói, “ngài đã nhận lời cung cấp cho ủy ban một số chi tiết quan trọng liên quan đến vụ việc ở Yanina, và ngài đã tuyên bố mình là nhân chứng sống của sự kiện ấy.” – “Quả thực tôi là nhân chứng,” người phụ nữ lạ mặt đáp bằng chất giọng đượm buồn ngọt ngào cùng âm vang đặc trưng của miền Đông.
– “Nhưng xin phép được hỏi, chắc hẳn khi đó ngài còn rất nhỏ tuổi?” – “Tôi mới bốn tuổi; nhưng vì những sự kiện ấy gắn liền với sinh mạng gia đình tôi, nên không một chi tiết nào phai mờ trong trí nhớ tôi cả.” – “Những sự kiện ấy liên quan thế nào đến ngài? Và ngài là ai mà để lại ấn tượng sâu sắc đến vậy?” – “Sinh mạng cha tôi phụ thuộc vào đó,” nàng đáp. “Tôi là Haydée, con gái của Ali Tepelini, pasha vùng Yanina, và Vasiliki, người vợ yêu dấu của ngài.”
Vẻ thẹn thùng pha lẫn kiêu hãnh bất chợt bừng lên trên đôi gò má người thiếu nữ, ánh mắt sáng rực cùng thông báo vô cùng trọng đại của nàng đã tạo ra một chấn động không thể tả xiết trong hội đồng. Về phần vị bá tước, ông ta khó lòng suy sụp hơn nếu có một tia chớp giáng ngay dưới chân và mở ra một vực thẳm khổng lồ trước mặt.
– “Thưa phu nhân,” vị chủ tịch cúi đầu bày tỏ sự kính trọng sâu sắc nói, “cho phép tôi đặt một câu hỏi; và đây sẽ là câu hỏi cuối cùng: Ngài có thể chứng minh tính xác thực của những điều vừa tuyên bố không?”
– “Tôi chứng minh được, thưa ngài,” Haydée nói, rút từ dưới lớp khăn voan ra một chiếc túi sa tanh thơm phức: “vì đây là giấy chứng sinh của tôi, có chữ ký của cha tôi cùng các quan chức trọng yếu dưới quyền, và giấy chứng nhận rửa tội, do cha tôi đồng ý cho tôi được nuôi dưỡng theo đức tin của mẹ tôi—tài liệu sau này được đóng dấu bởi vị giáo chủ tối cao xứ Macedonia và Epirus; và cuối cùng (có lẽ là quan trọng nhất), biên bản mua bán thân xác tôi cùng mẹ tôi cho thương gia người Armenia El-Kobbir, thực hiện bởi viên sĩ quan Pháp, kẻ trong thỏa thuận bẩn thỉu với Triều đình Porte đã giữ lại cho riêng mình phần chiến lợi phẩm là vợ và con gái của vị ân nhân, rồi đem bán họ với giá bốn trăm nghìn franc.” Một sắc xanh xám xịt lan dọc đôi gò má vị bá tước, và mắt ông hằn lên những tia máu trước những lời buộc tội kinh hoàng này, được lắng nghe bởi hội đồng trong một bầu không khí im lặng đầy điềm gở.
Haydée vẫn điềm tĩnh, nhưng sự điềm tĩnh ấy còn đáng sợ hơn cả cơn thịnh nộ của người khác, trao cho vị chủ tịch văn bản mua bán viết bằng tiếng Ả Rập. Người ta đã dự liệu trước rằng một số tài liệu có thể viết bằng tiếng Ả Rập, tiếng Hy Lạp cổ hoặc tiếng Thổ Nhĩ Kỳ nên thông dịch viên của Viện đã túc trực sẵn. Một trong những vị quý tộc thông thạo tiếng Ả Rập, từng có thời gian học tập trong chiến dịch Ai Cập lừng danh, dõi theo từng chữ khi phiên dịch viên lớn tiếng đọc:
– “Tôi, El-Kobbir, thương gia nô lệ kiêm tổng quản hậu cung của Điện hạ, xác nhận đã nhận để chuyển giao cho hoàng đế tối cao, từ vị quý tộc người Pháp, Bá tước de Monte Cristo, một viên ngọc lục bảo trị giá tám trăm nghìn franc; xem như tiền chuộc cho một nữ nô lệ Cơ Đốc giáo mười một tuổi tên là Haydée, con gái chính thức của cố lãnh chúa Ali Tepelini, pasha vùng Yanina, và Vasiliki, người vợ sủng ái của ngài; cô bé đã bị bán cho tôi cách đó bảy năm cùng người mẹ, người đã qua đời lúc đặt chân tới Constantinople, bởi một đại tá người Pháp phục vụ dưới quyền Tể tướng Ali Tepelini tên là Fernand Mondego. Thương vụ kể trên được thực hiện vì lợi ích của Điện hạ, theo đúng ủy nhiệm tôi nhận được, với giá bốn trăm nghìn franc.
– “Lập tại Constantinople, dưới sự chuẩn y của Điện hạ, năm 1247 theo lịch Hégire.
– “Ký tên, El-Kobbir.”
– “Để văn bản này có đầy đủ thẩm quyền pháp lý, nó phải mang ấn tín hoàng gia, thứ mà bên bán có trách nhiệm cho đóng vào.”
Gần chữ ký của thương gia quả thực có con dấu của vị hoàng đế tối cao. Một sự im lặng kinh hoàng nối tiếp đoạn đọc văn bản này; vị bá tước đờ đẫn trân trân nhìn, ánh mắt ông dán chặt một cách vô thức vào Haydée, tựa hồ lóe lên những tia lửa và máu. – “Thưa phu nhân,” vị chủ tịch nói, “liệu chúng ta có thể tham khảo ý kiến từ Bá tước de Monte Cristo, người hiện tại, theo tôi được biết, đang ở Paris không?”
– “Thưa ngài,” Haydée đáp, “Bá tước de Monte Cristo, cha nuôi của tôi, đã ở vùng Normandy ba ngày nay rồi.”
– “Vậy ai đã xúi giục ngài thực hiện bước đi này, một hành động mà tòa án vô cùng mang ơn ngài, và hoàn toàn dễ hiểu nếu xét theo thân thế cùng những bất hạnh của ngài?” – “Thưa ngài,” Haydée đáp, “tôi bị thôi thúc thực hiện bước đi này bởi lòng kính trọng và nỗi đau thương. Dù là một tín đồ Cơ Đốc, xin Chúa hãy tha thứ cho tôi, tôi vẫn luôn tìm cách trả thù cho vị lãnh chúa lừng lẫy của mình. Kể từ khi đặt chân lên đất Pháp, và biết rằng tên phản tề đang sống ở Paris, tôi vẫn luôn âm thầm theo dõi. Tôi sống ẩn dật trong dinh thự của vị bảo hộ cao quý, nhưng đó là sự lựa chọn của tôi. Tôi yêu sự tĩnh lặng và cô tịch, bởi ở đó tôi được sống cùng những suy nghĩ và ký ức về những ngày tháng cũ. Nhưng Bá tước de Monte Cristo luôn bao bọc tôi bằng tất cả sự chăm sóc của một người cha, và chẳng có gì diễn ra trên thế giới này mà tôi lại không hay biết. Tôi thâu tóm mọi thứ trong sự tĩnh mịch của căn phòng,—ví dụ như, tôi đọc tất cả các tờ báo, mọi ấn phẩm định kỳ, cũng như từng bản nhạc mới phát hành; và nhờ việc theo dõi dòng chảy cuộc đời của kẻ khác như thế, tôi đã hay tin về những gì vừa diễn ra sáng nay tại Viện Quý tộc, cũng như những gì sắp sửa diễn ra vào tối nay; thế là tôi viết thư.”
– “Nói vậy,” vị chủ tịch nhận xét, “Bá tước de Monte Cristo hoàn toàn không hay biết gì về hành động hiện tại của ngài sao?” – “Ngài hoàn toàn không hề hay biết, và tôi chỉ có một nỗi sợ duy nhất, đó là ngài sẽ không đồng tình với việc tôi đã làm. Nhưng đây là một ngày vinh quang đối với tôi,” thiếu nữ tiếp tục, ngước ánh mắt rực lửa lên bầu trời, “ngày mà cuối cùng tôi cũng tìm thấy cơ hội để trả thù cho cha mình!”
Vị bá tước không thốt ra nửa lời suốt khoảng thời gian đó. Các đồng nghiệp nhìn ông ta, và chắc chắn cảm thấy xót xa cho tương lai của một con người đang lụi tàn dưới hơi thở thơm ngát của một người phụ nữ. Sự khốn cùng của ông được khắc họa bằng những đường nét u ám trên gương mặt. – “Ngài de Morcerf,” vị chủ tịch nói, “ngài có thừa nhận vị phu nhân này là con gái của Ali Tepelini, pasha vùng Yanina không?” – “Không,” Morcerf nói, chồm người định đứng dậy, – “đó là một âm mưu ti tiện do kẻ thù của tôi dựng lên.” Haydée, nãy giờ vẫn dán mắt ra cửa như đang chờ đợi ai đó, quay phắt lại, và trông thấy vị bá tước đang đứng thẳng người, bèn thét lên: “Ngài không nhận ra tôi ư?” nàng nói. “Chà, may mắn thay tôi lại nhận ra ngài! Ngài chính là Fernand Mondego, viên sĩ quan Pháp từng dẫn dắt đội quân của người cha cao quý của tôi! Chính ngài là kẻ đã dâng nộp pháo đài Yanina! Chính ngài, người được phái đến Constantinople để thương lượng với hoàng đế về sống chết của ân nhân, lại mang về một bản chỉ dụ giả ban ơn xá miễn toàn phần! Chính ngài, với tờ chỉ dụ đó, đã chiếm đoạt chiếc nhẫn của pasha, thứ ban cho ngài quyền lực trên Selim, kẻ gác lò! Chính ngài đã đâm chết Selim. Chính ngài đã đem bán chúng tôi, mẹ tôi và tôi, cho thương gia El-Kobbir! Kẻ sát nhân, đồ sát nhân, đồ sát nhân, trên vương miện của ngài vẫn còn vương máu của chủ nhân! Tất cả các ngài, hãy nhìn đây!”
Những lời ấy được thốt lên với sự kích động mãnh liệt và chân lý rành rành đến nỗi mọi ánh mắt đều đổ dồn lên trán vị bá tước, và bản thân ông ta cũng đưa tay quệt qua trán, như thể cảm nhận được máu của Ali vẫn đang vương vấn nơi đó. – “Ngài quả quyết nhận ra ngài de Morcerf chính là viên sĩ quan Fernand Mondego chứ?” – “Chính xác là hắn!” Haydée hét lên. – “Ôi mẹ ơi, chính mẹ là người từng nói: “Con được tự do, con có một người cha yêu dấu, con được định mệnh sắp đặt để trở thành gần như một nữ hoàng. Hãy nhìn kỹ kẻ đó đi; chính hắn là kẻ đã bêu đầu cha con trên mũi giáo; chính hắn là kẻ đã phản bội chúng ta! Hãy nhìn kỹ bàn tay phải của hắn, nơi có một vết sẹo lớn; dù con có quên đi dung mạo, con vẫn sẽ nhận ra hắn qua bàn tay đó, nơi từng hứng lấy từng đồng tiền vàng của thương gia El-Kobbir rơi xuống!” Tôi nhận ra hắn! À, giờ thì hãy để hắn thối mồm chối cãi xem hắn có nhận ra tôi không!” Từng lời thốt ra tựa những nhát dao đâm vào Morcerf, tước đoạt đi của ông ta phần lớn sức lực; vừa dứt câu cuối, ông vội giấu giấu giếm giếm bàn tay cụt ngón vào ngực áo, rồi ngả người khuỵu xuống ghế, chìm nghỉm trong khốn cùng và tuyệt vọng. Cảnh tượng này hoàn toàn đảo ngược quan điểm của hội đồng đối với vị bá tước bị buộc tội.
– “Bá tước de Morcerf,” vị chủ tịch nói, “đừng để bản thân gục ngã; hãy trả lời. Công lý của tòa án tối cao và vô tư hệt như công lý của Thượng đế; nó sẽ không dung thứ cho việc ngài bị kẻ thù giẫm đạp mà không cho phép ngài cơ hội tự vệ. Liệu có cần tiến hành thêm các cuộc điều tra nữa không? Liệu có nên cử hai thành viên của Viện sang tận Yanina không? Hãy nói đi!” Morcerf không đáp. Lúc bấy giờ tất cả các thành viên mới nhìn nhau đầy kinh hoàng. Họ thừa hiểu tính cách quyết liệt và bạo ngược của vị bá tước; chắc chắn phải là một đòn giáng kinh khủng lắm mới tước đoạt đi của ông ta dũng khí tự vệ. Họ ngỡ rằng sự im lặng đờ đẫn ấy sẽ tiếp nối bằng một cơn bùng nổ dữ dội. – “Nào,” vị chủ tịch hỏi, “quyết định của ngài là gì?”
– “Tôi không có gì để đáp lại,” vị bá tước cất giọng thều thào.
– “Con gái của Ali Tepelini đã nói sự thật phải không?” vị chủ tịch hỏi. – “Cô ấy chính là nhân chứng khủng khiếp mà ngài không dám thốt lên lời phủ nhận “Tôi vô tội” đó sao? Ngài thực sự đã phạm những tội ác mà ngài bị cáo buộc chứ?” Vị bá tước đảo mắt nhìn quanh với biểu cảm có thể làm mềm lòng cả loài hổ dữ, nhưng lại chẳng thể lay chuyển nổi các thẩm phán của ông ta. Rồi ông ngước mắt lên trần nhà, nhưng rút lại ngay lập tức như thể sợ mái nhà sẽ tung ra và phơi bày trước đôi mắt đầy đau khổ của ông một phiên tòa thứ hai mang tên thiên đàng, cùng vị thẩm phán khác mang tên Thượng đế. Kế đó, với một cử động gấp gáp, ông giật phăng chiếc áo khoác vốn đang bóp nghẹt lấy mình, rồi lao vụt khỏi phòng như một kẻ phát cuồng; tiếng bước chân ông dội vang trên hành lang trong giây lát, tiếp đó là tiếng bánh xe ngựa lộc cộc phóng đi bạt mạng. – “Thưa các ngài,” vị chủ tịch nói khi trật tự được vãn hồi, – “Bá tước de Morcerf có bị kết tội phản quốc, trọng tội, và có hành vi không xứng đáng với một thành viên của Viện này hay không?” – “Có,” toàn bộ các thành viên ủy ban điều tra đồng thanh đáp.
Haydée ở lại cho đến tận lúc buổi họp kết thúc. Nàng nghe bản án của vị bá tước được tuyên đọc mà không hề để lộ một nét mặt vui sướng hay thương cảm nào; đoạn, trùm tấm mạng lên mặt, nàng cúi đầu chào các vị nghị viên một cách đầy uy nghi, rồi bước đi với dáng vẻ đài hác mà nhà thơ Virgil thường gán cho các nữ thần của ông.
