Quán Thỏ Trắng ở giữa phố Hàng Đậu, chiếm tầng trệt của một ngôi nhà cao to, mặt trước có hai cửa sổ kiểu lá sách sập cửa máy chém. Trên vòm cửa ra vào tối om treo lủng lẳng một đèn lồng dài có hàng chữ đỏ trên mặt kính rạn nứt: Có nơi nghỉ trọ đêm.

Ba người bước vào trong quán.

Đấy là một căn phòng rộng, thấp, trần ám khói với những rầm đen nhuốm ánh sáng nhờ nhờ của một cây đèn dầu. Tường trát vữa quét vôi, đầy những hình vẽ tục tĩu, những câu tiếng lóng. Nền đất nện ẩm ướt nhớp nháp bùn trải rơm vun thay thảm. Quầy của mụ chủ quán đặt bên phải cửa ra vào, ngay dưới cây đèn.

Mỗi bên cửa căn phòng có sáu chiếc bàn kèm ghế, một đầu gắn chặt vào tường. Cuối phòng có cửa thông xuống bếp; bên phải gần quầy hàng có một lối đi vào những phòng trọ ổ chuột giá ba xu một tối. Vài nét về mụ chủ quán và khách hàng của mụ:

Mụ tên là Ponisse, làm nghề chứa trọ, bán quán và cho những người khốn khổ đầy rẫy trong các ngõ hẻm thuê quần áo.

Mụ khoảng bốn mươi tuổi, cao lớn, đẫy đà, có ria mép, giọng ồm ồm như giọng đàn ông, cánh tay to, bàn tay rộng chứng tỏ một sức khỏe khác thường. Mụ đội mũ trùm, vấn khăn mỏ quạ màu vàng đỏ, quàng một khăn san lông thỏ vắt chéo xuống ngực và thắt ra sau lưng. Chiếc váy bằng len xanh không che kín đôi giày đen cháy lẹm nhiều chỗ vì mụ hay gác lên bếp lò. Nước da mụ đỏ gay do uống nhiều rượu mạnh.

Mặt quầy hàng bọc kẽm bày những chiếc bình đai sắt có quai và nhiều cốc bằng thiếc. Trên một chiếc giá gắn vào tường có nhiều bình thủy tinh vụng về tạo hình Hoàng đế toàn thân. Trong bình đựng các loại rượu xanh đỏ đã pha chế thường được gắn nhãn Tình yêu tuyệt vời, Nguồn an ủi…

Một con mèo đen, to, mắt vàng ngồi cạnh mụ chủ quán trông như một tà thần.

Một nghịch cảnh khó tưởng, nếu không nhận biết tâm hồn con người là một cái gì không dễ thâm nhập, đó là một cành thông lộc thánh mua ở nhà thờ vào ngày lễ Phục sinh, đặt sau chiếc vỏ đồng hồ treo tường cũ kĩ.

Hai người mặt mày hung ác, râu ria lởm chởm, quần áo rách bươm, không thiết gì đến rượu, nhớn nhác thì thầm. Một trong hai tên, xanh xao, mặt tái mét đội mũ có chỏm kiểu Hy Lạp sụp xuống tận mí mắt, cố giấu bằng được bàn tay trái.

Ở bàn phía xa, một gã khoảng mười sáu tuổi, mặt non choẹt, hốc hác, bủng beo, da thiết bì, mắt lờ đờ, tóc đen trùm kín gáy, loại thiếu niên sớm trác táng đang rít một tẩu thuốc ngắn. Lưng dựa vào tường, hai tay thủ trong áo khoác, chân duỗi thẳng trên ghế, nó chỉ rời chiếc tẩu khi tu chai rượu mạnh đặt trước mặt.

Những khách quen khác của quán rượu, nam cũng như nữ đều có chung bộ mặt hoặc dữ tợn hoặc lì lợm. Khi vui thì thô bỉ, tục tĩu, lúc lặng thì ủ rũ. Đây là tất cả khách của quán rượu khi bọn ba người Chọc Tiết, Sơn Ca và người lạ mặt bước vào.

Không thể không giới thiệu kĩ ba nhân vật quan trọng nổi bật trong thiên truyện này.

Chọc Tiết cao to như hộ pháp có bộ tóc vàng nhạt gần như trắng, lông mày rậm, chòm râu quai nón hung hung dữ tợn. Nắng gió, đói khát, công việc khổ sai nặng nhọc đã khiến nước da y sạm lại xanh bủng, nhợt nhạt, đúng là màu da đặc biệt của bọn tù. Mặc dù mang cái tên khủng khiếp “Chọc Tiết”, đặc điểm của con người này là táo bạo, lỗ mãng chứ không hung ác, tuy cái trán dô ra khác thường cho thấy trội lên tính cách khát khao tình dục, giết chóc.

Y mặc áo khoác xanh cũ kĩ, quần bằng nhung thô, trước đây màu xanh, bây giờ phủ một lớp bùn dày nên không phân biệt được màu gì nữa.

Dị thường và kỳ lạ, Sơn Ca thuộc tầng lớp những người trong trắng chân thực giữa lúc sa ngã vẫn giữ được bản chất. Ở những con người như thế, dường như thói hư tật xấu trở nên bất lực, không thể xóa được các dấu ấn cao quý mà Thượng đế đã đặc ân phú cho họ.

Sơn Ca mới ngoài mười sáu tuổi, vầng trán trắng trẻo, thanh khiết, gương mặt trái xoan đều đặn, lông mi dài hơi cong chia nửa đôi mắt xanh và to. Tuổi dậy thì khiến đôi má tròn hồng hào thêm mịn màng, miệng nhỏ, đỏ thắm, mũi dọc dừa thanh tú, má có lúm đồng tiền tạo nét dịu dàng, duyên dáng. Hai bím tóc màu tro sáng rũ xuống đến giữa má được tết thành lọn vắt sau dái tai trắng hồng và thắt bằng chiếc khăn tay lớn vải xanh trông như đuôi sóc.

Một chuỗi hạt san hô ôm lấy cái cổ đẹp trắng nõn nà, chiếc váy vải tơ pha len quá rộng cho thấy một thân hình thanh mảnh, mềm mại, thon thả. Chiếc khăn quàng da cam cũ viền rua xanh lục thắt chéo xuống ngực. Giọng nói duyên dáng của cô khiến người bảo vệ cô sững sờ. Quả thế, giọng nói dịu dàng, ngân vang, êm ái ấy có sức lôi cuốn mạnh nên đám người mạt hạng gồm những tên gian ác và những phụ nữ lạc loài cùng cảnh, thường nài cô hát, lắng nghe đắm đuối và gọi cô bằng cái tên đáng yêu: Sơn Ca.

Sơn Ca còn một biệt hiệu khác nữa, có lẽ vì những nét ngây thơ trong trắng mà bọn người ấy gọi cô là Fleur-de-Marie, theo tiếng lóng của chúng có nghĩa là Trinh Nữ.

.

Người bênh vực Sơn Ca chừng ba mươi đến ba mươi sáu tuổi. Bề ngoài của Rodolphe (ta gọi ông là Rodolphe) tập trung nhiều nét tương phản kỳ lạ. Ông đẹp, có thể nói là quá đẹp đối với một người đàn ông. Nước da ông tai tái một cách thanh nhã, đôi mắt màu xanh sáng viền quầng xanh nhạt, ít khi mở to, dáng đi uể oải, ánh nhìn lơ đãng; nụ cười châm biếm của một người dường như chán đời vì thể chất nếu không suy yếu thì ít ra cũng ảnh hưởng cuộc sống giàu sang thừa thãi, ăn không ngồi rồi, thế nhưng, với bàn tay thanh nhã, trắng trẻo, Rodolphe vừa quật ngã một tên côn đồ to khỏe nhất, đáng gờm nhất trong khu phố.

Một vài nếp nhăn trên trán chứng tỏ Rodolphe là người hay suy nghĩ sâu xa, trầm tư mặc tưởng, thế nhưng vành môi cương nghị, phong thái uy nghi, quả quyết lại nói lên con người hành động, có sức mạnh và gan dạ, vượt hẳn người thường. Ánh mắt ông thường chứa đựng một nét u sầu và lòng trắc ẩn hào hiệp, lòng thương xót thiết tha hiện lên nét mặt phúc hậu. Trái lại có những lúc ánh mắt đó trở nên nghiêm khắc, dữ tợn, khinh khi, tàn nhẫn khiến người ta khó tin rằng ở con người đó có thể có những xúc cảm dịu dàng.

Trong lúc giao đấu với Chọc Tiết, Rodolphe không tỏ ra giận dữ, thù hằn. Tin vào sức mình, vào tài nghệ của mình, Rodolphe chỉ có sự khinh khi, giễu cợt khi quật ngã y. Để hoàn chỉnh chân dung Rodolphe, ta phải nói đến màu tóc hạt dẻ sáng đồng màu với đôi mày cong cong cao quý và hàng ria mảnh, mượt mà, cái cằm hơi dô, cạo nhẵn. Riêng lời ăn tiếng nói của Rodolphe giống hệt đám khách trong quán. Một chiếc cà vạt đen thắt chểnh mảng quanh cái cổ thon, thanh nhã, đẹp như tượng, buông lơi xuống cổ áo choàng xanh có màu trắng nhờ nhờ cũ kĩ. Hai hàng đinh đóng dưới đôi giày thô.

Tóm lại, nhìn bề ngoài, trừ đôi bàn tay thanh nhã khác thường, khó mà phân biệt được Rodolphe với lũ khách trong quán, trong khi dáng vẻ quả quyết của ông lại biểu hiện lòng gan dạ, tỉnh táo khiến khoảng cách giữa họ rất lớn.

Bước vào quán, Chọc Tiết đặt bàn tay rộng, lông lá lên vai Rodolphe và nói to:

– Tất cả hãy chào đại ca của tao đi! Các mày ạ! Người anh em này vừa quật ngã tao. Đó là lời khuyến cáo đối với những ai vẫn có ý định muốn bị gãy sườn hoặc muốn bị đập vỡ sọ. Kể cả Thầy Đồ, lần này lão sẽ gặp kẻ trên tài… Tao xin đảm bảo và cược thế đấy!

Nghe câu nói đó, từ mụ chủ quán đến mọi người trong quán, tất cả đều nhìn người đánh ngã Chọc Tiết bằng con mắt kính nể, sợ sệt. Một số kéo lùi những chiếc cốc, chiếc bình ở đầu bàn, vội vàng như muốn dành chỗ ngồi cho Rodolphe. Một số khác đến gần Chọc Tiết khẽ thì thào để hỏi những chi tiết về người lạ mặt đã gia nhập thế giới của họ một cách vẻ vang như vậy.

Mụ chủ quán mỉm nụ cười duyên dáng nhất chào Rodolphe, một sự kiện thật khác thường, quá sức tưởng tượng, hoang đường đối với lịch sử quán Thỏ Trắng. Mụ rời quầy đến bàn Rodolphe xem ông muốn cho những người cùng đi dùng món gì. Nên nhớ rằng ngay cả Thầy Đồ, tuy khét tiếng gian ác, đã từng khiến Chọc Tiết phải run sợ cũng không được mụ quan tâm đối đãi như vậy.

Một trong hai người khách mặt mày hung ác mà ta đã biết (người xanh xao, luôn che giấu bàn tay trái và kéo sụp chiếc mũ Hy Lạp xuống trán) cúi xuống bên cạnh mụ chủ quán hỏi bằng giọng khàn khàn khi mụ đang lau kĩ chiếc bàn mà Rodolphe ngồi:

– Hôm nay Thầy Đồ có đến không?

– Không.

– Thế hôm qua?

– Lão có đến.

– Với con ghệ mới à?

– Ái chà, mày coi tao là “cớm” à, mày tưởng rằng nghe mày phỉnh thì tao sẽ bán khách hàng của tao ư? – Mụ đốp chát trả lời.

– Chiều nay tôi hẹn gặp Thầy Đồ, chúng tôi có việc làm ăn với nhau.

– Công với việc! Chắc lại một vụ đánh quả đặc biệt của chúng mày chứ gì, quân giết người!

– Giết người! – Tên côn đồ đay lại, giận dữ. – Chính bọn giết người nuôi sống mụ đấy.

– Ái chà, có để tao yên không nào? – Mụ chủ quán quát to, lăm lăm giơ cao chiếc bình trên đầu gã.

Tên kia lẩm bẩm lùi về chỗ ngồi.

Sơn Ca bước theo Chọc Tiết vào trong quán, gật đầu chào gã thiếu niên có bộ mặt ủ rũ.

Chọc Tiết nói lớn với gã này:

– Ê, Cá Trê, mày vẫn nốc rượu đều đấy chứ?

– Vẫn! Tôi thà nhịn đói, chân không giày còn hơn là thiếu rượu đổ cổ họng, thuốc nhồi tẩu. – Gã thiếu niên the thé trả lời và vẫn không thay đổi tư thế, phun khói thuốc lá mù mịt.

– Chào mẹ Ponisse. – Sơn Ca lên tiếng.

– Chào Sơn Ca. – Mụ chủ quán chào lại và đến gần để xem xét bộ quần áo mà mụ cho cô bé đáng thương thuê. Sau đó, mụ nói với giọng hài lòng, cục cằn. – Tốt! Cho mày thuê quần áo cũng khoái, mày sạch như con mèo con. Vì vậy tao không muốn cho cái bọn phải gió như con Thợ Tiện và con Đầu Lâu thuê chiếc khăn quàng đẹp màu da cam này đây. Cũng chính tao đã bảo ban mày từ ngày mày ra tù là phải thật thà. Cả thành phố này, nói thật, không ai sánh được với mày.

Sơn Ca cúi đầu không mảy may kiêu hãnh trước những lời khen của mụ.

– Này! – Rodolphe nói. – Bà cũng có cành lộc thánh ư? – Vừa hỏi ông vừa chỉ nhánh cây thiêng liêng đặt sau chiếc đồng hồ.

– Sao kia? Thế cứ phải sống như những kẻ vô đạo à? – Mụ khờ khạo trả lời. Rồi quay lại với Sơn Ca:

– Sơn Ca, con hát cho chúng ta nghe một vài bài chứ?

– Sau bữa ăn đã, mẹ Ponisse ạ.

– Thưa ông, tôi có thể dọn hầu ông món gì? – Mụ hỏi để lấy lòng Rodolphe, mong được che chở lúc cần.

– Bà hỏi Chọc Tiết ấy. Anh ta ăn, tôi trả tiền.

– Tốt thôi! – Mụ nói và quay sang tên côn đồ. – Mày muốn ăn gì, thằng nỡm?

– Hai lít vang mười hai xu, một món thập cẩm* và ba khoanh bánh mì thật mềm, thêm một bát thập cẩm nữa.

Các thức ăn thừa, khi dọn bàn, đầu bếp nhà giàu lấy đem bán cho các hàng cơm đầu ghế.

– Tao thấy lúc nào mày cũng là thằng phàm ăn, mày luôn thích món thập cẩm.

– Này Sơn Ca, – Chọc Tiết hỏi – bây giờ cô em có thấy đói không?

– Cháu muốn ăn gì, ngoài món thập cẩm? – Rodolphe hỏi.

– Ồ không, cơn đói của cháu qua rồi.

– Nhưng mày hãy nhìn ông anh tao! – Vừa cười lớn, Chọc Tiết vừa chỉ Rodolphe. – Mày không dám liếc nhìn ông ấy nữa sao?

.

Sơn Ca đỏ mặt, lim dim mắt không trả lời. Một lúc sau, mụ chủ quán thân hành đến bày lên bàn một bình rượu vang, một đĩa bánh và món thập cẩm. Chọc Tiết thấy đúng khẩu vị của mình, khoái quá:

– Trời! Ngon tuyệt! Cứ như một cái xe thồ, ai mà chẳng khoái, người ưa ăn mỡ cũng như người thích ăn nạc, người thích ngọt cũng như người thích mặn. Gà này, cá này, sườn này, vỏ pa tê này, cá trích này, pho mát này, rau này, lại cả đầu cun cút, cả bánh quy, xa-lát. Ăn đi nhóc, ngon lắm… Thế hôm nay mày đã ních gì chưa?

– Có chứ! Sáng nay tôi đã ăn một xu sữa, một xu bánh như mọi ngày.

Giữa lúc ấy một nhân vật bước vào quán làm ngừng câu chuyện và mọi người đều ngẩng đầu lên.

Đấy là một người khó đoán tuổi, nhanh nhẹn, khỏe mạnh, mặc áo vest, đội mũ kết và khá quen cách xử sự trong quán. Gọi bữa ăn tối bằng ngôn ngữ quen thuộc nơi đây, người ấy nhanh nhẹn tìm chỗ ngồi để theo dõi hai nhân vật có bộ mặt gian ác, một tên trước đó đã hỏi thăm về Thầy Đồ. Mắt anh ta không rời bọn chúng, lại ngồi khuất nên bọn này không hề biết là đang bị theo dõi.

Câu chuyện bị ngắt quãng lại tiếp tục. Tuy lỗ mãng, Chọc Tiết vẫn giữ thái độ tôn kính trong xưng hô với Rodolphe. Loại người này không tôn trọng pháp luật nhưng lại tôn trọng sức mạnh.

Y nói với Rodolphe:

– Thật tình tôi đã bị nhừ đòn nhưng tôi rất khoái vì đã được gặp ông.

– Vì món thập cẩm hợp khẩu vị chứ gì?

– Vì tôi nóng lòng được thấy ông đụng độ với lão Thầy Đồ, lão luôn luôn quật ngã tôi, được thấy đến lượt lão bị hạ gục, tôi rất khoái.

– À, anh tưởng để làm anh vui thích tôi sẽ chồm lên lão như một con chó ngao chăng?

Chọc Tiết xoa tay:

– Không đâu, nó sẽ nhảy xổ vào ông khi nó nghe nói ông trên tài nó.

– Tôi còn dư sức để tiếp nó. – Rodolphe lơ đãng nói, rồi tiếp tục. – Thời tiết quả tệ thật. Ta gọi thêm một bình rượu mạnh với đường, may ra mới làm Sơn Ca có hứng để hát.

– Đúng đấy!

– Và, để biết nhau, có lẽ ta sẽ kể cho nhau nghe chúng ta là ai. – Rodolphe nói thêm.

– Bạch Tạng*, tù mãn hạn được thả, bốc gỗ ở bến Saint-Paul, bị rét cóng vào mùa đông, hun cháy vào mùa hè, đó là đặc điểm của tôi. – Chọc Tiết nói, giơ tay trái chào Rodolphe kiểu nhà binh và nói thêm. – À! Ông anh ơi! Đây là lần đầu tiên tôi thấy ông trong Nội Thành. Và, không dám trách ông anh đã hiên ngang bước qua đầu tôi. Mẹ kiếp! Nhớ đời mấy quả đấm cuối cùng, tôi nhắc lại, miếng đòn hết ý… nhưng ông anh còn nghề gì ngoài cái tài quật ngã tôi?

Biệt danh trước đây của Chọc Tiết.

– Tôi làm nghề vẽ quạt, tên tôi là Rodolphe.

– Vẽ quạt? Hèn gì ông anh có đôi bàn tay trắng thế. Chẳng sao, nếu tất cả các bạn của ông đều giống ông, có lẽ họ cũng quá khỏe để làm công việc đó… Nhưng vì ông là người thợ và chắc chắn là một người thợ lương thiện… Tại sao ông lại lao vào cái tổ quỷ này, nơi đây chỉ có bọn trộm cắp, côn đồ hay tù mãn hạn như tôi ra vào vì không thể đến chỗ khác.

– Tôi đến vì thích giao thiệp.

– Hừ! Hừ! – Chọc Tiết lắc đầu ngờ vực. – Tôi thấy ông đã vào ngõ nhà Cánh Tay Đỏ. Thôi, đủ rồi… ông bảo ông không biết nó.

– Anh còn muốn làm phiền tôi đến bao giờ với cái thằng Cánh Tay Đỏ của anh? Quỷ tha ma bắt hắn đi!

– Vâng, thưa đại ca, ông có thể nghi ngờ tôi và ông không lầm. Nhưng nếu ông muốn, tôi sẽ kể về tôi nhưng ông hứa sẽ dạy tôi những thế võ lợi hại đã làm tôi hôm nay nhừ đòn nhé… Tôi thiết tha mong như vậy.

– Đồng ý! Anh sẽ kể về anh và Sơn Ca cũng kể về mình.

– Hay lắm! Trời này thì chẳng ai muốn ra ngoài. Thế mới vui! Sơn Ca có đồng ý không?

– Em cũng muốn kể chuyện đời em nhưng không dài dòng đâu.

– Và ông cũng kể về ông chứ? Ông bạn Rodolphe?

– Đúng, tôi sẽ bắt đầu.

– Vẽ quạt, đó là một nghề thú vị. – Sơn Ca nói.

– Thế ông được trả bao nhiêu tiền công? – Chọc Tiết hỏi.

– Tôi mỗi ngày kiếm được bốn franc, đôi khi năm franc, nhưng chỉ vào mùa hè thôi.

– Ông đi chơi la cà luôn chứ, ông bợm?

– Chừng nào tôi có tiền, trước hết mỗi đêm tôi mất sáu xu ngủ trọ.

– Xin lỗi, thưa “Đức ông”, ngài trọ hết những sáu xu. – Chọc Tiết vừa nói vừa đặt tay lên mũ chào.

Từ “Đức ông” mà Chọc Tiết nói một cách giễu cợt khiến Rodolphe mỉm cười kín đáo.

– Ôi! Tôi cần thoải mái, sạch sẽ.

– Như một công khanh nước Pháp! Một chủ ngân hàng! Một phú ông! – Chọc Tiết nói to. – Ngài trọ hết những sáu xu đấy!

– Lại thêm bốn xu thuốc lá và mười bốn xu ăn sáng, mười bốn, mười lăm xu ăn chiều, một hay hai xu rượu, tất cả ba mươi xu tròn một ngày. Tôi không cần làm việc cả tuần, thời giờ còn lại tôi đi chơi.

– Thế còn gia đình ông? – Sơn Ca hỏi.

– Chết nhẵn vì dịch tả rồi!

– Thế trước đây cha ông làm gì? – Sơn Ca lại hỏi.

– Bán quần áo cũ ở chợ giời, buôn đồ cũ.

– Thế vốn liếng gia tài của các cụ để lại cho ông được nhiều không?

– Lúc đó tôi còn rất trẻ, người đỡ đầu của tôi đã bán tất, khi lớn lên tôi còn phải trả nợ họ ba mươi franc.

– Chủ của ông bây giờ là ai?

– Chủ của tôi là Borel, phố Bourdonnais, đã ngu dốt lại độc ác, đã ăn cắp lại biển lận, lão thà bị móc mắt còn hơn phải trả công cho thợ. Thế đấy! Nếu lão đi lạc, cứ để cho lão chết, đừng ai dắt lão về xưởng. Tôi học việc ở nhà lão từ năm mười lăm tuổi, tôi may mắn không phải nhập ngũ. Tôi ở phố Juiverie ở tầng bốn, mặt tiền, tên họ là Rodolphe Durand. Đấy là tiểu sử của tôi.

– Bây giờ đến lượt cô em đấy! – Chọc Tiết nói. – Chuyện của tao, dành lại sau cùng.