Ông bạn Hiển cũng cho tôi biết thêm rằng về chiếc ấn Minh Nguyệt tiền thân thì nếu ông nhớ không sai, thi sĩ Tchya xưa kia cũng có chiếc ấn khắc câu : « Mai hoa tái thế, Minh nguyệt tiền thân ». Cám ơn ông bạn đã nhắc nhở tôi về vị giáo sư cũ của tôi là nhà văn Mai Nguyệt có tên thực là Đái đức Tuấn với bút hiệu bí hiểm TCHYA hiểu rằng « Tôi chẳng yêu ai » hay là « Tôi chỉ yêu A » tức là người phụ nữ lai Pháp có tên bắt đầu với chữ A đều được cả !)
Nhân chuyện ấn Tô Tần mà tôi nhắc đến câu trong Chinh Phụ ngâm :
« Thiếp chẳng dại như người Tô phụ,
Chàng há từng như lũ Lạc Dương,
Khi về đeo quả ấn vàng,
Trên khung cửi dám rẫy ruồng làm cao ».
Ông bạn Hiển có trích dẫn lại bài thơ của Lý Bạch liên hệ đến tích Tô Tần bị vợ khinh rẻ khi về mà công danh chưa đạt. Bài thơ như sau :
« Biệt nội phó chưng
Xuất môn thê tử cưỡng khiên y
Vấn ngã Tây hành kỷ nhật quy
Lai thời thảng bội hoàng kim ấn
Mạc kiến Tô Tần bất hạ ky ».
Cũng nhân nói chuyện giá trị khảo cổ của những giòng chữ triện, anh Hiển lại nhắc đến bài thơ của Đỗ Mục :
« Xích Bích »
« Triết kích trầm sa thiết vị tiêu
Tự tương ma tẩy nhận tiền triều
Đông phong bất dữ Chu lang tiện
Đồng tước xuân thâm tỏa nhị Kiều
Anh Hiển đã tạm dịch như sau :
Cát vùi mũi kích thép chưa tiêu
Mài rửa nhìn ra dấu cựu triều
Ví thử chàng Chu không gió giúp
Xuân sâu Đồng tước khóa hai Kiều ».
Điểm lý thú mà anh Hiển muốn nêu ra là ba chữ « nhận tiền triều » phải hiểu làm sao ?
Trước cái mũi kích rỉ sét tìm thấy trên đám cát ở sông Xích bích, nơi năm xưa Chu Du nhờ ngọn gió Đông lập thế hỏa công để đốt quân Tào Tháo, do đâu mà người đời sau có thể nhận định ra thời điểm chính xác của một dữ kiện quá khứ. Nếu chỉ căn cứ vào hình dáng của cái kích, hậu thế chỉ đoán được về thời đại tổng quát thôi, còn muốn tìm hiểu chính xác thì phải tìm đọc những giòng chữ triện ghi niên biểu hay vương hiệu của năm chế tạo được khắc trên mũi giáo sau khi chùi rửa sạch sẽ. Xin tâm phục ý kiến của anh và tôi đồng ý dịch là : Mài rửa nhìn ra « dấu cựu triều », thật là đúng tinh thần khảo cổ của một nhà thơ như anh.
