Ý niệm truyền quốc – tức là ý niệm giao nước nhà truyền cho người sau để lãnh sứ mệnh thay trời mà trị dân – đã mô phỏng theo Trung Quốc từ đời vua Tần Thủy Hoàng (227-207 trước Công Nguyên). Trước đời này, người Tầu đã biết dùng ấn triện bằng đồng thau, ít ra từ đời Hậu Chu cho những quan chức hay dùng để phong kín thư tín, trước khi giấy được phát minh. Nhưng ý niệm về một chiếc ấn có chức mệnh « truyền quốc » phải thực sự được thoát thai từ câu chuyện đầy tính chất huyền thoại sau đây :
Chuyện kể rằng 800 năm trước Công nguyên có một người thợ ngọc tại nước Sở, một xứ chư hầu thời Chiến quốc tên là Biện Hòa, tìm thấy một tảng đá sần sùi ở núi Kinh sơn mà theo y là chứa ở trong lòng một loại ngọc quí, bèn dâng ngay cho Sở vương đó, nhưng ông này không nhận đã đành mà còn kết tội rằng Biện Hòa nói láo bèn chặt đứt bàn chân trái của y. Khi Sở Vũ vương lên ngôi, người Biện Hòa bèn dâng ngọc lại, ngọc không được nhận mà bàn chân phải của y cũng bị chặt luôn. Đến khi Sở Văn vương lên ngôi, người Biện Hòa ngồi trước đền vua mà khóc đến chảy máu mắt, vua lấy làm lạ hỏi tại sao. Y bèn đáp : « Tâu rằng hạ thần khóc không phải vì hai chân bị chặt. Ngọc thạch quí mà cho là đất đá thường, người quân tử mà nhận lầm lẫn với tiểu nhân ! Bệ hạ thử coi tại sao hạ thần không khóc sao đặng ».
Nghe thế, vua bèn cho người bửa tảng đá ra, và quả nhiên, có ngọc quí ở trong hiện ra với hào quang sáng rỡ ! Vua bèn phong tước cho người Biện Hòa, nhưng y không nhận.
Về sau, một ông vua nước Sở nghe ngọc quí bèn đem 15 thành trì mà đổi, do đó ngọc được đời sau còn gọi là ngọc « liên thành ». Ngọc liên thành cuối cùng rơi vào tay Tần Thủy Hoàng, người đã tóm thâu thiên hạ, được vị bạo chúa này ra lệnh cho thừa tướng Lý Tư biến nó thành một chiếc ấn quí (hay bảo tỉ) trên có khắc giòng chữ : « Thụ mệnh vu thiên ký thọ vĩnh xương » (có nghĩa là Hoàng đế nhận mệnh từ trời, đời đời thịnh trị). Tần thủy hoàng truyền phán rằng kể từ đây chiếc bảo tỉ này trở nên sự tượng trưng cho uy quyền tối thượng của hoàng đế mà các người kế vị ngôi báu phải trân trọng gìn giữ như là bảo vật. Do đó, đời sau bèn gọi nó là truyền quốc tỉ. Và khoảng bốn trăm năm sau, một sự việc rúng động đã xảy ra liên quan đến chiếc bảo tỉ này. Khi Đổng Trác lăm le muốn đoạt ngôi nhà Hán, vị quan giữ bảo tỉ bèn quăng dấu nó trong một giếng nước. Vài năm sau đó, Đổng Trác bị vây khốn tại thành Lạc Dương, ông bèn nổi lửa hỏa thiêu thành này và dời qua đất Tràng An. Tôn Kiên là một trong những tướng vào Lạc Dương khi thành còn đang khói lửa. Quân lính bỗng thấy một luồng ánh sáng lạ chiếu từ đáy một cái giếng, nên không ai dám kéo nước giếng mà dùng. Tôn Kiên sai tát cạn giếng và chiếm lấy chiếc bảo tỉ. Ông ta vui mừng reo lên : « Trong thời buổi loạn lạc, kẻ nào có khả năng sẽ làm vua. Nếu Hoàng thiên đã cho ta có phước chiếm hữu bảo vật này, ta còn chờ gì nữa ».
Sau đó, Tôn Kiên quyết định lui về quê của mình để lo đại sự, bèn gặp Viên Thiệu là tổng chỉ huy lực lượng chinh phạt Đổng Trác mà xin nghỉ cáo bệnh để về quê. Viên Thiệu nói : « Nhà ngươi bị bệnh « truyền quốc tỉ » đó mà ! »
Tôn Kiên giật thót mình khựng lại, thề thốt không hay biết gì về chiếc bảo tỉ : « Nếu tôi có tỉ ấn, thì Trời hãy hại tôi ! »
Trên đường rút quân sĩ của mình về quê cũ, Tôn Kiên lại bị Lưu Biểu theo lệnh trên chặn y lại. Lưu Biểu bèn nhất quyết đòi khám xét Tôn Kiên mặc dù y thề độc : « Nếu tôi giữ ấn thì tôi sẽ bị chết vì tên bắn như mưa ».
Hai bên đụng trận, khiến Tôn Kiên thảm bại phải chạy dài. Nhưng sau đó, nhân Viên Thiệu tức giận Lưu Biểu không cho mình mượn quân lương bèn viết thư xúi dục Tôn Kiên đem quân đánh Lưu Biểu, và còn hứa rằng sẽ mang viện binh trợ chiến. Tôn Kiên ý muốn phục thù cũ, nghe theo lời Viên Thiệu, đánh Lưu Biểu, nhưng rốt cuộc y bị rơi vào ổ phục kích và bị chết nát thây vì trận mưa tên như lời y thề độc. Viên Thiệu sau đó lấy được chiếc bảo tỉ từ tay vợ của Tôn Kiên. Câu chuyện ngọc tỉ truyền quốc có thể được kể với vài chi tiết hơi khác chút đỉnh tùy theo sách, ví dụ chiếc ấn làm bằng ngọc Lam điền… Nhưng ý nghĩa của nó vẫn xoay quanh ý niệm người có được ấn là kẻ có thiên mệnh làm vua. Chiếc ngọc tỉ của Tần thủy Hoàng năm xưa về sau lại theo sự thăng trầm biến loạn của giòng lịch sử Trung Hoa mà trôi dạt vào tay lãnh chúa này qua tay đế vương khác, vì ai cũng muốn tranh đoạt ngọc tỉ để làm bá chủ thiên hạ như Tần thủy Hoàng vậy. Do đó, mỗi lần ngọc tỉ truyền quốc đổi chủ là mỗi lần máu đổ thịt rơi… Cuối cùng đến kỳ biến loạn chính trị vào thế kỷ thứ 10, thì ngọc tỉ trên bỗng biến hẳn cho đến thế kỷ 18, thì lại có tin đồn ngọc tỉ xuất hiện. Những triều đại vua bên Tầu về sau vẫn thường mô phỏng theo ý nghĩa ngọc tỉ truyền quốc trên bằng cách dùng ngọc thạch mà chạm cho mình một chiếc ấn để truyền giang sơn cho con cháu mình cai trị.
