
Thành phố Khoa học Tsukuba có thể khơi gợi lòng kính sợ hoặc đem lại cảm giác lạnh gáy, tùy thuộc vào góc nhìn của bạn. Sáng thứ Tư hôm ấy, Tam và tôi đang ngắm nhìn nơi này qua những ô cửa kính màu trên chiếc xe limousine DNI cá nhân của Matsuo Noda—chiếc Nissan màu đen mà cô ấy đã quá đỗi quen thuộc. Từ góc nhìn trên một đoạn đường cao tốc trên cao, nơi những hàng xe Honda và Toyota bóng loáng đang lấp lánh dưới ánh nắng mùa đông lạnh giá, chúng tôi có thể thấy bóng dáng của từng cụm tòa nhà bê tông mang phong cách hiện đại. Đó là một khu đô thị với một trăm năm mươi nghìn con người, mọc lên từ vùng đất mà chỉ vài năm trước đây phần lớn chỉ là đồng ruộng.
Dù thế nào đi nữa, xin hãy tin tôi rằng chẳng có ai trồng củ cải ở đó vào lúc này đâu. Thành phố Khoa học, nằm ẩn mình dưới những ngọn đồi thuộc núi Tsukuba cách trung tâm Tokyo chừng năm mươi km về phía đông bắc, là minh chứng cho một khoản đầu tư của chính phủ—bao gồm cả khu công nghiệp từng là địa điểm của hội chợ Expo '85—với trị giá hơn ba mươi tỷ đô la.
Tsukuba là vùng đất linh thiêng, chốn của những anh hùng, nơi các phi công cảm tử từng luyện tập cho các sứ mệnh lao vào hạm đội Mỹ. Giờ đây, nơi đây đã trở thành một trong những trung tâm nghiên cứu lớn nhất thế giới, quy tụ gần một vạn nhà khoa học cùng năm mươi phòng thí nghiệm và viện nghiên cứu riêng biệt. Khi chúng tôi tiến gần đến khu phức hợp đầu tiên, tôi cố gắng tìm hiểu ý nghĩa của tất cả những tòa nhà cong queo mang phong cách trường phái siêu thực Dali, nơi dung dưỡng khối óc siêu việt mới của Nhật Bản. Nhìn từ bên ngoài, bạn có thể nhận ra có điều gì đó đang diễn sự tình, nhưng nó mang vẻ kín đáo và độc quyền. Quả thực là vậy. Tuy nhiên, điều mà tôi cứ phải tự nhắc nhở bản thân là không có công trình nào trong số này phục vụ cho những dự án quân sự vô bổ cả. Chúng được nhắm thẳng vào công nghệ công nghiệp. Chẳng hạn, ở đây có nghiên cứu về laser năng lượng cao thật đấy, nhưng chúng không nhằm mục đích bắn hạ một vệ tinh Xô Viết giả định nào; chúng là một phần của kính viễn phóng xạ laser lớn nhất thế giới, có thể phóng ra các chùm sáng đi xa hơn ba mươi dặm để phân tích chất lượng không khí. Tóm lại, công việc ở đây mang tính ứng dụng cao, thiết thực và—hãy giữ chặt lấy ví của bạn—thương mại.
Cùng với Noda và tay vệ sĩ kiêm tài xế của ông ta, chúng tôi đang hướng đến Viện Kỹ thuật Điện tử, nơi ông ta chuẩn bị cho chúng tôi thấy cái nhìn đầu tiên về đế chế công nghệ cao mới của Nhật Bản. Phòng thí nghiệm đó tình cờ lại là nơi đang diễn ra các công việc nặng nhọc về các ứng dụng trí tuệ nhân tạo từ dự án Thế hệ Thứ năm của Kenji Asano. Tuy nhiên, đó mới chỉ là điểm dừng chân đầu tiên trong một cuộc hành trình mà Noda quả quyết sẽ đưa chúng tôi xuyên qua trái tim tiềm ẩn của tương lai công nghiệp Nhật Bản.
Noda thông báo rằng ông đã nói chuyện với Kenji Asano, người không may vướng vào các cuộc họp và không thể tham gia cùng chúng tôi cho đến ngày mai. Do đó, Tam vẫn chưa có cơ hội nghe anh ấy kể về mối quan tâm đột ngột mới của MITI đối với chương trình của Dai Nippon. Mặc dù vậy, Noda tuyên bố rất hoan nghênh sự có mặt của Ken.
"Bất kỳ mối bận tâm nào của cô, tôi tin chắc cậu ấy sẽ rất sẵn lòng giải đáp," chủ tịch của Dai Nippon dõng dạc tuyên bố.
Tam đã tự mình tìm cách liên lạc với Ken tại văn phòng của anh ấy nhưng không thành công. Có lẽ, tôi thầm nghĩ, anh ấy đơn giản là không muốn nói chuyện. Dù thế nào đi nữa, khúc mắc đó vẫn chưa được giải quyết.
Theo góc nhìn của tôi về tình hình lúc bấy giờ, chúng ta đã có đủ chuyện phải đối phó chỉ bằng việc vượt qua ngày hôm nay. Trò chơi của Noda không còn là một trò chơi nữa. Ông ta định đưa chúng tôi lên đỉnh núi, cho chúng tôi thấy khung cảnh bên kia, và rồi... cái gì nữa? Dù đó là gì đi nữa, phần việc ấy sẽ phải được xử lý khi đến thời điểm thích hợp. Hiện tại, ý định của ông ta có vẻ là muốn khắc sâu một điểm duy nhất: nếu bạn nghĩ Dai Nippon đã chơi cứng rắn với tiền bạc, hãy chờ cho đến khi bạn thấy hành động thực sự của Nhật Bản. Ông ta sắp phơi bày đế chế, cỗ máy đáng sợ mà giờ đây ông ta đang nắm quyền điều khiển. Kết quả từ Tsukuba, ông giải thích, không gì khác ngoài sự thống trị hoàn toàn về công nghệ.
Chiếc xe limousine đang giảm tốc độ để dừng lại trước một tòa nhà bê tông hình thù kỳ lạ, hoàn toàn mới, trải rộng trên diện tích vài mẫu với những hình nón, hình lục giác và đủ loại hình học. Chúng tôi đã đến nơi.
"Đây là Viện Kỹ thuật Điện tử, trung tâm nghiên cứu cho Dự án Công nghệ Rô-bốt Tiên tiến của Nhật Bản." Ông ta chỉ tay. Phòng thí nghiệm trông giống như ý tưởng của ai đó về kiến trúc trong thế kỷ hai mươi mốt, một dạng tàu vũ trụ kiểu Nhật được trải rộng trên một diện tích đất khổng lồ. "Công việc đang được tiến hành ở đây và tại phòng thí nghiệm Kỹ thuật Cơ khí nhằm điều phối tất cả các nghiên cứu của chính phủ và tư nhân về rô-bốt công nghiệp."
Ông ta bước ra và ra hiệu cho chúng tôi đi cùng. Chuyến tham quan tuyệt mật của chúng tôi đã bắt đầu. Khi chúng tôi bước về phía lối vào chính, ông ta đưa ra phần tóm tắt mở đầu.
"Ở đây chúng tôi đã phân bổ hai mươi tỷ yên, khoảng một trăm năm mươi triệu đô la, cho một chương trình nghiên cứu kéo dài tám năm để hoàn thiện một loạt rô-bốt công nghiệp." Ông ta tiếp tục trong khi chúng tôi bước qua tấm biển kim loại nhỏ màu xám, viết bằng cả tiếng Nhật lẫn tiếng Anh, dùng để nhận diện Viện. "Nó đang được phối hợp chặt chẽ với các sản phẩm phụ từ công việc AI của Thế hệ Thứ năm."
Tôi nhận thấy không có lính gác nào được bố trí, mặc dù các cánh cửa kim loại đã được đóng kín mít. Noda không hề bận tâm lấy chìa khóa khi đi vào. "Dự án Công nghệ Rô-bốt Tiên tiến điều phối nghiên cứu của hơn hai mươi tập đoàn cũng như hoạt động R&D tại các trường đại học khác nhau, và phòng thí nghiệm này là nơi chúng tôi tích hợp tất cả các kết quả của công việc đó."
"Ý ông là các bộ phận hoặc rô-bốt khác nhau đang được chế tạo tại các cơ sở nghiên cứu riêng biệt, sau đó được tập hợp lại đây sao?" Lẽ ra tôi không nên ngạc nhiên trước sự phối hợp chặt chẽ trên toàn quốc này. Điển hình của Nhật Bản.
"Chính xác. Rô-bốt có nhiều thành phần đa dạng. Có các cơ cấu thao tác, phiên bản cơ học của đôi tay chúng ta; rồi có các giác quan thị giác và xúc giác; và cuối cùng là chuyển động, khả năng di chuyển. Mỗi phần này đang được phát triển độc lập, sau đó kết hợp lại đây. Chẳng hạn, nếu một rô-bốt muốn hiểu các lệnh bằng giọng nói—trên thực tế là biến người vận hành thành lập trình viên—thì nó phải kết hợp công việc nhận dạng giọng nói của Dự án Thế hệ Thứ năm, nơi sẽ cung cấp đôi mắt, đôi tai và bộ óc."
Có lẽ đó là lúc Asano xuất hiện, tôi nghĩ. Liệu có phải anh ấy là người tiên phong ở đây về trí tuệ nhân tạo, có mặt để giám sát việc tạo ra bộ não vi tính cho tất cả những "đứa con cưng" này không? Phải chăng anh ấy lại là một điệp viên khác của DNI, dù vô tình hay hữu ý, giống như Tam và tôi?
Bài diễn thuyết của Noda vẫn đang tiếp diễn. "Thế hệ rô-bốt đầu tiên làm mọi thứ theo khuôn mẫu, cùng một chuyển động lặp đi lặp lại một cách đần độn hết lần này đến lần khác. Những gì chúng ta gọi là thế hệ thứ hai là những cỗ máy có khả năng cảm nhận thô sơ, có lẽ là các tấm cảm ứng hoặc màn hình video, mặc dù chúng vẫn đứng yên." Ông ta đặt bàn tay lên một màn hình nhỏ cạnh cửa. Một ánh đèn chớp lên dưới lòng bàn tay ông—có lẽ cho phép máy tính ở đâu đó phân tích dấu vân tay của ông—và một giây sau cánh cửa trượt mở. Sau đó ông tiếp tục, "Mục tiêu của công việc ở đây là tạo ra rô-bốt thế hệ thứ ba. Bạn gần như có thể gọi nó là một 'nửa người nửa máy' (android) có chức năng đầy đủ, vì nó sẽ có thể di chuyển, nhìn và suy nghĩ giống chúng ta. Liệu nó có thực sự trông giống con người hay không lại là chuyện khác, nhưng đó thậm chí không nhất thiết phải là một mục tiêu hữu ích."
Những con quái vật thông minh bằng silicon và thép, tôi tự nhủ. Tất cả những tưởng tượng, hay cơn ác mộng của chúng ta, đã trở thành hiện thực.
Tôi chẳng phải nhìn đâu xa để thấy rằng chúng đã được hình thành từ trong trứng nước. Giờ đây chúng tôi đang bước vào sàn phòng thí nghiệm chính, được bao quanh bởi thứ có vẻ giống như một phong cảnh Sao Hỏa của các sinh vật cơ khí. Nơi này tấp nập nhưng sạch bóng như một khu bệnh xá. Noda gật đầu đáp lại những cái cúi đầu kính cẩn của một số nhân viên mặc áo sơ mi tay ngắn, rồi tiếp tục.
"Mặc dù khách tham quan thông thường không được phép vào các khu vực nhạy cảm ở đây, tôi đã sắp xếp quyền truy cập toàn diện cho cả hai bạn. Tôi coi hai người là số ít người Mỹ ngày nay có thể hiểu được ý nghĩa chiến lược của chương trình này."
Nếu Matsuo Noda thực sự có ý định mang đến cho chúng tôi một liều thuốc tỉnh táo về sức mạnh công nghệ cao sắp tới của Nhật Bản, thì ông ta đã có một khởi đầu vô cùng ấn tượng.
Rồi ông ta quay lại chào một người đàn ông lùn mặc đồng phục trắng. "Cho phép tôi được giới thiệu Tiến sĩ Noburu Matsugami, chuyên gia nhân sự cấp cao cho chương trình tại đây. Tiến sĩ Matsugami sẽ là hướng dẫn viên của các bạn ngày hôm nay."
Matsugami gần năm mươi tuổi và bị hói, với mái tóc cắt ngắn có vẻ dựng đứng hai bên đầu giống như lông của một chiếc bàn chải bằng kim loại. Ông ta cúi chào Noda sau mỗi giây, cứ như thể ông vừa được Chúa triệu hồi vậy. Ông cố nặn ra một nụ cười, rồi chào chúng tôi bằng tiếng Nhật, tiếp theo là tiếng Anh có điểm xuyết giọng điệu.
Tôi đảo mắt quan sát căn phòng—thép, nhôm và máy tính—cảm thấy cứ như thể mình đang ở trên một hành tinh khác. Điều kỳ lạ là Tam hầu như chẳng thốt lên lời nào trong suốt thời gian đó. Cô ấy có lẽ biết rất nhiều về những chuyện này, nhưng chắc chắn là không rõ về những thiết bị tiên tiến mang tính độc quyền.
Cái nhìn thoáng qua về "Dự án Manhattan" công nghiệp của Nhật Bản do Noda hé lộ là một trong những trải nghiệm đáng nhớ nhất cuộc đời tôi. Mặc dù tôi nghi ngờ rằng những thiết bị mà ông ta để Matsugami cho chúng tôi xem chỉ là những món đồ chơi, nhưng chúng vẫn đủ sức để không còn phải hoài nghi về hướng đi của mọi thứ.
Không đi sâu vào các chi tiết được mật hóa, hãy để tôi thử mô tả một vài món đồ mà tôi vẫn còn nhớ. Tôi đặc biệt ấn tượng với rô-bốt đi bằng hai chân WHL-II của Đại học Waseda kết hợp với Hitachi, sử dụng công nghệ máy tiên tiến và hệ thống điều khiển bằng máy tính để di chuyển hệt như con người. Các khớp thủy lực bằng thép và cơ bắp làm từ sợi carbon của nó, cùng với các cảm biến ở bàn chân được vi tính hóa, mang lại cho nó kỹ năng đi lại còn giỏi hơn cả phần lớn những người trẻ tuổi. Bộ não của nó dĩ nhiên là một bộ vi xử lý, được lập trình để cho phép nó bước đi theo nhiều phong cách khác nhau, giống hệt chúng ta. Những rô-bốt di động khác có bốn chân, thậm chí sáu chân—chẳng hạn như Titan III, mà chúng tôi thấy leo lên một dãy cầu thang giống như một con nhện kim loại trong phim khoa học viễn tưởng.
Về phần bàn tay rô-bốt, những loại tiên tiến nhất cũng xuất phát từ phòng thí nghiệm nghiên cứu kỹ thuật cơ khí của Hitachi. Không giống như hầu hết các thiết bị kẹp của rô-bốt, vốn chẳng khác gì những chiếc ê-tô được tôn sùng, loại này có ba ngón (mà Matsugami quả quyết là linh hoạt hơn cả phiên bản tại MIT) với phần "cơ bắp" là một loại kim loại nhạy cảm với nhiệt độ (do Mỹ phát minh) sẽ co lại khi có dòng điện chạy qua.
Nghiên cứu về thị giác cũng đã tiến rất xa. Một con rô-bốt của Matsushita được trang bị "mắt" vi tính hóa có khả năng phân tích các đường nét và bóng đổ trên khuôn mặt con người, sau đó vẽ nên một bức ký họa đen trắng giống như một nghệ sĩ vẽ vỉa hè. Ngay cả kinh ngạc hơn, một rô-bốt có mắt gắn camera truyền hình—do Đại học Waseda và Sumitomo Electric cùng phát triển—có thể đọc bản nhạc và chơi nó trên bàn phím bằng các ngón tay cơ khí. Nghệ sĩ dương cầm nửa người nửa máy này ứng dụng những tiến bộ gần đây trong trí tuệ nhân tạo để xác định cách đặt ngón tay tối ưu cho từng đoạn nhạc, thậm chí còn nhận yêu cầu bài hát bằng lời nói tiếng Nhật. Chơi lại bài đó đi, HAL. Những rô-bốt khác có khả năng "nhận diện giọng nói" cho phép người điều khiển chỉ cần ngồi một chỗ và ra lệnh cho cỗ máy di chuyển đi đâu và làm gì.
Có lúc Tam hỏi Matsugami một cách thẳng thắn về việc ông nghĩ Dự án Công nghệ Rô-bốt Tiên tiến đã tiến triển đến đâu. À, ông đáp, hít một hơi thật sâu đầy đăm chiêu, vấn đề sự khéo léo của đôi tay đã gần như được giải quyết: những cánh tay rô-bốt đang được hoàn thiện hiện nay có thể nhặt bất cứ thứ gì và di chuyển nó đến bất cứ đâu. Thị giác và trí tuệ có thể lập trình thì khó hơn, nhưng ông cảm thấy nghiên cứu của họ đang đến rất gần. Họ đã có sẵn những rô-bốt có khả năng phân tích và diễn giải các vật thể và cảnh vật 3D, cho phép chúng di chuyển xung quanh sàn nhà máy và đưa ra các quyết định có độ phức tạp gần như con người. Mục tiêu tối thượng là các hệ thống tích hợp toàn nhà máy cho Hoạt động Sản xuất Tích hợp bằng Máy tính (CIM), cho phép mọi khâu của một công ty, từ thiết kế, kỹ thuật đến sản xuất, được điều khiển bằng máy tính thông qua một cơ sở dữ liệu duy nhất. Nó rẻ, và nó nâng chất lượng kiểm soát lên mức một trăm phần trăm. Không còn nghi ngờ gì nữa, ông nói, khi Nhật Bản chuyển mình sang tự động hóa sản xuất và tiếp bước tương lai của ngành công nghiệp thông tin, những rô-bốt thông minh này sẽ là vũ khí bí mật của họ.
Tôi nhận ra rằng bầy thú cơ khí của Viện chính là hình hài của thế kỷ tới. Chỉ có điều nó đã hiện hữu ở đây rồi. Khi Matsugami dẫn chúng tôi đi qua hết phòng thí nghiệm này đến phòng thí nghiệm khác, rõ ràng là rô-bốt chức năng "thế hệ thứ ba" của người Nhật đã gần như trở thành hiện thực.
Thông điệp của Noda rất rõ ràng. Nhật Bản đã chi tiền cho công nghệ sản xuất mới gấp đôi so với Mỹ. Họ dẫn đầu thế giới về công nghệ rô-bốt và khoảng cách dẫn đầu đó đang ngày một nới rộng. Khi thế hệ thứ ba xuất hiện—những con rô-bốt có thể nhìn, di chuyển và suy nghĩ—vị thế dẫn đầu công nghiệp thế giới sẽ là một cuộc tranh giành mở. Đó là những gì Nhật Bản đang đặt cược vào thế kỷ hai mươi mốt. Bất cứ ai định đấu với họ tốt nhất cũng phải có vốn lận lưng.
Cuối chuyến tham quan khi hoàng hôn bắt đầu buông xuống, Noda xuất hiện trở lại và hộ tống chúng tôi ra xe limousine. Và đó là lúc ông ta bày tỏ tất cả.
"Tiến sĩ Richardson, những gì cô và ông Walton vừa thấy chỉ là cái nhìn thoáng qua về mối hiểm họa thực sự đối với tương lai nước Mỹ." Ông ta đang khép cửa xe lại. "Còn rất, rất nhiều điều nữa... những dự án như thương mại hóa nhanh chóng siêu dẫn. Sự thống trị thế giới của nước Mỹ đang đứng ngã ba đường."
"Tại sao ông lại cho chúng tôi xem những thứ này?" Tam vẫn bị dằn vặt bởi câu hỏi tương tự đang gặm nhấm tâm can tôi.
"Rất đơn giản, thực ra là vậy. Cho đến nay, chúng ta đã cùng nhau cố gắng giải quyết một số sự kém cỏi trầm trọng nhất trong bộ máy quản lý doanh nghiệp của Mỹ. Thành công của chúng ta trong việc đó, xin mạn phép nói, đã khá đáng kể. Tuy nhiên, tổ chức được quản lý tốt nhất cũng không thể hưng thịnh nếu thiếu đi các công cụ cần thiết để đưa nó bước sang giai đoạn kế tiếp. Điều đó được dịch nghĩa là công nghệ." Ông dừng lại, rồi nhìn cả hai chúng tôi. "Cô có hiểu tôi đang nói gì không?"
"Nhật Bản giờ đây nắm giữ công nghệ, cũng giống như họ nắm giữ tiền bạc," Tam đáp.
"Cô nói rất đúng. Cho đến nay, Dai Nippon mới chỉ đóng vai trò là một đường ống dẫn vốn rót vào bức tranh công nghiệp Mỹ. Đó là phần dễ dàng. Nhiệm vụ còn lại sẽ khó khăn hơn rất nhiều." Ông nhìn chúng tôi. "Khó khăn bởi vì, để đổi lấy điều này, nước Mỹ phải cùng chia sẻ."
"Tôi hiểu là ông muốn đạt được một thỏa thuận." Cuối cùng tôi cũng lên tiếng. Thật buồn cười, nhưng tôi thấy giọng mình có chút gì đó hao hao như Faust đang bắt đầu thương lượng với quỷ dữ.
Ông mỉm cười. "Đó là một cách nói thẳng thừng để mô tả những gì tôi sắp đề xuất, ông Walton, nhưng nó lột tả đúng tinh thần trong đề nghị của tôi. Nước Mỹ xuất sắc trong nghiên cứu cơ bản, Nhật Bản xuất sắc trong nghiên cứu ứng dụng, trong kỹ thuật. Đã đến lúc chúng ta hợp sức."
"Bằng cách nào?"
"Như các bạn đã thấy, nguồn lực tài chính mà Dai Nippon đang sở hữu tạo điều kiện cho chúng ta có được ảnh hưởng đáng kể." Ông mỉm cười. "Vốn của Nhật Bản đã được đưa đến Mỹ; công nghệ của Nhật Bản cũng có thể được đưa tới đó."
"Với một cái giá phải trả."
"Có một cái giá, vâng. Nhưng thực sự là một cái giá rất khiêm tốn." Ông lại mỉm cười, rồi nhấn chuông gọi tài xế khởi động xe. "Hãy để tôi nói thế này. Nếu các bạn chọn đồng hành cùng tôi trong bước tiếp theo của chương trình Dai Nippon, tôi sẽ sắp xếp để mọi thứ các bạn thấy hôm nay trở thành món quà của tôi dành cho nước Mỹ. Tất cả những gì tôi yêu cầu ở cả hai bạn là sự hợp tác toàn diện trong những ngày tới. Cùng nhau, chúng ta có thể tạo ra một liên minh không chính thức giữa Nhật Bản và Mỹ, thứ có thể thay đổi cục diện lịch sử thế giới. Nhưng điều đó phải được thực hiện trong một bầu không khí hoàn toàn tin tưởng lẫn nhau."
Tam kinh ngạc. "Ông sẽ cung cấp công nghệ sản xuất này cho ngành công nghiệp Mỹ ư? Tại sao chứ?"
"Như một phần của sự có qua có lại thôi, Tiến sĩ Richardson. Rất đơn giản. Đổi lại, tôi kỳ vọng sẽ có quyền truy cập hoàn toàn vào các hoạt động R&D tại các công ty mà Dai Nippon đã thâu tóm." Ông nhìn chằm chằm qua cặp kính không gọng của mình. "Mà tôi đoán là, một khái niệm khiến cô cảm thấy hơi bất an."
Đồ khốn, tôi nghĩ thầm. Hóa ra anh đúng là đã nghe lén điện thoại của tôi. Bằng cách nào khác mà anh có thể biết cô ấy đang suy nghĩ gì chứ?
Cô ấy ném cho tôi một cái nhìn đầy hàm ý. "Tất cả những điều này ăn khớp thế nào với chỉ đạo mới của MITI mà chúng ta bất ngờ nhận được?"
"Đó là một vấn đề hoàn toàn tách biệt, Tiến sĩ Richardson, chúng ta sẽ giải quyết nó vào thời điểm thích hợp. Điều tôi quan tâm lúc này là một thứ hoàn toàn khác—bước đi cuối cùng trong việc vực dậy sức khỏe kinh tế nước Mỹ. Yêu cầu đầu tiên là vốn dài hạn và quản lý tốt hơn, điều mà Dai Nippon giờ đây đã bắt đầu cung cấp. Tiếp theo là công nghệ, một chút hương vị đầu tiên mà tôi đã cho các bạn thấy ngày hôm nay."
Tôi tự hỏi, liệu đây có phải là bức tranh toàn cảnh, cái kan mà chúng ta đã vắt óc tìm cách nắm bắt?
"Điều tôi đang đề xuất," Noda tiếp tục, "là chúng ta cùng nhau trở thành đối tác trong việc tạo ra một liên minh khổng lồ giữa Nhật Bản và Mỹ. Có lẽ chúng ta có thể gọi nó là Nipponica."
"Nipponica?" Cô ấy giữ giọng điệu bình thản.
"Cái tên đó nghe có vẻ khá hay ho đấy chứ, phải không? Theo cách tôi hình dung về tổ chức này, cô sẽ là Giám đốc điều hành (CEO) người Mỹ của nó." Ông dừng lại. "Tôi sẽ giữ chức chủ tịch hội đồng quản trị." Sau đó ông quay sang tôi. "Và anh, ông Walton, sẽ vô cùng vô giá với tư cách là cố vấn pháp lý doanh nghiệp trưởng."
Gã này hoàn toàn phát điên rồi. Hay là không?
Nước Mỹ có thể chịu nổi một cú sốc như thế không, hay là tôi đang bỏ sót điều gì?
"Tôi vẫn không hiểu liên minh này có thể được hình thành bằng cách nào. Các ông sẽ phải đối phó với hàng trăm công ty, một cơn đau đầu về quản lý mang tầm thế giới."
"Ông Walton, chúng ta còn lựa chọn nào khác chứ? Xét đến sự suy giảm dốc đứng của vị thế lãnh đạo toàn cầu của nước Mỹ, cùng với sự trỗi dậy về kinh tế và công nghệ của Nhật Bản, chỉ có thể có hai kết quả có thể xảy ra từ hướng đi tất yếu của thời cuộc: phá sản cho cả hai, hoặc chiến tranh. Đã đến lúc phải chấp nhận rủi ro, phải tin vào tinh thần con người. Cả hai chúng ta đều cần nhau hơn những gì các nhà lãnh đạo chính trị của chúng ta có thể thừa nhận, và do đó các bước đi phải được thực hiện ngoài các kênh ngoại giao thông thường để đưa chúng ta lại gần nhau hơn." Ông tiếp tục với phong thái hoàn hảo, "Cả nước Mỹ và Nhật Bản sẽ cùng hưởng lợi từ sự hòa quyện giữa nền công nghiệp và nghiên cứu của chúng ta. Chúng ta sẽ học hỏi lẫn nhau, tìm thấy sức mạnh trong sự đoàn kết, nhận ra một góc nhìn chung về các mối quan tâm toàn cầu. Nền kinh tế của chúng ta sẽ được gắn kết, nhân dân của chúng ta sẽ được hợp nhất. Thay vì sự ma sát và những lời đe dọa chiến tranh thương mại, chúng ta sẽ có sự hòa hợp của một doanh nghiệp duy nhất."
Chương tiếp theo sẽ làm sáng tỏ...
Tsukuba Science City can be awe-inspiring or a specter,
depending on how you choose to look at it. The time was Wednesday morning, and
Tam and I were viewing the place through the tinted windows of Matsuo Noda's
personal DNI limo, the black Nissan she knew so well. From the vantage of an
elevated freeway packed with rows of sleek Hondas and Toyotas sparkling in the
cold December sunshine, we could see the silhouettes of cluster after cluster
of modernistic concrete towers, an urban complex of a hundred and fifty
thousand souls rising above what was, only a few short years ago, mostly farms.
Be that as it may, take my word for it that nobody's growing radishes there
today. Science City, nestled in the foothills of Mt. Tsukuba some fifty
kilometers northeast of downtown Tokyo, represents a government investment,
including the industrial park once the site of Expo '85, of over thirty billion
dollars.
Tsukuba is holy ground, the place of heroes, where kamikazes
once trained for their suicide missions against the American fleet. Now it is
one of the largest research centers in the world, with almost ten thousand
scientists and fifty separate laboratories and scientific institutes. As we
neared the first complex, I tried to make sense of all the Dali-esque curved
buildings that housed Japan's new brain trust. From the outside you can tell
something is going on, but it seems secretive and proprietary. It is. The thing
I had to keep reminding myself, though, was that none of this was for military
boondoggles. It was aimed dead-on at industrial technology. E.g., there's
research here on high-energy lasers all right, but they're not intended for
zapping some hypothetical Soviet satellite; they're part of the world's largest
laser-radar telescope, which can project beams out more than thirty miles to
analyze air quality. In short, the work here was applications-oriented,
practical, and—get a firm grip on your wallet— commercial.
Together with Noda and his bodyguard/chauffeur we were headed
for the Electrotechnical Institute, where he was about to give us our first
glimpse of Japan's new high-tech empire. That lab just so happened to be the
place where heavy work was underway on applications of the artificial intelligence
effort of Kenji Asano's Fifth Generation shop. It was merely the first stop,
however, in an odyssey Noda claimed would take us through the hidden heart of
Japan's industrial future.
Noda reported he had spoken with Kenji Asano, who was
unfortunately tied up in meetings and couldn't join us until tomorrow. Thus Tam
had not yet had her chance to hear his account of MITI's sudden new interest in
Dai Nippon's program. All the same, Noda claimed to welcome Ken's arrival.
"Whatever concerns you may have, I'm sure he will be
more than happy to address them," declared the president of Dai Nippon.
Tam had tried on her own to reach Ken at his office, without
success. Maybe, I thought to myself, he just didn't want to talk. In any case
that quandary remained unresolved.
The way I saw the situation, though, we had enough to deal
with merely getting through today. Noda's game was no longer a game. He was
going to take us to the top of the mountain, show us the other side, and then .
. . what? Whatever it was, that part would have to be handled in due time. For
now his intentions seemed to be to drive home a singular point: if you think
Dai Nippon has been playing hardball with money, wait till you see Japan's real
action. He was going to lay bare the empire, the awesome machine he now had at
his command. The payoff of Tsukuba, he explained, was intended to be nothing
less than total technological supremacy.
The limo was slowing to a stop in front of an oddly shaped
concrete building, brand-new, that covered several acres with cones and

hexagons and various geometries. We'd arrived.
"This is the Electrotechnical Institute, research center
for Japan's Advanced Robot Technology Project." He pointed. The laboratory
appeared to be somebody's idea of what architecture would be in the
twenty-first century, a sort of Japanese spaceship splattered across a vast
acreage. "The work underway here and over at the Mechanical Engineering
lab is intended to coordinate all government and private research on industrial
robots."
He stepped out and motioned for us to join him. Our top-
secret tour had begun. As we walked toward the main entryway, he delivered an
opening summary.
"Here we have allocated twenty billion yen, about a
hundred and fifty million dollars, for an eight-year research program to
perfect a range of industrial robots." He continued while we walked past
the small gray metallic sign, in both Japanese and English, that identified the
Institute. "It is being closely coordinated with the spin-offs of the
Fifth Generation AI work."
I noticed that no guards were posted, though the metal doors
were tightly sealed. Noda didn't bother to take out a key as he proceeded.
"The Advanced Robot Technology Project coordinates the research of over
twenty corporations as well as R&D at various universities, and this lab is
where we integrate all the results of that work."
"You mean different parts or robots are being created at
separate research operations, then brought together here?" I probably
shouldn't have been surprised by the tight, nationwide coordination. Typical
Japan.
"Precisely. Robots have a multiplicity of elements.
There are manipulators, the mechanical versions of our hands; then there are
the senses of vision and touch; and finally there is movement, locomotion. Each
of these is being developed individually, then combined here. For example, if a
robot is to understand voice commands—in effect making its operator a
programmer—then it must incorporate the speech recognition work of the Fifth
Generation Project, which will supply the eyes, the ears, the brain."
Maybe that's where Asano comes in, I thought. Could it be
he's the point man here for artificial intelligence, on board to oversee
creating the computerized brains for all these babies. Was he yet another DNI
operative, witting or unwitting, just as Tam and I had been?
Noda's lecture was still underway. "The first generation
of robots does things by rote, the same motion repeated dumbly over and over
again. What we call the second generation are those with crude sensing abilities,
perhaps touch pads or video, though they are still stationary." He placed
his hand over a small screen by the door. A light flashed under his
palm-—presumably allowing a computer somewhere to analyze his handprint—and a
second later the door slid open. Then he continued, "The goal of the work
here is a third-generation robot. You might almost call it a functional
'android,' since it will be able to move, see, and think much as we do. Whether
it will actually look like a human is another matter, but that's not
necessarily even a useful objective."
Intelligent monsters in silicon and steel, I found myself
thinking. All our fantasies, or nightmares, come to life.
I didn't have to look far to see that they were already in
the womb. We were entering the main laboratory floor now, surrounded by what
seemed a Martian landscape of mechanical creatures. The place was bustling, yet
spotless as a hospital ward. Noda acknowledged the deep bows of several of the
shirt-sleeved staff, then continued.
"Although visitors are not normally permitted in the
sensitive areas here, I have arranged total-access priority for you both. I
consider you among the few Americans today who can understand the strategic
significance of this program."
If Matsuo Noda was really saying that he intended to give us
a sobering dose of Japan's impending high-tech clout, he was off to a bang-up
start.
Then he turned and greeted a short, white-uniformed man.
"Allow me to introduce Dr. Noburu Matsugami, who is senior staff
specialist for the program here. Dr. Matsugami will be your guide today."
Matsugami was close to fifty and balding, with short- cropped
hair that seemed to stand out on the sides of his head like the bristles of a
metal brush. He was bowing to Noda every other second, as though he'd just been
summoned by God. He attempted a smile, then greeted us in Japanese, followed by
accented English.
I surveyed the floor—steel and aluminum and computers—
feeling as if I could have been on another planet. Tam, strangely, had said
scarcely a word the whole time. She probably knew about a lot of this, but
surely not the proprietary, advanced devices.
Noda's glimpse of Japan's industrial "Manhattan
Project" was one of the most memorable experiences of my life. Although I
suspect the devices he let Matsugami show us were just the toys, they still
were enough to leave no doubt where things were headed.
Without going into the classified details, let me attempt to
describe a few of the items I still remember. I was particularly impressed by
the Waseda University/Hitachi walking robot WHL-II, which uses advanced machine
technology and computer control to move just as a human does, two-legged style.
Its hydraulic steel joints and carbon-fiber muscles, together with its
computerized foot sensors, give it walking skills better than most young
humans'. Its brain of course is a microprocessor, programmed to let it walk in
different styles, just as we do. Other mobile robots had four legs, even
six—such as the Titan III, which we saw climb up a set of stairs like a
metallic sci-fi spider.
As for robot hands, the most advanced also were from
Hitachi's mechanical engineering research lab. Unlike most robot grippers,
little more than glorified vises, this one had three fingers (which Matsugami
claimed were more agile than a version at MIT) whose "muscles" were a
heat-sensitive metal (invented in the U.S.) that would contract when an
electric current passed through.
Vision research was also well advanced. A Matsushita robot
equipped with a computerized "eye" was able to analyze the lines and
shadows of a human face and then draw a black-and- white sketch like a sidewalk
artist. Even more amazing, a robot with a TV-camera eye—developed jointly by
Waseda University and Sumitomo Electric—could read sheet music and play it on a
keyboard using mechanical fingers. This android pianist employed recent
advances in artificial intelligence to determine the best fingering for each
phrase and even took requests for tunes in spoken Japanese. Play it again, HAL.
Other robots with "voice recognition" capability allowed a human
operator simply to sit in one spot and command the mobile machine where to go
and what to do.
At one point Tam asked Matsugami for a candid opinion on how
far along he thought the Advanced Robot-Technology Program had progressed.

Well, he replied, sucking in his breath pensively, the manual dexterity problem
was about licked: the robot arms now being perfected could pick up anything and
move it anywhere. Vision and programmable intelligence were harder, but he felt
their research was getting close. Already he had robots that could analyze and
interpret 3-D objects and scenes, enabling them to maneuver around a factory
floor and make decisions of almost human complexity. The ultimate objective was
factory-wide systems for Computer-Integrated Manufacturing (CIM) that would
allow every operation of a company, from design to engineering to
manufacturing, to be controlled by computer via a single data base. It was
cheap, and it elevated quality control to a hundred percent. No doubt about it,
he said, as Japan moved to automate manufacturing and get on with an
information- industry future, these smart robots would be their secret weapon.
The Institute's mechanical menagerie, I realized, was what
the next century was going to look like. Except it was here now. As Matsugami
took us through lab after lab, it became clear that the Japanese
"third-generation" functionoid robot was all but a reality.
Noda's message was clear. Already Japan was spending twice as
much on new manufacturing technology as America was. They led the world in
robotics and that lead was growing. With the coming of that third
generation—robots that could
see, move,
and think—world industrial leadership would be up for grabs. These were the
stakes Japan was betting on the twenty-first century. Anybody who planned to
play against them better have something on the table too.
At the end of the tour as dusk was beginning to settle in,
Noda reappeared and escorted us back to the limo. And that's when he laid it out.
"Dr. Richardson, what you and Mr. Walton have just seen
is merely a glimpse of the real peril to America's future." He was closing
the door of the car. "There is much, much more . . . projects such as the
rapid commercialization of superconductivity. America's world supremacy is at a
crossroads."
"Why are you showing us this?" Tam was still
troubled by the same question that was eating at me.
"Very simple, really. Thus far we have, together,
attempted to address some of the more egregious ineptitudes in America's
corporate management. Our success in that, if I may say, has already been
substantial. However, the best-managed organization cannot flourish without the
tools required to take it the next step. That translates as technology."
He paused, then looked at us both. "Do you understand what I'm
saying?"
"Japan now has the technology, just as it has the
money," Tam answered.
"You are correct. Thus far Dai Nippon has merely
provided a conduit to infuse capital into the American industrial scene. That
was the easy part. The task remaining will be much more difficult." He
looked at us. "Difficult because, for this, America must share in
return."
"You want to make a deal, I take it." I finally
spoke. Funny, but I thought I sounded a little like Faust beginning
negotiations with the devil.
He smiled. "That is a blunt way of describing what I am
about to suggest, Mr. Walton, but it does capture the spirit of my proposal.
America excels in basic research, Japan in applied research, in engineering.
The time has come to join forces."
"How?"
"As you have seen, the monetary resources at Dai
Nippon's disposal make it possible for us to wield significant influence."
He smiled. "Japanese capital has been brought to America; Japanese
technology can be brought as well."
"At a price."
"At a price, yes. But a modest one really." He
smiled again, then buzzed for his driver to start the car. "Let me put it
like this. If you choose to proceed with me in the next step of Dai Nippon's
program, I will arrange for everything you have seen today to be my gift to
America. All I ask from you both is complete cooperation in the days ahead.
Together we can forge an informal alliance between Japan and America that could
alter the course of world history. But it must be done in an atmosphere of
complete trust."
Tam was astonished. "You'd make this manufacturing
technology available to American industry? Why?"
"As part of a quid pro quo, Dr. Richardson. It's quite
simple. In return I would expect complete access to the R&D in the firms
Dai Nippon has acquired." He stared back through his rimless glasses.
"Which, I gather, is a notion you find a trifle unsettling."
You bastard, I thought. You did have my phone tapped. How
else could you have known what she was thinking?
She shot me a telling glance. "How does all this fit in
with the new MITI guidance we're suddenly getting?"
"That is a separate matter, Dr. Richardson, which we
will address in due course. What I am concerned with now is something else
entirely—the final step in restoring America to economic health. The first
requirement was long-term capital and better management, which Dai Nippon has
now begun to provide. The next is technology, a small foretaste of which I have
shown you today."
Was this, I wondered, the big picture, the kan we'd
been trying to get a handle on?
"What I'm proposing," Noda continued, "is that
together we become partners in the creation of a massive Japanese- American
consortium. Perhaps we could call it Nipponica."
"Nipponica?" She kept her tone even.
"The name has an interesting ring to it, does it not? As
I envision the organization, you would be its American CEO." He paused.
"I would chair the board." Then he turned to me. "And you, Mr.
Walton, could be invaluable as chief corporate counsel."
The man had gone totally mad. Or had he?
"I still don't understand how this venture could be
brought together. You'd be dealing with hundreds of companies, a worldwide
management headache."
"Mr. Walton, what other choice do we have? Given the
precipitous decline of America's global leadership, together with Japan's
economic and technological rise, there can be only two possible outcomes of the
inevitable direction affairs are headed: bankruptcy for us both, or war. The
time has come for risk-taking, for a belief in the human spirit. We each need
the other more than our political leaders can allow themselves to admit, and
thus steps must be taken outside normal diplomatic channels to bring us closer
together." He continued, in perfect form, "Both America and Japan would
benefit from a commingling of our industry and research. We would learn from
each other, find strength in unity, realize a common perspective on global
concerns. Our economies would be joined, our peoples united. Instead of
friction and the saber rattling of trade disputes, we would have the harmony of
a single enterprise."
"Who exactly is going to finance and operate this
undertaking?" I was listening to him describe his planned-for Utopia with
increasing skepticism. But he had already rocked America, and Japan, to the
core. Not a man to underestimate.
"As you might suppose, Dai Nippon would, by virtue of
its present situation, be ideally suited to lay the groundwork." He
glanced out the tinted windows. "Afterward the political processes of both
countries would naturally have no choice but to follow our lead, ratifying—as
they always do—conditions that have already become a fait accompli."
It had all the easy resonance of a grand historical
venture, except . . . except what if this was still ken,
superficialities, not kan, the real truth?
"Before we go any further, I think Dr.
Richardson and I should talk this over." I looked up to see the Tsukuba
Hotel, where we were scheduled to stay overnight. Noda had made other
accommodations for himself, saying he also needed to drop by the Metallurgy Lab
and check to see how work was going on the sword. My scheduled viewing was to
be tomorrow.
"I agree." Tam looked at me sharply. "We can

discuss this more in the morning."
"As you wish." The limo was pulling to a stop.
"Tomorrow should be an interesting day for you both. We can continue our
discussions then." He smiled. "However, be aware that time is of the
essence."
With that parting shot, the long black Nissan sped away.
"Tam, let's see if this place has a bar. I need a drink."
"Double." She was carrying the small overnight bag
Noda's New York staff had handed her as we left. I had one too, just a shirt
and essentials.
The hotel saloon was modernistic, vinyl, and leaned heavily
toward Japanese beer and Suntory whiskey. By now some middle-level executives
were getting off work at the labs and dropping in to start their usual evening
round of drinking, but at this early hour it was still sparsely occupied.
We headed for a comer table and ordered a couple of draft
Kirin. After the beers arrived, we got down to brass tacks.
What the hell was Noda's real agenda?
Two heads, so the saying goes, are better than one. I don't
know, could be they're worse. Because as Tam and I sat there, Noda's offer to
head up some kind of new world consortium dangling before us, what our two
heads came up with was the scariest thing that'd ever crossed my path.
Maybe it was the thought of America's working stiffs, whose
jobs Noda supposedly was so determined to save. Trouble was, I didn't buy that
in the slightest anymore. So what made any sense?
Simple. Why not the most obvious answer of all? Noda wasn't
doing this for them. Or for Japan. That wasn't his game. Noda was planning this
grand design for Noda.
"Tam." I sipped at my beer. "Did you believe a
word of what he said?"
"Of course not. At least not the United Nations speech.
It's pure hogwash."
"Totally agree. But he's about to do something big, I'm
convinced."
"Got any ideas."
Luckily the place was getting noisier now, so nobody could
have been listening even if they'd tried. Which was the very reason I wanted to
talk in the bar and not in either of our rooms. Who knew the reach of Noda's
electronic ears?
"Not really. But what if we stepped back a second and
tried looking at this latest move from a longer view. Maybe we've been tangled
up in the trees, missing the forest."
"We've seen plenty of forest lately."
"But what if it's the wrong one? Let's try the teki
ni naru to iu koto strategy, become the enemy. Pretend for a minute we're
Noda, a guy who's got it all—money, clout, everything. So why
does he all
of a sudden want to come across the Pacific and buy himself a load of
industrial headaches, then hand them Japan's technology?"
"It's MITI somehow. I'm convinced that's the key. Which
is why I'm going to nail Ken."
"Well, let's not jump to conclusions. I'm wondering.
What if Dai Nippon is taking over American industry not because it's strategic
to MITI as those memos we found would lead us to think. What if the reason is
because it's strategic to Noda?"
"But why?"
"What if his relationship to that ministry is something
totally different from what it seems?"
"Well, if MITI's not behind the buy-ups, then who're
they for?"
I sat a minute, again trying to think like Noda. "What
if this scenario is actually aimed at . . . what if it's a global power
play?"
She looked at me skeptically. "I don't get it."
"Okay, granted it sounds crazy, but let's chase that for
a minute. I think we agree this whole scenario is not what he wants it to seem.
So what are some of the other things in all this that aren't what they appear
to be? Does anything dovetail?" I sat musing a second, searching for an
opening. "What are some of the twists about Japan that're obviously
misleading?"
"Well, acceptance of gaijin, for one. It goes only
so far, then stops like a brick wall." She was obviously speaking from
personal experience.
"Maybe that's because they've always been isolated. Some
things never change," I pondered aloud. "Which is probably the secret
of their success. Take the ruling clique. Sure, Japan is a democracy, but is it
really? Not the way we understand the word. What they actually have, after you
get past all the slogans, is just a retread of the old system. The truth is
it's still run as it was a thousand years ago. By the old families, the old
money. Elections never decide issues. They're handled by the power structure.
Half the seats in the Diet are practically hereditary, going back generations
in the same family. There's only one real political party. The ministries are fiefdoms.
I mean, the goddam country is still feudal. They don't even have a word for
democracy. They had to borrow it. Demokurasu."
"Well, Japan's a pragmatic place. The old ways work.
Remember the zaibatsu, those industrial conglomerates that ran the war
machine? MacArthur dismantled them, but they reappeared almost as soon as he
left."
"Right, the power structure restored those right away.
The zaibatsu are back and chewing up world commerce. But the demokurasu
eyewash is still around. The job's not finished."
She stared around the room. "Matt, I don't like
where I think you're headed."
"I agree it's sick, but let's push it a little more.
What is it about Japan that's made it such a dynamo the last couple of
decades?"
"Hard work, organization, drive."
"Exactly. But where did that come from?"
"They had to have it. Over the centuries most Japanese
were dirt poor. They had to hustle just to survive. Matthew, Japan is a
collectivist society driven by capitalism, an idea so alien to the West nobody
can even see it."
"Perfect description. Only problem is, all this demokurasu
is sooner or later going to start cutting away the very thing that's made
Japan so successful—a country powered by obedient, collective action and glued
together by hierarchy and tradition."
"You're saying Noda wants to turn back the clock?"
"Don't know. But what if these industrialists, these zaibatsu
honchos, are fed up with having to deal with all the cumbersome demokurasu
machinery. And they're especially fed up with a certain ministry making them
jump the hoop. Tam, what if Noda's real agenda is to go to America and buy
himself a gun to hold to MITI's head."
"You don't think he's buying America's companies to help
MITI?" She looked unconvinced.
"If I had money to bet, I'd almost be willing to put it
on the possibility he's buying leverage to use against MITI and through them
the whole inefficient government setup. How come MITI's suddenly sending staff
over to look in on Noda's play? Could it be somebody there's figured out what
he's up to and they want to head him off? They realize Matsuo Noda is the only
man on the planet who could conceivably beat MITI at its own game? Bring it to
its knees? First he acquired control of half the capital in Japan, then he came
to the U.S. and started grabbing up all the R&D that'll be competing with
MITI through the end of the century. When he's got it, he'll have a power base
to match theirs. He's set to call the new tune."
"Which is?"
"Who knows? But try this for an agenda: time to cut the
crap, Noda's thinking, get rid of all the clumsy Western-style demokurasu
charade, tighten up, lean and mean. Go back to the only system that's ever
really clicked for Japan. Imperial rule. Make the 'Land of the Gods' sacred and
invincible."
"This is getting wild." She lowered her voice.
"But maybe . . . maybe you could be right. He just happens to locate the

Imperial sword, and suddenly the emperor is resurrected from a discredited
figurehead back to a symbol of Japan's greatness."
"Here comes that old-time religion. Everybody goes
traditional, right on cue, and the nutty Japan Firsters are thriving again,
just like the thirties."
"Good Lord."
"Doesn't it all fit somehow? Matsuo Noda started off by
creating this shadow outfit, Dai Nippon, in order to get his hands on all his
countrymen's money. Now the next step will be to start phasing out the demokurasu
frills and the powerless prime minister and the MITI bureaucrats and
turning the place into a kick-ass machine again. Look out world."
"One small problem. The emperor can't rule Japan. Not
really. He's a living god. Which means . . ."
"See? That difficulty's nothing new. For a thousand
years the emperor's had no real clout anyway. The nitty-gritty of running Japan
was always the job of his stand-in."
There was a long pause. We both avoided speaking the word,
but there it was. Finally she leaned back and closed her eyes, her voice barely
audible above the din of the bar.
"Shogun."





