Tên nàng là Mưa. Các cụ ngày xưa bảo: “Dung nhan ứng số. Danh xưng ứng người.” Tôi không biết câu ấy có đúng không. Nhưng ngẫm lại đời nàng, thấy cũng có phần đúng.

Cả đời nàng như mưa. Có khi là cơn mưa bụi, nhẹ tênh, vừa chạm vào vai áo đã tan. Có khi là trận mưa đồng quê, ràn rạt trên mái rạ, trắng xóa cánh đồng. Và có những mùa mưa kéo dài tưởng như không có ngày tạnh.

Tôi gặp Mưa từ những năm học trò. Ngày ấy, chiến tranh phá hoại bằng không quân của giặc Mỹ đang diễn ra quyết liệt. Lớp nàng học buổi sáng. Lớp tôi học buổi chiều. Trường làng chẳng có gì nhiều. Dãy nhà cấp bốn, mấy hàng cây, sân đất và những đoạn hào giao thông dẫn ra các căn hầm chữ A.

Chúng tôi đội mũ rơm đi học. Mũ rơm thời ấy vừa để tránh mảnh bom, vừa như một thứ dấu hiệu của tuổi học trò trong chiến tranh. Đứa nào cũng có một chiếc. Có hôm mưa xuống, mũ sũng nước, tóc cũng ướt. Vẫn vào lớp. Bàn ghế kê trên miệng hào. Mùa mưa, nước ngập sân. Có hôm bùn ngập đến mắt cá chân. Vậy mà chúng tôi vẫn học.

Chiến tranh đi ngang qua tuổi trẻ chúng tôi như một cơn gió lớn. Khi ấy chẳng ai nghĩ mình đang sống trong khoảnh khắc lịch sử. Chúng tôi chỉ biết sáng đến trường, chiều về nhà.

Tôi học trước nàng một lớp. Duyên kỳ ngộ, chúng tôi ngồi chung một vị trí. Thế là đám bạn có chuyện.

– Hai người có duyên!

Tôi đỏ mặt. Nàng tỉnh bơ.

Nàng là hoa khôi của trường. Cái đẹp ở tuổi học trò vốn chẳng cần quảng cáo. Chỉ cần nàng đi qua sân trường là đám con trai đã biết. Còn tôi thì bình thường như bao thằng con trai quê mùa khác.

Tranh của hoạ sĩ Lê Trần Thanh Thuỷ

Nhưng tuổi trẻ có cái hay của tuổi trẻ. Người ta nói mãi, mình nghe mãi, rồi có khi tưởng là thật.

Tôi bắt đầu để ý nàng.

Tôi để ý mái tóc. Để ý chiếc áo. Để ý đôi mắt. Để ý cả chỗ nàng thường ngồi. Có lần một sợi tóc của nàng vương trên trang sách của tôi. Tôi không vứt đi. Tôi lặng lẽ ép nó vào giữa hai trang vở.

Bây giờ nghĩ lại, thấy mình thật ngốc. Nhưng tuổi trẻ mà. Có những cái ngốc chỉ tuổi trẻ mới có. Nàng chắc chẳng biết. Có khi cả đời nàng cũng không biết.

Ngày ấy nàng thường mặc chiếc áo vải màu sĩ lâm.

Tôi gọi thầm nàng là Sĩ Lâm.

Sĩ là học trò. Lâm là rừng.

Một cái tên không có trong giấy khai sinh, không ai biết, chỉ có tôi biết. Tôi không nói với nàng. Tôi chưa bao giờ nói.

Rồi tôi lên đường nhập ngũ. Tuổi vừa qua mười tám. Một buổi sáng cuối tháng tư, tôi khoác ba lô rời quê. Mẹ đứng ở đầu ngõ. Bạn bè đưa tiễn. Tôi ngoái lại nhìn mái trường. Không thấy nàng.

Tôi đi vào chiến tranh. Nàng vào đại học. Hai con đường. Một người đi về phía những cánh rừng. Nơi bom rơi đạn nổ. Một người đi về phía giảng đường. Từ đó, ký ức về nàng nằm lại trong tôi như một trang sách gấp dở.

Chiến tranh kết thúc. Tôi trở về. Mái tóc đã khác. Khuôn mặt đã khác. Cậu học trò ngày nào trở về với quân hàm trên vai và những năm tháng chiến trường trong mắt. Tôi hỏi thăm nàng. Người ta bảo nàng đã có chồng. Bạn bè kể nhiều chuyện.

Nàng đẹp nên nhiều người để ý. Người cùng trang lứa có. Người lớn tuổi hơn cũng có. Có người giàu, có người có chức, có người có quyền.

Đời con gái, đôi khi cái đẹp là một món quà. Nhưng cũng có khi là một món nợ.

Cây muốn lặng mà gió chẳng đừng. Lời ngon ngọt có cánh. Bay đi. Để lại những giọt đắng, những khoảng trống trong lòng nàng.

Cuối cùng nàng lấy chồng.

Người chồng hơn tuổi. Tử tế. Có tiền. Có chức. Có dáng vẻ của một người đàn ông thành đạt. Chỉ có điều ông hay ghen. Yêu nhiều quá hóa ghen. Mà ghen thì chẳng có lý lẽ. Có những lần ông nổi nóng. Có những lần lời nói thành vết cứa. Có lần sự nóng giận vượt qua giới hạn. Nàng chịu đựng.

Có lúc nàng tự trách mình:

“Lỗi đâu phải ở anh ấy.

Ai bảo mình như thế?

Ai bảo mình có đôi mắt lúng liếng. Ai bảo mình có cái duyên thầm.”

Nàng tự nhận phần lỗi về mình. Nhưng chịu đựng cũng có giới hạn.

Có lúc nàng muốn ly hôn. Rồi hai đứa con xuất hiện trong câu chuyện. Hai đứa trẻ như hai cái neo níu người đàn bà ở lại với một con thuyền đã nhiều lần chao đảo. Nàng ở lại và từ đó, nàng sống lặng lẽ.

Tôi nghe chuyện nàng qua người này, người khác. Tôi không hỏi nàng. Tôi cũng không muốn hỏi. Có những chuyện chỉ người trong cuộc mới biết hết. Mà có khi chính người trong cuộc cũng không muốn nhớ.

Nàng tìm cho mình một lối đi khác. Nàng làm từ thiện.

Không phải thứ từ thiện để chụp ảnh rồi đăng lên mạng xã hội. Nàng đi tìm những đứa trẻ nghèo. Những học trò bất hạnh, có nguy cơ phải bỏ học. Những gia đình không có tiền cho con đến trường.

Nàng vận động người có lòng hảo tâm. Người cho tiền. Người cho sách. Người cho học bổng. Người cho một chiếc xe đạp…

Nàng làm chiếc cầu nối. Những việc ấy rồi cũng đến tai báo chí. Có người viết. Có người ghi hình. Có người khen. Có người cảm ơn.

Và ở đời, làm điều tốt cũng không phải lúc nào được yên. Người ta bắt đầu xì xào. Bảo nàng hám danh. Đánh bóng tên tuổi. Rồi có cả người nghi ngờ những khoản tiền tài trợ.

Lời đồn không có chân mà đi rất nhanh, rất xa. Nàng vẫn im lặng. Có lẽ nàng đã quen với sự im lặng. Người đàn bà mang tên Mưa vốn đã quen với những cơn mưa bất chợt.

Rồi chồng nàng đột quỵ. Ông nằm liệt. Một năm. Hai năm. Rồi năm thứ năm. Năm thứ tám.

Gần mười năm.

Một người đàn ông từng có chức, có tiền, có tiếng nói trong gia đình, cuối cùng nằm một chỗ.

Nàng thuê người chăm sóc.

Nhưng người chăm sóc có thể thay nàng lau người, đút cháo, uống thuốc. Không ai thay được nàng trong chữ nghĩa vợ chồng. Nàng vẫn ở đó.

Tôi nghĩ đến điều ấy nhiều lần. Có lẽ tình yêu đã khác.

Nhưng nghĩa thì còn. Đời người, rốt cuộc, đôi khi sống được với nhau không phải vì còn yêu bao nhiêu mà vì còn giữ được bao nhiêu chữ nghĩa.

Hơn nửa thế kỷ sau, tôi gặp lại Mưa. Tôi đã chuẩn bị tinh thần để gặp một người đàn bà đã bị thời gian và giông gió làm cho tiều tụy. Nhưng tôi nhầm.

Mưa vẫn còn nét xưa. Không phải vẻ đẹp của cô hoa khôi ngày nào. Cái đẹp ấy đã đi qua.

Cái còn lại là một thứ đẹp khác.

Một gương mặt đã từng khóc.

Một đôi mắt đã từng chịu đựng.

Một nụ cười đã đi qua quá nhiều chuyện mà vẫn giữ được nét xưa.

Một vẻ mặt cam chịu như đó là số phận. Không cay cú.

Tôi nhìn nàng. Nàng nhìn tôi.

Chúng tôi cười.

– Lâu quá rồi!

Chỉ thế.

Không ai hỏi: Ngày ấy em có biết anh thích em không?

Không ai hỏi: Vì sao cuộc đời em lại như thế?

Không ai hỏi: Em có hạnh phúc không?

Những câu hỏi ấy, sau hơn nửa thế kỷ, có lẽ đã quá muộn.

Chúng tôi nói chuyện về trường xưa. Nói chuyện bạn bè. Nói chuyện những người đã thành thiên cổ. Nói chuyện những năm tháng không trở lại.

Còn chuyện của nàng, nàng không kể. Tôi không hỏi. Tôi nghĩ, đó là sự tử tế cuối cùng mà hai người từng ngồi chung một chỗ trong lớp học dành cho nhau.

Tôi trở lại trường xưa. Tìm cái vị trí ngày ấy. Chỗ ngồi vẫn còn trong ký ức. Nhưng trường đã khác. Những dãy nhà mới. Những hàng cây mới. Những khuôn mặt mới.

Chỉ có tôi là người xưa cũ.

Tôi đứng rất lâu. Bỗng thấy thời gian thật lạ. Nó có thể lấy đi tất cả. Mái trường. Thầy cô.

Bạn bè. Tuổi trẻ.

Những người ta từng thương. Những người ta từng giận.

Nhưng có những thứ nó không lấy được. Đó là ký ức về sợi tóc. Về ánh mắt. Về một cái tên bí mật.

Một buổi chiều mưa.

Và một người con gái mặc áo sĩ lâm.

Đêm ấy mưa rất to. Mưa như muốn xóa sạch con đường tôi vừa đi qua. Tôi nằm nghe mưa.

Không ngủ được. Tiếng mưa trên mái nhà kéo tôi về quá khứ.

Tôi thấy những chiếc mũ rơm. Thấy sân trường ngập nước. Thấy những căn hầm chữ A.

Thấy một cô gái ngồi chung ghế bàn. Tôi lại thấy sợi tóc ngày nào nằm giữa trang sách.

Rồi tôi thấy Mưa của hôm nay. Một người đàn bà đã đi qua hơn nửa thế kỷ.

Đi qua hạnh phúc, khổ đau.

Đi qua đổ vỡ.

Đi qua những lời khen, tiếng chê.

Đi qua những năm tháng chăm sóc một người chồng bệnh tật.

Và vẫn còn biết thương những đứa trẻ nghèo.

Tôi bỗng hiểu. Mưa không phải chỉ là nước mắt. Mưa còn làm cho đất mềm ra.

Mưa đánh thức hạt giống nằm lâu dưới đất. Mưa làm xanh những cánh đồng.

Có lẽ nàng cũng vậy. Những trận mưa của đời nàng không làm nàng khô cằn.

Trái lại, chúng làm trong nàng mọc lên một thứ gì đó âm thầm: lòng thương người.

Ngoài kia mưa vẫn rơi.

Tôi không còn tiếc một mối tình chưa bao giờ có. Bởi có những người đi qua đời ta không để trở thành người của ta. Họ chỉ đến để giữ lại trong ta một phần tuổi trẻ.

Một phần trong trẻo.

Và có những người, đến cuối đời, ta mới hiểu vì sao ngày ấy mình đã nhớ họ.

Không phải vì họ đẹp. Không phải vì họ từng là hoa khôi. Mà bởi sau tất cả những gì cuộc đời đã làm với họ, họ vẫn không đánh mất lòng nhân hậu.

Mưa ạ!

Nếu có một ngày nào đó em đọc được những dòng này, có lẽ em sẽ cười. Em sẽ bảo:

– Cái ông này, chuyện hơn nửa thế kỷ rồi còn nhớ!

Tôi vẫn nhớ.