Cuộc Đời Charlotte Brontë — Tập 1

Lượt đọc: 68 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Lịch Sử Năm 1829.

❊ ❊ ❊

“Ngày trước, Papa có cho chị Maria mượn một cuốn sách. Đó là một cuốn sách địa lý cũ; chị ấy đã viết lên trang giấy trắng rằng: ‘Papa cho tôi mượn cuốn sách này.’ Cuốn sách ấy nay đã tròn một trăm hai mươi tuổi; và giờ phút này, nó đang nằm ngay trước mặt tôi. Trong lúc viết những dòng này, tôi đang ở trong nhà bếp của nhà xứ ở Haworth; Tabby, người hầu, đang rửa đám đồ dùng ăn sáng, còn Anne, cô em út của tôi (Maria là chị cả), đang quỳ trên ghế, ngắm nhìn mấy chiếc bánh ngọt mà Tabby vừa nướng cho chúng tôi. Emily ở trong phòng khách, đang quét thảm. Papa và Branwell đã đi Keighley rồi. Dì đang ở phòng trên lầu, còn tôi thì ngồi bên chiếc bàn trong bếp để viết những dòng này. Keighley là một thị trấn nhỏ cách đây bốn dặm. Papa và Branwell đi mua tờ báo ‘Leeds Intelligencer,’ một tờ báo Tory vô cùng xuất sắc, do ông Wood làm chủ biên và ông Henneman làm chủ nhiệm. Chúng tôi đặt hai và đọc ba tờ báo mỗi tuần. Chúng tôi đặt tờ ‘Leeds Intelligencer’ theo phái Tory, và tờ ‘Leeds Mercury’ theo phái Whig do ông Baines cùng người anh em, con rể và hai người con trai của ông là Edward và Talbot làm chủ biên. Chúng tôi cũng đọc tờ ‘John Bull’; đó là một tờ báo cực hữu phái Tory và rất hiếu chiến. Ông Driver cho chúng tôi mượn tờ ấy, cũng như tờ ‘Blackwood’s Magazine,’ một tạp chí tài năng nhất hiện có. Chủ biên là ông Christopher North, một cụ ông bảy tuổi bốn mươi; ngày mồng 1 tháng Tư là sinh nhật của cụ; những người bạn của cụ gồm có Timothy Tickler, Morgan O’Doherty, Macrabin Mordecai, Mullion, Warnell và James Hogg, một con người có tài năng kỳ lạ bậc nhất, một người chăn cừu Scotland. Các vở kịch của chúng tôi đã ra đời; ‘Young Men’ vào tháng 6 năm 1826; ‘Our Fellows’ vào tháng 7 năm 1827; ‘Islanders’ vào tháng 12 năm 1827. Đây là ba vở kịch lớn của chúng tôi, không hề giữ bí mật. Những vở kịch hay nhất của Emily và tôi ra đời vào ngày mồng 1 tháng 12 năm 1827; những vở khác vào tháng 3 năm 1828. Vở kịch hay nhất có nghĩa là vở kịch bí mật; chúng vô cùng tuyệt. Tất cả các vở kịch của chúng tôi đều rất kỳ lạ. Bản chất của chúng thì tôi không cần viết ra giấy, vì tôi nghĩ mình sẽ mãi mãi ghi nhớ chúng. Vở kịch ‘Young Men’ bắt nguồn từ một số lính gỗ mà Branwell có: ‘Our Fellows’ từ ‘Ngụ ngôn Aesop’; và ‘Islanders’ từ một số sự kiện đã xảy ra. Tôi sẽ phác thảo nguồn gốc các vở kịch của chúng tôi một cách rõ ràng hơn nếu có thể. Đầu tiên là ‘Young Men.’ Papa đã mua cho Branwell mấy hình lính gỗ ở Leeds; lúc Papa về nhà trời đã tối, và chúng tôi đã lên giường đi ngủ, thế là sáng hôm sau Branwell đến trước cửa phòng chúng tôi với một hộp lính đồ chơi. Emily và tôi tung chăn nhảy biến khỏi giường, tôi chộp lấy một con và kêu lên: ‘Đây là Công tước Wellington! Đây sẽ là Công tước!’ Khi tôi nói vậy, Emily cũng cầm lấy một con và bảo rằng đó sẽ là của mình; khi Anne bước xuống, con bé nói một con sẽ là của nó. Con của tôi đẹp nhất trong tất cả, cao nhất và hoàn hảo nhất về mọi mặt. Con của Emily là một anh chàng trông có vẻ trầm ngâm, chúng tôi gọi anh ta là ‘Gravey.’ Con của Anne là một sinh vật kỳ cục nho nhỏ, rất giống với nó, và chúng tôi gọi cậu ta là ‘Waiting-Boy.’ Branwell chọn con của mình và đặt tên là ‘Buonaparte.’”

Đoạn trích trên cho thấy phần nào thể loại sách báo mà các tiểu thư nhà Brontë quan tâm; nhưng khát khao hiểu biết của họ chắc hẳn đã được khơi nguồn từ rất nhiều hướng, bởi tôi tìm thấy một “danh sách các họa sĩ mà tác phẩm tôi ao ước được chiêm ngưỡng,” do chính Charlotte lập ra khi cô bé chưa tròn mười ba tuổi:—

“Guido Reni, Julio Romano, Titian, Raphael, Michael Angelo, Correggio, Annibal Caracci, Leonardo da Vinci, Fra Bartolomeo, Carlo Cignani, Vandyke, Rubens, Bartolomeo Ramerghi.”

Hãy nhìn cô bé ấy, sống trong một nhà xứ hẻo lánh ở vùng Yorkshire, kẻ có lẽ chưa bao giờ tận mắt thấy một tác phẩm nào xứng đáng gọi là tranh vẽ trong suốt cuộc đời mình, vậy mà lại đang nghiên cứu tên tuổi cùng đặc điểm của các bậc thầy vĩ đại người Ý và Flanders thời xưa—những tác phẩm mà cô ao ước có ngày được tận mắt chiêm ngưỡng trong tương lai mờ ảo đang trải dài trước mắt! Vẫn còn sót lại một bản thảo chứa đựng những nghiên cứu tỉ mỉ và lời bình phẩm về các bức tranh khắc trong ấn phẩm “Friendship’s Offering for 1829”; qua đó cho thấy cô bé đã sớm hình thành thói quen quan sát tinh tường cùng khả năng phân tích kiên nhẫn về nguyên nhân và kết quả—những thứ sau này đã trở thành trợ thủ đắc lực cho thiên tài của cô.

Cách mà ông Brontë truyền ngọn lửa đam mê chính trị sang các con chắc chắn đã góp phần lớn lao giúp tâm hồn họ vượt lên trên những giới hạn hay sự vẩn đục của những lời đồn thổi tầm phào chốn thôn quê. Tôi xin trích dẫn mảnh ký ức cá nhân duy nhất còn sót lại từ tập “Tales of the Islanders”; đó là một dạng lời tựa nằm ở phần mở đầu của tập hai, giải thích lý do vì sao các tác phẩm ấy không được viết tiếp trước đó; các tác giả đã quá bận rộn trong một thời gian dài, và gần đây lại hoàn toàn bị cuốn vào vòng xoáy chính trị.

“Nghị viện khai mạc, vấn đề Công giáo trọng đại được đưa ra bàn thảo, những chính sách của Công tước được tiết lộ, và tất cả chỉ là sự phỉ báng, bạo lực, tinh thần đảng phái cùng nỗi hỗn độn. Ồ, sáu tháng trời đằng đẵng ấy, tính từ bài phát biểu của Nhà vua cho đến tận cùng! Chẳng ai có thể viết, suy nghĩ hay bàn luận về bất cứ đề tài nào khác ngoài vấn đề Công giáo, Công tước Wellington và ông Peel. Tôi vẫn nhớ như in ngày tờ Báo đặc biệt ‘Intelligence Extraordinary’ được chuyển đến, bên trong mang theo bài phát biểu của ông Peel với những điều khoản cho phép người theo đạo Công giáo được gia nhập! Papa đã háo hức xé vỏ bọc ra làm sao, tất cả chúng tôi đã quây quần bên ngài như thế nào, và chúng tôi đã lắng nghe với tâm trạng hồi hộp đến nghẹt thở nhường nào khi từng điều khoản một được hé lộ, được giải thích rồi tranh biện vô cùng sắc sảo và thấu đáo! Và rồi khi mọi thứ ngã ngũ, dì đã thốt lên rằng dì nghĩ điều đó thật tuyệt vời, và rằng những người Công giáo chẳng thể gây hại gì khi đã có sự đảm bảo chắc chắn đến thế! Tôi cũng nhớ cả những hoài nghi liệu nó có vượt qua được Viện Quý tộc hay không cùng những lời tiên tri rằng nó sẽ thất bại; và khi tờ báo quyết định số phận được đưa tới, nỗi hồi hộp khi chúng tôi lắng nghe toàn bộ sự việc quả thực khủng khiếp làm sao: từ lúc cánh cửa mở ra, sự im lặng bao trùm; các vị hoàng thân trong bộ lễ phục, vị công tước vĩ đại khoác dải băng và chiếc áo ghi-lê màu xanh lá; tất cả các nữ tước đứng dậy khi ông đứng lên; tiếng đọc bài phát biểu của ông—Papa bảo rằng từng lời của ông quý như vàng ròng; và cuối cùng, là chiến thắng với tỷ lệ phiếu thuận hơn phiếu chống là bốn chọi một (sic). Nhưng đây lại là một đoạn lạc đề,” v.v., v.v.

Những dòng này hẳn đã được viết khi cô bé ở độ tuổi từ mười ba đến mười bốn.

Sẽ thật thú vị đối với một số độc giả của tôi khi biết được đặc điểm trong các sáng tác thuần túy mang tính tưởng tượng của cô vào giai đoạn này. Trong khi những mô tả về các sự kiện có thật ngoài đời vốn dĩ vô cùng bình dị, sinh động và mạnh mẽ như chúng ta đã thấy, thì một khi thả lỏng sức sáng tạo, trí tưởng tượng và ngôn từ của cô lại bùng nổ dữ dội, đôi khi chạm đến tận ranh giới của sự mê sảng rõ rệt. Một ví dụ đơn độc là quá đủ để hình dung về ngòi bút kỳ lạ và điên cuồng này. Đó là một bức thư gửi cho chủ biên của một trong những tờ “Tạp chí Nhỏ.”

“Thưa ngài,—Ai cũng rõ các Thần linh (Genii) đã tuyên bố rằng trừ khi họ thực hiện một số nhiệm vụ gian khổ mang tính chất huyền bí diễn ra hằng năm, tất cả các thế giới trong bầu trời sẽ bị thiêu rụi và tụ hội lại thành một khối cầu vĩ đại duy nhất, lăn lộn trong sự cô độc uy nghiêm qua vùng hoang mạc bao la của không gian, nơi chỉ có bốn vị vương tử cao quý của các Thần linh cư ngụ, cho đến khi thời gian bị thay thế bởi cõi Vĩnh hằng; và sự trơ trẽn của lời khẳng định này chỉ có thể sánh ngang với một tuyên bố khác của họ, rằng bằng quyền năng ma thuật, họ có thể biến thế giới thành một chốn hoang vu, những dòng nước tinh khiết nhất thành dòng suối độc nhợt nhạt, và những hồ nước trong trẻo nhất thành ao tù nước đọng, với làn hơi độc chết chóc sẽ tiêu diệt mọi sinh linh, ngoại trừ loài mãnh thú khát máu trong rừng và loài chim ăn thịt trên vách đá. Nhưng giữa chốn hoang tàn ấy, cung điện của các Vị thần tối cao sẽ sừng sững tỏa sáng rực rỡ trong hoang mạc, và tiếng hú rùng rợn của chiến hào sẽ vang vọng khắp đất trời vào buổi sáng, giữa trưa và ban đêm; họ sẽ mở những1 bữa tiệc hằng năm trên xương cốt của người chết, và hằng năm hân hoan với niềm vui của kẻ chiến thắng. Tôi thiết nghĩ, thưa ngài, sự độc ác kinh hoàng này chẳng cần phải bàn thêm lời nào, và do đó tôi vội vã ký tên dưới đây, v.v.

“Ngày 14 tháng 7 năm 1829.”

Rất có thể bức thư trên hàm chứa một ngụ ý ẩn dụ hoặc chính trị nào đó, vốn khuất lấp trước mắt chúng ta, nhưng lại vô cùng rõ ràng đối với những bộ óc sáng ngời bé nhỏ mà nó hướng tới. Chính trị rõ ràng là niềm đam mê lớn lao nhất của họ; Công tước Wellington chính là vị bán thần trong lòng họ. Mọi thứ liên quan đến ông đều thuộc về thời đại anh hùng. Bất cứ khi nào Charlotte cần đến một hiệp sĩ giang hồ hay một người tình tận tụy, Hầu tước Douro hay Lãnh chúa Charles Wellesley đều sẵn sàng xuất hiện. Hầu như không có tác phẩm văn xuôi nào của cô vào thời điểm này lại thiếu vắng bóng dáng họ làm nhân vật chính, và trong đó “người cha đáng kính” của họ luôn hiện lên như một dạng thần Jupiter Tonans, hay một vị thần xuất hiện từ cỗ máy (Deus ex Machinâ).

Để minh chứng cho việc Wellesley đã ám ảnh tâm trí cô sâu sắc đến nhường nào, tôi xin chép lại một vài tựa đề các bài viết của cô trên các tạp chí khác nhau.

“Lâu đài Liffey,” một câu chuyện của Lãnh chúa C. Wellesley.

“Những vẫn thơ gửi Sông Aragua,” của Hầu tước Douro.

“Một Giấc mơ Kỳ lạ,” của Lãnh chúa C. Wellesley.

“Yêu tinh Xanh, một câu chuyện ở thì hiện tại hoàn thành,” do Lãnh chúa Charles Albert Florian Wellesley chắp bút.

“Những Sự kiện Kỳ lạ,” do Lãnh chúa C. A. F. Wellesley viết.

Cuộc sống trong một ngôi làng biệt lập hoặc một căn nhà đồng quê quạnh hiu thường mang đến vô số sự kiện nhỏ nhặt khắc sâu vào tâm trí trẻ thơ, để rồi ở đó được nghiền ngẫm mãi. Sẽ chẳng có sự kiện nào khác xảy ra, hoặc có khả năng xảy ra trong nhiều ngày liền, đủ sức đẩy bật những thứ ấy ra cho đến khi chúng tự mang lấy một vẻ quan trọng mơ hồ và huyền bí. Cứ thế, những đứa trẻ sống khép kín thường hay suy tư và mơ mộng: những ấn tượng mà thế giới bên ngoài dội vào chúng—những cảnh tượng kỳ lạ của đất trời—những cuộc gặp gỡ tình cờ với những khuôn mặt và bóng dáng xa lạ (những điều hiếm hoi chốn thâm sơn cùng cốc ấy)—đôi khi bị chúng thổi phồng thành những thứ mang ý nghĩa sâu sắc đến mức gần như siêu nhiên. Tôi nhận thấy đặc điểm này rất rõ trong các sáng tác của Charlotte vào thời kỳ này. Quả thực, trong hoàn cảnh của cô, đó chẳng phải là điều gì kỳ lạ. Nó vốn là điểm chung của tất cả mọi người, từ những người chăn cừu xứ Chaldæa—“người mục tử cô độc nằm duỗi dài trên thảm cỏ mềm suốt nửa ngày hè”—cho đến vị tu sĩ cô độc—từ tất cả những ai có ấn tượng từ bên ngoài đủ thời gian nảy nở và sinh sôi trong trí tưởng tượng, để rồi được đón nhận như những nhân hóa đích thực hay những thị kiến siêu nhiên, mà việc hoài nghi chúng được xem là tội báng bổ.

Để cân bằng lại xu hướng này ở Charlotte, chính là sự sắc sảo tự nhiên vốn có của cô, được tôi luyện mỗi ngày qua những nhu cầu của cuộc sống thực tế. Nhiệm vụ của cô không chỉ là học bài, đọc một lượng sách nhất định, thu nhận những ý tưởng nhất định; bên cạnh đó, cô còn phải quét dọn phòng ốc, chạy việc vặt lên xuống các tầng lầu, phụ giúp những công việc nấu nướng đơn giản, khi thì làm bạn chơi khi thì làm lớp trưởng cho các em và anh trai, phải may vá đồ đạc và học cách chi tiêu tiết kiệm dưới sự chỉ dạy của người dì chu đáo. Nhờ thế, chúng ta thấy rằng trong khi trí tưởng tượng của cô tiếp nhận những ấn tượng sống động, thì năng lực hiểu biết tuyệt vời của cô vẫn có đủ sức mạnh để chấn chỉnh chúng trước khi những hão huyền biến thành hiện thực. Trên một mảnh giấy vụn, cô đã ghi lại câu chuyện sau đây:—

“Ngày 22 tháng 6 năm 1830, 6 giờ tối.

“Haworth, gần Bradford.

“Sự việc kỳ lạ sau đây đã xảy ra vào ngày 22 tháng 6 năm 1830:—Vào thời điểm đó Papa đang rất ốm, phải nằm liệt giường và yếu đến mức không thể tự đứng dậy nếu không có người đỡ. Tabby và tôi chỉ có hai người trong bếp, vào khoảng chín giờ rưỡi sáng. Bỗng nhiên chúng tôi nghe tiếng gõ cửa; Tabby đứng dậy ra mở. Một cụ già xuất hiện, đứng bên ngoài, cất lời chào bà thế này:—

“Cụ già.—‘Mục sư có sống ở đây không?’

“Tabby.—‘Có.’

“Cụ già.—‘Tôi muốn gặp ông ấy.’

“Tabby.—‘Ông ấy đang mệt và nằm liệt giường.’

“Cụ già.—‘Tôi có một thông điệp gửi cho ông ấy.’

“Tabby.—‘Từ ai thế?’

“Cụ già.—‘Từ Chúa.’

“Tabby.—‘Ai cơ?’

“Cụ già.—‘Chúa. Ngài muốn tôi nhắn rằng Chàng Rể đang đến, và chúng ta phải chuẩn bị để nghênh đón Ngài; rằng những sợi dây đang được tháo lỏng và chiếc bát vàng bị đập vỡ; cái vò đã vỡ bên bờ suối.’

“Nói xong câu chuyện, cụ liền lủi thủi bỏ đi một cách đột ngột. Khi Tabby khép cửa lại, tôi liền hỏi bà có biết người đó không. Câu trả lời của bà là chưa từng nhìn thấy ông ta bao giờ, cũng chẳng thấy ai giống như vậy. Dù tôi hoàn toàn đinh ninh rằng ông ta chỉ là một kẻ cuồng tín nhiệt thành, có lẽ xuất phát từ ý tốt nhưng lại hoàn toàn mù mịt về lòng đạo đức đích thực; thế nhưng tôi vẫn không kìm được nước mắt trước những lời lẽ ấy, được thốt lên quá đỗi bất ngờ vào đúng thời điểm đặc biệt ấy.”

Dù niên đại của bài thơ sau đây có phần hơi mơ hồ, nhưng việc đưa nó vào đây có lẽ sẽ là thuận tiện nhất. Nó hẳn phải được viết trước năm 1833, nhưng sớm hơn bao nhiêu thì không có cách nào xác định được. Tôi xin giới thiệu nó như một minh chứng cho tài năng thi ca phiếm chỉ được thể hiện qua các sáng tác nhỏ gọn khác nhau trong thời kỳ này; ít nhất là trong tất cả những tác phẩm mà tôi có cơ hội được đọc.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 18 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.