Tôi còn nhớ đêm rằm tháng bảy, đêm xá tội vong nhân năm 2013, lúc đó trời đã tối, tôi cùng một người bạn thân lượn quanh hồ Tây. Người bạn của tôi không biết nhiều về ý nghĩa của ngày này, tôi đã kể cho cậu nghe về niềm tin dân gian đối với câu chuyện của địa ngục được mở ra một lần trong năm vào rằm tháng bảy, để các vong hồn vất vưởng khắp nhân gian. Cậu ta hỏi làm sao tôi biết. Tôi trả lời rằng mẹ tôi kể.

Từ trước đến giờ mẹ tôi đã dạy tôi rất nhiều điều liên quan đến tục thờ cúng ông bà cũng như những tín ngưỡng dân gian khác nhưng tôi chưa bao giờ hệ thống lại những điều đó. Khi kể cho bạn nghe, tôi manh nha hình thành ý nghĩ về việc thu nhặt những kiến thức đó thành một mảng có liên kết.

Về nhà, trong khi đang vẩn vơ suy nghĩ, tôi thấy trên giá sách có cuốn Việt Nam Phong Tục của Phan Kế Bính. Đây là tủ sách cũ của ba tôi, cuốn nào cuốn nấy giấy thô ráp, vàng đen và cũ mốc. Nhưng cuốn sách này lại do mẹ tôi mua. Bà ít khi mua sách, và nếu mua thì thường là sách về hướng dẫn thờ cúng. Tôi không biết trong hoàn cảnh nào, bà lại mua cuốn sách ấy.

Tôi lật đọc mấy trang. Trời xui đất khiến thế nào lại đọc được một đoạn tác giả viết về giới phù thủy: “Phù thủy có phép luyện âm binh, âm tường, thường đêm khuya đến những nơi tha ma mộ địa, đốt hương khấn khứa, luyện phù luyện phép, để cầu cho các âm hồn phải theo hiệu lệnh của mình…” Tôi lập tức cảm thấy có gì đó chấn động ở trong tôi, một trạng thái kiểu đã–đến–lúc.

Tôi nghĩ: “Phải viết!”

Cuốn sách bạn cầm trên tay không phải là cuốn sách đầu tiên tôi “phải viết”, nó chỉ là một câu chuyện đầy đủ nhất của tôi. Từ trước đến nay, tôi đã khá nhiều lần thử cầm bút. Trong những lần như thế, chữ viết ra thường xuôi theo cảm xúc mà không hề có cốt truyện hay định hướng. Những cảm xúc thời sinh viên, những tình cảm đối với gia đình. Đôi khi đó lại chỉ là mong muốn được cuốn theo dòng diễn biến tâm trạng của một nhân vật hư cấu nào đó. Tôi nhận ra mình chưa bao giờ thử viết về những thứ cảm giác mà tôi có rất nhiều: nỗi sợ hãi và sự tò mò.

Ngay đêm rằm năm ấy, tôi đã viết một mạch xong hồi thứ nhất của cuốn sách. Và quan trọng hơn là tôi có tìm thấy một nguồn cảm hứng và một định hướng rộng rãi để tiến tiếp.

Tôi tra cứu sách vở lẫn Internet để tìm thông tin về huyền thuật Việt Nam. Đa số các thông tin đều không chính thống, vụn vặt, đôi chỗ còn thiếu thống nhất. Lúc đầu tôi hơi hoang mang: với tư liệu ít ỏi thế này, viết thế nào? Rồi tôi nhận ra mình thật ngớ ngẩn. Tôi là người kể chuyện, không phải người giảng bài, tôi có quyền hư cấu theo trí tưởng tượng của tôi. Toàn bộ câu chuyện tôi viết ra đều không có thực. Đại Nam Dị Truyện là một sự tổng hợp những yếu tố tôi cảm thấy hứng thú, đó là: dã sử, tín ngưỡng dân gian và sự ly kỳ.

Đại Nam Dị Truyện có mượn bối cảnh và các nhân vật lịch sử thời [1]. Khi viết cuốn sách này, tôi vốn là một kẻ mù mờ về lịch sử (và bây giờ vẫn thế, tất nhiên), nhưng có một lần, khi tìm được cuốn Lịch sử nội chiến ở Việt Nam (1771–1802) của nhà sử học Tạ Chú Đại Trường, tôi đã bị hấp dẫn bởi từ “nội chiến” khá lạ lẫm và bị hút vào cuốn sách đó. Điểm tôi cảm thấy thú vị nhất là mức độ trung tính của tác phẩm, nó không hoàn toàn định hướng theo góc nhìn một chiều như nhiều tác phẩm liên quan đến sử mà tôi được đọc. Tôi hứng thú với ý nghĩ rằng đằng sau những sự kiện lịch sử là những con người bằng xương bằng thịt, cá tính, có hồn, có thiện có ác chứ không vô tri vô cảm. Tôi bị hấp dẫn bởi những điểm mờ của lịch sử. Chẳng hạn, nội tình vụ án của thái sư Lê Văn Thịnh thời Lý liệu có điều gì khác thường mà chỉ thấy ghi lại những lời lẽ hết sức hoang đường về việc ông mưu hại vua Lý Nhân Tông? Hoặc liệu Đặng Mậu Lân vì sao lại tàn ác và điên loạn như được kể lại, hoặc giả ông ta có điều gì bí ẩn? Các giả thuyết tưởng tượng liên tục đến với tôi mà không khiến tôi mất nhiều công sức. Tôi cảm thấy lịch sử hay hơn bất kỳ một kịch bản dàn dựng nào, chỉ cần nương theo kịch bản đó thì đã có một cốt truyện hấp dẫn. Tôi quyết định gắn câu chuyện của mình vào lịch sử, tôi sẽ viết một “dã sử”.

Đại Nam không phải là tên gọi nước Việt Nam thời Lê Trung Hưng, mà là tên hiệu nước ta dưới thời vua Minh Mạng. Tôi biết điều này nhưng đây là cái tên tôi thích nhất. Tôi muốn dùng nó để gọi một nước Việt nói chung trong quá khứ, không nệ vào triều đại nào hay thời kỳ nào.

Tôi viết truyện theo một định hướng lớn chứ không hề có các kịch bản chi tiết cho nó, không hiểu sao tôi không thể đưa ra (kể cả chỉ là các gạch đầu dòng) những định hướng ngắn hạn cho câu chuyện. Đa số các diễn biến đều nảy sinh trong lúc đang viết hoặc là đang cố viết. Và thật kỳ lạ, hồ Tây tiếp cho tôi một sự hứng khởi đến mức hầu hết các trường đoạn quan trọng đều được viết ở một quán cà phê quen thuộc nhìn ra hồ. Cái mảng nước mênh mông ấy lẽ ra cũng cần phải được nhắc đến trong lời cảm ơn, nhưng thôi, chắc “nàng” cũng sẽ thông cảm.

Đại Nam Dị Truyện có thời gian chờ xuất bản khá lâu, và nhiều bạn đọc vẫn kiên nhẫn chờ đợi. Viết đến đây tôi muốn xin lỗi họ vì đã dừng việc đưa các hồi lên web một cách đột ngột. Tôi là một người thích sách, thường lang thang trên phố Nguyễn Xí ngắm nhìn các đầu sách mới ra. Từ lâu tôi đã quan niệm một tác phẩm muốn vượt ra khỏi cá nhân tác giả đã thai nghén ra nó khi và chỉ khi nó được xuất bản trên giấy. Đây là quan niệm của cá nhân tôi, lạc hậu và bảo thủ với thời đại, tôi biết. Và có lẽ bây giờ, tôi đã được thỏa mãn phần nào…

Canada, ngày 2 tháng 1 năm 2016.

❀ ❀ ❀

[1] Lê Trung Hưng (1533–1789) là giai đoạn sau của triều đại quân chủ nhà Hậu Lê (giai đoạn đầu là nhà Lê Sơ) trong lịch sử Việt Nam. Nhà Lê trung hưng được thành lập khi Lê Trang Tông với sự phò tá của cựu thần nhà Lê sơ là Nguyễn Kim được đưa lên ngôi báu. Đây là triều đại dài nhất so với các triều đại Việt Nam với 256 năm