Phải, phải, mọi thứ kết thúc bằng việc tôi tha hóa bọn họ! Chuyện ấy xảy ra thế nào tôi không biết, nhưng tôi nhớ rất rõ. Giấc mơ vượt qua ngàn năm và để lại tôi một cảm giác của toàn bộ. Tôi chỉ biết rằng nguyên nhân của sự sụp đổ ấy là tôi. Như một con giun xoắn bẩn thỉu, như một nguyên tử lây dịch hạch khắp các quốc gia, tôi đã lây bệnh cho cả Trái Đất hạnh phúc và đã từng trong trắng ấy với chính bản thân mình. Họ học được cách nói dối và bắt đầu thích nói dối và biết được nét đẹp của lời nói dối. Hoặc, có lẽ nó bắt đầu một cách ngây thơ với một câu đùa, một lời tán tỉnh, một vở kịch tình yêu, cõ lẽ, thật vậy, với một nguyên tử, nhưng nguyên tử của lời nói dối đâm xuyên qua trái tim họ, và họ thích điều đó. Và rồi nhục dục nhanh chóng được sinh ra, nhục dục sinh ra đố kỵ, và đố kỵ – độc ác… Ôi, tôi không biết, tôi không nhớ, nhưng sau đó, rất nhanh sau đó, giọt máu đầu tiên rơi xuống; họ kinh ngạc và sợ hãi, và bắt đầu phân tán, chia cắt. Đồng minh xuất hiện, nhưng giờ thì họ chống lại nhau. Quở mắng và phỉ báng xuất hiện. Họ biết đến sự tủi nhục, và tủi nhục trở thành một đức tính. Khái niệm danh dự ra đời, và mỗi đồng minh treo cao những ban-nơ của họ. Họ bắt đầu tàn sát thú vật, và thú vật dần rút lui xa khỏi họ, vào trong rừng và trở thành kẻ thù của họ. Họ bắt đầu đau khổ vì chia cắt, vì bị cô lập, vì cá nhân, vì của tôi và của bạn. Họ bắt đầu nói những ngôn ngữ khác nhau. Họ biết đến đau buồn và dần yêu sự đau buồn, họ thèm khát đau khổ và nói rằng sự thật chỉ có thể đạt được bằng đau khổ. Rồi khoa học ra đời trong họ. Khi họ trở nên thâm độc, họ bắt đầu nói đến tình hữu nghị và tính người và hiểu những ý tưởng ấy. Khi họ trở thành tội phạm, họ phát minh ra công lý và quy ra những bộ luật cho chính họ, và để duy trì và đảm bảo những bộ luật ấy họ phát minh ra máy chém. Họ gần như không nhớ gì về những thứ họ đã mất, và thậm chí không muốn tin rằng họ đã một thuở từng ngây thơ và hạnh phúc. Họ thậm chí cười vào khả năng rằng đã từng có sự hạnh phúc tuyệt đối và gọi đó là một giấc mơ. Họ thậm chí không thể hình dung nó với hình dạng và hình ảnh, nhưng – một điều lạ và đáng kinh ngạc – dầu mất hết đức tin vào hạnh phúc thuở ban đầu, và gọi đó là một câu chuyện cổ tích, họ ao ước được trở nên trong trắng và hạnh phúc trở lại, một lần nữa, đến mức họ quỳ lại trước những khao khát của con tim họ như những đứa trẻ, họ tôn sùng những khao khát ấy, họ xây nên đền đài và bắt đầu cầu nguyện theo ý niệm của họ, theo khao khát của họ. Trong khi vẫn hoàn toàn tin vào sự không hiện thực và bất khả thi của chúng, họ yêu chúng trong nước mắt và tôn thờ chúng. Song, nếu họ có khả năng trở về với trạng thái trong trắng và hạnh phúc mà họ đã đánh mất, hoặc nếu ai đó đột nhiên chỉ cho họ thấy và hỏi họ có muốn quay trở lại lúc ấy không, họ chắc chắn sẽ đáp không. Họ trả lời tôi: “Chúng tôi có thể lừa lọc, dối trá và bất công, chúng tôi biết điều ấy và thương khóc cho điều ấy, đau buồn vì điều ấy; chúng tôi tra tấn và trừng phạt chính mình có lẽ hơn cả người thẩm phán khoan dung ấy, người mà sẽ xét xử chúng tôi, người mà chúng tôi không biết tên. Nhưng chúng tôi có khoa học, và nhờ đó chúng tôi sẽ lại tìm được sự thật, nhưng bây giờ chúng tôi sẽ chấp nhận một cách có ý thức, kiến thức cao hơn cảm xúc và sự nhận thức về cuộc sống thì cao hơn cuộc sống. Khoa học sẽ cho chúng tôi sự thông thái, thông thái sẽ tìm ra những quy luật, và sự hiểu biết về quy luật của hạnh phúc thì cao hơn hạnh phúc.”
Đó là những gì họ từng nói, và sau khi nói ra những lời ấy, họ yêu bản thân hơn bất kỳ ai, và họ không thể làm cách khác. Mỗi người trong họ trở nên ghen tỵ với chính bản thân mình đến mức họ cố hết sức hạ thấp và sỉ nhục người khác, và coi đó là một điều cốt yếu trong cuộc sống. Nô lệ xuất hiện, thậm chí nô lệ tình nguyện: kẻ yếu sẵn sàng phục tùng kẻ mạnh, chỉ với mục đích để giúp họ đè bẹp những kẻ yếu hơn. Những vị thánh thần xuất hiện, họ đến với những con người này trong nước mắt và nói với họ về sự ngạo mạn của họ, sự thiếu cân bằng và hài hòa, sự hổ thẹn đã mất đi của họ. Họ bị nhạo báng hoặc ném đá. Những giọt máu thiêng liêng đổ xuống trước ngưỡng cửa những đền đài. Rồi xuất hiện những người bắt đầu suy nghĩ cách đem mọi người lại với nhau, để mọi người, vừa yêu thương bản thân hết mức có thể, vừa không gây trở ngại cho những kẻ khác, và mọi người có thể sống với nhau hài hòa trong một thứ gọi là xã hội. Chiến tranh được sinh ra từ ý tưởng đó. Tất cả chiến binh đều tin chắc rằng khoa học, học thức và bản năng bảo vệ bản thân cuối cùng sẽ thúc đẩy con người kết lại thành một xã hội hài hòa và hợp lý; và trong lúc ấy đã thúc đẩy những kẻ “khôn ngoan” muốn loại trừ càng sớm càng tốt những kẻ “không khôn ngoan” và chưa hiểu tư tưởng của họ, để những kẻ ấy không thể ngăn cảng thắng lợi của họ. Nhưng bản năng bảo vệ bản thân của họ bị nhụt đi; những kẻ kiêu ngạo và dâm dục xuất hiện, họ muốn tất cả. Và để đạt được mọi thứ họ không ngại phạm tội, và khi không thành công, họ cũng không ngại tự tử. Tôn giáo xuất hiện, sùng bái sự không tồn tại và tự hủy hoại bản thân vì một hòa bình vĩnh hằng trong hư không. Cuối cùng, những con người này trở nên mệt mỏi với sự cực nhọc vô nghĩa ấy, và nỗi đau hằng trên khuôn mặt họ, và những người này cho rằng đau khổ là cái đẹp, và chỉ khi đau khổ những tư tưởng mới tồn tại. Đau khổ thấm đẫm trong những câu hát. Tôi đi giữa họ, siết chặt tay và khóc thay cho họ, nhưng có lẽ tôi yêu họ hơn cả lúc trước, khi khổ đau không có trên khuôn mặt họ và khi họ còn ngây thơ và đẹp đẽ. Tôi yêu Trái Đất đã bị vấy bẩn này của họ, nhiều hơn cả khi nó còn là thiên đường, chỉ vì nỗi buồn đã xuất hiện ở đây. Ôi, tôi đã luôn yêu nỗi buồn và đau khổ, nhưng chỉ cho bản thân, bản thân tôi, trong khi tôi khóc than họ, thương xót họ. Tôi dang tay ra ôm lấy họ, trong tuyệt vọng, tôi tự trách, nguyền rủa và ghê tởm bản thân mình. Tôi bảo họ rằng, tôi, chỉ tại tôi mà mọi chuyện này mới xảy ra; rằng tôi đã đem đến cho họ sự tha hóa, sự đầu độc và lời nói dối! Tôi cầu xin họ đóng đinh tôi vào thánh giá, tôi dạy họ cách làm cây thánh giá. Tôi không thể, tôi không có sức mạnh để tự giết cái thân này, nhưng tôi muốn chịu đau khổ thay họ, tôi ao ước được chịu đau khổ, tôi ao ước máu của mình chảy đến giọt cuối cùng vì sự đau khổ này. Nhưng họ chỉ cười tôi và cuối cùng coi tôi như một kẻ điên cuồng tín. Họ tha lỗi cho tôi, họ bảo họ đã nhận lấy những gì họ muốn, và mọi thứ không thể nào khác được. Cuối cùng, họ bảo tôi đã trở nên nguy hiểm cho họ và họ sẽ tống tôi vào trại điên nếu tôi không ngậm mồm lại. Lúc này một nỗi đau đâm xuyên tâm hồn tôi với một sức mạnh khiến trái tim tôi bị siết lại, và tôi cảm thấy như mình sắp chết, và tại đây… tôi thức dậy.
Trời đã sáng, nắng chưa lên nhưng lúc ấy khoảng sáu giờ. Tôi thức dậy trên chiếc ghế bành, cây nến đã cháy hết, mọi người bên phòng gã thuyền trưởng vẫn còn ngủ, và xung quanh tôi là một sự im lặng hiếm thấy trong căn hộ của chúng tôi. Đầu tiên, tôi nhảy người lên một cách ngạc nhiên; chuyện này chưa từng xảy ra với tôi trước đây, kể cả những chi tiết nhỏ nhặt nhất: tôi chưa từng ngủ gục trên ghế như vậy bao giờ. Tại đây đột nhiên, trong lúc tôi đang đứng và định hình lại tâm trí – bỗng nhiên tôi bắt gặp khẩu súng lục của mình, sẵn sàng, đạn nạp đầy – nhưng tôi ngay lập tức đẩy nó ra xa. Ôi, cuộc sống, cuộc sống lúc này! Tôi nâng cánh tay mình lên và thốt lên sự thật vĩnh cửu; không phải thốt lên, mà khóc; hạnh phúc, niềm hạnh phúc vô bờ nâng cả tâm hồn tôi dậy. Phải, cuộc sống và – thuyết giáo! Tôi quyết định sẽ thuyết giáo vào ngay khoảnh khắc ấy, và đương nhiên, cho đến cuối đời mình! Tôi sẽ đi thuyết giáo, tôi muốn thuyết giáo – mà thuyết giáo cái gì mới được? Sự thật, vì tôi đã thấy nó, tôi tận mắt thấy nó với đôi mắt của chính tôi, thấy mọi huy hoàng của nó!
Và rồi, từ đó tôi đã đi thuyết giáo! Còn gì nữa – tôi thương yêu những con người cười vào tôi hơn cả thảy. Tại sao như vậy tôi không biết và không thể giải thích, nhưng cứ để nó như vậy. Họ nói tôi lú lẫn rồi, và nếu tôi đúng là tôi lú lẫn thật, vậy tôi sẽ ra sao về sau này? Sự thật chân chính: giờ tôi đã lú lẫn rồi, và có thể sẽ còn tệ hơn sau này. Và dĩ nhiên tôi sẽ càng lú lẫn thêm vài lần nữa trước khi tôi học được cách thuyết giáo, học cách lựa từ ngữ và ý điều, bởi vì điều ấy rất khó. Tôi giờ thấy rõ như ban ngày, nhưng nghe này: có mà ai không lú lẫn cơ chứ? Và song, mọi người tìm kiếm một và chỉ một thứ, ít nhất là mọi người cố gắng vì một và chỉ một thứ, từ nhà hiền triết đến kẻ cướp cuối cùng, chỉ là bằng những con đường khác nhau. Đây là một sự thật lâu đời, nhưng cái mới là đây: tôi không thể lú lẫn. Vì tôi đã thấy sự thật, tôi đã thấy và tôi biết rằng con người có thể đẹp đẽ và hạnh phúc mà không cần phải rời bỏ Trái Đất. Tôi sẽ không và không bao giờ có thể tin tội lỗi là trạng thái bình thường của con người. Và cả thảy bọn họ chỉ cười vào niềm tin ấy của tôi. Nhưng làm sao tôi có thể không tin: tôi đã thấy sự thật – không phải trí óc tôi tưởng tượng ra nó, mà tôi thấy nó, tôi đã thấy nó, và hình ảnh sống động của nó đong đầy trong tâm hồn tôi mãi mãi. Tôi thấy nó trong một sự nguyên vẹn khó tin đến mức tôi không thể tin rằng con người không thể thấy được nó. Và rồi, làm sao tôi có thể lú lẫn chứ? Tôi sẽ nói lạc đề đi, đương nhiên rồi, thậm chí đến vài lần, và có thể tôi sẽ nói bằng lời của người khác, nhưng sẽ không lâu: hình ảnh chân thực của cái tôi đã thấy sẽ luôn bên tôi và sẽ luôn sửa sai và chỉ đường tôi. Ôi, tôi cảm thấy mạnh mẽ, tôi cảm thấy tươi mát, tôi sẽ đi, đi, dù nó có là một ngàn năm đi nữa. Bạn biết đấy, ban đầu, tôi thậm chí đã muốn dấu đi, rằng tôi đã tha hóa bọn họ, nhưng đó là một sai lầm – sai lầm đầu tiên! Nhưng sự thật thì thầm với tôi rằng tôi đang nói dối, và che bảo và chỉ đường tôi. Nhưng làm sao để tạo nên thiên đường – tôi không biết, bởi vì tôi không thể diễn giải bằng lời được. Sau giấc mơ, tôi mất hết từ ngữ. Ít nhất là những từ chính, những từ cần thiết nhất. Nhưng cứ mặc: tôi sẽ đi và tôi sẽ cứ nói, không ngừng, vì sau tất cả tôi đã thấy nó với chính đôi mắt này của mình, tôi nghĩ mình không thể kể lại hết những gì tôi thấy. Nhưng đó là thứ những kẻ chế giễu không hiểu được: “Ông ấy nằm mơ,” họ nói, “mê sảng, ảo giác.” Ôi! Cứ như điều ấy nghe thông minh lắm? Và họ thật tự đắc! Một giấc mơ? Cái gì là một giấc mơ? Và không phải cuộc sống của chúng ta là một giấc mơ sao? Tôi sẽ nói thêm: hãy cứ cho nó không bao giờ, hãy cứ cho nó không bao giờ thành hiện thức, và hãy cho rằng thiên đường không tồn tại (Cái này thì tôi có thể hiểu!) – nhưng tôi vẫn sẽ thuyết giáo. Và thật giản đơn: trong một ngày, trong một giờ – mọi thứ đều có thể làm được! Điều cốt yếu là – yêu thương người khác như bản thân, đó là điều cốt yếu, và tất cả chỉ có vậy, không cần thứ gì khác: bạn sẽ tìm ra cách dàn xếp mọi thứ ngay. Và đây chỉ là một sự thật cổ xưa, được lặp lại và đọc cả tỷ lần, nhưng vẫn chưa bao giờ có cơ hội nảy mầm trong chúng ta. “Sự nhận thức cuộc sống thì cao hơn cả cuộc sống, sự hiểu biết về những quy luật của hạnh phúc thì cao hơn cả hạnh phúc” – đó chính là cái ta cần phải chống lại! Và tôi sẽ làm điều đó. Giá như mọi người muốn điều đó, thì mọi thứ đều có thể.
Và tôi đã tìm thấy đứa bé đó… Và tôi sẽ đi! Tôi sẽ đi!
HẾT
