Giữ hồn đá thiêng nơi thượng nguồn sông Đà

Giữ Hồn Đá Thiêng Nơi Thượng Nguồn Sông Đà

Lượt đọc: 33 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »

❊ ❊ ❊

Xuân này, đoàn văn nghệ sĩ của Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Lai Châu có chuyến về nguồn trong chương trình Ngày thơ Nguyên tiêu lần thứ 24. Sự kiện này nằm trong chuỗi hoạt động lễ hội đền thờ Lê Thái Tổ năm 2026 – một dịp hội xuân mà mỗi năm trở lại vùng đất ven dòng Nậm Na lại rộn ràng bước chân du khách về trẩy hội.

Xuất phát từ phố đi bộ Hoàng Diệu, rồi hòa vào Quốc lộ 4D. Con đường quen, giờ đã rộng rãi và phẳng phiu hơn sau nhiều lần nâng cấp. Xe bon bon qua những khúc cua mềm như dải lụa vắt ngang lưng núi. Sương xuân còn vương trên các triền đồi, mỏng như khói bếp sớm của bản làng vừa thức giấc.

Phía tay trái, liên tiếp những dãy núi nối nhau trùng điệp; giữa tầng cao hun hút ấy, bản làng thấp thoáng hiện ra, nép mình bên những khoảnh đất thoai thoải mở giữa lưng chừng núi. Những khoảng đất trống ấy là nương ngô, nương lúa đã qua mùa thu hái, nay chỉ còn lại màu đất nâu sẫm, lô nhô đá tai mèo như sống lưng của núi. Cái màu khô cằn ấy không làm cho cảnh vật trở nên trầm buồn. Bởi xen giữa các thửa nương trống kia là bạt ngàn hoa dại đầu xuân vừa bật nở: tím phơn phớt tựa tam giác mạch, vàng tươi màu cải rừng, trắng mỏng tinh khôi của muôn loài hoa dại không tên… Từ trên xe nhìn xuống, lớp lớp sườn núi hiện ra như một tấm thổ cẩm khổng lồ trải giữa đất trời. Dưới bàn tay khéo léo của người vùng cao, những mảng màu chồng lớp, quyện hòa trong sắc trầm của núi.

Bên phải đường còn gọi phía tay luy âm, dòng Nậm Na cuộn mình dưới thung sâu. Con sông mùa xuân nước xanh trong như màu ngọc bích. Ánh nắng sớm mai rơi xuống mặt nước, lấp lánh như có ai đó rắc những hạt bạc li ti xuống dòng sông. Thi thoảng, một vạt đất ven sông hiện ra với vài nếp nhà sàn nép bên bờ, khói bếp bay lên thành những dải mỏng bảng lảng trong tiết xuân còn se lạnh. Nậm Na không chỉ là một dòng sông. Với người dân nơi đây, con sông ấy mang theo hồn vía của người vùng cao. Từ những cánh rừng đầu nguồn xa tít, nước lặng lẽ chảy qua ruộng nương, qua những bến nước quen thuộc – điểm vào vụ nhộn nhịp sơn nữ ngày ngày chèo thuyền gùi măng từ bên kia núi về. Rồi cuối cùng, tất thảy dồn tụ về dòng lớn – nơi hợp lưu sông Đà. Có người ví đó như cánh tay của một người khổng lồ, dang rộng ôm trọn đất trời Tây Bắc, lặng lẽ mở lòng đón những lớp trầm tích dài lâu của lịch sử.

Đoàn rước xuất phát từ chân đền, dâng lễ tại Đền Trình, sau đó tiếp tục rước kiệu lên Đền Chính.

Trên hành trình trở lại vùng đất Lê Lợi, nhìn dòng sông và những triền nương mùa xuân ấy, tôi chợt thấy lòng mình dâng lên một cảm giác rất riêng: vừa háo hức như người trẩy hội, vừa lặng lẽ như đang bước vào miền ký ức của núi rừng – nơi thơ ca dường như đã có tự thuở nào, ngân trong gió, lan theo dòng nước và vọng dài trong những khúc hoan ca của các tộc người nơi sơn cước. Địa danh Lê Lợi từ lâu vẫn khiến người ta xao xuyến. Không chỉ bởi vẻ đẹp hoang sơ của núi rừng, bởi giữa đại ngàn ấy còn có một phiến đá thiêng – tấm bia khắc bút tích của vua Lê Thái Tổ từ gần sáu thế kỷ trước. Phiến đá nằm lặng lẽ giữa núi rừng, như một chứng nhân của lịch sử, lời nhắc nhở muôn đời về ý chí giữ nước nơi biên viễn.

Chương trình Ngày thơ Việt Nam lần thứ 24 năm 2026 với chủ đề “Trước biển lớn” được tổ chức tại trung tâm xã Lê Lợi thực sự thành công ngoài mong đợi. Giữa không gian hội xuân, tiếng thơ vang lên như hòa vào gió núi, vào sắc xuân đang lan khắp núi rừng Tây Bắc. Không chỉ có du khách thập phương và đông đảo văn nghệ sĩ trong tỉnh, chương trình còn đón hơn một trăm học sinh cùng thầy cô giáo của Trường THCS Chăn Nưa đến tham dự. Những gương mặt trẻ ngồi lắng nghe từng câu thơ, ánh mắt háo hức và tò mò, khiến không khí ngày thơ thêm phần ấm áp và giàu sức sống.

Ngày Thơ năm nay không chỉ là nơi cất lên những vần thơ mới của văn nghệ sĩ Lai Châu, mà còn là một không gian gặp gỡ đầy cảm xúc của những người yêu thơ. Ở đó có tiếng lòng của thi sĩ, sự sẻ chia của những người làm văn hóa, và những câu chuyện giản dị của lãnh đạo địa phương khi nói về thi ca, về văn hóa, về mạch nguồn tinh thần của vùng đất biên cương. Những câu chuyện ấy, khi hòa vào nhau, đã tạo nên một bầu không khí vừa trang trọng vừa gần gũi, đúng với tinh thần của một ngày hội văn hóa. Sau phần trình diễn thơ và giao lưu, không gian hội xuân tiếp tục mở rộng với nhiều hoạt động văn hóa hấp dẫn. Một góc nhỏ được dành cho không gian sách – nơi bạn đọc có thể dừng chân lật giở những tập thơ, những cuốn sách viết về đất và người Lai Châu. Bên cạnh đó là khu trưng bày triển lãm tranh, ảnh với chủ đề mùa xuân, ghi lại những khoảnh khắc đẹp của con người vùng cao.

Các đại biểu và nhân dân làm lễ tại Đền Trình trước khi lên Đền Chính dâng hương.

Sáng sớm ngày thứ hai, đoàn chúng tôi di chuyển về núi bản Chang dự lễ rước kiệu lên Đền. Đoàn nghỉ dừng chân bên cầu Lai Hà, cây cầu của chưng nhân lịch sự vẫn vững chãi bao đời nối đôi bờ sông Đà. Người dân nơi này vẫn truyền miệng bao gai thoại về cây cầu có một không hia này. Có truyền thuyết nói rằng thuở xưa khi nghĩa quân Lam Sơn tiến lên miền Tây Bắc, vua Lê Lợi từng cho dựng một cây cầu gỗ lớn tại đây để thuận đường đi lại cho dân bản. Vì thế người ta gọi là cầu Lai Hà “lai” là đến, “hà” là sông. Cũng có người kể một câu chuyện khác. Rằng nhiều năm sau này, khi kỹ sư từ Hà Nội lên vùng cao giúp bà con dựng cầu treo, người dân cảm kích nên đặt tên cây cầu là Lai Hà – ghép từ Lai Châu và Hà Nội, như một biểu tượng của sự gặp gỡ giữa miền xuôi và miền ngược. Chẳng ai biết câu chuyện nào là đúng. Nhưng giữa núi rừng trùng điệp, cây cầu vẫn bắc ngang dòng nước xiết, nối những bản làng hai bên bờ, như nối những câu chuyện của quá khứ với hôm nay.

Từ cầu Lai Hà nhìn xuống lòng sông Đà mùa này, nước cạn để lộ ra những dấu tích cũ. Giữa ngã ba sông, phế tích dinh thự của Đèo Văn Long – thủ lĩnh vùng Sip Song Châu Thái đầu thế kỷ XX vẫn còn đó, dấu vết tường gạch đỏ rêu phong trơ gan cùng tuế nguyệt. Một thời, nơi đây từng là dinh thự nguy nga giữa đại ngàn. Đèo Văn Long – con trai của Đèo Văn Trị từng nắm quyền bính cai quản cả một vùng rộng lớn dọc sông Đà. Trong dinh thự ấy, người ta kể rằng từng có những bữa tiệc rượu lớn, những đêm xòe bất tận của thiếu nữ Thái, và cả những câu chuyện quyền lực giữa miền sơn cước. Nhưng thời thế đổi thay. Sau kháng chiến chống Pháp, dinh thự ấy chỉ còn lại những bức tường đổ nát. Gió từ sông Đà thổi qua, mang theo tiếng nước vỗ vào bờ đá, nghe như những câu chuyện cũ vẫn còn vang vọng.

Lễ hội đền thờ vua Lê Thái Tổ năm nay được tổ chức với quy mô cấp tỉnh. Từ nhiều ngày trước hội, không khí trong các bản đã rộn ràng. Những con đường dẫn về đền treo cờ phướn đỏ rực. Trai gái các bản người Thái, người Mông, người Dao tập dượt nghi thức rước lễ. Các em học sinh trong sắc áo trắng, tay cầm cờ đỏ sao vàng, đứng thành hàng dài dưới chân núi, chờ giờ khai hội. Sáng sớm ngày chính lễ, sương còn vấn vít chưa chịu tan. Dưới bến nước, những chiếc thuyền rồng được trang trí cờ quạt rực rỡ xếp thành hàng. Tiếng trống hội vang lên từ chân núi, dội vào vách đá rồi lan đi trong sương sớm, nghe như tiếng núi rừng đang thức dậy.

Trong khoảnh khắc ấy, lịch sử như trở lại.

Sử sách ghi lại rằng, năm 1431, vua Lê Thái Tổ thân chinh chỉ huy đại quân tiến lên vùng Tây Bắc dẹp loạn. Khi ấy, tù trưởng Đèo Cát Hãn nổi dậy làm phản, liên kết với Kha Lại – một bầy tôi phản nghịch của nước Ai Lao quấy nhiễu vùng biên viễn. Đại quân triều đình tiến theo đường sông Hồng, ngược dòng sông Đà, kết hợp cả đường thủy và đường bộ tiến vào vùng đất hiểm trở. Trước khí thế của quân Lam Sơn, Đèo Cát Hãn và Kha Lại phải bỏ trốn.

Sau khi bình định vùng Tây Bắc, trên đường trở về, khi đi qua vùng đất nay thuộc xã Lê Lợi, nhà vua cho khắc vào vách đá Pú Huổi Chỏ một bài minh văn để ghi lại chiến công, đồng thời răn dạy các tù trưởng nơi biên cương phải giữ yên bờ cõi.

Những dòng chữ khắc còn đó:

“Bọn giặc cuồng sao dám tránh sự trừng phạt,

Dân biên thùy từ lâu mong ta đến cứu sống.

Kẻ bầy tôi làm phản từ xưa vẫn có,

Đất đai hiểm trở từ nay không còn.

Tiếng gió thổi hạc kêu làm cho quân giặc run sợ,

Sông núi từ nay nhập vào bản đồ.

Đề thơ khắc vào núi đá,

Trấn giữ phía Tây nước Việt ta.”

Ngày lành tháng Chạp năm Tân Hợi (1431).

Gần sáu thế kỷ trôi qua, rêu phong có thể phủ lên mặt đá, nhưng khí phách trong từng nét chữ vẫn còn nguyên vẹn. Giữa dòng chảy của lịch sử, lễ hội đền thờ vua Lê Thái Tổ hôm nay lại mở ra một không gian khác. Đoàn rước bắt đầu từ đền trình dưới chân núi. Hai hàng binh sĩ trong trang phục cổ truyền, cờ lọng nghiêm trang dẫn đường. Tiếng trống, nhịp phách hòa cùng tiếng hò reo và dấu chân người trẩu hội tạo thành âm thanh hào khí vang vọng giữa đại ngàn. Khi kiệu vua được rước lên đền chính, khói hương trầm mặc hòa vào gió núi. Mọi người đứng lặng trước tấm bia cổ – nơi những dòng minh văn của vua Lê Thái Tổ được tôn vinh là “bảo vật quốc gia”.

Trong khoảnh khắc ấy, dường như quá khứ và hiện tại gặp nhau. Tại sân đền, cụ Chui Văn Pưng, sinh năm 1947, năm nay ngoài tám mươi mùa nước đổ chậm nói trong niềm xúc động: “Cả tháng nay bà con trong bản háo hức lắm. Lễ hội năm nay tổ chức lớn, ai cũng muốn góp sức. Người dân nơi đây vẫn nói với nhau rằng: đá núi có thể mòn, nhưng lời vua khắc trên đá thì không bao giờ phai. Bia đá của vua ban không chỉ là “bảo vật” mà là linh khí của bản, của đất này, nên đời đời cháu con phải giữ…”.

Đền thờ Vua Lê Thái Tổ được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng Di tích lịch sử cấp Quốc gia.

Nghe các bậc cao niên trong bản kể lại, trước khi sáp nhập, xã Lê Lợi cũ chỉ có 5 bản, dân số hơn 1.500 người, trong đó dân tộc Thái chiếm khoảng 98%. Một cộng đồng nhỏ bé, quần tụ bên thượng nguồn sông Đà và dòng Nậm Na, sống chủ yếu bằng nương ngô, ruộng lúa ven suối. Từ một xã nghèo của vùng cao, sau nhiều năm nỗ lực, đến khoảng năm 2015 xã Lê Lợi đã đạt chuẩn nông thôn mới, trở thành một trong những điểm sáng phát triển của huyện Nậm Nhùn khi trước. Bước ngoặt lớn đến sau ngày 1.7.2025, khi xã Lê Lợi mới được thành lập trên cơ sở sáp nhập bốn xã gồm Nậm Pì, Pú Đao, Lê Lợi (thuộc huyện Nậm Nhùn) và Chăn Nưa của huyện Sìn Hồ. Từ một xã nhỏ ven sông, Lê Lợi nay trở thành một địa bàn rộng lớn hơn, với 24 bản, dân số trên 9.000 người, quy tụ 11 dân tộc cùng sinh sống. Những bản làng trước kia nằm rải rác giữa núi rừng giờ cùng chung một mái nhà hành chính, cùng chia sẻ một nhịp phát triển mới.

Tại lễ hội, chúng tôi gặp Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Lê Lợi – anh Nguyễn Ngọc Kiệm, một người con quê hương xứ Thanh. Hơn hai mươi năm trước, anh từng là thầy giáo cắm bản nơi vùng đất này. Nhiều thế hệ học trò vẫn còn nhớ như in những giờ học lịch sử, khi thầy say sưa kể chuyện về vua Lê và nghĩa quân Lam Sơn giữa lớp học lợp mái tôn, gió núi thổi hun hút qua khung cửa.

Có lẽ cũng bởi cái duyên với đất và người nơi đây mà thầy Kiệm ở lại, rồi trở thành rể của người Thái Lai Châu từ lúc nào không hay. Anh chia sẻ: “Xã Lê Lợi mới thành lập nên còn không ít khó khăn ban đầu. Nhưng những con số bước đầu, dù chưa cao, vẫn là tín hiệu khởi phát đáng mừng. Thu nhập bình quân đầu người hiện đạt trên 33 triệu đồng mỗi năm; hệ thống đường nội bản, nội đồng đã được bê tông hóa gần như hoàn toàn; 100% hộ dân được sử dụng điện lưới quốc gia…”. Trong câu chuyện của anh có thể cảm nhận rõ niềm tin vào một chặng đường mới của vùng đất mang tên vị anh hùng dân tộc.

Còn với cụ bà Lò Thị Ịt, tám mươi lăm tuổi – bản Chang, vẫn uyển chuyển người theo nhịp múa của các thiếu nữ Thái, cụ nói trong niềm vui: “Giờ người Lê Lợi mình không còn sợ đói nữa rồi, chỉ lo làm sao cho đất đai xanh thêm. Của cải cũng từ đất đai, do thiên nhiên đền đáp cho sự cần cù chịu khó lao động”. Quả thật, Lê Lợi hôm nay đã khác xưa nhiều lắm. Dọc các triền núi và ven bản là những ngôi nhà sàn, nhà xây mái tôn đỏ tươi, nằm xen giữa những vạt dứa, đồi xoài, nhãn đang mùa trổ hoa đậu quả. Cuộc sống nay đã khởi sắc, nhưng người Thái nơi đây vẫn giữ trọn nếp văn hóa của mình: những chiếc áo cóm gọn gàng trong ngày hội, tiếng khung cửi lách cách bên hiên nhà, và những vòng xòe rộn ràng bên ánh lửa mỗi dịp xuân về. Trong nhịp trống xòe rộn rã ấy, người ta dễ dàng nhận ra hơi thở của một cuộc sống mới. Bà con đã biết chuyển đổi cơ cấu cây trồng, đưa giống mới vào sản xuất, phát triển chăn nuôi hàng hóa, trồng cây ăn quả, nuôi ong lấy mật… Những nương rẫy ngày nào chỉ đủ ăn, nay dần trở thành vùng sản xuất hàng hóa, những nông trại, trang trại chăn nuôi đại gia súc mang lại nguồn thu ổn định. Và giữa núi rừng Tây Bắc, vùng đất mang tên người anh hùng khai quốc Lê Lợi đang từng ngày đổi thay như chính dòng sông đang chảy qua miền đất này.

Ông Đinh Quang Hiếu – Chủ tịch UBND xã Lê Lợi, Phó trưởng ban Thường trực lễ hội Đền Vua Lê Thái Tổ năm 2026 khẳng định: “Đã gần sáu trăm năm trôi qua kể từ ngày những dòng chữ này được khắc lên vách đá. Thời gian có thể phủ rêu lên bề mặt, nhưng khí phách trong từng nét chữ vẫn còn nguyên vẹn. Tấm bia không chỉ là di tích lịch sử, mà còn là lời nhắc nhở con cháu hôm nay phải biết xây dựng đời sống ấm no cùng với việc bảo vệ giữ gìn non sông …”.

Chiều buông, khi lễ hội dần khép lại trong tiếng hò reo cuộc thi đua thuyền đuôi én. Chúng tôi đứng trên triền núi nhìn xuống dòng sông Đà đang lững lờ trôi giữa thung sâu. Xa xa vách đá Pú Huổi Chỏ nơi dòng minh văn của vua Lê Thái Tổ một thời đã ngự. Gần sáu thế kỷ trôi qua, núi vẫn đứng đó, sông vẫn chảy về xuôi. Và giữa đại ngàn Tây Bắc, người dân các bản vẫn lặng lẽ giữ lấy tấm bia đá ấy như một phần hồn thiêng của đất nước nơi biên cương.

Nguồn: https://vanvn.vn/giu-hon-da-thieng-noi-thuong-nguon-song-da-ky-cua-ha-minh-hung/
Nguồn: vanvn.vn
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 15 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.