“Theo ý anh, nếu vật chứa đó thực sự tồn tại, vốn có từ thời Yến Sư, sau đó lưu truyền suốt sáu trăm năm đến tay Công Thâu Ban, rồi lại giao cho Mặc Tử, tiếp đó vì Mặc gia chịu đả kích nghiêm trọng mà hoàn toàn tiêu vong nên bặt vô âm tín phải không? Sao anh không bắt đầu kể từ Thương Hiệt... à nhầm, Xi Vụ luôn đi? Xi Vụ còn có bảy mươi hai ‘huynh đệ’ cắn đá nuốt vàng cơ mà.” Mặc Cùng cười hỏi.
Anh Phi nói: “Cái đó thì quá xa xưa rồi, không cần thiết phải kéo tất cả vào, thời Tiên Tần ít nhất có ghi chép rõ ràng. Chuyện Yến Sư chế tạo kỹ nữ gỗ, người hiện đại chúng ta có thể nói là do Liệt Tử bịa ra, nhưng nhân vật Liệt Tử này lại từng đọc thuộc lòng cung chú của vương thất nhà Chu. Nếu là chuyện hư cấu, tức là ông ta đang bịa đặt chuyện về vị tiên quân đã khuất là Chu Mục Vương, hành động này tuyệt đối không phải chuyện nhỏ.”
“Câu chuyện Ngu Công dời núi, nói đó là ngụ ngôn do ông ta bịa ra thì không có vấn đề gì, dẫu sao cũng chỉ kể chuyện người bình thường trong núi, lại rất có tính triết lý. Nhưng chuyện Chu Mục Vương căm ghét con rối quyến rũ cơ thiếp của mình, nếu trong cung chú vương thất không có lấy nửa câu ghi chép, đây là điều mà Liệt Tử chỉ dựa vào trí tưởng tượng không đâu mà dám tuyên truyền sao? Khi đó vẫn còn là thiên hạ của vương thất nhà Chu, nước Trịnh cũng là một trong các chư hầu mang họ Cơ, Liệt Tử dám tùy tiện bịa ra như vậy ư?”
“Đừng nói là vương thất có tìm ông ta gây phiền phức hay không, chỉ riêng về mặt dư luận thôi, cũng sẽ có vô số quân tử quở trách, trào phúng vô căn cứ về Chu Mục Vương, đây đơn giản là đang thách thức ranh giới cuối cùng của người quân tử. Lúc đó nhất định sẽ có vô số văn nhân mắng chết tên ‘anh hùng bàn phím’ này, lại còn phải dùng tội danh này để trừng phạt.”
“Bịa chuyện ngụ ngôn lên đầu Chu Mục Vương, điều này trong phong khí xã hội thời đó là không cho phép, trừ phi... trong cung chú vương thất, rõ ràng có nguyên mẫu. Thậm chí có thể những người uyên bác thời đó, đều biết có loại đồ vật như vậy.”
“Bằng không, tôi không cho rằng Liệt Tử sẽ vô duyên vô cớ viết ra một chuyện hoàn toàn không có tính triết lý.”
Mặc Cùng nghe lời Anh Phi, cúi đầu trầm tư.
Bị Anh Phi nói như vậy, cảm giác có vẻ rất hợp lý...
Yến Sư chế tạo người gỗ, rất có thể là một sự thật được Liệt Tử lồng ghép vào giữa vô số câu chuyện ngụ ngôn.
Loại chuyện này, dưới góc nhìn của người hiện đại, giống như một câu chuyện ngụ ngôn do Liệt Tử tưởng tượng ra với trí tưởng tượng bay bổng. Nhưng đây thực sự là ngụ ngôn sao? Có triết lý gì? Kể ra đạo lý nào?
Chuyện ngụ ngôn Tiết Đàm học ca nhằm bảo cho người ta biết rằng bất kỳ kỹ năng nào cũng học không có điểm dừng, chớ nên chút thành tích mà đã kiêu ngạo tự mãn.
Chuyện ngụ ngôn Ngu Công dời núi là để bảo cho người ta biết phải kiên trì bền bỉ, người có chí thì việc gì cũng thành.
Chuyện ngụ ngôn Bàng Thượng đổi tim là để bảo cho người ta biết mỗi người đều có điểm mạnh và điểm yếu riêng, phải lấy điểm mạnh của người khác để bù đắp điểm yếu của mình.
“Yến Sư chế người gỗ, emmm...” Mặc Cùng nghĩ mãi một hồi, cũng không nghĩ ra câu chuyện này kể cái đạo lý gì.
Cố phải nói, thì đó chính là câu cuối cùng của bài ngụ ngôn này: Lỗ Ban và Mặc Tử sau khi nghe chuyện về Yến Sư, đều không dám tiếp tục khoe khoang kỹ nghệ cao cường của mình nữa.
Đây là triết lý mà Liệt Tử muốn nói ư? Nếu phải, há chẳng phải trùng lặp với ‘Tiết Đàm học ca’ sao? Hơn nữa lại không hay bằng bài đó.
Bởi vì xuyên suốt bài Yến Sư chế người gỗ, phần lớn đều kể chuyện Yến Sư dâng người gỗ biết hát múa cho Chu Mục Vương, chỉ có câu cuối cùng là hơi nhắc đến việc Lỗ Ban và Mặc Tử hổ thẹn, từ đó không bao giờ nhắc đến nghệ thuật chế tác mộc giáp nữa.
Nói tư tưởng cốt lõi của việc này là khiến con người ta không kiêu ngạo tự mãn, thì quả thực có phần quá gượng ép.
Có ‘Tiết Đàm học ca’ chẳng phải rất tốt sao? Cần gì phải viết một đoạn dài về chuyện của Yến Sư, lại còn lôi cả tiên vương đã khuất ra?
Chi bằng nói Liệt Tử đang muốn biểu đạt rằng: Mặc Tử và Lỗ Ban chẳng có gì là ghê gớm, lúc trước Yến Sư từng dâng cho Chu Mục Vương một kỹ nữ bằng gỗ, biết hát múa còn giỏi hơn người thật, thậm chí còn trêu ghẹo cả cơ thiếp của Mục Vương. Hai người này không phải đỉnh cao của nghệ thuật mộc giáp, Yến Sư mới chính là đỉnh cao.
Anh Phi nói: “Cái này trông giống như Liệt Tử đang khoe khoang những gì ông ta nhìn thấy trong cung chú hơn, đóng đinh việc Mặc Tử chỉ là tài mọn điêu trùng tiểu kỹ.”
“Cái này...” Mặc Cùng cười cười chứ cũng không so đo nghiêm túc.
“Đáng tiếc Lỗ Ban chết sớm, không thấy được những gì Liệt Tử nói, còn Mặc Tử có thấy hay không thì không biết. Nhưng tinh thần của Mặc Tử nằm ở việc nghiên cứu nguyên lý của nghệ thuật mộc giáp, cho dù có thấy, cũng sẽ không để tâm đến những gì Liệt Tử nói. Liệt Tử hoàn toàn không hiểu tư tưởng của Mặc Tử, cú đóng đinh này không trúng điểm mấu chốt.” Anh Phi nói.
“Ồ? Ý anh là phát minh của Mặc Tử có xu hướng thiết thực hơn, cũng như chú trọng khám phá nguyên lý?” Mặc Cùng hỏi.
Anh Phi gật đầu nói: “Đúng vậy, Mặc Tử từng quở trách những vật do Công Thâu Ban chế tạo không có lợi cho con người, chế ra một con chim gỗ biết bay, còn chẳng bằng cái then cửa gỗ do người thợ bình thường chế tạo. Then cửa gỗ lắp vào trục xe, xe có thể chịu được sức nặng năm mươi thạch. Mà chim gỗ thì có tác dụng thực tế gì chứ? Đồ do thợ mộc làm ra, có lợi cho con người thì gọi là xảo, không có lợi cho con người thì chỉ có thể gọi là chuết (chuyết - vụng về).”
“Đây chính là thái độ của Mặc Tử, thậm chí có thể nói là tiệm cận với tinh thần khoa học. Cho nên Mặc Tử đã chế tạo ra nỏ máy và xe thang, xe bốn bánh và cân tiểu ly, piston cùng bộ cộng hưởng, thậm chí còn tiến hành nghiên cứu về quang học và cơ học, cũng như đề xuất học thuyết nguyên tử thời kỳ đầu... Tôi cảm thấy Mặc Tử cho dù là người sử dụng vật chứa, khi nghe những lời Liệt Tử nói, e rằng cũng chỉ xì một tiếng khinh miệt: Cậu hoàn toàn không hiểu tôi muốn làm gì, không phải tôi không bằng Yến Sư, mà là Yến Sư không bằng tôi. Đừng đem tôi ra so sánh với Yến Sư, hắn chẳng qua chỉ là một kẻ tầm thường chế tạo đồ chơi để phụng sự kẻ quyền quý.”
“Thiên Chí của Mặc Tử đã nói rất rõ ràng rồi, trời bao la trùm khắp vũ trụ vạn vật, ý trời chính là quy luật tự nhiên. Bản thân tư tưởng của ông ấy là một nhà duy vật mang tinh thần khoa học, thế nhưng ông ấy lại minh quỷ... Ông ấy đã kết hợp quy luật tự nhiên và lòng người lại với nhau, diễn giải một loại lý thuyết vừa mang tính duy tâm, vừa mang tính duy vật.”
Mặc Cùng nói: “Đây là việc Mặc Tử muốn dùng minh quỷ để ràng buộc lòng người, nhằm cứu vãn tình trạng hỗn loạn khi lễ nhạc sụp đổ. Dùng việc tôn kính trời thờ cúng quỷ, để khiến con người ta không làm chuyện ác.”
Anh Phi nói: “Chẳng lẽ trước khi ông ấy đề xuất minh quỷ, chúng sinh không tin có quỷ thần sao? Ông ấy hoàn toàn đang vẽ vời thêm chuyện thừa thãi, với tính cách thực tế của Mặc Tử mà nói, làm hiệp khách có ý nghĩa hơn nhiều. Thiện ác báo ứng, trời quỷ không báo, Mặc gia báo. Sự thật cũng đã chứng minh, vai trò của hiệp khách lớn hơn nhiều, thời đó môn đồ Mặc gia hành tẩu các nước, nổi tiếng lẫy lừng, quyền quý các nước thà lừa quỷ chứ tuyệt đối không dám lừa môn đồ Mặc gia. Bởi vì quỷ chưa chắc đã tìm đến tận nhà báo thù, nhưng môn đồ Mặc gia thì chắc chắn sẽ từ bỏ gia đình con cái, xách kiếm tìm đến tận cửa đấy.”
“Vào thời kỳ đỉnh cao của Mặc gia, phàm là nơi nào có người Mặc gia sinh sống, trị an đều tốt đến kỳ lạ. Bởi vì nếu vô cớ giết một người, người Mặc gia nghe tin, nhất định sẽ xách kiếm đến đòi lại công đạo. Nếu giết một người Mặc gia, tất cả người Mặc gia trong vòng bán kính trăm dặm đều sẽ chủ động buông cuốc xuống, về nhà cầm kiếm tìm đến tận cửa. Nếu giết sạch tất cả người Mặc gia trong vòng bán kính trăm dặm, toàn bộ người Mặc gia cả nước sẽ tụ tập về đây, thậm chí còn đông hơn nữa... Có một kiểu thề là giết sạch người Mặc gia trong thiên hạ, bằng không kẻ quyền quý đó chắc chắn phải chết, quân vương cũng không giữ nổi.”
“Chuyện minh quỷ chẳng qua chỉ là dùng lời nói miệng về quỷ để chấn nhiếp thế nhân, mà thứ thực sự chấn nhiếp được quân vương các nước, kỳ thực là hàng vạn người Mặc gia. Khi Mặc gia lụi tàn rồi, minh quỷ còn có tác dụng gì? Những kẻ Mặc gia tựa như người điên ấy, mới chính là quỷ.”
Mặc Cùng hiểu ý của Anh Phi, quỷ mà hữu dụng thì đã chẳng có chuyện lễ nhạc sụp đổ rồi.
Tăng cường sự kính sợ của con người đối với quỷ thần, chi bằng Nho gia tăng cường đạo đức còn hơn.
Mặc Tử đã hành hiệp trượng nghĩa, thì không thể không biết minh quỷ chẳng có tác dụng gì, nhìn từ những việc ông ấy làm, rõ ràng ông ấy là một người rất thực tế. Rất hiểu rõ rằng thanh kiếm của người Mặc gia, hữu dụng hơn thứ thiên quỷ đi giám sát thế nhân, thực thi ý trời nhiều.
“Ý anh là, Mặc Tử đang dao động giữa duy vật và duy tâm?” Mặc Cùng hỏi.
Anh Phi lắc đầu nói: “Không, Thiên Chí là thế giới quan của ông ấy, minh quỷ cũng là thế giới quan của ông ấy, ông ấy chỉ là trong quy luật tự nhiên như Thiên Chí đó, lại bổ sung thêm thiên quỷ vào để khỏa lấp lý thuyết của chính mình, bởi vì ông ấy cảm thấy chỉ có quy luật tự nhiên thôi thì không thể giải thích hết mọi thắc mắc trong lòng mình, bắt buộc phải thêm vào một biến số mang tính duy tâm, biến đổi theo lòng người, mới có thể khiến ‘mô hình vũ trụ’ của ông ấy trở nên viên mãn tròn trịa.”
“Ý nghĩ này... có gì khác biệt so với Newton đâu?”
Mặc Cùng ngẩn người, với tư cách là một thành viên Lam Bạch Xã, đương nhiên anh biết Newton là một trong những người tiên phong về tư tưởng của Lam Bạch Xã, việc Newton nghiên cứu thần học lúc tuổi già là vì vật chứa đã lật đổ thế giới quan khoa học duy vật của ông ta.
Newton là vì tiếp xúc với vật chứa nên mới thành ra như vậy, chứ không phải vì tuổi già muốn tìm một chỗ dựa tinh thần.
Vậy thì... Mặc Tử thì sao? Ông ta đã tiếp xúc với thứ gì?
“Mặc Tử là một nhà nghiên cứu có tinh thần khoa học, điểm khác biệt giữa ông ấy và Yến Sư là, thứ ông ấy theo đuổi không phải là sản phẩm sau khi chế tạo mộc giáp trông sinh động như thật đến mức nào, mà cái ông ấy theo đuổi là tại sao... thứ đó... lại có thể chế tạo ra những kỳ vật mộc giáp.” Mặc Cùng suy luận theo mạch suy nghĩ của Anh Phi.
Anh Phi mừng rỡ nói: “Chính xác! Ông ấy cũng giống như Newton... không, phải là Newton giống ông ấy, đang dùng tinh thần khoa học để nghiên cứu vật chứa. Hậu quả của việc này là gì, anh và tôi đều rõ như ban ngày.”
Mặc Cùng đương nhiên biết, dùng thái độ khoa học để nghiên cứu vật chứa, tất yếu sẽ dẫn đến sự mông lung hoang mang.
Bởi vì vật chứa thường mang một biến số duy tâm, ví dụ như bài ca phản đảo ngược sinh lý dựa trên nhận thức về giới tính trong nội tâm. Bản thân cậu cảm thấy cậu là nam, cậu sẽ biến thành nữ. Đây là sự duy tâm cỡ nào chứ?
Thậm chí có một số vật chứa, do chính người nắm giữ phán đoán định nghĩa về ‘một’. Ví dụ như một người, nếu nửa thân dưới đã hoàn toàn tiêu vong, phần còn lại có được tính là ‘một người’ không? Theo Mặc Cùng được biết, có một vật chứa sẽ căn cứ vào lòng người để phán đoán, dẫn đến việc hai người sử dụng ra hai hiệu ứng khác nhau, bởi vì một người cảm thấy đó là ‘nửa người’, còn một người khác lại cảm thấy đó chính là ‘một người’, chỉ là nửa thân dưới đã bị hủy mà thôi.
Ngay cả Lam Bạch Xã còn nghiên cứu không ra tại sao vật chứa lại như vậy, huống chi là Mặc Tử? Muốn biết rành mạch nguyên do là điều bất khả thi.
“Mặc Tử tất yếu từng nắm giữ vật chứa, nhưng ông ấy lại có tinh thần khoa học, cho nên muốn từ trên người vật chứa để nghiên cứu ra ‘Thiên Chí’, tức là quy luật tự nhiên. Ông ấy quả thực đã làm được, dẫu sao cũng là nghệ thuật mộc giáp, đúc rút ra một số đạo lý quang học, cơ học từ đó, cũng như làm rõ nguyên lý của nỏ máy đại loại thế, là chuyện rất bình thường. Nhưng đến đây là hết rồi, đối với bản thân thứ đồ vật đó, cũng như những sản phẩm như người gỗ phát sinh từ thứ đồ vật đó, ông ấy hoàn toàn không thể nghiên cứu thấu triệt.”
“Cho nên, ông ấy cảm thấy Thiên Chí vẫn có tì vết, vũ trụ không phải vạn vật đều nằm trong quy luật tự nhiên mang tính duy vật, mà còn phải đưa thêm một biến số duy tâm vào nữa. Đó chính là thiên quỷ... một loại Thiên Chí thực sự chuyển dịch theo ý chí của con người, tức là đặc tính tuyệt đối.”
Nghe xong phỏng đoán của Anh Phi, Mặc Cùng cảm thán khôn nguôi.
Phải thừa nhận rằng, tên này mà có thể thuyết phục cấp trên nhiều lần cấp tiền ủng hộ hắn đi tìm ‘nghệ thuật mộc giáp’ thì quả thực là có bản lĩnh.
Những gì hắn nói hoàn toàn đủ sức đar động Lam Bạch Xã, bỏ ra vài khoản tiền để ủng hộ.
Lỡ như tìm thấy thì sao?
Tuy nhiên, Anh Phi tìm kiếm mấy năm nay cũng chẳng tìm thấy gì, hiện tại đã không còn được cấp trên chống lưng nữa rồi.
“Kinh phí đặc biệt của tôi đã hết rồi, cấp trên cũng không cho phép tôi tự ý đi tìm kiếm khai quật cổ mộ thời Tiên Tần và nhà Hán nữa.”
“Nhưng tôi không từ bỏ, cách đây một thời gian tôi lại phát hiện ra một ngôi mộ cổ, là mộ thời Tiên Tần, hơn nữa lại nằm trên tuyến đường Tần Thủy Hoàng tuần du phương Đông năm xưa. Bởi vì không phải mộ quý tộc, hình như chỉ là mộ của một người bình thường, nhưng lại rộng lớn một cách kỳ lạ, tôi dự định sẽ tự ý đi khai quật thử xem...”
“Khụ khụ... Huynh đệ có thể ủng hộ chút kinh phí được không?”
“...” Mặc Cùng sắc mặt vô cùng cổ quái.