“Lệ đang ứa trong mắt tôi”: Eddie Adams và tấm hình nổi tiếng nhất trong Chiến tranh Việt Nam

“Lệ Đang Ứa Trong Mắt Tôi”: Eddie Adams Và Tấm Hình Nổi Tiếng Nhất Trong Chiến Tranh Việt Nam

Lượt đọc: 42 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »

❊ ❊ ❊

Chu Việt dịch

CNN có một chương trình gọi là Liều chết để lấy thông tin (Dying to Tell the Story). Đó là một cuộc trình diễn riêng tặng những nhà báo đã bỏ mình hay liều mạng để lấy thông tin. Tôi chưa được coi, nhưng thấy chương trình được quảng cáo khá đều đặn. Họ trình diễn những gì, bạn có thể dự cảm thấy ngay nội dung. Họ đang quết thêm một lớp đường mật và thần tượng hóa tiểu sử cho các nhà báo là những người bảo hộ tu chính án số một đang sẵn sàng sống chết đế bảo vệ quyền được biết của bạn hay một chuyện tiếu lâm ngớ ngẩn nào đó. CNN là thành phần của toàn bộ cái giáo phái Diễn đàn Tự do (Freedom Forum) đang muốn biến báo chí thành một thứ dòng tu thế tục gì gì đó.

Hãy đi thăm viện “Bảo tàng thông tin” (Newseum) của Diễn đàn Tự do ở quận Arlington, Virginia. Bạn sẽ thấy nhiều thứ rất thú vị về báo chí – những tít trang đầu cũ xưa, những máy TV lớn (bạn chắc phải thích những TV thật lớn) và những tấm hình chụp sáng giá – nhưng bạn cũng sẽ thấy các nhà báo được vinh danh như một đẳng cấp đặc biệt. Báo chí thường hay vị kỷ đến độ chúng ta chẳng cần biến họ thành những nhà “tử đạo” cho một chính nghĩa cao cả nào hết. Tôi đồ chừng rằng con số những người tình nguyện phục vụ trong Nghĩa hòa Đoàn (Peace Corps, không phải là nhóm Boxers đời nhà Thanh, ND) đã tử vong trong khi đào giếng còn nhiều hơn là những nhà báo “liều chết để lấy thông tin”.

Vì chưa xem chương trình đó, tôi không muốn nóng vội. Nhưng tôi có nói rằng tôi đã coi quảng cáo trong đó có vài hình ảnh bạo liệt. Có cảnh một người đang bốc cháy. Tôi không rõ câu chuyện ấy ra sao, nhưng thử hỏi nó có nhắc nhở ai đó biết rằng những phóng viên đến quay phim người đang cháy cứ tiếp tục thu hình cho xong cảnh cháy rồi mới đi dập tắt ngọn lửa.

Nhưng cái hình ảnh thật sự nao lòng là ông Nguyễn Ngọc Loan đang bắn một người. Ai ai cũng đã xem tấm hình hay cuốn phim chiếu cảnh đó. Một ông tướng miền Nam Việt Nam ác độc và giận dữ hành quyết một tù binh Việt cộng có vẻ không có gì chống đỡ. Eddie Adams, nhiếp ảnh viên của AP, người đã chụp được tấm ảnh đó được trao tặng Giải Pulitzer. Tấm hình đó đã góp phần khích động nỗ lực phản chiến bên Mỹ. Vào thời tấm hình ấy được chụp thì ông Hubert Humphrey sắp sửa thách đố Tổng thống Johnson để Đảng Dân chủ đề cử ông làm ứng viên tổng thống. Tấm hình (và cuốn phim NBC sau đó) đã góp phần khuấy động dư luận đến độ chỉ hai tháng sau ông Johnson tuyên bố ông không ra tranh cử nhiệm kỳ hai. Đó là một trong những tượng hình mạnh mẽ nhất của những gì có thể cho là sai quấy mà thiên hạ đổ lỗi cho cuộc chiến. Đó chính là loại hành động phi thường trong nghề nghiệp mà một phóng viên “Liều chết để lấy thông tin” hằng mơ ước cho mình.

Có điều Eddie Adams thường tâm nguyện ước chi mình đừng chụp tấm hình ấy.

Sau khi cả thế giới đã được coi tấm hình, hãng AP điều Adams đến làm quen với tướng Loan. Anh khám phá ra rằng ở Việt Nam, Loan là một anh hùng được cấp dưới và dân chúng thương mến. “Ông ấy chiến đấu cho cuộc chiến của chúng ta, không phải cho cuộc chiến của của họ, mà của chúng ta,… vậy mà mọi lời khiển trách và tất cả đều đổ lên đầu ông,” Adams nói với NPR[1] như vậy (trong một cuộc phỏng vấn theo tôi có lẽ là can đảm đáng kinh ngạc nhất của NPR mà tôi đã được nghe). Adams được biết rằng tướng Loan đã tranh đấu cho việc xây dựng thêm nhà thương ở miền Nam, và trái với mọi huyền thoại thời thượng, đã chứng minh sự kiện là ít nhất cũng có những người lính miền Nam Việt Nam đã thực sự muốn chiến đấu cho quốc gia và nếp sống của họ.

Chỉ ít phút trước khi tấm hình được chụp, vài người thuộc hạ của ông đã bị hạ sát, trong số đó có một người lính của ông được phép nghỉ nhà với vợ con. Việt cộng đã tấn công trong dịp lễ Tết mà hai bên đã thỏa thuận ngưng bắn. Thì ra đã có rất nhiều nạn nhân của Việt cộng và bộ đội miền Bắc không có một tấc gang trong tay để tự vệ. Vào khoảng ba ngàn tử thi đã được phát hiện trong những mồ chôn tập thể ở ngoại vi thành phố Huế sau khi quân lính Mỹ tái chiếm khu vực này. Đối với Việt cộng, cuộc xâm lăng bất ngờ rốt cuộc là một thảm bại quân sự nhưng cũng là một chiến thắng lớn lao về chiến lược vì nó ảnh hưởng đến quyết tâm của Hoa Kỳ.

Nhưng vào lúc đó, tất cả những chuyện này không ăn nhằm gì tới những người như ông Loan. Đó là một cuộc tấn công tàn bạo, gây sốc. Hành quyết tù binh là một sự trả thù. Chắc chắn đó cũng là một hành vi tàn bạo, nhưng các cuộc chiến tranh, đặc biệt là nội chiến, đều là tàn bạo một cách sâu xa.

Adams viết trong tuần báo Time, “Ông tướng giết tên Việt cộng; tôi giết ông tướng bằng máy chụp hình của tôi. Những tấm hình tĩnh là vũ khí mãnh liệt nhất trên hoàn cầu. Người ta tin vào hình ảnh, nhưng hình ảnh cũng nói dối, mặc dù không có sửa đổi gì. Chúng chỉ là những nửa sự thật. Điều mà tấm ảnh không nói ra là, “Bạn sẽ làm gì nếu bạn là ông tướng vào lúc đó và ở chỗ đó, trời thì nóng bức, và ông tóm cổ được cái thằng gọi là tên khốn kiếp sau khi nó đã bắn tan xác một, hai, hoặc ba người lính Mỹ?”

Tấm hình mà Adams đã chụp, cái tấm hình mà CNN nghĩ là một hành động tàn bạo và ô nhục đến mức ấy, đã khiến cho cuộc đời ông Loan tàn tạ. Nói cho đúng ra, nó cũng không khơi rộng được “quyền được biết của chúng ta”. Nó không trả lời những câu hỏi hay kể lại đầu đuôi câu chuyện. Nó đánh lừa chúng ta. Nó không cho ta biết cái toàn cảnh. Nó xác nhận những thiên vị của những nhà báo khuynh tả, và họ sử dụng nó để đẩy mạnh công việc họ làm.

Ông Loan chạy thoát Việt Nam trong thời gian Sài Gòn sụp đổ và đến Mỹ. Sau cùng ông định cư ở vùng Burke, tiểu bang Virginia. Ông gắng mở một tiệm ăn ở miền Bắc Virginia, nhưng khi có người biết ông là chủ thì tiệm ăn đóng cửa. Có những người phản đối đi vòng quanh khu đó hò hét để xả nỗi bất bình của họ một cách thời thượng, an toàn.

Hai người thường giữ liên lạc với nhau, và Adams đã nhiều lần ngỏ lời xin lỗi.

“Ông ta rất đau yếu vì bị ung thư một thời gian,” Adams nói với NPR. “Và tôi nói chuyện với ông trên điện thoại rằng tôi muốn làm một cái gì đó. Tôi giải thích mọi điều và kể lại chuyện tấm hình đã hủy hoại đời ông như thế nào và ông chỉ muốn quên chuyện đó. Ông nói, thôi bỏ đi. Còn tôi thì không muốn ông bỏ đi như vậy.”

Thiếu tướng Loan từ giã cõi đời cách đây một năm và một tháng. Ông để lại vợ và năm đứa con. Phần lớn những bản tóm lược tiểu sử người quá cố cũng giống như tấm ảnh đã hủy hoại đời ông, chỉ có hai chiều và cố chấp. Adams gửi hoa phúng điếu với một tấm thiệp trên viết dòng chữ, “Cho tôi xin lỗi. Lệ đang ứa trong mắt tôi.”

__________

Jonah Goldberg là phóng viên tự do của tạp chí mạng National Review Online, tác giả cuốn Chủ nghĩa Phát-xít Tự do (Liberal Fascism).

Nguồn: There Are Tears in My Eyes. Eddie Adams & the Most Famous Photo of the Vietnam War, 26 tháng 8, 1999

Bản tiếng Việt © 2009 Chu Việt

Bản tiếng Việt © 2009 talawas blog

[1] NPR là National Public Radio (Đài Vô tuyến Truyền thanh Quốc gia), một tổ chức bất vụ lợi có tiếng tăm ở Hoa Kỳ.

Nguồn: https://talawas.org/5430/
Nguồn: talawas.org
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 17 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.