Trong lúc xếp hàng chờ vào lớp thằng Dũng hỏi thằng Thạch:
“Mầy có được đi bán báo xuân ở trường Da lợn[1] không?”
Thằng Thạch nhìn ra sân trường, nơi có bức tượng của ông Trương Vĩnh Ký bằng đồng nhìn thẳng ra đường Cộng Hòa:
“Đâu phải ai cũng được đi đâu mậy. Mầy có được đi không?”
Dũng nói với giọng hơi tự hào:
“Tao nghe anh trưởng khối báo chí trường mình nói tao được chọn đi, đại diện cho mấy lớp đệ tứ. Buổi chiều chỉ được chọn được một lớp đệ tứ thôi vì mấy lớp đệ ngũ, đệ lục quá nhỏ.”
“Làm sao mầy được chọn vậy?”
Lần này thì thằng Dũng tự hào thật:
“Tao có bài thơ đăng trong báo xuân.”
Có lẽ việc được đăng bài thơ trong báo xuân của trường không làm thằng Dũng sướng bằng được đi bán báo ở trường nữ trung học khác, nhất là trường Gia Long[2]. Trường Gia Long với những nữ sinh mặc áo dài trắng, bay phất phới trong những giờ tan trường, trắng cả con đường Bà Huyện Thanh Quan, Phan Thanh Giản[3] là ước mơ của những cậu con trai trường Petrus Ký. Trong giới học sinh đã từng có câu thiệu “trai Petrus Ký, gái Gia Long” nghĩa là con trai trường Petrus Ký chỉ có con gái học trường Gia Long mới xứng tầm với nhau thôi và ngược lại. Tuy nhiên, con gái học Gia Long cũng kênh kiệu lắm. Như là con nhỏ Xuân Chi trong hẻm nhà nó. Thi thoảng, có dịp đi ngang con đường Phan Thanh Giản, nhìn vào cổng trường Gia Long thâm nghiêm, cổ kính, thằng Dũng thấy một dọc những hàng cây nhạc ngựa chạy thẳng tắp. Đọc mấy truyện dành cho tuổi mới lớn nó thấy có nhà văn viết “Bên trong tâm hồn những đứa con gái là những bí mật” thì trường Gia Long đối với nó cũng bí mật không kém. Vậy mà vài hôm nữa nó được sang trường Gia Long bán báo rồi. Không biết có gặp con nhỏ Xuân Chi không? Phải cho nó biết mình cũng có làm thơ được đăng trong giai phẩm xuân của trường Petrus Ký chứ bộ.
Đâu phải ai cũng được có bài đăng trong giai phẩm xuân đâu. Mỗi năm, còn khoảng hai tháng trước tết là anh trưởng khối báo chí trong ban đại diện của trường viết thông báo kêu gọi học sinh các lớp viết bài tham gia giai phẩm xuân của trường. Trước đó có cuộc họp của trưởng ban báo chí các lớp để chọn chủ đề cũng như cách thức nộp bài, thời hạn, chọn tranh bìa. Thằng Dũng cũng được tham dự vì nó là trưởng ban báo chí của lớp tứ 7.
Nó nhớ lại buổi họp với trưởng ban báo chí các lớp đàn anh. Cuộc họp được tổ chức vào buổi sáng vì mấy lớp đệ tam, nhị, nhất của trường học vào buổi sáng. Khi vào cất xe, nó cảm nhận được một điều là dọc theo những hàng cây dầu đầy những xe Mobylette đen, Mobylette xanh, Velosolex, Sach, Puch...[4] Lại có cả một vài chiếc xe rất lạ mà mấy anh lớn thường nói đến tên nó với vẻ chiêm ngưỡng “xe Honda”. Chỉ có những học sinh nhà giàu mới đi xe đó. Cũng như chỉ có học sinh nhà giàu mới dám mặc áo Mongtagut, quần may bằng vải terylene đi học. Còn đa số bọn học sinh lớp trung bình cũng như nó đều mặc áo trắng, quần kaki xanh, cả tuần mới giặt, chỉ cần lấy tay đập vào là bụi bay mủ mịt. Nhưng tụi nó không lấy thế làm mặc cảm. Ăn thua là trong lớp có là học sinh giỏi hay không mà thôi.
Anh trưởng khối báo chí của trường học lớp đệ nhất ban C - ban văn chương. Mấy anh học ban này thường có dáng vẻ của những nhà văn gầy gầy, gương mặt đăm chiêu và viết văn thơ thì khỏi chê. Nghe nói anh trưởng khối báo chí đã viết văn thơ được đăng trên báo Tuổi Hoa, Tuổi Ngọc[5] gì gì dó. Anh đứng giữa lớp, cạnh tấm bảng như các giáo sư, nói năng lưu loát về tờ giai phẩm xuân năm nay. Anh trưởng khối báo chí của trường nói xong thì những anh trưởng ban báo chí các lớp khác cũng giơ tay phát biểu ì xèo. Thằng Dũng thấy qua khớp, ngồi im re để nghe. Sao các anh lớp lớn, anh nào nói cũng hay hết!
Sau một cuộc họp mà nó chỉ ngồi nghe, buổi chiều vào lớp, thằng Dũng xin cô Khả cho nó được nói với các bạn trong lớp về việc viết văn, thơ cho giai phẩm xuân. Sau khi đồng ý cho lớp nghỉ nửa tiếng, cô Khả đi ra ngoài để cho thằng Dũng thuyết trình về việc nó được “phó hội” với các “anh lớn” sáng nay. Không cần biết là thằng Dũng sẽ nói cái giống gì, hay hoặc dở nhưng được nghỉ học giờ toán của cô Khả là tụi nó mừng hết biết. Dân học sinh Petrus Ký thứ thiệt đứa nào chẳng biết câu “nhất Khả nhì Lôi”. Khi cô Khả vừa ra khỏi lớp, cả lớp liền ồn ào, mạnh đứa nào nấy nói. Thấy tình hình có vẻ nguy ngập, thằng Tuấn trưởng lớp, đứng dậy quay xuống phía dưới khu “nhà lá” nói:
“Ê, tụi bay cho thằng Dũng nói chứ.”
Thằng Thuật, ngồi cùng thằng Hoàng, Trung ngồi tuốt dãy bàn dưới cùng nói vọng lên:
“Viết văn giống “Vòng tay học trò” được không mậy?”
Cả lớp cười lên cái rần. “Vòng tay học trò” là quyển truyện của nhà văn Nguyễn Thị Hoàng viết về chuyện tình yêu của một nữ giáo sư với một đứa học trò trung học, quyển truyện đang trở thành đề tài nóng bỏng. Bọn học sinh chuyền tay nhau xem quyển sách ấy với đủ lời bình phẩm khác nhau. Thằng Thuật cứ vào trong lớp là cúi gằm mặt xuống bàn xem rồi bình phẩm với thằng Hoàng và thằng Trung - những thủ lĩnh của xóm nhà lá. Thằng Thuật, nổi danh với cái quần ống túm chật bó, thuộc loại đàn anh của lớp vì lớn tuổi hơn bọn thằng Dũng, học năm đệ tứ coi như là năm cuối cùng vì đến tuổi phải đi quân dịch. Nếu may mắn đậu bằng trung học đệ nhứt cấp thì sẽ đeo lon trung sĩ, nếu không sẽ thuộc loại lính “đơ-dèm cùi bắp”. Bởi vì học năm cuối cùng nên nó chẳng còn có vẻ sợ kỷ luật của trường. Dầu gì thì cũng tự ra khỏi trường mà!
Thằng Dũng run run giọng nói:
“Chủ đề của giai phẩm xuân năm nay là tình yêu quê hương. Nếu viết như Vòng tay học trò mà yêu quê hương thì cũng được...”
Thằng Ninh lật đật góp phần chọc vào chỗ yếu của thằng Thuật:
“Thằng Thuật mần thơ về cô Trang là rụng rún luôn...”
“Viết về tình yêu với mấy con ghệ Da lợn, Trứng vữa được không?”
Thằng Dũng nói gần như rên lên:
“Tụi bây ơi, tao thông báo theo ý kiến của ban báo chí trường, tụi bay muốn viết gì thì viết...”
“Viết nhạc được hôn?”
Thằng Long ghita hỏi. Thằng này chơi đàn ghi ta nghe ngọt như đường phèn, thụ hưởng được tài năng âm nhạc từ bố nó là nhạc sĩ thổi sáo nổi tiếng trên đài phát thanh và các chuơng trình ngâm thơ Tao đàn. Nó khoái chơi ghi ta vì nó mê nhân vật Hoàng ghita trong tiểu thuyết - một nhân vật anh chị giang hồ mà khá lãng mạn. Chơi đàn ghi ta có thể đệm cho các em hát nhạc Trịnh Công Sơn chứ thổi sáo phải phùng mang, trợn má, nhiều khi thổi văng nước miếng tùm lum như nó đã thấy ba nó đã từng, không có lãng mạn tí nào.
“Được. Nhưng đừng có viết theo làn điệu dân ca.”
“Nhưng tao ở trong ban Dân Ca của thầy Ba."
Thằng Thuật huýt gió:
“Mầy ở trong ban dâm ca chứ dân ca cái gì. Mầy mà viết được bài hát cỡ “Trường cũ tình xưa” là tao cõng mày đi khắp trường.”
Thằng Long cũng không vừa:
“Ừ, mầy nói thầy Ký mần thơ đi, tao phổ nhạc không hay quá chết.”
“Dám nói nhạc hay cỡ nhạc của thầy Cương[6] lắm...”
Thằng Hà giơ tay, trịnh trọng:
“Kính thưa “chưởng ban báo chí” em có thể vẽ tranh bìa, tranh mấy trang trong không?”
Cái vụ này thằng Dũng không nghe đề cập đến trong buổi họp làm giai phẩm sáng nay nhưng nó cũng đáp bừa:
“Mầy vẽ cái gì cũng được, miễn đừng vẽ con gái ở truồng thôi.”
“Ý, nó vẽ con gái ở truồng đẹp mà, sao không cho nó vẽ.”
Trong đầu thằng Dũng nghĩ “không biết nó nhận lời làm trưởng ban báo chí lớp làm chi cho khổ vầy nè”. Nhưng đây là một trong những buổi sinh hoạt hiệu đoàn trong lớp như thầy Minh nói “rất cần thiết...”
Sinh hoạt hiệu đoàn là một trong những tiêu chí giáo dục trong chương trinh học của trường Petrus Ký. Các thầy hiệu trưởng, qua nhiều thời kỳ, trong nhiệm kỳ của mình đều thúc đẩy học sinh, ngoài việc học cần thường xuyên tham gia sinh hoạt hiệu đoàn. Thầy Minh, giáo sư hướng dẫn của lớp thằng Dũng đã nói trong buổi học đầu tiên của năm tụi nó lên đệ tứ.
“Trường ta mong muốn các em, ngoài việc học chăm chỉ, còn dành thời giờ để tham gia những sinh hoạt hiệu đoàn như làm công tác xã hội, chơi thể thao, văn nghệ, báo chí... Các em học trong trường này bảy năm, nghĩa là tính cách của em sẽ được định hình thông qua những sinh hoạt hiệu đoàn nào các em ưa thích. Sau đó, sự lựa chọn này có thể để các em chọn ngành vào đại học, hay sẽ là một nghề nghiệp khi các em bước vào đời. Thầy thí dụ như... à... à các em có biết cầu thủ Phạm Huỳnh Tam Lang không?”
Cả lớp đồng thanh:
“Dạ biết thầy...”
Thằng Mai tài lanh:
“Dạ, ổng là chồng của nghệ sĩ Bạch Tuyết bảy chú lùn đó thầy.”
“Ổng đá thủng lưới giải Merdeka[7] thầy...”
Thầy Minh chờ cơn phấn khích của tụi nó qua đi rồi hỏi: “Các em còn biết gì thêm không?”
Tụi nó im re, tắt cái đài, đứng phim cái cụp.
“Anh Tam Lang là học sinh trường Petrus Ký.”
“Té ra ông Tam Lang cũng có đi học nữa hả thầy? Em tưởng cầu thủ đá banh không ai đi học hết.”
Thầy Minh trả lời câu hỏi của thằng Phạm An Ninh - vua phá an ninh trong lớp - bây giờ được đã được cả lớp bầu làm trưởng ban kỷ luật.
“Chẳng những có đi học mà còn học trường rất “suya” nữa”.
Thế là tụi nó vỗ tay, thổi tu huýt miệng kêu “hoét... hoét”. thầy Minh đắm chìm vào kỷ niệm với Tam Lang:
“Hồi đó ở trong lớp ảnh đá banh giỏi lắm. Ảnh là trưởng ban thể thao trong lớp thầy. Ảnh là cầu thủ số 1 của nhà trường...”
“Giống như thằng Khải cao hả thầy?”
“Khải cao là cầu thủ nào?”
“Dạ, cầu thủ, trưởng ban thể thao lớp tứ 7, cầu thủ xuất sắc của trường Petrus Ký, đàn em của Tam Lang...”
“Đâu, Khải cao đứng dậy cho thầy coi.”
Thằng Khải cao, do ở ngoài sân vận động nhiều nên người đen thui, nhưng tụi nó thấy mặt thằng này cũng đỏ lên, từ dãy bàn cuối lớp đứng dậy. Thằng Việt làm xướng ngôn viên:
“Khải cao, lực sĩ môn điền kinh thiếu niên toàn quốc đó thầy...”
Thầy Minh nhìn thằng Khải nói:
“Thầy mừng cho em. Nhưng mà phải cố gắng học giỏi nha em. Ở trường, việc học vẫn là chính. Đừng bao giờ trở thành cầu thủ giỏi mà không có văn hóa. Hãy là người có văn hóa trước. Trường học là nơi dạy con người có văn hóa. Thầy nói lại, có gạch đít, trường học là nơi dạy học sinh trở thành người có văn hóa. Các em nên nhớ người có tri thức chưa chắc là người có văn hóa nghe chưa.”
“Nhớ lời thầy nói nghe Khải... Không được chửi thề nghe mậy...”, thằng Thạch chọc quê thằng Khải - vua chửi thề trong các trận đá banh.
❀ ❀ ❀
[1] Da lợn (trường Gia Long), Bê lắc ký, Ba bốn ký (Petrus Ký), Má đi chợ (Mạc Đĩnh Chi), Chết Vì Ăn (Chu Văn An), Trứng vữa (Trưng Vương), Vỏ trứng thúi (Võ Trường Toản)… đây chỉ là cách gọi vui, không có ý miệt thị của học sinh những năm 60-75.
[2] Trường Nguyễn Thị Minh Khai
[3] Đường Điện Biên Phủ
[4] Tên các loại xe gắn máy hai thì
[5] Hai tờ báo thiếu nhi và tuổi mới lớn
[6] Nhà thơ Tạ Ký và nhạc sĩ Phạm Mạnh Cương là giáo sư đệ nhị cấp trường Petrus Ký
[7] Tổ chức tại Malaysia năm 1966
