Long Sơn màu xanh rì nằm dài đó hay gồm cả đảo nhỏ Gò Găng? Chẳng biết đâu là đầu, là thân, là đuôi rồng? Cũng bởi vậy, bà nhứt định không gọi thằng con trai độc nhất của mình là Long như giấy khai sanh mà gọi nó bằng tên ngọn núi trên đảo: thằng Nứa! Hơn hăm mấy năm qua, bà Ba một mình nuôi thằng con lớn lên, cho ăn học tử tế, dạy dỗ theo giáo lý truyền miệng của đạo Ông Trần. Cũng thời gian dài đăng đẵng này, bà Ba nuốt nỗi buồn đau và nước mắt vào lòng, kể từ khi chồng bà cùng mấy ngư phủ khác trên đảo mất tích sau một chuyến đi biển. Mỗi lần đi dự một đám tang, bà càng thương cảm ông. Cả đến việc thân xác được bó chiếu đặt nằm trong cỗ áo quan tre dùng chung cho mọi người quá cố của đạo Ông Trần, chồng bà cũng không có phúc phần. Mỗi tháng một lần, đến phiên, bà tự giác lên Nhà Lớn tham gia nhóm phụ nữ trực, phục vụ ở nhà bếp làm các món chay đãi khách thập phương đến viếng. Lòng nhẹ nhàng, bà ngồi làm việc không biết mỏi mệt. Thỉnh thoảng nghĩ chuyện này chuyện kia như chuyện cây cầu Bà Nanh nối đảo với Thành phố Bà Rịa mà mỉm cười một mình. Mới đó mà cũng đã hai chục năm.

Thời con gái tham gia làm ruộng muối, rồi làm vợ, rồi sanh thằng Nứa, cô Ba Thương chưa hề biết đất liền, kể cả phía Bà Rịa lẫn phía Vũng Tàu. Cô sanh ra trên đảo, chỉ sống quanh quẩn trên đảo, nghe những người đàn ông có việc phải đi thuyền, lội sình qua lại kể chuyện đất liền. Thiệt là phục sát đất Ông Trần, người thủ lĩnh lập làng ở Long Sơn hàng hai trăm năm trước, đã xây dựng nên Nhà Lớn với gỗ rừng, lợp ngói ngày càng rêu phong cổ kính. Trong Nhà Lớn còn trưng bày những vật dụng quý bằng gỗ mua từ nhiều nơi khác chuyên chở về… Ngày cây cầu Bà Nanh khánh thành, người phụ nữ quê đảo háo hức rủ một cô bạn chở nhau bằng xe đạp đi coi “cây cầu” nó là thế nào, nó có hình thù ra sao. Ngày đó thằng Nứa đã tám tuổi, thấy má đi vắng thì cũng lén chạy bộ đi coi cầu cùng chúng bạn. Gặp má, nó trốn không kịp nên láu lỉnh kêu lên: “Má! Con đi kiếm má nè!”.

***

Hồi nhỏ thằng Nứa thích nhứt ngày Vía Ông và ngày lễ Trùng cửu. Đây là hai ngày lễ lớn trong năm ở Nhà Lớn. Khách đến viếng rất đông, dù không đến phiên trực, má nó vẫn có mặt làm công quả liền mấy ngày. Ở nhà một mình, có lần Nứa trốn học theo du khách leo núi lên đỉnh Bà Trao cao nhứt. Đỉnh Hố Rồng hay Hố Vông thấp hơn thì nó theo bạn bè leo lên chơi ngày chủ nhật được má cho phép. Thực lòng không hẳn là Nứa tò mò muốn khám phá gì mà vì đứng nơi mấy đỉnh núi này, nó nhìn được toàn cảnh xung quanh đảo tuyệt đẹp, hơn nữa, nhìn được ra biển. Ở vịnh biển Gành Rái hay biển Đông xa tít kia, không biết ba nó cùng mấy người bạn đi khơi đã mất tích ở nơi nào?

Ba của Nứa mất tích khi nó còn nhỏ, mới đến tuổi tới trường. Theo lời má nó kể, thì tuy làm nghề biển, ông vẫn lên thuyền với bộ dạng ở trần như Ông Trần ngày xa xưa, như nhiều người dân làm nghề muối bây giờ. Ba nó có làn da sậm màu, hay cười khi ẵm con trên tay, nhe hàm răng trắng ởn. “Gương mặt của mày là khuôn đúc của thằng cha mày đó!”. Bà Ba Thương vừa nói vừa quẹt nước mắt…

Lúc ba mất tích, Nứa chưa kịp nhớ rõ gương mặt ông, nhưng cái lưng trần đậm màu nắng thì nó nhớ như in…

Lớn lên, hiểu biết hơn, Nứa càng thương má. Nó biết má nó đã từ chối hết thảy những lời cầu hôn của những người đàn ông trên đảo, sống đời quả phụ nuôi con. Bà làm ở công đoạn cuối trên các ruộng muối từ khi bỏ muối cái vô ruộng giúp muối kết tinh mau hơn, rồi vun muối hạt thành từng đống, thu hoạch muối về kho. Mỗi năm, sau vụ, bà đem về nhà một xô muối trắng phau mà mình được chia. Dùng tới năm sau vẫn chưa hết. Bà nói với Nứa: “Ông cha mình nói muối là từ nước biển, từ nắng, từ mồ hôi con người mà thành. Bởi vậy nó trắng tinh màu nước, màu nắng, màu mồ hôi!”.

Nứa không đủ tầm để hiểu sâu xa. Nó chỉ hiểu là để có những hạt muối trắng không phải dễ. Trong đó có công sức của má nó. Từ khi lên học cấp Ba, Nứa xin má cho ra bè hào giúp việc ngày chủ nhật là ngày đông khách, kiếm thêm ít tiền mua sách vở ăn học, đỡ cho má phần nào hay phần nấy. Lúc đầu bà Ba Thương không cho, sau cũng chiều theo ý con với điều kiện thằng Nứa phải hứa chăm và học giỏi.

Từ đó, mỗi sáng chủ nhật và các ngày nghỉ lễ Tết khác, Nứa theo thuyền ra bè hào giúp việc. Nó cạy những con hào lớn nuôi ở lồng bè, phụ nhà bếp vài việc sơ chế. Khi khách qua ăn, nó chạy bàn. Thời gian đầu, bưng những đĩa hải sản còn nóng hổi, bụng nó muốn sôi lên, mũi hít hà mùi hào nướng mỡ hành, mùi ốc hương khen khét, mùi ghẹ thơm lừng… Lâu dần, nó quen, thầm “thưởng thức” các món ăn trong tưởng tượng. Phục vụ khách nào, Nứa cũng vui vẻ làm theo yêu cầu của họ nên thường được nhận tiền “bo”. Chủ bè hài lòng với thằng nhỏ, ngoài lương bổng sòng phẳng, thỉnh thoảng còn thưởng thêm. Nứa trích tiền thưởng, mua một món gì đó đem về nhà hai má con cùng thưởng thức. Bà Ba Thương thích ăn cháo hào nên Nứa mua món này thường xuyên, nó lại thích món Móng tay nướng chín, thêm mỡ hành và đậu phộng, nhưng lâu lâu mới dám mua về. Nó nói vui với bà Ba: “Người ta bán cà phê mang đi, mình cũng mua hải sản mang về, đâu có thua kém gì ai. Phải không má?”.

Tranh của họa sĩ Lê Kiệt

Bà Ba mắng yêu con: “Thằng cha mày chớ! Thân phận đi làm thuê làm mướn cho người ta mà cũng bày đặt! Mai mốt nhắm chừng có làm ông chủ như người ta được không?”. Nứa cười hệch hệch: “Rồi má coi!”.

Nứa nói vậy thôi. Ở đảo Long Sơn này, nhiều người kêu là “Đảo hào”, là ông chủ thì phải là chủ các bè hào, vừa nuôi hào vừa kinh doanh hải sản. Sao Nứa dám mơ. Hay là chủ ruộng muối, thì đất ruộng có đâu! Làm chủ kiểu gì cũng phải có nhiều tiền. Mà giỏi lắm, Nứa chỉ có thể kiếm cho mình thiệt nhiều chữ…

***

Bây giờ không ai kêu “thằng Nứa” nữa mà mọi người gọi trân trọng là anh “kỹ sư Lê Văn Long”. Anh kỹ sư trẻ tốt nghiệp loại giỏi ngành dầu khí lại là người địa phương nên may mắn được nhận việc sau khi ra trường không bao lâu. Vậy là Long “theo chân” cha ra biển, làm việc ở một giàn khoan dầu khí. Mười lăm ngày ở biển, mười lăm ngày về quê xã đảo với mẹ. Nhiều lần anh nói với bà Thương:

– Lương tháng của con cũng khá. Thôi má nghỉ làm muối đi, ở nhà dưỡng sức cho khỏe.

– Mày nói nghe cũng phải. Nhưng ở nhà một mình thì má buồn lắm. Hổng lẽ má lên Nhà Lớn suốt? Phải chi có con dâu ở chung nhà còn đỡ. Rồi mơi mốt có mấy đứa cháu thì vui biết mấy…

– Má cứ để đó từ từ con tính.

– Nè, má nói thiệt. Má nhắm con nhỏ Huê con ông bà Năm Tánh cho mày rồi đó. Nó con út, tánh tình lanh lợi mà cũng học hết tú tài, ở nhà bán tạp hóa phụ má nó.

Long cười:

– Con biết cô Huê mà. Lanh lợi như má nói thế nào thì con không biết.

Chớ buôn bán thì giỏi, miệng lưỡi dẻo quẹo, có nói thành không, không nói thành có y như thiệt…

– Nghĩa là… mày không ưng nó hả?

– Con chỉ hợp với típ phụ nữ hiền lành, dịu dàng như… má thôi má à…

– Đồ nịnh thần!

– Nịnh má chớ!

Bà Thương ừ hử:

– Thì mày cứ tính đi! Miễn sao má sớm có con dâu ở chung nhà hủ hỉ với nhau…

***

Cứ chần chừ vậy cho tới một ngày kia, Long dẫn về xã đảo một cô gái, giới thiệu tên là An, công chức hành chánh, nhà ba má ở Vũng Tàu, khai sanh ghi: nơi sinh Bệnh viện Vũng Tàu.

Lúc An theo cô bạn hàng xóm mới quen đi viếng Nhà Lớn vắng mặt,

Long hỏi bà Thương:

– Má thấy sao, trước mắt thì cổ có vừa lòng má không?

Bà Thương nói thẳng:

– Xinh đẹp, nhưng má đâu có cần. Lễ phép, hiểu biết, cái này thì má ưng.

Biết làm bếp, tốt. Chỉ hiềm hoàn cảnh, nghề nghiệp như nó thì làm sao ở đảo với má được. Mà hổng lẽ bắt nó mỗi ngày chạy đi chạy lại mấy chục cây số từ Thành phố về đảo hay sao? Ai mà nỡ…

Long phân bua:

– Tụi con tính vầy. An làm việc ở Thành phố, hai ngày nghỉ cuối tuần thì thứ bảy về nhà ba má cổ chơi, chủ nhật về đảo với má. Đành phải chịu vậy chớ biết sao giờ má!

– Nghĩa là má mày vẫn sống cu ky một mình như nào giờ…

Bà Thương chép miệng. Dẫu vậy trong lòng bà lại nhớ mấy năm Long đi học đại học, mỗi tháng mới về thăm má một lần, bà sống lủi thủi một mình, rồi cũng qua… Mấy bà bạn lúc ngồi lam bếp ở Nhà Lớn, tỏ ý cảm thông với bà Ba cảnh góa bụa nuôi con, nay con lại đi xa. Bà Thương nhỏ nhẹ: “Thằng Nứa là cả cuộc đời tôi mà”.

***

Hai mẹ con bà Thương và Long cùng buồn. Người mẹ đã ưng bụng con dâu tương lai, chỉ lấn cấn việc An không thể về đảo hàng ngày. Long thì vừa muốn chiều lòng má, vừa muốn tiện cho vợ. Rồi khi An bầu bì thì không biết phải tính sao nữa. Có lần anh thử hỏi má:

– Hay là má dọn qua Thành phố ở chung nhà mướn với tụi con?

Bà Thương lắc đầu quầy quậy:

– Không được đâu. Rồi căn nhà này ai ở, ai thắp nhang cho ba mày. Má ở đảo, không đi đâu hết.

Long phải trấn tĩnh má:

– Là con nói ví dụ như vậy thôi. Con biết má sao bỏ đảo được.

– Ừ! Mày hiểu cho nỗi lòng của má mày nghen Nứa!

Tuần nối tuần, tháng nối tháng, cả năm qua đi.

Thật bất ngờ khi một ngày cận Tết theo Long về đảo biếu quà, cô gái tên An nắm tay bà Ba Thương mà nói:

– Má ơi, con nghĩ kỹ rồi. Con sẽ đi về hàng ngày để ở với má cho má vui… Giờ đã có cầu Gò Găng, có cầu Chà Và rồi, từ Vũng Tàu về Long Sơn chỉ còn hơn hai chục cây số, ngắn một nửa so với đi đường cầu Bà Nanh, con chạy xe máy dư sức má à…

Hai mẹ con bà Thương và Long cùng chưng hửng:

– Thiệt vậy sao con?

– Ngày nào cũng chạy xe máy gần năm chục cây số hai lượt đi về, em chịu nổi không? – Long hỏi.

Cô gái lém lỉnh:

– Ai biểu là em chạy xe máy? Em đi ô tô!

– Nhưng anh đâu đã có tiền mua xe!

– Ai biểu anh mua xe. Em chạy xe máy ra gửi nhà nào đó ở quốc lộ rồi đi xe toàn dân nhiều bánh không được sao?

***

Vậy là đám cưới được tổ chức. Tin “Thằng Nứa cưới vợ. Bà Ba Thương nghỉ làm muối” được truyền miệng khắp đảo. Bà con thân thuộc khen cô dâu là trí thức, là biết điều với mẹ chồng, là hiếm gặp trong thời buổi này. Thực ra chỉ có nửa tháng khi Long ở ngoài giàn khoan, An mới phải đi làm rồi về đảo một mình bằng xe máy, thứ bảy ở lại Thành phố qua chơi nhà ba má ruột; còn lại nửa tháng khi Long lên bờ nghỉ thì ngày nào anh cũng chở vợ đi làm. Đi và về đủ hai chuyến. Riêng bà Thương trong ngày có một mình ở nhà, bà xin lên Nhà Lớn làm bếp phục vụ bữa ăn cho khách thập phương.

Mỗi ngày thắp nhang cho chồng, bà hay lẩm nhẩm: “Ông ơi, ông về mà coi nhà mình nè. Có nhà nào bằng nhà mình không. Con trai thì hiếu thảo, con dâu thì hiền lành dễ thương…”.

***

Người dân xã đảo theo đạo Ông Trần chiếm đa số. Thanh niên, trung niên làm muối hay đi lộng, ra biển. Một số ít làm kinh doanh. Đàn ông lớn tuổi đều để tóc dài, búi tó cho gọn. Họ cũng để râu dài, trắng như cước coi rất đạo mạo.

Họ mặc bà ba may bằng vải đen, năm nút áo tượng trưng cho Nhân, Lễ, Nghĩa, Trí, Tín. Họ hướng dẫn khách đi khắp ba gian nhà trên lầu, dưới trệt, chỉ cho khách kỉnh ông phải kết thúc bằng cách đưa hai lòng bàn tay vuốt ngược lên đầu.

Bà Ba Thương chuyên trách món mít non kho chay. Mít non đã được mối hàng chọn theo yêu cầu, nhưng bà vẫn kiểm tra từng trái. Phải là trái mít chưa có gai già ngoài vỏ, trái tròn, dài, nhưng nếu non quá là bà trả lại ngay. Sơ chế thì người nào cũng biết gồm luộc với muối, xắt nhỏ vừa miệng, ướp gia vị trước khi đem chiên. Bà cũng dạy con dâu làm món này ở nhà: “Chiên tới khi nào thấy miếng mít ngả màu vàng của đường caramen mới đem kho. Nhớ bỏ nước dừa cho mít thêm ngọt, bùi”.

Anh kỹ sư rất ưng món mít non kho. Nhìn con ăn ngon lành, người mẹ hay hỏi: “Ngon miệng không Nứa? Món ruột của ba mày ngày xưa đó!”. Anh con trai cười: “Má kho đã ngon mà vợ con kho cũng ngon bá cháy”. “Mày giỏi nịnh phụ nữ đó nghen”. “Má mình, vợ mình thì mình nịnh. Có sao đâu má!”.

Cô con dâu về xã đảo được nửa năm thì cấn thai. Ba tháng đầu, nửa tháng chồng vắng nhà, cô vẫn chạy xe máy đi về năm ngày làm việc trong tuần. Bà Thương không nỡ nhìn con dâu cực nhọc, nhân kỳ Long về nghỉ, bà nói với hai con:

– Má tính vầy. Từ nay tới khi sanh, con An xin ba má cho ở Vũng Tàu, đừng đi về đảo nữa, không tốt cho sức khỏe cả hai mẹ con. Sanh ở Thành phố luôn, rồi xin bà ngoại chăm nuôi cho, hai tháng sau mới về đảo, tới lượt má lo…

Hai vợ chồng Long, An mừng lắm. “Thằng Nứa” ghé sát tai hỏi nhỏ bà Thương: “Má ở nhà một mình không buồn sao má?”. Bà Ba cười mỉm: “Buồn chớ! Nhưng tao nhớ hồi sinh mày, không có bà nội bà ngoại nào lo phụ, tao phải loay hoay một mình nên không muốn con dâu tao phải cực như vậy. Giờ sắp có cháu, phải cho nó hưởng phước hơn thằng cha nó chớ”.

***

Bữa cơm từ giã vẫn có món mít non kho. Nhưng do chính tay bà Thương nấu. Mâm cơm bày cúng chồng bà Ba Thương làm đủ mấy món ông thích ăn: mắm ruốc dưa leo, rau tập tàng luộc chấm hột vịt dằm nước mắm, canh chua cá dứa. Riêng món mít kho, bà đặt trên dĩa mấy miếng ớt sừng xen hành lá, còn có mấy cọng ngò rí điểm màu xanh non bắt mắt.

Cô con dâu gắp một miếng mít kho thưởng thức. Bỗng cô khựng lại, bỏ

miếng mít xuống chén. “Thằng Nứa” cũng phản ứng y hệt vợ. Bà Thương ngạc nhiên, liền gắp một miếng đặt vô miệng:

– Trời đất ơi! Má lỡ tay luộc nhiều muối rồi… Lúc ấy má nghĩ cái gì vậy

kìa…

“Thằng Nứa” tán:

– Chắc lúc đó má nhớ tới ba…

Cái thằng nói liều mà… trúng! Bà Thương bỏ chén đũa, lấy ngón trỏ ngoáy lỗ tai, không hiểu sao bỗng dưng nó lại bi… ngứa. Đúng là ngồi làm bếp mà trong đầu bà toàn nghĩ đâu đâu. Nghĩ về người chồng mất tích ngoài biển.

Về nghề làm muối từ thời ông Trần mới tới đây lập nghệp. Về cái nghề muối bà thôi làm hơn nửa năm nay và nhớ lắm… Bà cươi cười nói “gỡ gạc” với hai con:

– Có hơi mặn một chút thiệt. Nhưng nhìn kìa, ba tụi mày ổng có chê đâu. Ổng còn nói là cả nhà cứ ăn đi cho thêm mặn mà tình nghĩa…