Chắc hẳn là trong chuyến viếng thăm thứ hai tới quần đảo Aran, Synge đã có trải nghiệm tạo nên chất liệu cho tác phẩm mà nhiều người tin là vở kịch vĩ đại nhất của ông. Bối cảnh của “Riders to the Sea” đặt tại một ngôi nhà tranh ở Inishmaan, hòn đảo ở giữa và thú vị nhất trong quần đảo Aran. Khi Synge đang ở Inishmaan, ông nghe được câu chuyện về một người đàn ông có thi thể trôi dạt vào bờ biển Donegal xa xôi, và do một vài đặc điểm trên trang phục, người ta nghi ngờ ông đến từ hòn đảo này. Đúng như dự đoán, anh ta được xác nhận là người gốc Inishmaan, y hệt như cách miêu tả trong vở kịch, và có lẽ một trong những đoạn văn ám ảnh và sống động nhất trong cuốn sách của Synge viết về “Quần đảo Aran” kể lại chính biến cố về đám tang của anh ta.

Yếu tố thứ hai trong câu chuyện được Synge đưa vào vở kịch cũng chân thực không kém. Rất nhiều câu chuyện về “giác quan thứ hai” có thể được nghe thấy trong các cộng đồng người Celt. Trên thực tế, chúng phổ biến đến mức hầu như không gây ra chút kinh ngạc nào trong tâm trí người dân. Chính là câu chuyện kiểu ấy, thứ mà dường như không có lý do hợp lý nào để hoài nghi, đã được Synge lắng nghe, và nó đã mang lại tựa đề “Riders to the Sea” cho vở kịch của ông.

Niềm vinh dự lớn lao của nhà viết kịch là ông đã đơn giản tiếp thu những chất liệu có sẵn trong tầm tay, và bằng sức mạnh của sự đồng cảm, đan dệt chúng với rất ít sự sửa đổi thành một vở bi kịch mà về mặt trào lúng kịch nghệ và lòng trắc ẩn cao cả, không có đối thủ nào sánh bằng trong số các tác phẩm đương thời. Bi kịch vĩ đại, thường được khẳng định với một chút lý lẽ xác đáng, buộc phải lùi bước trước sự tiến bộ của đời sống hiện đại cùng với mạng lưới phức tạp gồm các lợi ích và tiện nghi vật chất. Một nền văn minh phát triển cao, đi kèm với sự chuyên môn hóa văn hóa của nó, luôn có xu hướng đánh mất những lực lượng nguyên thủy ấy, những cảm xúc ban sơ, trần trụi trước gió trời, vốn là nguyên liệu để người nghệ sĩ nhào nặn nên kịch nghệ lớn, nhưng dường như, chúng đang rời xa chúng ta với tốc độ chóng mặt. Chỉ ở những nơi chốn xa xôi, nơi người ta có thể giao cảm cô độc với tự nhiên, thì sức sống mãnh liệt ấy mới tiếp tục được tìm thấy, và do đó, nhà viết kịch nào muốn đối mặt với đời sống tâm linh tách rời khỏi ma trận trí tuệ ắt phải hướng tới những nơi như thế để tìm kiếm trải nghiệm khơi nguồn cảm hứng cho nghệ thuật của mình. Quần đảo Aran, nơi Synge thu nhận nguồn cảm hứng, đang nhanh chóng đánh mất ý thức về sự cô lập và tính tự lập vốn từ trước đến nay là nét đặc sắc quý hiếm của họ, đồng thời cũng cung cấp động lực cho kiệt tác của Synge. Dù Synge có tìm được người kế nhiệm hay không, thì một điều vẫn không đổi là trong văn học kịch tính tiếng Anh, “Riders to the Sea” mang một giá trị lịch sử mà thật khó lòng đánh giá quá cao về thành tựu cũng như tiềm năng của nó. Một cây viết trên tờ The Manchester Guardian chẳng bao lâu sau cái chết của Synge đã nhận xét rất đúng khi ông viết rằng đây là “kiệt tác bi kịch bằng ngôn ngữ của chúng ta trong thời đại chúng ta; bất cứ nơi nào nó được trình diễn ở châu Âu từ Galway cho đến Prague, nó đều khiến cho từ bi kịch mang một ý nghĩa sâu sắc, lay động và thanh tẩy tâm hồn hơn trước kia.”

Bí mật đằng sau sức mạnh của vở kịch nằm ở khả năng đứng lùi lại một khoảng cách, và dung hòa, nếu ta có thể nói vậy, lòng trắc ẩn với sự tàn nhẫn lạnh lùng. Có một vẻ đẹp ngôn từ tuyệt vời trong lời thoại của mọi nhân vật, nơi tiềm năng gợi mở là gần như vô hạn. “Ở thế giới rộng lớn ngoài kia, người già thường để lại mọi thứ cho con trai và con cháu họ, nhưng ở nơi này, chính những người trẻ mới là kẻ để lại mọi thứ cho những ai đã già.” Trong nhịp điệu run rẩy của những lời nói ấy, chất chứa một cách đầy ám ảnh phẩm chất kỳ lạ và xa xôi trong vẻ đẹp mà, như chúng ta dần nhận ra, chính là hòn đá thử vàng của nghệ thuật văn chương Celt. Mặc dù vậy, chính sự khắc khổ của vở kịch đã sinh ra một sức mạnh tương đương, đưa tác phẩm của Synge vượt xa khỏi dòng chảy của phong trào phục hưng văn học Ai-len, và đặt nó lên vị trí cao ngất trong bầu không khí bất hủ của hành động phổ quát.

Các nhân vật trong đó sống và chết. Bản chất trong đời họ là sự cô đơn, và chẳng có ai ngoài những kẻ cô đơn trong bi kịch mới có thể trở nên vĩ đại. Anh ta chết, và rồi phẩm chất trong đời của những người phụ nữ — những người mẹ, người vợ và người chị — là trở nên vĩ đại trong sự cô đơn của họ, vĩ đại tựa như Maurya, người mẹ đau khổ, trở nên vĩ đại trong lời nói cuối cùng của bà.

“Michael đã có một đám tang thanh thản ở phương bắc xa xôi, nhờ ơn của Thiên Chúa Toàn Năng. Bartley sẽ có một cỗ quan tài đẹp đẽ làm từ những tấm ván trắng, và một ngôi mộ thật sâu. Còn gì mà chúng ta phải mong mỏi hơn thế nữa? Chẳng có ai có thể sống mãi mãi, và chúng ta phải bằng lòng thôi.” Nỗi bi thương và sự kinh hoàng của tất cả những điều đó đã mang lại một sự bình yên lớn lao, sự bình yên vượt lên trên mọi sự hiểu biết, và chính vì vở kịch gìn giữ được sự bình yên vĩnh cửu này sau cơn bão đã quật ngã từng nhân vật, nên “Riders to the Sea” hoàn toàn xứng đáng chiếm lấy vị trí là vở bi kịch hiện đại vĩ đại nhất bằng ngôn ngữ tiếng Anh.

EDWARD J. O’BRIEN.

Ngày 23 tháng 2 năm 1911.