THỪA thắng, một tướng Tây-sơn thúc binh đánh đồn quân Sầm Nghi-Đống ở Khương-thượng. 318
Quân Nam bổ vây kín mít và đánh rất dữ ! Nghi-Đống, hơi sức đã kiệt, lại không có quân cứu viện, đành trốn ra Đống-đa, thắt cổ tự tử ở trên cây đa. Vài trăm thân binh của Sầm cũng đều tự chết hay bị giết quanh vùng ấy 319, để lại nắm xương làm tài liệu cho ngày kỷ-niệm giỗ trận mồng năm, tháng giêng. (Xem bản đồ số II)
Theo chương trình tổng công-kích, vua Quang-trung, trước đó, sai một toán quân từ đường đê Yên-diên (nay là Yên-kiện) ngược lên, xổ cờ, khua trống, làm nghi binh ở mặt Đông. Bấy giờ, quân Thanh thua chạy, xa xa thấy bóng cờ thấp thoáng và mồn một nghe tiếng thì-thùng, ai không kinh hồn mất vía ? Giặc Thanh càng sợ càng vội vã chạy… Thình lình một toán quân có voi của Tây-sơn từ làng Đại-áng 320 đổ ra, đánh chúng chạy bạt vào phía đầm Mực (Mặc đàm) ở Quỳnh-đô 321 : hàng vạn người chết vì voi giày đạp !
Mồng năm Tết, vua Quang-trung, hồi giờ thân (khoảng 4, 5 giờ chiều), với đại đội binh sĩ và 80 thớt voi, kéo vào Thăng-long 322. Thật đúng như lời hẹn trước cùng quân sĩ từ 20 tháng chạp năm mậu-thân (1788).
Tại sao vua Quang-trung vào thành Thăng-long được chóng và dễ như vậy ? Là vì khi nhà vua đương đánh quân Thanh ở Ngọc-hồi, thì đô đốc Long kéo quân đi từ lúc tinh sương, đã dò đường Nhân-mục ập lên Khương-thượng, đánh trại quân Nghi-Đống đóng giữ ở đó.
Nghi-Đống thua, rồi chết ở Đống-đa. Long dẫn quân vào Thăng-long. 323
Trước đó, tức bữa mồng bốn, Tôn Sĩ-Nghị mới thấy đồn Ngọc-hồi phi ngựa đến cáo cấp. Rồi lại tiếp luôn được tin đồn Hà-hồi cũng bị Tây-sơn đánh phá, Nghị sợ cuống vội sai Thang Hùng-Nghiệp đem quân đi cứu.
Hồi canh năm sớm mùng năm, về phía tây-bắc, ngoài thành Thăng-long, đùng đùng súng nổ không ngớt… Nghị liền sai lính kỵ mã đi dọ thám. Còn mình thì trèo lên kỳ đài nghe ngóng binh tình. Té ra đồn Điền-châu ở Khương thượng đã bị phá. Quân Nam ùa ạt kéo vào cửa ô, dưới một góc trời sát-khí ngùn ngụt bốc.
Không kịp đóng yên ngựa, Nghị vội đem theo vài tên kỵ-binh, vượt qua cầu phao sông Nhị chạy trước về mạn Bắc. Tướng sĩ các doanh bên Thanh xô đẩy nhau chạy…
Không chịu nổi trọng lượng, cầu sông Nhị gẫy, ném xuống lòng sông hàng vạn con người, làm nghẹn tắc cả dòng nước. 324
Sĩ-Nghị chạy đến địa phận huyện Phượng-nhỡn 325 nghe nói Đắc-lộc hầu bên Tây sơn đổ lại từ mặt đông, sắp đón đường chẹn đánh, lại càng khiếp sợ, quăng hết những đồ mang theo ra dọc đường để chạy thoát thân. Vì vậy, hết thảy sắc thư, cờ hiệu, bài lệnh và ấn tín của tướng Thanh đều bị ta bắt được cả. (Coi bản đồ số II)
Thấy Nghị thua chạy, đạo binh Vân, Quí (Vân-Nam, Quí châu) vừa đến Sơn-tây 326, phải vội tìm đường tháo về.
