SAU khi thành Thăng-long thất thủ và Trịnh-Khải đã tự sát, Nguyễn-Huệ sai chư tướng đem quân đóng giữ hoàng-thành, lấy lại trật-tự. Quân lính Tây-sơn rất nghiêm, không lấy của ai một ly hào. Người Bắc-hà bấy giờ gọi họ là « cha » vì cha là tiếng dân-tục đương thời dùng kêu quân lính. 144
Ngày 26 tháng 6 (bính ngọ 1786), đức Lệnh Nguyễn-Huệ cho người vào nói với vua Lê Hiển-tông : xin đến ngày mai, sẽ vào bệ kiến.
Qua bữa sau, Huệ dẫn các tướng bộ hạ là bọn Cống Chỉnh vào điện Vạn-thọ, xin yết kiến vua Lê. 145
Vị quí khách đó được mời lên điện thượng.
Thấy Nguyễn-Huệ làm lễ, vua Hiển-tông vội sai người đỡ dậy ; rồi mời ngồi ở một cái sập riêng kế bên giường ngự. Vua Lê thăm hỏi ôn-tồn.
Nguyễn Huệ trước còn rụt-rè không dám, sau vì cố ép, mới ghé ngồi vào cuối chiếu.
Nguyễn Huệ nói nhún : « Tôi vốn là kẻ áo vải ở Tây sơn, nhân thời thế mà nổi dậy. Bệ-hạ tuy không cho cơm ăn, áo mặc, nhưng tôi ở cõi xa, bấy lâu vẫn kính mến thánh đức. Bữa nay được nhìn thấy mặt trời, đủ thỏa được tấc lòng khao khát. Họ Trịnh vô đạo, hiếp-đáp hoàng-gia, nên Trời mượn tay tôi : một trận phá diệt ngay đặng, ấy là nhờ ở oai-đức Bệ-hạ cả ».
Vua Lê úy-lạo : « Ấy là võ-công của Tướng-quân cả, chứ quả nhân nào có tài đức gì ! »
Nguyễn Huệ khiêm tốn : « Tôi chỉ cốt tôn phò, đâu dám kể tới công lợi. Việc ngày nay đã xảy ra như thế thật bởi lòng Trời xui nên hết thảy. Kể tới việc binh thì tôi cất-đặt đặng quân lính, điều-khiển đặng chiến-thuyền ; song le tôi có sức chi khiến được nước lụt phải cạn, gió đông-nam phải thổi mạnh ? Thế là trời có ý xui Bệ-hạ phấn-chấn kiền-cương thống-nhất bờ cõi. Từ giờ xấp đi, Bệ hạ cầm cương, nảy mực, khiến cho trong êm ngoài ấm, tôi đây cũng được ơn nhờ ».
Nói dứt, Nguyễn Huệ trỏ Cống Chỉnh mà rằng : « Người này là cố-thần của Bệ-hạ. Tôi được tới đây chính là nhờ người này ra giúp sức đó ».
Vua Lê nói lấy lòng : « Nhưng Chỉnh được đến đây cũng là nhờ Tướng-quân làm thành cho chứ ».
Nghe vua Hiển-tông nói vậy, Chỉnh liền khấu đầu lạy tạ.
Trong khi kinh-thành tan vỡ, bách quan chạy trốn, chỉ còn một số gia thần hầu chực ở điện thượng vua Lê. Vì vậy không ai đủ tư cách xứng đáng ứng tiếp đức Lệnh Tây-sơn là vị thượng khách.
Sau buổi hội-đàm này, vua Hiển-tông nghe lời Chỉnh, phải sai gọi cựu-thần như Trần Công-Sán 146, Phan Lê-Phiên 147, Uông Sĩ-Điển 148 đến sung chân chỉ-hậu, ứng tiến chủ-súy Tây-sơn.
Từ đấy, lòng người đã yên : chợ lại họp ; ruộng lại cày, tình hình lại được như trước. Các quan liêu bấy giờ mới lại đến dần.
Chỉnh nói với chủ-tướng Tây-Sơn : « Đức Lệnh đến đây đã lấy tiếng là tôn phù thì phải nên làm cho ra sự thực. Chuyến vào ra mắt vua Lê hôm nọ chỉ là một buổi tư yết. Việc làm ấy còn chưa tỏ rõ với đời. Vậy tôi tưởng đức Lệnh nên lựa ngày làm lễ triều-kiến, khiến cho cả nước đều biết, mới là cử-động quang-minh ».
Ngày đó, chủ-tướng Tây-sơn Nguyễn-Huệ xin vua Cảnh-hưng nhà Lê thiết lễ đại-trào ở điện Kính-thiên.
Dước bóng cờ quạt la-liệt và giữa những tiếng chuông nhịp-nhàng, chủ-súy Tây-sơn, cầm đầu chư tướng, từ cửa Đoan môn, bước vào điện Kính-thiên với vẻ trịnh-trọng nhưng ngạo nghễ.
Lễ « ngũ bái tam khấu » của Nguyễn-Huệ làm tăng vẻ oai nghiêm hách dịch của cái triều-đình sắp tàn.
Sổ quân dân do Tây-sơn đệ trình trước vua Cảnh-hưng bỗng làm cặp mắt lờ đờ yếu đuối của cụ già gượng bịnh này bỗng bừng sáng…
Quang cảnh ngoài của Đại-hưng ngày đó khác hẳn mọi khi, bản chiếu thu « nhất thống » được ban ra và niêm yết.
Đó là kết quả đẹp sau khi chủ-tướng Nguyễn-Huệ làm lễ triều-yết và vua Lê nhận quân dân bạ tịch của Tây-sơn.
Qua hôm sau, Nguyễn-Huệ được vua Lê sai người sang tận nơi quân thứ Tây-sơn, tức bên Trịnh-phủ trước, phong làm Nguyên-súy, Dực chính phù vận Uy quốc công (có sách viết là Nguyên-súy, Phù chính dực võ Uy quốc-công : lại có sách chép là Đại nguyên-súy, phù chính dực vận Uy quốc công).
Nhận xong, Nguyễn-Huệ sai người sang hoàng cung tạ ơn vua Lê. Rồi xẵng tiếng nói với Cống Chỉnh : « Ta mang vài vạn quân ra đây, một trận dẹp yên Bắc-hà. Vậy thì một thước đất, một người dân bây giờ không phải của ta thì của ai vào đây nữa ? Dẫu ta muốn xưng đế, xưng vương chi chi, ai còn dám làm gì ta đặng ? Thế mà ta còn nhường nhịn không làm, chẳng qua hậu đãi nhà Lê đó thôi danh mệnh nguyên-súy, quốc-công có làm cho ta thêm hơn cái gì ? Các đình-thần Bắc-hà muốn lấy nước miếng cho cái danh hão, chực lung lay ta sao ? Đừng bảo ta là mán-mọi, được thế đã lấy làm vinh rồi đâu ! Ta không nhận lấy, chắc người ta bảo ta là thất lễ ; ta nhận mà không nói ra, người ta lại cho ta là không biết gì ! »
Dứt lời, chủ-súy Tây-sơn « nổi xung » hầm hầm trừng trợ… dường muốn phá phách cho hả cơn nóng giận…
Nhưng mấy lời can khéo của Chỉnh làm cho nguôi lòng Huệ dần.
