Với tất cả sự lộng lẫy và nghi thức đáng lẽ phải có trong những giờ phút cuối đời của một vị phu nhân quyền quý nước Pháp, Princesse de Rochebazon—Marquise du Gast d'Ançilly, Comtesse de Montrachet, Baronne de Beauvilliers, cùng vô số tước hiệu khác và đặc quyền ngồi ghế đẩu tabouret—nay đang tiến gần đến hồi kết của cuộc đời.

Một bậc quyền quý nước Pháp, nhưng là một người phụ nữ mà tai tiếng chưa từng một lần dám động đến; một người mà tên tuổi chưa bao giờ bị gắn liền với bất kỳ kẻ nịnh thần nào theo cách làm tổn hại danh tiếng, trái lại, từ khi bước chân vào gia tộc này với tư cách là một nàng dâu, bà luôn được ca ngợi hết lời. Được một số người—vâng, rất nhiều người—coi như một vị thánh; được tất cả coi là một tín điều Kitô giáo; một tôi tớ trung thành của Giáo hội. Giờ đây, các linh mục nói rằng, bà sắp sửa gặt hái phần thưởng của mình ở một thế giới bên kia, nơi tước hiệu cao sang chẳng còn ý nghĩa gì và những việc thiện trong đời mới là tất cả.

Bên dưới, trong khoảng sân của dinh thự lớn—tọa lạc tại phố Rue Champfleury, nơi vẫn thường được nhiều người gọi là La Rue Honteuse do những chuyện từng xảy ra ở đó từ hàng thế kỷ trước—người gác cổng người Thụy Sĩ to lớn đứng cạnh cánh cổng rộng mở, tay chống cây gậy có chỏm bạc mà ông không còn dám dậm mạnh xuống đất vì sợ làm phiền người chủ nhân đang hấp hối của mình, đứng đó và phóng tầm mắt ra con phố dài nhưng hẹp. Có lẽ để canh chừng không cho ai bước qua sợi dây nhung đỏ căng trước cổng lớn của Hôtel de Rochebazon; có lẽ để quan sát—với cái niềm kiêu hãnh của một tên đầy tớ đối với sự vĩ đại của chủ nhân—cách mà tất cả những vị khách quý phái và lừng lẫy đến thăm bà chủ đều phải dừng xe ngựa và kiệu ở bên ngoài hàng rào ấy, rồi đi bộ vài thước qua mặt đường lầy lội trước khi có thể bước vào sân; hoặc cũng có thể, để tự nhủ với một niềm thỏa mãn ấm áp rằng, ngoài hoàng gia ra, chưa từng có ai sắp qua đời ở Paris lại được những bậc chân dung lỗi lạc đến thăm hỏi nhiều đến thế.

Bên trên, trong căn phòng nơi công nương đang nằm chờ chết—nhưng vẫn minh mẫn và, dù bà khó lòng nhận ra điều đó, vẫn còn tràn trề sức sống trong cơ thể—mọi thứ đều mang vẻ bề thế của một người giàu có và có địa vị. Đó là căn phòng ngủ mà ngoài những người đứng đầu gia tộc de Rochebazon ra, không ai được phép nằm; chiếc giường vô cùng lộng lẫy và cổ kính ấy chính là nơi vô số người mang họ de Beauvilliers, Montrachet, du Gast d'Ançilly và de Rochebazon đã sinh ra và qua đời. Một chiếc giường có khoảng trống ruelle xung quanh sang trọng chẳng kém gì ruelle của chính Le Dieudonné với nhung lụa, chỉ vàng và các cột trụ mạ vàng—bởi dòng họ de Rochebazon luôn tự cho mình, và được phép tự cho mình mà không gặp phải sự phản đối nào, nhiều đặc quyền và nét độc đáo của hoàng tộc—một chiếc giường đặt trên bục cao, như thể sàn lát ván không đủ tôn nghiêm để chạm vào chân chiếc ghế bành nơi những người cai trị dòng họ duỗi đôi chân quý tộc của họ.

Bản thân căn phòng đã được trang hoàng hết mức có thể để xứng đáng là nơi ở của những người đứng đầu dòng họ lớn này. Thảm thêu và tranh vải treo trên tường, khắc họa cảnh tôn giáo, chiến trận, cảnh săn bắn bằng chim ưng và chó săn; trên những phần trống của ốp gỗ là chân dung các thành viên từng mang những cái tên khác nhau của gia đình qua từng thời kỳ; trên những tấm bảng gắn ở các góc khác là tranh tiểu họa và tranh của Bordier, Petitot, Mignard và Le Brun. Thêm vào đó, dù lúc này đã là mùa thu, khắp căn phòng lớn đều đặt những chậu hoa, dương xỉ và cỏ thơm. Chúng không chỉ làm bừng sáng căn phòng mà còn tỏa hương thơm ngát, hòa quyện hương thơm thanh khiết của chúng với mùi hương kém phần thanh khiết hơn của Pulvilio và Bouquet du Roi đang bao trùm bầu không khí.

Với âm thanh trong trẻo như tiếng bạc, một tuyệt tác của Fromantil vang lên từ tận góc phòng, trên khung lò sưởi khổng lồ, nơi có một tu sĩ đang ngồi đọc kinh sách; và khi tiếng chuông vừa dứt, công nương đang nằm trên giường liền mở mắt—đôi mắt to màu xanh xám mà tuổi tác chẳng thể làm phai mờ vẻ rạng ngời, và sẽ chỉ tắt đi khi bà ngắm nhìn cõi chết—rồi lên tiếng gọi một thiếu nữ đang ngồi bên ngoài ruelle.

“Mấy giờ rồi, Manon? Ba hay bốn giờ thế?”

“Thưa Công nương, ba giờ ạ,” người kia đáp, đứng dậy và bước qua thanh chắn để đến bên chủ nhân.

“Trời đẹp đấy chứ,” vị quý tộc đang hấp hối nói, đưa mắt nhìn về phía những khung cửa sổ, nơi những tia nắng len lỏi qua lớp rèm ren dày. “Đẹp lắm. Chẳng có gì cản trở hành trình của ngài ấy cả. Đáng lẽ ngài ấy phải có mặt ở đây vào tối nay. Ngài ấy phải rời nước Anh từ ngày hôm qua chứ nhỉ?”

“Thiếp nghĩ là vậy, thưa phu nhân. Hôm nay là thứ Sáu. Người đưa thư của phu nhân đã khởi hành đi London từ Chủ nhật tuần trước. Chắc chắn Monsieur Ashurst bây giờ đã ở rất gần Paris rồi.”

“Ồ, Manon! Monsieur Ashurst! Monsieur Ashurst! Ta ước chi, thay vào đó, ngài ấy là Monsieur de Beauvilliers. Thế thì—thế thì—” Bà bỏ lửng câu nói dở dang và ra lệnh cho cô gái đi bảo vị linh mục rằng ông có thể rời khỏi phòng, có thể đi dạo trong vườn nếu muốn, và xem thử còn bông hồng nào sót lại không. Bây giờ người ta chưa cần đến sự hiện diện của ông; nếu cảm nhận của bà không lầm, thì bà chưa chết ngay lúc này đâu. Hãy bảo ông ấy đi đi, bà ra lệnh.

Vâng lệnh bà—chẳng phải bà là người bảo trợ của tất cả các tu viện trong và ngoài Paris, đồng thời là một nhà ân sư hào phóng hay sao?—vị tu sĩ lui ra. Kế đó, Princesse de Rochebazon tiếp tục:

“Nếu ngài ấy không phải là Monsieur Ashurst, mà thuộc dòng dõi bên chồng ta, thì dòng họ de Rochebazon đã không đi đến hồi kết—hồi kết. Lạy Chúa! Tại sao ngài ấy lại không mang họ de Beauvilliers cơ chứ? Dẫu vậy, nếu ngài ấy mang họ đó, có lẽ ta đã chẳng yêu ngài ấy đến nhường này.”

“Thật đáng tiếc, thưa phu nhân,” cô gái nói. “Nhưng dẫu có thế—” rồi ngập ngừng, bỏ lửng câu nói.

“‘Dẫu có thế,’ ý cô muốn nói là, ‘ngài ấy cũng sẽ thừa hưởng rất nhiều—rất nhiều tài sản của dòng họ de Rochebazon.’ Phải, đúng vậy. Ngài ấy sẽ được lo chu đáo. Sau Giáo hội—đó là ưu tiên hàng đầu. Và cả cô nữa, Manon, cô cũng sẽ được nhớ tới.”

“Thưa phu nhân!” cô gái thốt lên đầy xúc động và biết ơn. Rồi tiếp lời, trong khi đôi mắt rưng rưng ngấn lệ. “Phu nhân luôn đối xử rất tốt với thiếp, ôi! tốt lắm, tốt lắm, với thiếp và với tất cả mọi người. Chúng ta phải làm sao đây? Chúng ta phải làm sao đây?”

“Thôi nào, đừng khóc. Và—và—‘Tốt!’ Đừng bao giờ nói thế. Ta—”

Một tiếng gõ cửa, nhẹ nhàng đúng mực cho một căn phòng bệnh, vang lên. Ngay lập tức, cô gái lau nước mắt, đi về phía cánh cửa đang mở, và sau khi thì thầm vài câu với một người hầu đứng bên ngoài, cô quay lại bên giường, đứng ngoài ruelle và thưa: “Thưa phu nhân, người đã đến.”

“Lại nữa ư! Ngay trong ngày hôm nay! Bà ấy thật chu đáo. Hãy mời bà ấy vào gặp ta ngay. Và, Manon, chúng ta sẽ ở một mình.”

“Vâng, thưa Công nương,” vừa cúi đầu đáp, cô vừa rời khỏi chủ nhân, tiến một lần nữa về phía cửa và đứng đợi ở đó cho đến khi nghe thấy tiếng bước chân bên ngoài, cô liền mở rộng cửa, cung kính nhún gối chào người phụ nữ nãy giờ được gọi là “Phu nhân” và giờ đây đang bước vào.

Một phu nhân lớn tuổi, trông có vẻ khoảng bảy mươi, thậm chí còn già hơn thế, bởi bộ trang phục màu đen lộng lẫy mà bà mặc có kiểu dáng trông còn già dặn hơn cả tuổi thật của bà—một phu nhân với dáng vẻ đường bệ dù không cao lắm, nước da trắng tái và những đường nét tiều tụy, đôi mắt sắc sảo nhưng không tối màu, hàm răng rụng gần hết, những chiếc còn sót lại thì đen xỉn và mất màu.

“Aurore,” bà vừa nói vừa tiến đến bên giường và bước vào ruelle—nơi một thanh chắn đã được người hầu nhấc lên trước khi lui ra—“Aurore, tôi tạ ơn Cha trên Trời vì Ngài vẫn chưa muốn rước chị về với Người. Tôi—tôi—rất muốn gặp lại chị trước khi chúng ta hội ngộ trên Thiên đàng—như tôi cầu nguyện rằng chúng ta sẽ sớm gặp nhau.”

“Thưa phu nhân,” công nương cất tiếng, giọng điềm tĩnh và, đối với một người sắp đi đến cuối đời, lại vang lên vô cùng trong trẻo và rành mạch, “được gặp phu nhân luôn là niềm vinh hạnh cho tôi, dẫu trong lúc sức cùng lực kiệt này. Thưa phu nhân—”

“Đừng dùng cách xưng hô khách sáo này nữa,” vị khách vừa nói vừa ngồi xuống chiếc ghế thấp cạnh chiếc giường lớn. “Chẳng cần phải nghi lễ làm gì. Chúng ta vốn là bạn, cùng sát cánh bên nhau trong công việc của Chúa từ—từ lâu lắm rồi—từ khi chị còn là phu nhân của Nam tước de Beauvilliers với một địa vị còn lớn lao hơn thế đang chờ đón; từ khi tôi chỉ là Madame Scarron, chưa từng nghĩ đến chuyện sẽ trở thành—tôi—”

“Hoàng hậu!”

“Không! Không bao giờ có chuyện đó. Vợ của một vị vua—nhưng không phải hoàng hậu.”

“Tất cả là tùy ở phu nhân. Sự thừa nhận ấy đã có thể diễn ra nếu phu nhân muốn.”

“Dẫu vậy. Chỉ là tốt hơn hết là—là—cứ để mọi chuyện như cũ.”

Trong giới hạn sức lực yếu ớt còn lại của mình lúc bấy giờ, công nương khẽ gật đầu đồng ý; hẳn là bà cũng hiểu rằng việc người phụ nữ này không bao giờ được thừa nhận là hoàng hậu vẫn là điều tốt nhất. Bà đã không phải là một nhân vật lừng lẫy tại triều đình nước Pháp suốt năm mươi năm nếu không biết hết những lời đồn đại, những lời thì thầm về Françoise d'Aubigné trước khi bà tìm đến tôn giáo—cũng như chiếm được ân trong mắt nhà vua! Và cả những lời thì thầm sau khi ân sủng đó đã thuộc về bà. Có muôn vàn chiếc lưỡi luôn ba hoa, cùng vô số ngòi bút—ngòi bút của de Sévigné đầy ẩn ý, ngòi bút của đám nhà Rabutins và Tallemant des Réaux nói thẳng nói thật. Người ta cũng nhớ về người tình đầu tiên của bà và nhắc đến nó với cái nụ cười mỉa mai lén lút sau lưng của các bậc quý tộc.

Nhưng giờ đây—giờ đây! bà ta tự xưng là kẻ đại diện cho Thiên Chúa ở nước Pháp. Tôn giáo, hay thậm chí chính Thiên Chúa, như một số người cay đắng thốt lên, đã nằm dưới sự bảo trợ của bà ta; nhà vua phải run rẩy cho linh hồn mình khi bà ta gieo rắc nỗi sợ hãi vào tâm trí ông, trong khi những tín đồ phái Jansenist, Calvinist, Huguenot bị đuổi cùng giết tận hàng trăm ngàn người sang các xứ sở khác, hoặc nếu ở lại Pháp thì bị đàn áp, bị đày ra chiến thuyền, bị trừng phạt bằng bánh xe tra tấn và giàn hoả thiêu. Người đàn bà “nổi tiếng và tai tiếng” ấy chính là vị thánh sống vĩ đại nhất ở châu Âu.

Và với tư cách là một vị thánh, một người bảo trợ của Giáo hội Công giáo La Mã, giờ đây bà đến thăm Princesse de Rochebazon một lần nữa trước khi bà qua đời.

“Aurore,” một lát sau, bà lên tiếng, “tôi lại đến thăm chị, hy vọng thấy chị vẫn chưa ra đi trước tôi; bởi vì—vì—ôi, Aurore! để—để khẩn cầu một lần nữa cho chính nghĩa thiêng liêng của Giáo hội chúng ta; để nài xin chị suy nghĩ lại về những gì chị sắp làm. Hãy nghĩ đi! Hãy nghĩ đi! Chị đã làm biết bao việc thiện cho Giáo hội ấy—nhưng chị còn có thể làm nhiều hơn thế nữa.”

“Hơn nữa ư!” người phụ nữ sắp qua đời cất tiếng, đôi mắt trong veo, sáng rực nhìn thẳng vào người đối diện. “Thưa phu nhân—thôi được, Françoise, vì chị đã khăng khăng như thế—tôi còn có thể làm gì hơn nữa đây? Chẳng còn ai mang họ de Rochebazon kế thừa tước hiệu hay điền trang, quyền định đoạt tài sản sau cùng, và—và toàn bộ động sản, tiền mặt, đều thuộc về tôi. Và mọi chuyện đã an bài. Ngoài một vài món quà dành cho những kẻ đã hầu hạ tôi, ngoài những gì tôi dành dụm được từ phần tài sản không thuộc về chính đáng của mình, Giáo hội sẽ nhận tất cả—tất cả! Chẳng lẽ Giáo hội còn đòi hỏi gì hơn nữa hay sao?”

“Chính là vì điều đó, chính là vì điều đó, Aurore! Những gì chị dành dụm được từ phần tài sản lẽ ra phải thuộc về Giáo hội nhất ư? Chính là vì điều đó! Chị đã nói với tôi,” và lúc này giọng bà, vốn chưa bao giờ cao giọng, bỗng hạ xuống gần như thì thầm, như thể sợ rằng ngay trong căn phòng rộng lớn này vẫn có ai đó nghe trộm, “rằng chị đã để lại số tiền tiết kiệm đó cho thanh niên này, Martin Ashurst—người Anh này... Một di sản quý giá, năm trăm ngàn đồng pistole. Ôi, Aurore! Aurore! Hãy suy nghĩ lại đi! Đó là tiền của nước Pháp, và nó là người Anh—”

“Nó là máu thịt của tôi,” công nương ngắt lời. “Con của anh trai tôi! Và nó thuộc về Giáo hội của chúng ta!”

“Chỉ riêng điều đó thì chưa đủ để chuộc lại. Tuy nhiên, hãy nghĩ đến tất cả những gì Giáo hội của chúng ta, ngay tại đất nước Pháp này, đang cần. Tiền để tiêu diệt bọn dị giáo—người ta nói rằng thậm chí có thể mua chuộc một số kẻ bằng tiền; ở miền Midi có những kẻ sẵn sàng cải đạo theo tôn giáo của chúng ta chỉ để đổi lấy một nhúm tiền vàng Louis—”

“Chắc chắn chúng đã thay đổi kể từ thời của ông cha chúng!—kể từ thời La Rochelle!”

“Tuy chúng đã thay đổi—cầu mong sự trả thù tiêu diệt và nghiền nát chúng!—nhưng một số kẻ vẫn còn ngoan cố. Thế nhưng, Aurore, hãy lắng nghe tôi. Thanh niên này, đứa cháu trai ấy, không cần tiền. Nó đã được lo chu đáo, và sẽ còn được lo chu đáo ở chính quê hương nó. Nó sẽ sống tốt—sẽ tiến xa dưới thời nữ vương dị giáo Anne. Ôi, Aurore, tôi biết nó là máu thịt của chị. Chuyện chị chu cấp cho nó là hợp tình hợp lý—nhưng không phải quá nhiều như thế, không phải nhiều đến thế. Thiên Chúa đứng trên con người—đứng trên mọi mối quan hệ trần thế.”

“Nó là con của anh trai tôi,” Princesse de Rochebazon lặp lại. “Và tôi vô cùng yêu quý người anh đó. Hơn nữa, đứa trẻ này đã từng được tôi chăm bẵm—”

“Tôi biết, tôi biết! Được chị nuôi dưỡng, cho ăn học, và hàng giờ ban phát tiền bạc để nó vung tay quá trán. Tuy nhiên, tôi không trách cứ điều đó; nó là dòng dõi của chị. Nhưng giờ đây chị lại trao cho nó tất cả số tiền này—một số tiền quá lớn! Trong khi nước Pháp đang cần tiền. Aurore,” bà kêu lên, “chị có biết rằng quốc khố của chúng ta—của vua Louis—đang trống rỗng hay không? Những cuộc chiến tranh, những công trình xây dựng, những thói xa hoa phù phiếm, và sự hoang phí khủng khiếp của triều đình đã khiến kho tàng ấy kiệt quệ. Và tiền đang rất cần, rất cần—đặc biệt là cho công việc của Giáo hội—rất cần cho nhường ấy!”

Bà gần như vắt hai tay vào nhau khi khẩn khoản như thế. Thế nhưng một lần nữa, vị quý tộc đang hấp hối lại thì thào: “Máu thịt của chính tôi. Hơn nữa, nó cũng thuộc về đức tin của chúng ta.”

Kiệt sức vì những lời nài nỉ của chính mình, De Maintenon—Nỗi kinh hoàng của nước Pháp! như cách gọi của nhiều người—giờ đây có vẻ như đã chịu chùng xuống, bị chặn đứng bởi những lời lẽ của công nương. Nhưng rồi đột nhiên bà ta lại bừng lên vẻ kích động mới khi người kia cất lời lần nữa—sự kích động lần này lẫn lộn với cơn giận dữ, minh chứng bằng những cái nhìn sắc lẹm bắn ra từ đôi mắt bà. Bởi vì người phụ nữ sắp chết đã tiếp tục nói: “Dù tôi có chu cấp cho nó, tôi vẫn phải nói cho nó sự thật—nói hết mọi chuyện. Tôi không thể nhắm mắt xuôi tay khi trên môi—trong tim mình còn mang một lời dối trá.”

“Aurore!” bà ta thốt lên—giá như bà không phải là vợ vua, giá như đây không phải là một căn phòng bệnh, suýt chút nữa người ta tưởng bà đang thét vào mặt người kia—“Aurore, đầu óc chị lú lẫn rồi. Chị điên mất rồi. Nói hết mọi chuyện cho nó nghe, để rồi rước thêm tai họa cho Giáo hội của chúng ta ư. Aurore, vì tình yêu dành cho Chúa, hãy nói rằng đây chỉ là ảo giác trong tâm trí chị xem nào. Tại sao,” bà ta thốt lên, cơn giận bùng phát theo dòng suy nghĩ, “tại sao chị, một kẻ vốn xa lạ với nước Pháp, một người phụ nữ nhờ hôn nhân mà vươn lên địa vị cao sang này, lại mang tai tiếng đến cho một gia đình quý tộc—lại đi tiết lộ những bí mật đã ngủ yên từ bao năm nay?”

“Tôi không thể nhắm mắt,” người kia lặp lại, “khi sự thật còn đang bị che giấu.”

“Sự thật,” Madame de Maintenon lầm bầm qua kẽ hàm răng mất màu, “sự thật! Sự thật thì liên quan gì đến—nó có trọng lượng gì khi đem đặt lên bàn cân so với đức tin của chúng ta! Aurore, nhân danh đức tin đó, hãy rút lại lời nói, hãy từ bỏ quyết định đó đi.”

Nhưng người phụ nữ đang hấp hối vẫn kiên định. Ngay cả người phụ nữ có quyền lực khiến toàn bộ nước Pháp phải run sợ ấy cũng không thể làm bà khiếp sợ—có lẽ bởi công nương biết rằng từ nay về sau, bà sẽ phải trả lời trước một Đấng tối cao hơn thế nhiều.

“Tôi phải thú nhận với nó—tôi phải—tôi phải!” bà thì thào yếu ớt. “Tôi phải làm thế. Tôi không thể chết khi mang trong lòng một bí mật động trời như vậy.”

Một cỗ xe ngựa lớn Berline bốn ngựa kéo dừng lại ở Cổng Bắc bên ngoài Paris, và người thanh niên ngồi bên trong xe hạ cửa kính xuống, chuẩn bị trả lời một lần nữa tất cả những câu hỏi sẽ được đặt ra cho mình. Dẫu vậy, anh cũng thầm tạ ơn Trời Phật với một chút mệt mỏi rằng đây chắc chắn sẽ là lần cuối cùng. Sau đó, anh sẽ đến Paris, chẳng bận tâm điều gì ngoài việc phóng thật nhanh đến phố Rue Champfleury, nơi từng được gọi từ lâu là La Rue Honteuse.

Rồi thủ tục ấy lại bắt đầu một lần nữa, được lặp lại và tiến hành y hệt như những gì đã diễn ra ở Boulogne, nơi anh vừa đặt chân lên đất liền, ở Amiens, Abbeville, và nửa tá thị trấn cùng làng mạc khác.

“Tên của Monsieur?” viên cảnh vệ hỏi, thái độ khá lịch sự, trong khi với mỗi câu trả lời được đưa ra, hắn lại liếc nhìn tấm hộ chiếu được trao tận tay do Đại sứ tại Anh của “Louis, Vua nước Pháp và xứ Navarre, v.v.” ký chuẩn y.

“Martin Ashurst.”

“Quê quán?”

“Nước Anh.”

“Thân phận?”

“Quý tộc. Hơn nữa—”

Nhưng đến đây, anh nhận ra mình chẳng cần phải giải thích thêm bất cứ điều gì nữa. Y hệt như những gì anh đã trải qua suốt dọc đường, bất cứ khi nào ánh mắt tò mò của lính gác, cảnh vệ hay những kẻ giữ cổng (trong một vài trường hợp là binh lính) lướt qua một trong những dòng ghi chú được đính kèm trong hộ chiếu của anh—dòng ghi chú rằng Monsieur Ashurst là cháu ruột của “Madame la Princesse de Rochebazon.”

“Passez, monsieur,” người đàn ông nói, y như những kẻ khác đã nói khi nhìn thấy điều đó, và giơ tay chào kính cẩn hệt như những người trước; sau khi ra hiệu cho người đánh xe tiếp tục hành trình, hắn lùi vào căn phòng của mình ở nhà gác cổng.

“Lần cuối cùng, ơn Chúa,” người ngồi trong cỗ xe Berline lầm bầm, “lần cuối cùng. Thật mệt mỏi, nhưng dẫu sao thì nó cũng đã qua. Giờ thì đến gặp dì của tôi thôi.”

Bất chấp sự mệt mỏi do chuyến hành trình không nghỉ ngơi từ London, nơi giấc ngủ chỉ có thể chợp mắt chớp nhoáng ở chỗ này chỗ nọ, bất chấp lớp bụi đường dài trên khắp các quốc lộ cả ở Anh lẫn Pháp đã làm cho chiếc áo khoác màu đỏ sẫm của anh ngả màu, làm xỉn đi những đường viền thêu vàng và làm bẩn chiếc khăn tay ren Valenciennes, cũng như biến mái tóc giả trắng phau thành một màu vàng nâu bẩn thỉu, Martin Ashurst trông vẫn vô cùng thu hút. Những đường nét khuôn mặt anh tuấn và nam tính, góc cạnh và đậm chất quý tộc—chính Madame la Princesse de Rochebazon, từng là Aurora Ashurst thuở trẻ, cũng sở hữu những đường nét ấy—vóc dáng mảnh mai nhưng săn chắc và cân đối, toàn bộ diện mạo toát lên vẻ hài hòa. Anh cũng mang theo mình những nét đặc trưng khó tả làm nên phong thái của một quý ông, và có lẽ, nói thế không có ý xúc phạm ai, chính là nét đặc trưng giúp phân biệt rõ ràng một quý ông người Anh. Một sự điềm tĩnh nhất định, phong thái tự chủ, sự phớt lờ sự hiện diện của những kẻ xa lạ không quen biết và do đó nằm ngoài tầm hiểu biết của anh, đã làm nổi bật Martin Ashurst hệt như cách nó luôn làm nổi bật rất nhiều người có giáo dục tốt trên đất nước chúng ta.

Thế nhưng cuộc đời anh không hoàn toàn trải qua ở nước Anh, mười lăm năm đầu đời thực ra đã được gắn liền với nước Pháp dưới sự bảo trợ của người dì, người mà cỗ xe Berline bốn ngựa đang đưa anh đến gặp nhanh nhất có thể theo sức kéo của bốn con ngựa chiến vùng Flanders lực lưỡng.

Gabriel Ashurst, cha anh, và Aurora, chị gái của Gabriel, là hai trong số hàng trăm người theo phu quân dòng họ Stuart lưu vong vào năm 1647, được cha mẹ đưa sang Pháp ngay khi có thể trốn khỏi nước Anh và thoát khỏi nanh vuốt của phe Nghị viện. Sau đó, tại Pháp, ở Paris, một chuỗi ngày dài lưu vong đã bắt đầu đối với họ—chuỗi ngày mà biết bao kẻ trung thành với dòng họ Stuart từng oán thán vô cùng vào lúc đầu, nhưng rồi theo thời gian, rất nhiều người đã dần quen và trong một số trường hợp, biết trân trọng nó. Gia đình lưu vong này cũng gặp được một cơ may vô cùng tốt đẹp, thứ may mắn hiếm khi đến với những người Anh lưu vong. Aurora Ashurst, một thiếu nữ đôi mươi, đã chiếm được trái tim của Henri de Beauvilliers, lúc bấy giờ là Nam tước de Beauvilliers, nhưng trong tương lai gần sẽ nắm giữ các tước hiệu, sự giàu có và địa vị cao quý của Bá tước de Montrachet, Hầu tước du Gast d'Ançilly, và Thân vương de Rochebazon, bởi người đứng đầu gia tộc nắm giữ tất cả những điều đó đang lâm bệnh nặng; chúng dường như đã nằm gọn trong tầm tay của Henri khi ông đứng trước bệ thờ cùng người vợ mang quốc tịch Anh của mình. Ba tháng sau lễ cưới, chúng chính thức thuộc về ông.

Thời gian trôi qua. Gabriel kết hôn cũng giống như chị gái mình, vợ ông là một đồng hương người Anh cũng đang sống lưu vong cùng gia đình. Cromwell qua đời, dòng họ Stuart được phục vị. Sau đó, Gabriel và vợ trở lại nước Anh, nhưng cậu bé Martin lại được gửi gắm lại cho Princesse de Rochebazon, người lúc bấy giờ đã trở thành một góa phụ không con—và thực tế là được bà nhận nuôi gần như con đẻ. Đúng là bà không thể lập anh làm người thừa kế những tước hiệu cao quý—những thứ đó rồi sẽ phai tàn!—nhưng ít nhất bà có thể lo cho tương lai của anh, và bà bắt đầu thực hiện điều đó. Toàn bộ quyền kiểm soát khối tài sản của gia tộc de Rochebazon đều nằm trong tay bà để muốn làm gì tùy ý; nếu muốn, bà đã có thể để lại cho anh những lâu đài, những khu rừng nguyên sinh ở nửa tá tỉnh thành, dinh thự của bà ở phố Rue Champfleury—tất cả mọi thứ. Chỉ vì bà là một phụ nữ công chính và sùng đạo, nên bà đã không làm thế, bởi bà nhận ra rằng khối tài sản tích lũy qua nhiều thế hệ quý tộc Pháp không thể theo lẽ công bằng thông thường lại rơi vào tay một kẻ không có mối quan hệ máu mủ nào với họ, lại thuộc về một vùng đất luôn trong tình trạng chiến tranh với nước Pháp. Do đó, một phần vì tiếng gọi từ trái tim và đức tin Công giáo sâu sắc của mình, một phần vì những lời thúc giục của một vị linh mục, phần khác vì những lời thì thầm của de Maintenon, cũng như lời gợi ý đầy ẩn ý bằng giọng điệu nhã nhặn của le Roi Soleil—vị vua lúc này đang run rẩy trước những nỗi kinh hoàng khủng khiếp thường ám ảnh những kẻ tự cho mình là đạo đức—bà đã để lại toàn bộ tài sản của dòng họ de Rochebazon không có người thừa kế cho Giáo hội, chỉ giữ lại riêng cho Martin Ashurst phần tài sản bà tích cóp được từ khoản tiền riêng của mình.

Tuy nhiên, đó vẫn là một gia tài đủ để giúp anh giàu có suốt đời, đưa anh lên một vị trí cao ngất ngưởng ở cả Pháp lẫn Anh, khiến các quý cô ở St. James's hay Versailles phải săn đón, và vĩnh viễn vứt bỏ đi thứ xa xỉ mang tên những người đàn ông mà họ từng yêu thương vì nghĩ rằng chi phí quá đắt đỏ để nuôi dưỡng; một gia tài có thể mua cho anh một tước hiệu quý tộc ở Anh, mang lại cho anh chiếc áo khoác justaucorps à brevet ở Pháp, cùng những huân huy chương, quyền chỉ huy trung đoàn, quyền thống đốc các tỉnh, các sứ quán, những ngôi sao và dải băng huân chương, vây quanh anh là lũ ăn bám và nịnh thần! Nửa triệu đồng pistole! Tính theo tiền Anh thì gần như năm trăm ngàn đồng guinea!

Khi cỗ xe berline lăn bánh qua Saint-Ouen và Aubervilliers, đôi khi bánh xe lại sụp xuống những vũng lầy trên con đường kém bảo dưỡng—khiến chiếc xe cồng kềnh tròng trành nặng nề đến mức người thanh niên tưởng chừng nó sắp lật nhào bất cứ lúc nào—có lúc lại làm đàn vịt và gà hoảng sợ tản mác trên đường khi chúng đang tìm kiếm thức ăn giữa bụi bặm và rác rưởi, trong khi người đánh xe và kẻ cưỡi ngựa phụ cứ chửi rủa tất cả mọi thứ cản đường, còn tên đầy tớ người Anh ngồi trên ghế cao thì cười ha hả, Martin Ashurst lại nghĩ về những gì đang chờ đợi anh trong tương lai. Vì anh thừa biết mình đang đi đâu—người dì đã thông báo cho anh từ lâu về khối di sản sắp thuộc về mình—anh biết rõ tương lai đó. Tuy nhiên, anh không mấy mặn mà với nó.

“Những điều kiện ấy,” anh lầm bầm tự nhủ nhiều lần, “thật phiền phức. Sống ở nước Pháp, nhưng tâm trí lúc nào cũng hướng về nước Anh, về London, về St. James's và những buổi tiệc đêm ở Locket's và Pontac's, những đêm vui vẻ tại Chaves's và White's. Và—và—lại bị trục xuất khỏi nước Anh! Thôi đi! Dù dì ta có để lại cho ta cái gì đi nữa thì cũng chẳng đáng để đánh đổi điều đó.”

Nói thật lòng, dù biết mình là người thừa kế của Madame la Princesse, anh vẫn không hề hay biết khối di sản ấy lớn đến nhường nào. Khi suy tính mọi chuyện, khi bàn bạc tất cả với cha mẹ, anh và gia đình đã tưởng tượng rằng có lẽ sẽ có khoảng ba mươi hoặc bốn mươi ngàn bảng Anh thuộc về mình, và sở hữu số tiền ấy, anh sẽ trở thành một người giàu có. Nhưng ý nghĩ rằng một khoản tiền khổng lồ như số mà người dì thực sự để dành cho anh có ngày thuộc về mình chưa từng xuất hiện trong đầu anh.

“Hơn nữa,” anh trầm ngâm, “làm sao có thể phục vụ vua Louis, trở thành bề tôi của ngài khi đất nước của ta có thể cần đến ta? Và dù chúng ta đang hòa bình, thì sự hòa bình ấy kéo dài được bao lâu? Marlborough và người Hà Lan rất bất ổn; họ ngứa ngáy tay chân muốn lao vào cổ họng vị vua Pháp này. Chuyện đó sẽ lại tái diễn. Chắc chắn thế. Chưa từng có hiệp ước nào đặt dấu chấm hết cho các cuộc chiến của chúng ta trong một khoảng thời gian đáng kể cả. Thêm nữa—thêm nữa—còn có chuyện kia nữa. Về danh dự, ta phải nói cho bà ấy biết điều đó, dẫu cho việc làm ấy có khiến bà từ mặt ta, truất quyền thừa kế của ta đi chăng nữa. Khiến ta chẳng còn lại dù chỉ đủ tiền để trả hóa đơn cho những bữa tiệc đêm ở Locket's. Bà ấy phải biết chuyện này.”

Cỗ xe berline lăn bánh ầm ầm qua phố Rue de la Boucherie, mùi hôi thối khô khốc của máu từ những con vật bị mổ xẻ xộc vào mũi người thanh niên khi anh đi qua đó, bởi nơi đây vẫn là khu lò mổ của Paris; xe tiếp tục đi xuống phố Rue des Chants Poulets và ngang qua phố Rue des Mauvais Garçons, người đánh xe vẫn tiếp tục chửi rủa những kẻ cản đường, lũ trẻ đang chơi đùa trên đường và một tu sĩ dòng Cordelier đang lần hạt mân côi khi đi bộ, ánh mắt đầy ác ý liếc nhìn người đánh xe và lầm bầm nguyền rủa hắn trong miệng, trong khi tên đầy tớ người Anh vẫn cười lớn khi mặc chiếc áo khoác thô và đội chiếc tóc giả phồng. Bởi vì người đánh xe, giữa những tiếng chửi rủa, gào thét và ho hô với đám ngựa, cuối cùng cũng tranh thủ lầm bầm rằng con phố tiếp theo chính là La Rue Champfleury, dẫu cho diantre! chẳng có mấy bông hoa mọc ở đó lúc này, ngoại trừ trong những khu vườn của vị công nương vĩ đại Princesse de Rochebazon.

“Thưa ngài,” người đầy tớ nhìn qua khung cửa sổ mở ở phía sau cỗ xe lớn, “chúng ta sắp đến nơi rồi.”

“Ta biết,” Martin Ashurst đáp. Rồi đột nhiên hỏi khi họ đi qua bức tượng Chúa chịu nạn Beau Dieu đặt ở góc một ngôi nhà trên phố, “Tại sao hắn ta lại gào lên lần nữa, và tại sao lại phanh xe khựng lại mạnh thế?”

“Có những sợi dây màu đỏ được căng khắp con đường, thưa ngài, ngay trước một ngôi nhà lớn; hơn nữa mặt đường còn được rải một lớp mùn cưa dày nửa són để giảm tiếng ồn. Và một tên đội chiếc mũ ba sừng to bằng cái bàn đang vẫy chiếc gậy mạ vàng ra hiệu cho hắn dừng lại. Chúng ta phải làm gì đây?”

“Thì dừng lại chứ sao. Hơn nữa ta sẽ xuống xe. Chúng ta đến nơi rồi.”

Nói đoạn, anh bước xuống khỏi cỗ xe berline, bảo người đầy tớ mang theo thanh kiếm của mình, đồng thời trả tiền cho người đánh xe và lo liệu việc lấy hành lý trên nóc xe xuống. Sau đó, anh bước qua những sợi dây căng, tiến lại gần người gác cổng và nói:

“Tình hình của Madame la Princesse thế nào rồi?”

“Madame la Princesse vẫn còn sống, thưa ngài,” người đàn ông đáp, ánh mắt đảo một lượt trên chiếc áo khoác đỏ sẫm và chiếc mũ thêu ren lộng lẫy của vị lữ khách; hắn cũng nhận ra những chiếc nhẫn trên ngón tay anh và thanh kiếm chuôi bạc mà người đầy tớ mang theo. “Chắc chắn ngài đây là cháu của Madame la Princesse, người được mong chờ đến trong ngày hôm nay.”

“Chính là ta.”

Với một cái cúi đầu, người đàn ông mời Martin Ashurst đi theo mình, dẫn anh qua một sảnh chờ thoáng mát đến nơi có vài tên gia nhân đang đứng quây quần, rồi ra lệnh cho bọn họ dẫn monsieur về phòng, nói rằng có lẽ ngài sẽ muốn chải chuốt lại dung nhan.

“Những căn phòng được chuẩn bị cho ngài là nơi ngài đã từng ở nhiều lần trước đây, tôi nghe nói vậy,” người đàn ông có vẻ quan trọng này nói. “Nằm ở tầng này, hướng ra khu vườn, nếu ngài thích thế.”

Và giờ đây, chỉ còn lại một mình với người đầy tớ phục dịch, monsieur vội vã sửa soạn lại y phục, rửa sạch bụi bẩn đường sá trên tay và mặt, thay chiếc áo khoác đỏ sẫm và áo ghi-lê bằng những bộ khác có màu sắc phù hợp hơn, thay cả tóc giả, giày và tất. Sau đó, anh bảo người đầy tớ ra thông báo rằng nếu công nương có thể tiếp kiến thì anh đã sẵn sàng vào hầu.

Ngồi đó chờ đợi được triệu vào diện kiến, ánh mắt anh hướng qua những khung cửa sổ mở dài ra khu vườn xanh mát với những khóm hoa hồng đang rũ xuống vì chớm thu, anh nghĩ về tất cả những gì bà đã làm cho anh từ thuở thơ ấu. Về việc khi còn là một đứa trẻ, khi anh sống trong ngôi nhà lớn này, hay cùng bà đi tránh cái nóng mùa hè đến vùng Touraine tươi đẹp—nơi có một lâu đài của dòng họ de Rochebazon được bao bọc bởi những khu rừng—hoặc đến tòa lâu đài lớn khác ở Perche, hay thậm chí là tòa lâu đài thứ ba nằm sát những bãi cát vàng óng của vùng La Gironde, bà dường như chỉ sống để ban phát những ân huệ dịu dàng cho anh, đứa cháu trai ruột thịt của anh trai bà. Làm tất cả cho anh những gì bà sẽ làm nếu anh là con đẻ của chính mình; vây quanh anh bằng sự xa hoa quá đỗi tuyệt vời và tinh tế đối với một đứa trẻ trạc tuổi anh; cung cấp cho anh gia sư và người giám hộ, ngựa xe cùng lụa là sa tanh đắt tiền, và những đồng tiền vàng trong túi để anh vung tay ném cho đám ăn mày hệt như những người đàn ông khác ném xu lẻ sols và denier, chỉ vì bà yêu thương anh, và trong tình yêu ấy bà chỉ có duy nhất một nỗi tiếc nuối—rằng anh không mang họ de Rochebazon để kế thừa tất cả những gì họ sở hữu.

Hơn nữa, khi họ phải xa cách, anh ở Anh, còn bà ở Versailles, bà đã làm biết bao điều cho anh khi anh lớn lên thành một thiếu niên! Biết bao điều! Biết bao điều! Tiền bạc được gửi sang cho những cuộc vui của anh bởi bà muốn rằng trong mọi việc, anh phải được hưởng những điều tốt nhất, phải đủ sức sánh vai cùng những kẻ thuộc tầng lớp thượng lưu thời thượng. Rằng những năm tháng tuổi trẻ của anh sẽ không bao giờ phải chịu cảnh túng quẫn có thể gò bó anh trong quãng đời sau khi anh nhớ lại nó; đồng thời để khi anh bước qua ngưỡng cửa tuổi trẻ và trưởng thành, anh sẽ bước đi thật thảnh thơi và thoải mái.

“Ta nợ bà tất cả, mọi thứ,” anh thầm trầm ngâm trong lúc đôi mắt vẫn hướng ra những luống hoa được cắt tỉa ngăn nắp và xa hoa của khu vườn rộng lớn. “Tất cả, tất cả! Cha ta, một kẻ khánh kiệt vì lòng trung thành, chắc chắn không thể làm gì hơn ngoài việc trang bị cho ta một nghề nghiệp giản dị, không hoài bão, hay có chăng là giúp ta xin được một chân sĩ quan trong một trung đoàn đi bộ nào đó. Ta nợ bà tất cả—chiếc áo trên người, thức ăn ta nuốt, và cả kỹ năng cầm gươm! Và—và—xin Chúa tha thứ cho ta! Ta đã lừa dối bà bao năm nay, giấu giếm suốt bao nhiêu năm một bí mật đáng lẽ không được phép tồn tại dù chỉ trong một giờ. Dẫu sao đi nữa, giờ đây bà phải biết sự thật. Bà không thể nhắm mắt xuôi tay mà không biết rằng ta không có lấy một quyền hạn để sở hữu dù chỉ một đồng livre duy nhất mà bà đã dành dụm cho ta.”

Khi anh vừa dứt những dòng suy ngẫm, tiếng gõ cửa vang lên, và người gia nhân bước vào theo lệnh của anh, thông báo rằng Demoiselle Manon đang đứng ngoài chờ để hộ tống anh đến bên giường bệnh của Madame la Princesse.

Nhìn xuống người phụ nữ đang nằm trên chiếc từng lớn—nơi đã từng đón nhận biết bao thế hệ dòng họ de Rochebazon qua nhiều thời kỳ khi họ giữ vị trí gia chủ—Martin Ashurst tự nhủ rằng, trừ lý do anh sắp phải mất đi người ân nhân và người họ hàng nhân hậu nhất mà bất kỳ ai từng có, thì chẳng có lý do gì để những giọt nước mắt phải dâng lên khóe mi anh.

Bởi vì chưa bao giờ có một cuộc chia tay nào lại mang vẻ bình yên đến thế ở bề ngoài; chưa từng có một người phụ nữ nào lại có thể bước đi bình thản đến thế trên con đường tăm tối mà sớm muộn gì ai cũng phải đi qua, như Aurora, Princesse de Rochebazon đang bước đi lúc bấy giờ. Hơn nữa, có cảm giác như thần chết đang xoa dịu mọi nếp nhăn mà thời gian hằn in trên khuôn mặt bà, biến khuôn mặt ấy trở lại vẻ dịu dàng, ngây thơ từng là nét quyến rũ lớn nhất của Aurora Ashurst thuở thanh xuân; gương mặt từng thuộc về bà khi, là một đứa trẻ đáng yêu, bà vui đùa trên những thảm cỏ quanh ngôi nhà cũ của cha mình ở Worcestershire—nơi đã bị phá hủy bởi Lambert; gương mặt chỉ vài năm sau đó đã đánh cắp Henri de Beauvilliers khỏi sức quyến rũ mê hồn của những nàng Mancini, Clerembault, Baufremont, Châtillon, và hàng trăm mỹ nhân khác từng vây quanh triều đình của vị vua trẻ tuổi nay đã già nua.

“Người không phải chịu đau đớn, thưa người dì kính yêu và đáng kính của con,” Martin nói, cúi người xuống nhìn vào đôi mắt vẫn còn vô cùng rạng rỡ—chưa hề mang vẻ đờ đẫn và cái nhìn vô hồn khủng khiếp vốn báo hiệu thời khắc cuối cùng chỉ còn cách vài tiếng đồng hồ; “người không phải chịu đau đớn, thưa người. Con có thể thấy điều đó và tạ ơn Chúa vì điều ấy.”

“Không,” công nương nói, “ta không thấy đau đớn gì cả. Ta đang chết dần chỉ vì thứ đến với tất cả mọi người—sự suy tàn. Ta đã bảy mươi tuổi, và nó đến với ta sớm hơn một chút so với bình thường. Chỉ vậy thôi. Nhưng, Martin, chúng ta không có thời gian để nói về chuyện này. Thời gian rất ngắn ngủi—ta biết điều đó.” Rồi đột nhiên nâng đôi mắt trong veo nhìn thẳng vào anh, bà nói: “Con có biết tại sao ta lại sai người đưa thư đặc biệt đến London gọi con về không?”

“Chắc là để giục con mau về bên người, thưa người. Để ban phước lành cho con. Ôi!” anh thốt lên, cúi thấp người xuống gần bà hơn một chút, “người là một vị thánh. Người sẽ không đời nào rời xa con mà lại không ban cho con điều đó. Vậy xin hãy ban phước cho con lúc này!” và anh làm như thể muốn quỳ xuống bên cạnh bà giữa chiếc giường và ruelle.

“Đợi đã,” bà nói, “đợi đã. Ta có chuyện muốn nói với con. Sau khi nói xong, ta không biết con có còn coi ta là một vị thánh, có còn muốn nhận phước lành của ta nữa hay không. Hãy kéo chiếc ghế kia vào trong ruelle; ngồi xuống và lắng nghe.”

Bởi vì anh nghĩ rằng tâm trí bà đã bắt đầu bước vào giai đoạn mờ mịt trước lúc lâm—giai đoạn mà các giác quan mất hết sự minh mẫn, và người sắp chết khi nói năng thường lú lẫn—nên anh không hề tỏ ra hay cảm thấy ngạc nhiên trước lời nói của bà. Thay vào đó, vì muốn dỗ dành và xoa dịu bà, anh làm theo lời bà dặn, kéo chiếc ghế vào bên trong thanh chắn và nắm lấy tay bà.

“Dù người,” anh dịu dàng nói, “có nói gì đi nữa thì cũng chẳng thể thay đổi tình yêu và lòng kính trọng của con dành cho người—chẳng thể khiến con ít khao khát phước lành của người hơn hay coi người ít là thánh nhân đi. Tuy nhiên—tuy nhiên—nếu người thích nói, nếu người có điều gì muốn trăn trối, xin cứ nói. Dù vậy, con nài xin người, đừng làm bản thân mệt mỏi.”

Lúc đầu bà không đáp lại anh, mà nằm hoàn toàn yên lặng, đôi mắt dán chặt vào khuôn mặt anh; nằm lặng lẽ đến mức từ tận góc phòng, anh nghe rõ tiếng tích tắc của chiếc đồng hồ, nghe thấy những khúc gỗ khẽ rơi vào nhau lách cách đôi lần, thậm chí nhận ra mình đang lắng nghe tiếng chim hót ngoài khu vườn.

Rồi đột nhiên, một lần nữa, giọng nói của bà vang lên rành mạch trong sự tĩnh lặng của căn phòng; anh nghe bà nói: “Những điều ta sắp nói với con sẽ khiến ta trở thành kẻ bị nguyền rủa trong mắt toàn thể Giáo hội—Giáo hội của chúng ta. Ta chuẩn bị tâm sự với con một bí mật mà tất cả những người trong Giáo hội đó đã ra lệnh cho ta không bao giờ được phép hé lộ, bằng không ta đã làm điều đó từ lâu lắm rồi. Thế nhưng giờ đây ta buộc phải nói ra.”

“Một bí mật,” anh thầm lặp lại trong im lặng, “một bí mật!” Do đó anh biết rằng tâm trí bà quả thật đã trở nên lú lẫn. Người phụ nữ thánh thiện này thì có bí mật gì để mà tiết lộ cơ chứ? À! phải rồi, quả thật bà đang lú lẫn! Thế nhưng, ngay cả khi nghĩ vậy, anh lại ngẫm nghĩ thật là kỳ lạ khi trong lúc bản thân anh thực sự có một điều cần tiết lộ với bà—một điều mà danh dự giục giã anh phải nói ra—thì bà, trong cơn mê sảng của cái chết đang đến gần, lại tưởng tượng rằng mình đang nắm giữ một điều cần phải phơi bày.

Một lần nữa anh lại nghe bà nói. Nghe bà nói rằng:

“Tất cả mọi người đều cho rằng cùng với ta, người mang họ de Rochebazon cuối cùng, dù là nam hay nữ, sẽ vĩnh viễn vùi chôn. Không phải vậy đâu. Rất có thể vẫn còn một người đang tồn tại trên cõi đời này.”

“Thưa phu nhân!” người thanh niên thốt lên đầy bình thản, nhưng trong lòng đầy kinh ngạc, gần như chấn động. “Thưa phu nhân! Vẫn còn một người mang họ de Rochebazon đang sống ư! Người có ý thức được mình đang nói gì không?” và anh chồm người qua tấm chăn đắp, nhìn sâu vào đôi mắt bà khi nói. Chắc chắn đây là sự lú lẫn rồi.

“Cũng ý thức được như việc ta đang sắp chết ở đây, như việc con, Martin Ashurst, đang ngồi bên cạnh ta vậy.”

“Con thật kinh ngạc. Chuyện người vừa tuyên bố đã được biết đến—được cho là—từ bao giờ rồi?”

“Được biết—chứ không phải được cho là—từ khi ta trở thành vợ của Henri de Beauvilliers, cách đây bốn mươi sáu năm trước.”

“Lạy Chúa! Ý người là sao? Vẫn còn một người họ de Rochebazon sống sót! Nam hay nữ?”

“Nam!”

Lại một lần nữa Martin thốt lên, “Lạy Chúa!” Rồi nói thêm: “Và người đàn ông này, do đó, chính là, đã từng là kể từ cái chết của chồng người, Thân vương de Rochebazon?”

“Trước cái chết của chồng ta,” người kia đáp lại một cách bình tĩnh, điềm đạm, hệt như đang nói về một chuyện cỏn con nhất. “Chồng ta chưa bao giờ là thân vương cả.”

Vô tình, chắc chắn là vô tình—và có lẽ, chính bà cũng không nhận ra—bàn tay anh buông tay bà ra, trượt từ mép giường xuống đầu gối, nằm im ở đó, trong khi anh, đôi mắt dán chặt vào bà và vẫn cố tìm đọc trên gương mặt ấy xem những điều bà thốt lên là cơn mê sảng của một người sắp chết hay là một sự thật hiển nhiên, chậm rãi và rành mạch cất lời:

“Vậy thì, thưa người—buộc lòng con phải thốt lên câu này!—người không phải là công nương ư?”

“Và ta cũng không phải là công nương.”

“Thật không thể tin nổi. Vượt quá mọi sức tưởng tượng.”

“Đó là sự thật.”

Lại một khoảng lặng bao trùm; được lấp đầy trong tâm trí Martin Ashurst bởi một loạt những suy nghĩ hỗn độn không thể tách bạch cái này khỏi cái kia, dẫu cho vượt lên trên tất cả là một ý nghĩ chủ đạo—rằng đây chỉ là sự rối loạn của một tâm trí đã bấn loạn vì sức tàn của cái chết cận kề, bị che mờ bởi quy luật suy tàn dần của tự nhiên. Và nghĩ thế, anh ngồi im lặng, tự hỏi liệu có thực sự đáng để làm phiền bà bằng những câu hỏi nữa không—khi mà tất cả những gì bà vừa nói dường như quá xa vời so với ranh giới của khả năng xảy ra.

Thế nhưng những lời tiếp theo của bà thốt ra như thể mang theo quyết tâm ép anh phải tin rằng những điều bà vừa nói hoàn toàn không phải là ảo tưởng.

“Vẫn có những người khác biết chuyện này—chỉ là họ sẽ không bao giờ mở miệng.”

“Những người khác! Ai cơ?”

“Madame biết rõ điều đó”—anh thừa thừa hiểu “Madame” nào được nhắc đến ở đây, và đó không phải là công nương xứ Orleans hay bất kỳ tiểu thư nào thuộc hoàng gia Pháp—“và La Chaise cũng biết, cả Chamillart nữa. Hơn thế nữa,” và lúc này giọng bà hạ xuống thành tiếng thì thầm, “Louis.”

“Louis!” anh lặp lại, cũng bằng giọng thì thầm, nhưng không nhận ra rằng giọng mình đã tự động hạ thấp xuống. “Nhà vua! Biết và cho phép. Lạy Chúa!”

“Ngài buộc phải cho phép, khi mà bà ta—De Maintenon—đang nắm giữ ngài trong một gọng kìm bằng thép.”

“Biết—cả bà ta nữa ư?”

“Ta đã nói rồi.”

Lại một sự tĩnh lặng bao trùm căn phòng, chỉ bị phá vỡ bởi tiếng tích tắc của chiếc đồng hồ phía xa; đồng thời lúc này bóng chiều đang buông xuống, chẳng mấy chốc đêm sẽ cập kề—sự tĩnh lặng xuấtع phát từ việc người phụ nữ đang hấp hối đã ngừng nói, và người đàn ông ngồi bên cạnh đã thôi không gặng hỏi thêm.

Thế nhưng anh được cảnh báo bằng những dấu hiệu mà ngay cả một kẻ hãy còn non kinh nghiệm với cái chết như anh cũng không thể hiểu lầm; rằng bất cứ điều gì còn muốn trần tình thì phải được tuyên bố ngay lập tức, hoặc—không bao giờ nữa. Bởi vì người phụ nữ sắp chết không còn gắng gượng để thổ lộ thêm điều gì, hay giải thích bất cứ điểm nào để làm rõ câu chuyện kỳ lạ vừa khiến anh chấn động; thay vào đó, bà ngả người ra sau gối, đôi mắt vẫn mở to, đúng vậy, nhưng đờ đẫn nhìn trần nhà được chạm nổi và vẽ hoa văn lộng lẫy, hơi thở vẫn đều đặn nhưng rất nông.

“Bà ấy sẽ không nói nữa đâu,” anh tự nhủ, “không nói thêm gì nữa. Tạ ơn Chúa, bí mật ấy không chết theo bà. Thế nhưng, liệu những kẻ mà bà vừa nhắc đến—người đàn bà là vợ vua; chính nhà vua; La Chaise, kẻ nếu mọi lời đồn là thật thì là một tên linh mục xảo trá, gian ác; vị đại thần Chamillart—liệu bọn họ có chịu đứng ra sửa chữa một sai lầm không? Than ôi, ta e là không! A, giá như bà ấy có thể nói lại một lần nữa—nói hết sự thật!”

Trong lúc anh đang suy nghĩ như vậy, cánh cửa bật mở và cô hầu gái bước vào, đi cùng một quý ông mặc trang phục đen ảm đạm, tuy nhiên phần ren trên cổ áo lại trắng tinh và đắt đỏ bậc nhất, gương mặt ông ta cũng trắng bệch hệt như lớp ren ấy. Và cô gái, tiến thẳng vào trong phòng, theo sau là vị kia, giải thích với Martin khi đã đến bên giường rằng vị quý ông đi cùng cô chính là Monsieur Fagon, Ngự y trưởng của Nhà vua (premier Médecin du Roi).

Cúi chào ông ta đầy cung kính, vị ngự y bước vào trong ruelle và đứng nhìn xuống người phụ nữ đang hấp hối trong khung cảnh lúc này chẳng khác gì chập choạng tối, nhưng, như Martin quan sát thấy, ông ta hoàn toàn không thực hiện những nghi thức thông thường như bắt mạch hay lắng nghe nhịp thở. Đoạn, ông khẽ gật đầu một cái, rồi quay lưng bước ra khỏi ruelle.

“Chúng ta có thể hy vọng điều gì, thưa ngài?” người thanh niên cất tiếng hỏi, bước theo Fagon dọc căn phòng.

“Ngài,” Fagon đáp lại, “hy vọng điều gì?”

“Rằng bà ấy có thể sống thêm vài giờ nữa—tôi e là hơn thế thì khó mà mong đợi được. Hơn nữa, mong rằng bà ấy có thể nói lại được một cách minh mẫn và rõ ràng. Tôi là cháu của bà, và theo một cách nào đó, chính là—từng là—người thừa kế của bà.”

Từ dưới hàng lông mày rậm, Fagon liếc nhanh qua đôi mắt nhỏ đang ánh lên tia sáng kỳ lạ. Rồi ông nói: “Ta đã nghe nói thế. Tuy nhiên, nếu ngài thứ lỗi, cách ngài diễn đạt tuyên bố của mình có vẻ kỳ lạ, bất chấp việc ngài nói tiếng Pháp cực kỳ lưu loát. ‘Từng là người thừa kế của bà!’ Liệu ngài có lý do gì để lo sợ rằng Madame la Princesse đã thay đổi bất kỳ điều gì trong di chúc của mình hay không?”

“Monsieur không có lý do gì để lo sợ điều đó xảy ra cả. Tuy nhiên,” chuyển chủ đề, “ngài sẽ rất vui mừng nếu biết rằng bà vẫn còn được ban ơn cho sống thêm vài giờ nữa—cho—cho—Madame la Princesse; rằng ngài có thể hy vọng bà sẽ đủ sức trò chuyện trở lại.”

“Thưa ngài,” Fagon nói, đôi mắt nhỏ vẫn dán chặt vào anh, “bà ấy có thể sống thêm hai hoặc ba tiếng nữa. Ta nghi ngờ việc bà ấy có thể cất tiếng nói được lần nào nữa không. Chẳng còn gì có thể làm được nữa cả. Thưa ngài, xin chào.” Nói đoạn, ông quay bước đi, được hộ tống bởi cô hầu gái Manon.

Tuy nhiên, Martin cảm thấy rằng ngay cả khi người dì có hồi phục ý thức và có thể làm sáng tỏ thêm về câu chuyện kỳ lạ mà bà vừa bỏ dở, thì cũng sẽ chẳng có cơ hội nào cho bà làm điều đó, bởi vì Fagon đã rời đi được một khắc mười lăm phút, trong khoảng thời gian đó bà nằm bất động đến mức nhiều lần anh phải nhìn xuống, tự hỏi liệu linh hồn đã lìa khỏi xác chưa, thì vị tu sĩ từng túc trực trước đó bước vào, tiến về phía chiếc lò sưởi lớn, rút cuốn sách kinh ra và bắt đầu đọc. Và Martin phải rất vất vả mới thuyết phục được ông ta rời khỏi phòng.

“Đi đi!” vị tu sĩ thánh thiện này nói, ngước nhìn dáng người cao lớn của anh khi anh thì thầm lời thỉnh cầu. “Đi đi, con trai ta! Than ôi! Con không biết rằng giờ phút cuối cùng đã cận kề hay sao—rằng bất cứ lúc nào các Bí tích cuối cùng của Giáo hội cũng có thể được cần đến để tiễn đưa linh hồn đang hấp hối?”

“Con biết, và con cũng không có ý định để bà ấy phải chịu cảnh thiếu thốn những nghi thức đó. Nhưng thưa cha kính yêu, con buộc phải ở một mình với người họ hàng của mình; nếu bà ấy tỉnh lại dẫu là ở khoảnh khắc cuối cùng thì chúng ta cũng có rất nhiều điều cần nói với nhau. Do đó, con nài xin cha để chúng ta ở lại với nhau; xin cha hãy tin rằng cha sẽ không bị cản trở việc ban phép lành cho bà khi bà mong muốn. Con xin cha hãy đứng bên ngoài—nhưng cứ ở trong tầm gọi.”

Bởi vì ông ta không biết cách nào để từ chối, bởi vì ông ta cũng chỉ là một tu sĩ hèn mọn thuộc hội Théatine—những kẻ, ít nhất là ở Paris, mang ơn rất nhiều sự giàu có và bảo trợ của dòng họ Rochebazon—và bởi vì trong sự u muội của mình, ông nghĩ rằng mình đang đứng trước mặt kẻ mà ông tưởng tượng một cách ngây thơ chính là người thừa kế tiếp theo của cái tên vĩ đại ấy cùng khối doanh thu khổng lồ đi kèm, nên ông đã lui ra theo lời dặn, chỉ khẩn nài được gọi vào đúng thời điểm cần thiết.

Thế rồi trong chốc lát, người họ hàng và người được thừa kế lại chỉ còn ở bên nhau một mình.

“Liệu bà ấy có còn cất tiếng nói được nữa không, có nói thêm gì nữa không?” Martin lại trầm ngâm tự hỏi, nhìn xuống người phụ nữ đang nằm bất động ở đó, khuôn mặt lúc này được thắp sáng đôi chút bởi những tia sáng từ chiếc đèn ngủ có chao đèn do Manon mang vào phòng và đặt gần chiếc giường lớn. “Ta cầu Chúa là có.” Rồi anh thầm lầm bầm: “Theo như ta có thể thấy—dù điều đó thật mơ hồ, Chúa mới biết rõ—nhưng chừng nào ta còn có thể nhìn thấu tương lai, thì nhiệm vụ minh oan cho một sai lầm lớn lao đang trút lên vai ta, sai lầm được gây ra, nếu không phải bởi bà, thì ít nhất cũng bởi những kẻ thuộc dòng họ của bà. Nhưng để làm được điều đó, ta cần phải có ánh sáng.”

Anh có cảm giác, khi đứng canh chừng ở đó, rằng ánh sáng đang đến—sắp sửa xuất hiện. Bởi vì lúc này, người đang nằm trên chiếc giường mà anh ngồi cạnh bỗng cựa quậy; anh thấy đôi mắt bà đang mở to nhìn mình; một thoáng sau, bà cất tiếng nói. Nhưng giọng nói đã thay đổi, anh nhận ra—nó khàn đục và chói tai, rỗng tuếch và vô hồn.

“Henri,” bà thì thào, ngắt quãng rất nhiều giữa các từ, “Henri không phải là con trai cả. Vẫn còn—một—người con khác—một—một—tín đồ Tin Lành—một kẻ theo phu quân Huguenot—”

“Lạy Chúa vĩ đại! tội lỗi gì thế này?” người canh gác kinh hãi lầm bầm; rồi cất giọng lớn hơn: “Vâng, vâng, ôi, xin hãy nói, hãy nói đi! Xin hãy tiếp tục, con nài xin người. Người con trai khác—một tín đồ Huguenot—và là con trưởng!”

“Việc một người mang họ de Rochebazon lại là—một—tín đồ Huguenot,” giọng nói giờ đây đã khô khốc vang lên khàn đục, “một tín đồ Huguenot! Và vô cùng quyết liệt—không khoan nhượng—mạnh mẽ, thậm chí sẵn sàng từ bỏ tất cả—tất cả—tước hiệu, danh tính, quyền thừa kế—”

Bà lại im bặt; anh nghĩ rằng hồi kết đã đến. Chắc chắn đôi mắt từng trong veo ấy giờ đây đang mờ đục, chắc chắn cái nhìn đờ đẫn vào khoảng không vô định—nói lên rằng dẫu chúng có trừng lớn thế nào đi nữa thì cũng chẳng nhìn thấy gì—đang báo hiệu cái chết—đã rất gần, cận kề ngay bên rồi.

“Một lời, một cái tên, thưa phu nhân, thưa người dì kính yêu,” người lắng nghe thì thào. “Xin hãy nói, ôi! hãy nói đi, bằng không mọi nỗ lực sẽ đều tan thành mây khói. Tên của ông ấy—cái tên mà anh trai bà gọi ông ấy—cái tên mà ông ấy đã nhận lấy, nếu ông ấy đã từ bỏ cái tên chính đáng của mình. Cái tên—hoặc—Chúa cứu chúng ta! sẽ chẳng thể làm gì được nữa.”

“Tên của ông ấy,” người phụ nữ sắp chết thì thào qua đôi môi trắng bệch, với âm tiết quá nhỏ để có thể lọt vào tai người nghe, “chính là—”

Nếu bà có thốt ra thì anh cũng không nghe thấy. Hơn nữa, vào thời khắc tối quan trọng này lại có một sự gián đoạn khác xen vào—lần gián đoạn cuối cùng!

Cánh cửa lại mở ra. Dọc căn phòng, tiến về phía chiếc giường, là một vị linh mục, một người gầy gò khô héo, da ngăm đen và nhăn nheo như xác ướp, với đôi mắt cháy rực như than hồng nằm sâu dưới vầng trán không có lông mày, nhưng miệng vẫn lần hạt mân côi ngay khi bước tới, đôi môi mấp máy cầu nguyện trong lúc di chuyển.

Liệu những người sắp chết có biết, ngay cả khi chúng ta cúi người trên họ, tìm kiếm bên dưới cái nhìn đờ đẫn chất chứa sự quên lãng sâu thẳm ấy, về từ cuối cùng mà chúng ta muốn họ thốt lên, câu hỏi cuối cùng mà chúng ta muốn họ trả lời trước khi tấm màn bóng tối dày đặc và không thể xuyên thủng buông xuống vĩnh viễn giữa họ và chúng ta?

Dường như, chính người phụ nữ đang lịm dần này—người từng sống suốt bao nhiêu năm như một vị công nương lớn, nhưng theo lời thú nhận của chính bà, lại chẳng phải là ai cả—thực sự biết rõ điều mà người họ hàng của bà đang tìm cách gặng hỏi từ bà—cái manh mối sẽ dẫn đến việc minh oan cho một sai lầm lớn lao, như anh đã nói.

Bởi vì, khi vị linh mục bước qua những bóng tối chập chờn trong phòng và thoát khỏi bóng tối ở đầu bên kia, tiến về phía chiếc đèn ngủ nhỏ hắt lên thứ ánh sáng bệnh tật, bàn tay mà Martin Ashurst đang nắm chặt bỗng siết chặt hơn vào tay anh, và với một cái nắm run rẩy, bà kéo tay anh về phía người mình, đặt nó lên một vật nhỏ đang nằm nép giữa cánh tay và sườn bà.

Và ngay trong khoảnh khắc bàn tay anh siết chặt lấy tay bà, trong khi bàn tay kia vẫn còn run rẩy ấm áp và đẫm mồ hôi trong tay anh, vị linh mục quỳ xuống, giơ cao cây thánh giá và cất lời cầu nguyện cho linh hồn đang đi về cõi vĩnh hằng.

Đó là tháng Mười năm 1701 khi người mang tước hiệu Princesse de Rochebazon suốt bấy lâu nay được an táng trong hầm mộ gia tộc tại Nhà thờ St. Sépulcre. Đó là tháng Bảy năm sau khi một quý ông, trông có vẻ phờ phạc vì bụi đường và mệt mỏi, dừng ngựa dưới chân núi Mont de Lozère, thuộc vùng Languedoc—chính là người đàn ông từng từ nước Anh vượt biển sang tám tháng trước với cái tên Martin Ashurst để túc trực bên giường bệnh của người dì, nhưng kể từ dạo đó được biết đến với cái tên Monsieur Martin.

Có nhiều hơn một lý do để sự thay đổi tên họ này diễn ra—trước hết là vì chiến tranh đã bùng nổ do nước Anh liên minh với Áo và Hà Lan tuyên chiến với vua Louis, nên không một thần dân nào của Nữ hoàng Anne được phép đặt chân lên đất Pháp, hoặc nếu đang ở đó thì cũng chẳng được an toàn nếu bị phát hiện và xác định danh tính. Nhưng với một cái tên giả, hay đúng hơn là bỏ đi một phần tên thật của mình—Martin là cái tên chung cho cả hai nước—và với sự thông thạo hoàn hảo tiếng Pháp nhờ quãng thời gian dài sinh sống tại đây thời niên thiếu, việc nhận diện Martin Ashurst là người Anh, nếu anh giữ im lặng, là điều gần như bất khả thi. Hơn nữa, còn có những lý do khác. Anh tin rằng cuối cùng mình đã tìm thấy dấu vết của người đàn ông mất tích, người theo lẽ phải sẽ thừa hưởng toàn bộ khối tài sản khổng lồ của dòng họ de Rochebazon đã tích lũy qua nhiều thế kỷ.

“Thế nhưng ngay lúc này đây,” anh tự nhủ, “Chúa mới biết liệu ta có thành công trong việc tìm ra ông ấy hay không, hoặc giả như có tìm được, liệu ta có thuyết phục được ông ấy đòi lại những gì thuộc về mình hay không. Và, dẫu cho ông ấy vẫn còn sẵn lòng, thì liệu kẻ mang danh nỗi kinh hoàng của Chúa ấy, vua Louis, nỗi nguyền rủa của nước Pháp, và người vợ của hắn, có để dù chỉ một xu lọt vào tay ông ấy hay không? Là một tín đồ Huguenot, lại cùng với lực lượng Huguenot nổi dậy vũ trang công khai, liệu ông ta có chút cơ hội nào không? Ta phải cẩn thận, phải cẩn thận hơn bao giờ hết, bây giờ khi ta đang đặt chân vào sào huyệt của cuộc nổi dậy.”

Vừa trầm ngâm suy nghĩ, anh vừa xoay cổ tay thúc con ngựa bước chậm về phía trước, chầm chậm vượt qua những ngọn núi để đến ngôi làng Montvert.

“Ba tháng,” anh lẩm bầm, “ba tháng kể từ khi ta khởi hành đi Thụy Sĩ—đến Geneva và Lausanne—và giờ đây, ngay lúc này đây, chẳng tiến gần hơn đến cái đích là bao so với trước. Đến đây, ta được bảo rằng gần như bất khả thi việc Cyprien de Beauvilliers lại định cư ở vùng Cévennes mà không bị ai hay biết; khi tiếp tục hành trình đến Savoy và Lausanne, cuối cùng ta cũng biết chắc chắn rằng ông ta đã đến đây từ Geneva từ nhiều năm trước. Liệu ta có bao giờ biết được—bao giờ tìm ra được không?”

Đi được chừng một league rưỡi với tốc độ bước thong thả, bởi con vật tội nghiệp của anh lúc này đã gần như kiệt sức sau khi bị cõng vượt núi từ St. Victor de Gravière từ lúc bình minh và từ Geneva trong suốt ba tuần qua, trong khi dòng sông mang tên Le Tarn cứ chầm chậm uốn lượn theo bước chân người lữ khách, anh tiến vào Montvert, vượt qua cây cầu và thong thả đi ngược lên con phố của làng. Thế nhưng vừa đi, anh vừa đưa mắt nhìn về phía ngôi nhà nằm cạnh cây cầu ấy cùng khu vườn nhỏ ngăn nắp giữa ngôi nhà và dòng suối, thầm lẩm bầm trong miệng:

“A! Monsieur l'abbé! Monsieur l'abbé! Ngươi là một trong những kẻ kích động ngọn lửa bất hòa trong những thung lũng này—ngươi và cái bóng của ngươi, Baville. Hơn nữa tiếng tăm độc ác của ngươi đã vang xa tận đẩu tận đâu. Ngươi bị căm ghét và biết mặt ở Geneva, Lausanne, Vevey—và có lẽ cả ở Hà Lan lúc này nữa. Tốt hơn hết là ngươi hãy cầu nguyện Chúa cứu vớt lấy số phận của mình đi. Nó đang bị đe dọa đấy! Và, nếu tất cả những câu chuyện về ngươi đều là sự thật, thì ngươi hoàn toàn đáng bị trừng phạt, bất kể nó giáng xuống dưới hình thức nào đi chăng nữa.”

Tiếp tục tiến sâu hơn dọc theo con phố chính nhỏ bé của thị trấn bourg, anh đi đến một ngôi nhà gỗ cũng nằm trong một khu vườn nhỏ được cắt tỉa gọn gàng, nơi mọc đầy đủ các loại hoa dại mộc mạc khiến nơi đây bừng sáng với muôn màu sắc; tại đây anh xuống ngựa, gọi một cậu bé đang dùng cào gom những mảnh vỏ sò nghiền nát trên lối đi, bảo nó dắt ngựa ra chuồng ở phía sau.

“Bởi vì cháu thấy đấy, Armand,” anh nói với một nụ cười thân thiện, “ta đã trở lại đây rồi, sau một thời gian dài—nhưng dẫu sao vẫn là trở lại.”

Cậu bé mỉm cười chào đón và nói rằng mọi người sẽ rất vui mừng chào đón ngài, rồi làm theo lời dặn, dắt con vật đi, trong khi Martin bước tới cửa, gõ nhẹ lên đó và cất tiếng hỏi vọng vào hành lang xem vị mục sư có nhà hay không.

Đáp lại tiếng gọi ấy, một người đàn ông lớn tuổi tóc hoa râm từ trong nhà bước ra cửa, đưa cả hai tay nắm lấy tay người thanh niên thật chặt.

“Trở lại rồi sao! Trở lại rồi!” ông vui mừng thốt lên. “Ồ, thật tuyệt vời. Vào đi. Vào đi. Căn phòng lúc nào cũng sẵn sàng, giường chiếu được phơi phóng thơm tho, nhữnghành hoa oải hương vẫn để sẵn trong ngăn kéo. Chào mừng! Chào mừng!” Rồi sau khi ngắm nhìn anh và nhận xét rằng chuyến hành trình không làm tổn hại gì đến sức khỏe của anh, ông thốt lên: “Nào, có tin tức gì không? Hay là—lại là sự thất vọng một lần nữa?”

“Chẳng có mấy tin tức; thực ra, chẳng khác gì trước là mấy. Tuy nhiên cũng có chút ít. Tôi đã gặp một người ở Geneva từng quen biết Cyprien de Beauvilliers, nhưng ông ta đã rất già và, than ôi! đã hơn bốn mươi năm nay ông ta không còn được nhìn thấy ông ấy nữa rồi.”

“Bốn mươi năm! Quá nửa đời người!”

“Phải, nửa đời người—đủ lâu để một người biến mất khỏi mọi ký ức nhân loại, để chết đi. Tôi e rằng đó là những gì đã xảy ra. Bằng không, người đàn ông này nói rằng, những người theo tôn giáo cải cách chắc chắn đã phải nghe ngóng được tin tức về ông ấy rồi.”

“Không nhất thiết phải vậy,” vị mục sư đáp. “Nếu ông ta căm ghét họ hàng và tôn giáo của mình đến mức quyết tâm cắt đứt vĩnh viễn với họ cùng những tập tục ấy, ông ta có thể đã quyết định xóa sạch mọi manh mối. Ông ta từng nói với chồng của công nương rằng ông ta từ bỏ tên họ, từ bỏ quyền thừa kế của mình. Những người đàn ông khác cũng từng quyết định như thế, và họ đã giữ vững quyết định đó.”

Trong lúc họ đang trò chuyện, vị mục sư đã dẫn Martin Ashurst vào phòng khách nhỏ của mình và gọi một phụ nữ lớn tuổi chuẩn bị bữa tối.

“Và làm một mâm thật thịnh soạn tối nay nhé, Margot; một bữa ăn thật thịnh soạn để chào mừng kẻ lãng tử trở về.”

Nghe vậy, bà lão hầu phòng mỉm cười với kẻ lãng tử ấy, lẩm bầm vài câu chào mừng và hứa rằng bữa ăn sẽ vô cùng thịnh soạn. Fichtre, chắc chắn là thế rồi!

“Soit! Để xem nào,” chủ nhà tiếp lời. “Trước tiên là món mặn. Nào, ở đây có một con cá hồi, vừa được bắt sáng nay và mang đến cho ta bởi Leroux—ôi, một con cá hồi tuyệt vời làm sao! Nặng tới hai ký chứ chẳng chơi, với những đốm sẫm màu đặc trưng. Ma foi! nó thật ngốc nghếch, cứ quẩn quanh mãi khu vực chân cầu phía dưới, dùng cái nhìn ma mãnh thách thức Leroux; thế nhưng, hãy nhìn xem, Leroux đã tóm được nó rồi. Si! Si! Nửa tiếng nữa nó sẽ biến thành món truite au vin blanc, một thứ chẳng bổ béo gì cho nó bằng dòng suối và những khóm lau sậy. Hein!”

Martin mỉm cười, nhưng nét mặt vẫn nghiêm nghị như lúc này vẫn thế kể từ sau lời trăn trối của người dì. Quá khứ với những ngày tháng hay đêm vui vẻ tại Locket's và Pontac's, cùng những lời đùa cợt, chế giễu và ánh chớp thông minh của Betterton, Nokes, Vanburgh và anh chàng Farquhar dịu dàng mới xa xôi làm sao!—trong khi vị mục sư già tốt bụng vẫn cứ luyên thuyên, hạnh phúc vì đang chuẩn bị bữa tiệc nhỏ của mình.

“Truite au vin blanc. Ha! Và kèm theo cả loại rượu vang chuẩn vị nữa chứ. Ha! Rượu Crépi, trong những chiếc ly thon dài mà Hiệp sĩ de Fleuville đã mang về cho ta từ Villefranche. Tội nghiệp de Fleuville! Tội nghiệp, tội nghiệp de Fleuville! Rồi, Margot, món hầm ragoût và bánh mì trắng cắt lát, đừng quên những thứ này nhé, khăn ăn sạch vào tối nay, dẫu cho chúng ta chẳng bao giờ có cái thứ hai, và phô mai từ Joyeuse. Ồ! Tối nay chúng ta sẽ faire la noce, mon brave. Xin Chúa tha thứ cho con,” ông bỗng ngắt lời, giọng thay đổi, “khi mà sự trở lại của con lại khiến ta nghĩ đến những bữa tiệc và tiệc tùng vào thời điểm máu lửa, kinh hoàng và tàn nhẫn thế này!”

Trong bữa ăn, món cá hồi ngon đúng như mong đợi, và rượu Crépi là sự kết hợp hoàn hảo đi kèm, họ trò chuyện về mục đích chuyến đi đến Thụy Sĩ của “Monsieur Martin”—nơi vốn trung lập cả về tôn giáo lẫn chính trị, và do đó mở ra một mái nhà chung cho những người tị nạn từ mọi tầng lớp và giáo phái; họ cũng bàn luận về những kết quả mà chuyến đi ấy đã đạt được, hoặc đã thất bại. Nhưng tất cả đều đi đến kết cục, hoặc bao gồm trong những gì người thanh niên đã kể với người kia—cụ thể là có vẻ như chắc chắn Cyprien de Beauvilliers lúc đầu đã đến Geneva và Lausanne sau khi từ bỏ gia đình và tôn giáo của mình, và từ đó ông đã đến Languedoc, với ý định định cư tại vùng đất duy nhất ở Pháp nơi phong trào Tin Lành có sức mạnh lớn nhất.

“Nhờ đó ông ta,” vị mục sư nói, khi họ chạm đến món phô mai de Joyeuse đang nằm trắng ngát và béo ngậy giữa những chiếc lá nho, “sẽ có thể tận hưởng tôn giáo của mình trong yên bình suốt nhiều năm trời, cho đến—cho đến những sự kiện bất hạnh năm ’85. Than ôi! Sắc lệnh thu hồi đó! Sắc lệnh thu hồi sinh ra từ người đàn bà đáng sợ ấy! Điều gì—điều gì sẽ là kết cục của tất cả, vì ngay lúc này đây nó mới chỉ bắt đầu trổ ra những quả ngọt cay đắng nhất. Martin,” ông tiếp lời, “Martin, mon ami, chúng ta mới chỉ ở điểm khởi đầu mà thôi. Ta lo sợ cho những gì sẽ xảy ra ở đây chẳng mấy chốc nữa. Ta sợ lắm, sợ lắm, sợ lắm.”

“Ở đây! Tình hình tệ đến thế sao?”

“Thật khủng khiếp, kinh hoàng. Bạn của tôi ơi, họ sẽ không chịu đựng thêm nữa đâu. Họ không thể chịu đựng nổi sự bạo tàn của Baville vốn bao trùm toàn bộ khu vực, cũng như—ngay tại ngôi làng nhỏ bé từng rất hạnh phúc này—những sự tàn ác quái đản của vị linh mục.”

“Vị linh mục! Du Chaila! Lão ta đang làm gì thế?”

“Cái lưỡi gần như không dám thốt lên vì sợ người ta không tin. Trong những năm sau này, trong những thế kỷ tới, khi tôn giáo được tự do và khoan dung, như một ngày nào đó chắc chắn nó phải thế—phải thế! phải thế!—những ai đọc về những gì chúng ta đã phải chịu đựng sẽ cho rằng câu chuyện ấy là bị đặt. Ôi Martin! ngay tại ngôi nhà bên cầu kia, những chuyện đang diễn ra ở đó có thể khơi gợi sự ganh tị của cả Tòa án Dị giáo, vâng! của chính Torquemada, nếu hắn còn sống trên đời. Và hắn, vị linh mục này, chính là kẻ sẽ châm ngòi cho ngọn lửa ở nơi chốn yên bình này. Ta cầu Chúa cho nó có thể bị dập tắt ngay trước khi nó kịp bùng cháy.” Và Martin Ashurst thấy rằng ngay khi ông nói, hai tay đan vào nhau dưới gầm bàn như đang cầu nguyện, và đôi môi ông mấp máy.

“Nhưng còn,” anh hỏi, “ông sợ điều gì? Thêm nữa, lão ta đang đẩy sự việc đi đến cực đoan nào?”

“‘Đẩy đi!’ À, Martin, hãy lắng nghe đây. Ngay tại ngôi nhà bên cầu ấy, trước kia là của Fleuville—kẻ bị treo cổ bởi De Genne ngay trên cầu, để vợ hắn có thể nhìn thấy cảnh tượng đó mỗi khi thức dậy vào buổi sáng—hắn đang tra tấn chúng ta, những tín đồ Tin Lành. Hắn còn giam giữ các tù nhân trong những căn hầm sâu hơn cả lòng sông. Kẻ thì bị khóa chân trong cùm, kẻ thì trần truồng, kẻ thì chỉ được cho ăn hai lần một tuần. Hắn khoác lác rằng mình là kẻ được Chúa chọn, rồi chế giễu và nói: ‘Được chọn bởi cả Baville dưới triều đại vua Louis.’”

“Và vua Louis biết chuyện này ư?”

“Có kẻ bảo không, có kẻ bảo có. Riêng ta, ta không biết. Nhưng mọi thứ đã đi đến bờ vực rồi.” Và một lần nữa vị mục sư già lầm bầm: “Ta sợ lắm, sợ lắm, sợ lắm.” Rồi tiếp lời, giọng lúc này hạ thấp xuống và đôi mắt liếc qua những khung cửa sổ được mở để đón gió thu dịu mát, trong lành hệt như vừa thổi qua vô số vườn hoa: “Hãy nghe đây. Masip—cậu đã nghe nói về hắn rồi đấy, Masip, người dẫn đường, kẻ chỉ lối sang Thụy Sĩ và tự do—hắn hiện đang ở đó, trong những căn hầm, bị khóa chân trong cùm, người gập đôi lại, hai bàn tay thọc qua hai lỗ nằm phía trên hai lỗ xỏ chân.”

“Vì tội gì?”

“Hắn đã chỉ đường cho các tiểu thư nhà Sexti đến Chambery—họ cải trang thành con trai. Mấy cô gái đã trốn thoát lên núi. Masip đã bị kết án tử. Ngày mai hắn sẽ bị xử chết.”

“Xin Chúa cứu rỗi hắn!”

“Hắn ư! Xin Chúa cứu rỗi tất cả chúng ta, Martin. Hắn săn đuổi chúng ta khắp nơi. Một số mục sư đồng môn của ta đã bị hành quyết; bản thân ta cũng bị đình chỉ chức vụ, giờ tàn của ta có thể đến—tối nay—ngày mai. Sớm muộn gì nó cũng đến thôi. Khi đó số phận của ta sẽ là bánh xe phanh thây, giàn hỏa thiêu hoặc giá treo cổ—ở đằng kia.” Và ông chỉ tay xuống con phố hướng về phía cây cầu nơi thi thể của Fleuville từng bị treo lên.

“Không bao giờ! Không bao giờ!” Martin thốt lên, chạm tay vào cánh tay của ông lão. “Không bao giờ, chừng nào bên hông tôi còn mang thanh kiếm này.” Rồi nói thêm một lát sau:

“Bạn của tôi ơi, tôi phải công khai thân phận của mình thôi. Trong khi tất cả mọi người đều vô cùng dũng cảm, đối mặt hoặc liều lĩnh lao vào cái chết, tôi chỉ là một kẻ hèn nhát đeo mặt nạ. Ngày mai tôi sẽ tuyên bố—hay đúng hơn là tố cáo—bản thân là một tín đồ Tin Lành. Người dì của tôi đã qua đời trước khi tôi kịp nói ra bí mật lẽ ra đã khiến bà nguyền rủa tôi thay vì để lại cho tôi khối di sản. Ở đây, tôi sẽ không che giấu bản thân đằng sau bí mật đó nữa. Ngày mai tôi sẽ gặp vị linh mục này ngay tại nhà hắn, ngày mai tôi sẽ thách thức hắn làm những điều tồi tệ nhất lên tôi hệt như với những người khác. Tôi sẽ công khai thân phận.”

“Không, không, không!” vị mục sư già kêu lên, lao tới chỗ anh, đặt tay lên miệng anh để ngăn không cho những lời nói tiếp theo thốt ra hoặc lọt ra ngoài. “Không, không! Nhân danh Thiên Chúa, không! Ta cấm cậu. Nếu cậu làm thế, làm sao cậu có thể tìm thấy de Beauvilliers—de Rochebazon, nếu ông ta còn sống—hoặc, nếu ông ta đã chết, tìm thấy con cái của ông ta? Ta cấm cậu,” ông lặp đi lặp lại trong sự bấn loạn. “Ta cấm cậu.”

“Cấm tôi ư? Buộc tôi phải sống như một kẻ hèn nhát trong sự khinh bỉ của chính mình? Phải nhìn những người cùng đức tin với mình bị tàn sát như những con bò trong lò mổ mà đứng nhìn như một tên bù nhìn, sợ hãi không dám tuyên bố thân phận của mình ư?”

“Ta cấm cậu. Chưa đâu, ít nhất là chưa phải lúc này. Hãy nhớ rằng, cậu là người Anh, kẻ thù căm ghét nhất và sâu sắc nhất của nước Pháp; số phận của cậu đang bị đe dọa gấp đôi. Tuy nhiên, ôi, ôi, con trai ta,” ông thốt lên bằng giọng nghẹn ngào, “ta yêu quý, ta kính trọng cậu biết bao! Người đàn ông dũng cảm, người tín đồ Tin Lành dũng cảm, chân chính, ta yêu—lạy Chúa!” ông đổi giọng đột ngột, dừng ngang câu nói, “Lạy Chúa! Cái gì thế kia?”

Ông khựng lại, quay gương mặt tái mét, bầm dập sang người thanh niên nãy giờ đã với lấy thanh kiếm và đai kiếm và đang khoác lên người, trong khi anh thì thầm qua đôi môi trắng bệch, “Nó đến rồi! Nó đến rồi! Cơn bão đã bùng nổ,” và ngay khi vừa nói, anh quỳ sụp xuống bàn, gục đầu vào hay bàn tay và bắt đầu cầu nguyện lâu đến nghẹn ngào.

Cầu nguyện dài và trong tĩnh lặng, trong khi từ bên ngoài thị trấn bourg—đang tiến dần đến, ngày một gần hơn mỗi lúc—một thứ âm thanh trầm đục vang lên. Ban đầu chỉ là tiếng vo ve, rồi sau đó là một tiếng động rõ ràng, dứt khoát hơn, và tiếp theo, khi đã có thể phân biệt được, là lời một bài thánh ca được cất lên bởi vô số giọng hát.

Giữa bầu trời đêm dịu êm và yên bình đến thế chỉ một khoảnh khắc trước, những câu ca ấy vang lên, âm điệu lúc trầm lúc bổng cho đến khi tưởng chừng như nó có thể chạm tới những đỉnh núi che chở cho ngôi làng. Âm thanh ấy dâng lên rồi lan rộng, trầm xuống rồi lại bâng khuâng cất cao, kể về cách Chúa giăng bẫy tiêu diệt con cái Ammon, Moab, và núi Seir khi chúng tiến đánh Judah; kể về cách mà khi chúng tiêu diệt xong một trong những kẻ thù cụ thể của mình, từng kẻ lại quay sang tàn sát lẫn nhau.

Vị mục sư lại rên rỉ: “Chúng nổi dậy rồi. Chúng nổi dậy rồi. Chúa cứu chúng ta với!”

“Ai thế?” Martin hỏi. “Ai thế? Những người cùng đức tin với chúng ta à? Phe Tin Lành? Phe Camisards? Cuối cùng họ cũng nổi dậy rồi.”

“Cuối cùng! Cuối cùng thì cũng đến!” cụ già nói, ngước lên khỏi lời cầu nguyện. Và ông bắt đầu cất tiếng cầu xin Chúa cứu vớt loài người khỏi những thảm họa chiến tranh, giết chóc và cái chết bất đắc kỳ tử.

Tiếng bước chân của rất nhiều người tiến lại gần. Đoàn người ấy đi qua chân khu vườn thành một khối đặc quít; trong tay, trên thắt lưng và vác trên vai là gươm, giáo cổ, súng hỏa mai và súng lục, trong một số trường hợp là lưỡi hái và liềm gặt. Đi đầu tất cả là ba người đàn ông gầy gò, kỳ lạ, những kẻ được ơn trên soi sáng, các nhà tiên tri vùng Cévennes, của phe Camisards.

“Hãy ở yên trong nhà,” một giọng trầm vang lên từ giữa đám đông, “nếu không muốn mất mạng. Đừng làm phiền con cái của Chúa, những kẻ đang bị bức hại của Người. Không ai bị hại nếu không gây sự. Hãy ở yên trong nhà, và đừng xuất hiện ở cửa sổ. Mọi chuyện sẽ ổn thỏa cả thôi.”

Và bài thánh ca lại vang lên, dẫu lúc này có vài kẻ đang hô vang: “Tiến đánh dinh thự của tên linh mục đê tiện! Tiến đánh nhà của kẻ sát nhân! Tiến đánh ngôi nhà bên cầu! Tiến lên! Tiến lên! Lính tráng trước, linh mục sau! Tiến lên! Tiến lên để trả thù cho Chúa!”

Rồi từ phía xa hơn vang lên tiếng súng hỏa mai, và một người ngã xuống chết ngay lập tức giữa đám đông đang di chuyển, bị bỏ lại nằm trên lớp bụi trắng của lòng đường, đúng như Martin có thể nhìn thấy rõ từ cửa sổ. Nhưng những kẻ khác vẫn hô vang: “Tiến lên! Tiến lên! Nguyện theo ý Chúa!”

Và vị mục sư lại giơ tay lên từ tư thế quỳ, cất cao giọng kêu lên: “Xin Chúa nhân từ cứu chúng con khỏi chiến tranh, giết chóc và cái chết bất đắc kỳ tử.”

Khi Martin Ashurst cúi người trên người phụ nữ mang tước hiệu Princesse de Rochebazon suốt hơn bốn mươi năm qua, và nhìn thấy ánh sáng trong đôi mắt bà đã vụt tắt vĩnh viễn, anh nhận ra những lời trăn trối của bà đã thay đổi toàn bộ cuộc đời anh ra sao. Không chỉ việc anh không còn là người thừa kế khối tài sản bà đã dành dụm cho anh—lương tâm anh chưa từng chần chừ dù chỉ một khoảnh khắc trong việc nhận ra điều đó, hay việc từ bỏ từng đồng sols thuộc về bà—mà bên cạnh đó, một sứ mệnh đã xuất hiện trước mắt anh, một sứ mệnh mà với tiếng nói vang dội và rõ ràng của danh dự, anh buộc phải cống hiạn cả đời để hoàn thành. Anh phải tìm cho ra vị Thân vương de Rochebazon đích thực, hoặc, điều có vẻ khả thi hơn nếu anh tìm kiếm thành công, là tìm cho ra con cái của người đàn ông đó và đặt trước mặt họ một bản tường trình rõ ràng về toàn bộ khối tài sản vốn thuộc về họ, dẫu cho họ có không chịu nhận nó đi chăng nữa.

Rằng nếu anh có thể phát hiện ra người thừa kế de Rochebazon mất tích, dẫu cho ông ta vẫn còn sống, liệu ông ta có sẵn lòng đòi lại những gì thuộc về mình hay không, anh vẫn còn hoài nghi. Một người có thể suốt hơn bốn mươi năm từ bỏ một trong những địa vị rực rỡ nhất nước Pháp chỉ vì niềm tin tôn giáo của mình thì khó lòng mà thay đổi niềm tin ấy vào lúc này, anh thừa biết thế. Hơn nữa, sự hiểu biết của Martin Ashurst về vùng đất mà Đại đế Louis trị vì cũng đủ để nói với anh rằng ở đây, dưới sự cai trị toàn quyền của người đàn bà tự cho mình là đạo đức De Maintenon, vua Louis sẽ không bao giờ cho phép một kẻ theo đạo Tin Lành bị căm ghét lại bước lên nắm giữ khối tài sản và tước hiệu của một gia tộc mang đậm màu sắc Công giáo La Mã như dòng họ de Rochebazon. Do đó, bị kẹt giữa hai hòn đá tảng này—tín điều Tin Lành của kẻ mất tích một bên, và sự cuồng tín của kẻ phân xử nước Pháp bên kia—thật khó mà hy vọng rằng dẫu có tìm ra người mình đang kiếm tìm, anh cũng sẽ thành công trong nỗ lực trả lại cho người đó những gì thuộc về họ.

Thế nhưng, vì anh là một người trung thực và thẳng thắn, anh đã thề ít nhất phải thử một lần.

Trở lại căn phòng của mình, nơi những ngọn nến đã được thắp sáng—ngay cả khi người chủ nhân và vị cai quản cuối cùng của ngôi nhà lớn đang nằm chết trong đó, viên quản gia trưởng vẫn cho rằng những ngọn nến sáp nên được thắp rực rỡ từ những chân nến gắn tường ở mọi hành lang và căn phòng của dinh thự, không được bỏ sót bất cứ điều gì minh chứng cho sự xa hoa và tráng lệ của nó—anh chợt nhớ ra rằng mình vẫn đang nắm chặt trong tay bức thư mà người phụ nữ đang hấp hối đã hướng bàn tay anh chạm vào, bởi vì anh đã quên bén mất việc mình nhận được nó từ bà, do quá bấn loạn trong những giờ phút cuối đời của bà; giờ đây khi sự hiện diện của nó gợi nhắc lại trong tâm trí, anh quyết định sẽ nhanh chóng khám phá xem bên trong nó chứa đựng những gì.

Nhưng trước tiên anh biết rằng vẫn còn những việc khác phải làm: Ra lệnh tiến hành việc thông báo công khai cái chết của bà; trên hết, phải liên hệ ngay với các bậc đứng đầu Giáo hội của bà, bởi vì vị tu sĩ đang cầu nguyện bên giường bà sẽ không chịu rời khỏi ngôi nhà, anh thừa biết thế, dẫu cho ông ta có phải rời khỏi thi hài khi nó được chuẩn bị cho việc chôn cất; rằng một người đưa thư phải được cử đi Marly, nơi nhà vua đang ngự; rằng niêm phong phải được dán lên mọi thứ.

Vẫn còn rất nhiều việc phải làm trước khi anh có thể mở gói tài liệu có thể kể cho anh nghe tất cả—hoặc chẳng có gì.

Thế nhưng vào lúc nửa đêm, trước khi tiếng chuông lớn vang lên từ nhà thờ St. Eustache, mọi việc đã được hoàn thành nhiều nhất có thể. Aurora, Princesse de Rochebazon, đang nằm đó, không phải trong quan tài; chiếc quan tài được chạm trổ huy hiệu, chân bằng bạc và vương miện ở các góc, cùng tấm bảng bạc lớn ghi lại toàn bộ tước hiệu và vinh quang mà bà từng mang—dù là bất hợp pháp, nếu những lời trăn trối của bà là thật—không thể được chuẩn bị vội vã như thế. Thay vào đó, bà nằm trên chính chiếc giường của mình, lúc này được biến thành một cỗ quan tài tạm thời, hệt như căn phòng lớn nơi bà qua đời đã được biến thành một Chapelle Ardente (Nhà nguyện quàn linh cữu). Người đưa thư cũng đã lên đường, Giáo hội đã được thông báo về cái chết của vị ân nhân hào phóng; Linh mục Le Tellier (tuyên xưng tội của nhà vua và toàn bộ hoàng tộc, đồng thời là giám mục danh dự và là phó giám mục Reims) cũng đã có mặt ở đây, ông đến từ St. Cloud bằng chiếc xe chaise roulante nhanh nhất có thể; nơi đây cũng tràn ngập các tu sĩ—dòng Théatine, dòng Đa-minh, dòng Biển Đức và dòng Augustinô; niêm phong cũng đã được dán lên các cánh cửa, rương hòm và tủ bàn.

Tương tự như vậy, Samuel Bernard, nhà tài phiệt và chủ ngân hàng của giới thượng lưu haut monde, cũng đã đến viếng thăm và có buổi họp kín kéo dài một tiếng đồng hồ với giới tăng lữ. Bởi vì Giáo hội chính là người thừa kế chính yếu của khối tài sản de Rochebazon, và thời điểm để nắm giữ di sản ấy đã đến.

Thế nhưng giờ đây, vào lúc nửa đêm, ngôi nhà lớn cuối cùng cũng chìm trong yên lặng; các tu sĩ thì thầm cầu nguyện trong căn phòng nơi người phụ nữ đã khuất đang nằm; người gác cổng người Thụy Sĩ ngồi sau cánh cổng lớn đóng kín, tự thưởng cho mình bằng chai rượu vang vàng muscadine do người quản gia mang xuống, và bàn tán với nhân vật đó xem mỗi người sẽ nhận được gì; một vài nữ gia nhân từng yêu quý người chủ quá cố đang khóc nức nở trên giường của họ.

Mọi thứ cuối cùng đã im lìm.

Martin mở gói tài liệu trong sự tĩnh lặng đó—anh đã cho người đầy tớ lui ra từ một tiếng trước—và xem xét nội dung bên trong.

Chúng không có nhiều—nửa tá bức thư và một nhúm tóc, màu vàng, óng ả hệt như cánh đồng lúa mì chín vàng, dài và xoăn nhẹ. Nhưng ngoại trừ những thứ đó và các bức thư, chẳng còn gì khác. Mái tóc của ai đã được bảo quản bên trong một mảnh vải sa tanh như vậy, Martin không bao giờ biết được, nhưng có lẽ anh có thể đoán ra.

Những bức thư nằm chồng lên nhau theo thứ tự được viết. Bức đầu tiên và nằm ở trên cùng bị rách mất phần trên, có lẽ do tai phác, hoặc có lẽ, chính người nhận đã xé đi, người đó có lẽ không muốn nơi xuất phát của bức thư bị lộ diện. Ít nhất thì Martin Ashurst nghĩ rằng trường hợp có thể là như vậy. Giấy viết thư đã ngả vàng theo năm tháng, mực đã phai mờ, nhưng các từ ngữ vẫn rõ ràng và rành mạch, nét chữ kiên quyết. Bởi vì phần đầu của trang giấy bị rách nên một số dòng đầu tiên của thông điệp đã biến mất, do đó bức thư được đọc như sau:

“... trút lỗi của bà lên đầu ta. Soit! Ta cúi đầu trước những gì người nói. Thế nhưng, nếu việc truất quyền thừa kế toàn bộ những gì đáng lẽ thuộc về ta là quyết định của người, thì vị thế của ta trên thế giới này, người không bao giờ có thể tước đoạt được; chỉ có một mình ta mới có quyền từ bỏ nó. Thật đáng tiếc làm sao khi người không có quyền tước đoạt khỏi ta những phẩm chất của tâm hồn và trí tuệ mà người đã truyền lại cho ta. Tuy nhiên ta cầu Chúa rằng ta có thể tìm thấy trong bản thân mình sức mạnh để làm điều đó, để gạt bỏ khỏi ta niềm kiêu hãnh dòng tộc, sự tàn độc bạo tàn trong tâm hồn, sự cố chấp đối với mọi thứ không nằm trong tầm nhìn của riêng ta. Và cả khả năng căm ghét người khác vì lỗi lầm không phải do chính họ gây ra, mà là do một người mẹ bất hạnh—một người mẹ bị đẩy đến chỗ tội lỗi bởi sự lạnh lùng từ chính kẻ đáng lẽ phải kính trọng bà; nạn nhân của một bản tính u ám, cáu kỉnh, của một sự tự tôn vốn nực cười ngay cả đối với chính nhà vua, của một sự kiêu hãnh có thể sánh ngang với niềm kiêu hãnh của Lucifer.

Tuy nhiên, việc quở trách người vì những tội lỗi mà ta có thể đã thừa hưởng từ chính người—vì ngay cả người cũng không phủ nhận ta là con trai người—sẽ là điều vô ích. Do đó, tốt hơn hết là ta viết thư ngay để nói rằng ta không chống lại việc truất quyền thừa kế mà người đe dọa ta. Trái lại, ta đồng hành cùng người, chỉ có điều, ta còn tiến xa hơn thế. Người nói rằng nếu ta theo Đạo Cải cách thì sẽ không có một sol hay denier nào từ khối tài sản de Rochebazon thuộc về ta, rằng ta sẽ chỉ tận hưởng một tước hiệu rỗng tuếch. Điều này người không thể ép buộc ta được. Ta sẽ không ủng hộ bất kỳ tước hiệu nào cả. Kể từ nay, không một ai trong số de Rochebazon, d'Ançilly, Montrachet, hay Beauvilliers còn có bất kỳ mối liên hệ nào với ta nữa. Ta từ bỏ chúng. Ta quên đi rằng dòng tộc mang những tước hiệu đó là nơi ta có bất kỳ mối liên hệ nào. Ta bước ra thế giới một mình, dưới một cái tên hèn mọn. Mái nhà che chở cho ta, thức ăn cho miệng ta, áo quần che thân ta, sẽ được kiếm bằng chính đôi tay của ta. Hơn thế nữa, ta tự đanh thép tâm hồn mình để từ nay về sau, ngay cả anh trai ta, Henri, cũng sẽ vĩnh viễn mất đi đối với ta. Do đó, nó sẽ trở thành người thừa kế của người; mong rằng nó tìm thấy ở người một người cha tốt hơn những gì ta từng nhận được. Do đó, lần cuối cùng trên cõi đời này, ta ký tên,

Cyprien de Beauvilliers.”

Martin đặt tờ giấy xuống bàn trước mặt và ngả người ra sau trầm ngâm trên ghế. “Một quyết tâm cứng rắn và kiên quyết,” anh lầm bầm tự nhủ, “được đưa ra bởi một người sẽ giữ đúng lời hứa của mình. Hãy xem bức tiếp theo thế nào.”

Khi đọc bức thư tiếp theo này, thật dễ dàng để nhận ra tiến trình vụ rạn nứt giữa cha và con đã diễn ra như thế nào; cách mà ý chí sắt đá của người cha đã đè bẹp ý chí của người con. Người cha lớn tuổi đã từng cầu xin sự hòa giải—nhưng đã thất bại.

“Những gì người mong muốn lúc này,” người đàn ông từng là Cyprien de Beauvilliers viết, “là điều bất khả thi. Thứ nhất, dựa trên nền tảng tôn giáo, và thứ hai, vì chính bản thân người. Giờ đây ta đã thuộc về đạo Tin Lành, đã ôm lấy đức tin đó ở Hà Lan, vùng đất mà người dường như đã lần theo được dấu chân ta, ta không biết bằng cách nào. Thế nhưng để người không bao giờ có thể làm được điều đó trong tương lai, ta rời khỏi nơi đó ngay lập tức, và kể từ lúc ta rời đi, ta thách thức người tìm ra tung tích của ta. Hãy để ta nhắc nhở người rằng sự thay đổi đức tin này tự nó đã là một rào cản ngăn cản ta tái khẳng định vị thế của mình với tư cách là người kế vị của người; nếu đó không phải là rào cản thì ta sẽ còn tiến đến những thái cực khác để tước đoạt khỏi bản thân quyền thừa kế; sẽ rút gươm chống lại nước Pháp nếu bằng cách đó ta có thể cắt đứt triệt để hơn nữa mọi liên hệ giữa ta với người và tất cả những gì liên quan đến người.

Người hỏi ta rằng ta có căm ghét người không? Ta trả lời rằng ta căm ghét kẻ đã đẩy mẹ ta đến chỗ tội lỗi bằng sự kiêu hãnh bất dung và đáng khinh của mình, và dẫu bà có sa ngã thế nào đi nữa, ta vẫn yêu quý và tôn thờ ký ức về bà. Nhưng trái tim ta không đủ lớn để chứa đựng thêm bất cứ điều gì khác. Không đủ lớn—”

Chẳng còn gì nữa. Tờ giấy lật sang mặt khác ngay từ từ “đủ lớn”, và không có tờ nào khác tiếp nối theo sau.

Martin lại ngả người ra sau trầm ngâm.

“Ông ấy thật kiên định,” anh lầm bầm. “Kiên định. Những năm tháng trôi qua và bị lãng quên kể từ khi ông ấy viết nên những dòng này, giờ đã phai màu đến thế, chính là minh chứng cho điều đó; bằng không thì bà đã biết về sự tồn tại của ông ấy, về tung tích của ông ấy. Và—và—bà là một người phụ nữ công chính bất chấp sự lừa dối trong suốt cuộc đời mình. Nếu bà biết rằng ông ấy vẫn còn sống, bà sẽ không bao giờ đồng ý soán đoạt tất cả các quyền lợi của ông ấy. Không, dẫu cho mọi linh mục ở Pháp có bắt bà làm thế đi chăng nữa.”

Khi từ “linh mục” hiện lên trong tâm trí, anh giật mình với một suy nghĩ mới.

“Những kẻ khác là ai,” anh thì thầm, “mà bà ấy nói là biết về chuyện này? Louis, nhà vua! Tờ hồ như là bất khả thi. Rồi tiếp theo, người phụ nữ đó—vợ hắn—Madame! Cả La Chaise và Chamillart nữa. La Chaise, kẻ cuồng tín—Chamillart, kẻ mà người ta gọi là une fine lame! Tất cả bọn họ đều biết, và sẽ giữ kín bí mật ấy thật chặt. Bà ấy đã nói gì nhỉ? ‘Chúng sẽ không bao giờ mở miệng.’”

Một lần nữa, từ nhà thờ St. Eustache gần đó, tiếng chuông điểm giờ lại vang lên; dường như tiếng chuông trầm đục của chiếc chuông lớn đang vang vọng trong tai anh những từ mà anh vừa lặp lại với chính mình, “Chúng sẽ không bao giờ mở miệng.”

“Sẽ không ư?” anh lại trầm ngâm. “Sẽ không sao? Không phải Louis, không phải vợ hắn, không phải tên linh mục, cũng chẳng phải những chính trị gia mưu mô. Sẽ không bao giờ hé răng! Do đó mọi nỗ lực tìm kiếm sẽ đều vô ích. Thế nhưng—thế nhưng—chúng ta hãy chờ xem. Chỉ là, dẫu cho ta có tìm ra ông ấy, dẫu cho ta có ép được một trong số bọn họ thừa nhận rằng ông ấy vẫn còn sống, là người thừa kế hợp pháp, thì liệu chính ông ấy có đồng ý nhận lại những gì thuộc về mình không? Người đàn ông đã viết bức thư ấy trong những năm tháng qua chắc chắn giờ đây sẽ chẳng mềm mỏng hơn, chẳng dễ bị thuyết phục hơn đâu. Dù sao đi nữa, ta vẫn sẽ thử một lần.”

Anh đi ngủ ngay sau đó, và khi đã nằm trên giường, anh vẫn thức trằn trọc một lúc lâu, suy ngẫm và trầm ngâm về bí mật đã được phó thác cho mình; tự hỏi liệu những gì mình đang làm có xuất phát hoàn toàn từ quyết tâm minh oan cho một sai lầm lớn lao hay không, hay thay vào đó, chỉ là hệ quả từ tín điều Tin Lành mạnh mẽ mà anh mới ôm ấp gần đây—tín điều thông qua sự gắn kết này giờ đây khiến anh muốn qua mặt đám giáo sĩ La Mã mưu mô đó. Thế nhưng anh có thể tìm thấy câu trả lời bằng cách tự soi rọi vào cảm xúc của chính mình, vào những quyết định của chính mình được đưa ra ngay tại khoảnh khắc anh biết được bí mật ẩn giấu của dòng họ lớn mà anh có họ hàng. Bởi vì nếu anh giữ im lặng lúc này, thật dễ dàng để đoán rằng tất cả những gì anh được thừa kế từ người phụ nữ quá cố sẽ ngay lập tức được chuyển giao cho anh. Nếu anh lên tiếng về chủ đề người thừa kế hợp pháp, sẽ chẳng có một mảy may tài sản nào mà người phụ nữ đó để lại cho anh lọt vào tay anh cả.

Chỉ là anh đã không suy tính theo hướng đó, đã không nhớ rằng, hoặc nếu có nhớ, thì không cho rằng bản thân đang tự hủy hoại mình trong quyết tâm không phải là để qua mặt Giáo hội La Mã và những kẻ sùng bái cốt lõi của nó, mà là để sửa chữa sai lầm khủng khiếp đã phạm phải—được phạm phải, trước hết, bởi chính de Rochebazon thực sự đối với các con của ông ta bằng việc từ bỏ tất cả những gì ông ta đáng lẽ phải gìn giữ cho chúng; thứ hai, bởi những kẻ chỉ quá sẵn lòng giúp đỡ trong việc tước đoạt khỏi người mà họ không nghi ngờ gì khi gọi là kẻ dị giáo những gì thuộc về hắn.

Anh thức dậy vào sáng hôm sau với tâm trí đã được định đoạt rõ ràng về con đường tương lai của mình, về những việc mà ngay từ ngày hôm nay, anh sẽ bắt đầu tiến hành. Thức dậy với tâm trạng điềm tĩnh và vững vàng, anh biết rằng mình đã gánh vác một sứ mệnh chắc chắn sẽ tước đi khối di sản mà chỉ bằng sự im lặng thôi, anh hoàn toàn có thể dễ dàng sở hữu; một sứ mệnh mà trong bối cảnh chế độ chuyên chế đang ngự trị ở nước Pháp lúc bấy giờ, có thể dẫn dắt anh đến một cái chết bạo lực.

Thế nhưng tâm trí anh đã được định đoạt. Anh sẽ không chùn bước. Không bao giờ. Ngay cả khi anh tìm ra hậu duệ cuối cùng của dòng họ de Rochebazon vẫn kiên định với quyết định của mình hệt như bao năm về trước; ngay cả khi được tìm thấy, nếu có thể, ông ta xua đuổi anh khỏi ngưỡng cửa với những lời nguyền rủa vì đã đào bới tung tích của mình, anh vẫn sẽ làm điều đó. Để minh oan cho sai lầm! Để đền bù theo một cách nào đó tất cả những gì anh đã nhận được từ gia đình này—việc học hành của anh, sự xa hoa từng đi kèm trong những năm tháng tuổi trẻ, sự vung vãi của sự sung túc và thoải mái ban phát cho anh bởi một người, nói đúng ra, không hề có quyền tước đoạt dù chỉ một đồng vương miện hay pistole nào từ khối tài sản của gia tộc ấy. Anh sẽ làm điều đó! Để minh oan cho sai lầm!

“Nơi nào,” anh nói, cho gọi người quản gia maître d’hôtel người ngay lập tức xuất hiện trước mặt anh, khoác trên mình bộ trang phục màu đen chỉnh tề, “nơi nào, ông có biết Madame de Maintenon hiện đang ở đâu không?”

“Tôi không rõ, thưa ngài, trừ phi là ở St. Cyr. Bà ấy thường xuyên lui tới đó; hầu như ở hẳn đó luôn.”

“Ông có thể dò hỏi giúp tôi được không?”

“Tôi sẽ cố gắng hết sức, thưa ngài.”

“Nếu được thì tốt quá.”

Chính là bà ta—sau những suy ngẫm trong đêm—là người mà anh quyết định sẽ tìm đến. Tìm đến bà ta, dẫu thừa biết rõ ngay cả khi làm thế rằng khả năng anh thu nhận được bất kỳ thông tin nào là mong manh đến nhường nào. Chẳng phải người phụ nữ đang nằm chết ở trên lầu kia đã nói rằng bà ta, cùng với những kẻ khác, sẽ không bao giờ hé răng hay sao?

Chỉ là không hoàn toàn với mong muốn thu thập thông tin mà anh chuẩn bị tìm gặp bà ta. Thay vào đó, có lẽ, là để tình nguyện cung cấp một vài thông tin, để nói cho bà ta biết rằng anh biết bí mật về cách mà sự tồn tại của Cyprien de Beauvilliers đã bị phớt lờ suốt bao nhiêu năm; để xem liệu có chút khả năng nào lay chuyển bà ta giúp đỡ trong hành động đòi lại công lý này không.

Bà ta được một số người ca tụng là nữ tì được Chúa chọn ở nước Pháp, là một người phụ nữ đang nhanh chóng đưa một vị vua suy đồi, một triều đình suy đồi, một đất nước suy đồi bước vào con đường tốt đẹp hơn—con đường dẫn đến ơn cứu rỗi.

Chắc chắn, chắc chắn là bà ta sẽ không đồng lõa trong hành động bất công quái đản này, không trở thành kẻ tòng phạm trong một lời dối trá quái đản như thế.

Vừa qua khỏi Versailles là đã gần đến St. Cyr, con chiến mã mà Martin Ashurst đã ra lệnh chuẩn bị sẵn sàng từ sáng hôm đó chở người kỵ sĩ băng qua quãng đường một cách dễ dàng và thoải mái. Gần đến nơi, nhưng vẫn còn cách một league, thế nên người thanh niên lại bắt đầu thu gom lại những suy nghĩ của mình trước khi khoảng cách đó bị thu hẹp. Sắp xếp lại trong tâm trí cách thức mà anh sẽ tiếp cận “Madame”, nếu bà đồng ý tiếp kiến anh.

Sau khi suy tính kỹ càng, sau khi ghi nhớ, hoặc có lẽ nên nói là không bao giờ quên rằng những gì anh chuẩn bị làm có thể đẩy anh vào muôn vàn hiểm nguy đến mức sinh mạng của anh không đáng giá bằng một ngày—không, thậm chí là một giờ—anh đã quyết định rằng mình sẽ thật thành thật và thẳng thắn—đúng vậy, thành thật và thẳng thắn—trước người phụ nữ hiện là vợ vua, người phụ nữ nắm giữ số phận của tất cả mọi người ở Pháp trong lòng bàn tay hệt như cách chúng nằm trong tay vua Louis.

Anh sẽ nói rõ những gì anh biết, hoặc nghĩ rằng mình biết; sẽ tìm kiếm sự xác nhận về hiểu biết đó từ chính con người mà anh quyết định, nếu có thể, sẽ xâm nhập vào dinh thự và diện kiến trước mặt.

Nếu bà đồng ý tiếp kiến anh!

Chỉ là—liệu bà có đồng ý không?

Anh biết rằng theo mọi lời đồn đại, thậm chí qua những lời bàn tán lọt tai đến tận London, nơi bà là đề tài bàn tán sôi nổi không chỉ trong giới chính trị mà cả giới chung, việc xin được một buổi yết kiến bà cũng khó khăn chẳng kém gì việc gặp chính Le Dieudonné; rằng ngoại trừ một số ít người, không ai ngoài vòng tròn ưu tú của hoàng gia, những kẻ thân tín của bà và giới tăng lữ của riêng bà, có thể đặt chân đến trước mặt bà. Không phải anh đã từng nghe người ta nói rằng ngay cả những kẻ được bà ban ân huệ cũng không bao giờ có thể diện kiến được bà sao? Rằng những sủng thần đặc biệt của bà, Nữ công tước du Maine, những Thống soái lừng lẫy Villars, Tallard và d'Harcourt, chỉ có thể yết kiến bà với vô vàn khó khăn? Và đó là những người bạn của bà, còn anh—bà hoàn toàn có thể coi anh là kẻ thù.

Dẫu vậy, anh vẫn quyết tâm gặp cho bằng được nếu có thể.

Người họ hàng quá cố của anh từng là bạn của bà, chắc chắn tấm hộ chiếu của anh nằm ở đó—trong mối quan hệ ấy.

Anh đến cổng ngoài của St. Cyr đúng lúc chiếc đồng hồ đặt cao trên đó điểm mười hai tiếng, và khi cất lời hỏi một tên gia nhân mặc trang phục giản dị đang đứng bên cánh cổng nửa mở dẫn vào khoảng sân trong xem “Madame” có tiếp khách không—liệu anh có được phép diện kiến bà không?

Thế rồi, thoạt đầu anh đã sợ rằng mình thực sự đã thực hiện một chuyến đi công cốc, bởi vì người gia nhân nghiêm nghị và đúng mực ấy lại lộ ra trên gương mặt vẻ ngạc nhiên sâu sắc đến thế trước thỉnh cầu của anh, một vẻ sững sờ trống rỗng khiến anh nghĩ rằng câu trả lời sắp thốt ra từ môi gã chẳng thể là gì khác ngoài một lời từ chối thẳng thừng.

“Madame,” gã đáp, tuy nhiên bằng một giọng điệu vô cùng cung kính, “không tiếp bất kỳ ai nếu không có lịch hẹn trước. Nếu monsieur có lịch hẹn đó, chắc chắn ngài sẽ được tiếp kiến, hoặc nếu ngài mang theo thông điệp từ Bệ hạ hoặc Công tước du Maine. Bằng không—” và gã nhún vai đầy biểu cảm.

“Tôi không có những thứ đó,” Martin đáp, “cũng chẳng có lịch hẹn nào. Thế nhưng tôi thực sự khao khát được gặp Madame. Tôi là cháu của—của—Princesse de Rochebazon, người vừa qua đời ngày hôm qua. Bà ấy là bạn của Madame. Nếu tôi được tiếp kiến dựa trên lý do đó, tôi sẽ vô cùng biết ơn.”

Ngay lập tức anh nhận ra rằng, hệt như trước đây—ví dụ như trong chuyến hành trình từ vùng bờ biển hướng về Paris—giờ đây cũng vậy. Cái tên đó, mối quan hệ của anh với gia đình vĩ đại và lừng lẫy ấy, đã mở ra những cánh cửa mà nếu không có nó thì có lẽ đã khép chặt với anh, gạt bỏ hết chướng ngại vật này đến chướng ngại vật khác khi chúng xuất hiện.

Vẻ mặt trên khuôn mặt gã không trở nên cung kính hơn, bởi vì điều đó là bất khả thi, nhưng nó bớt cứng nhắc hơn, bớt không khoan nhượng hơn; rồi gã nói:

“Nếu monsieur không phiền xuống ngựa và bước vào sân trong, tên của ngài sẽ được chuyển đến Madame. Liệu Madame có tiếp ngài hay không thì tôi không thể nói trước được. Madame hiện đang chuẩn bị dùng bữa trưa déjeûner d'après midi. Nhưng tên của ngài sẽ được chuyển đi.”

Do đó, Martin Ashurst cảm thấy rằng ít nhất mình đã tiến thêm được một bước đến gần hơn điều mình mong muốn, liền xuống ngựa, trao lại nó cho một tên nài ngựa được gọi ra, rồi bước vào khoảng sân của lâu đài, hay viện mồ côi trường học—như người ta vẫn thường gọi nó. Một cơ sở nơi người phụ nữ kỳ lạ nắm quyền cai quản ở đó nuôi dưỡng, giáo dục và đôi khi ban tước vị cho các tiểu thư dòng dõi quý tộc và danh gia vọng tộc mà bà cho rằng mình có chút trách nhiệm phải đền đáp.

Thế rồi anh nghĩ khoảng sân này được xây dựng mô phỏng theo một khu vườn nhiệt đới hoặc nhà kính nào đó, bởi vì cái nóng trong này thật ngột ngạt do sự cách ly hoàn toàn với không khí bên ngoài—một cái nóng khủng khiếp đến mức những loài ngoại lai quý hiếm mọc trong chậu ở đây hệt như chúng đang mọc trên đất của những vùng đất xa xôi ấy, đáng chú ý nhất là xứ Siam, từ nơi đó chúng được mang đến bởi các nhà truyền giáo như món quà dâng lên vị nữ chúa toàn năng của họ. Sau đó anh chợt nhớ ra rằng trong số những điều kỳ lạ đặc trưng của người phụ nữ này chính là tình yêu dành cho sự ấm áp và lòng căm ghét không khí trong lành—có lẽ là chủ đề duy nhất mà bà không đồng quan điểm với vua Louis. Và khi ngồi đó trong bầu không khí ấm áp, bệnh hoạn, chờ đợi xem mình sẽ nhận được sự tiếp đón nào, nếu có, anh tự hỏi làm sao nhà vua—người vốn nổi tiếng với tình yêu dành cho những ô cửa sổ mở toang và những luồng gió mát thổi qua những khu rừng và lâu đài của các cung điện—lại có thể sống từng ấy thời gian trong bầu không khí tù túng và ngột ngạt luôn bao quanh người vợ của mình.

Trong lúc anh đang trầm ngâm như vậy, một quý bà lớn tuổi tiến về phía anh, đi trước là người gia nhân vừa tiếp đón anh—một người phụ nữ mặc toàn bộ trang phục màu đen, mà thoạt đầu anh nghĩ có lẽ chính là Madame de Maintenon, và sẽ cảm thấy chắc chắn đó là bà nếu nhân vật mới đến không cúi đầu—thậm chí nhún gối chào anh—khi đến gần, đồng thời cất giọng với vẻ cung kính lịch sự mà anh khó lòng nghĩ rằng một người có địa vị cao sang như người vợ không được thừa nhận của nhà vua lại có thể dùng.

“Madame sẽ tiếp monsieur,” người phụ nữ này nói rất điềm tĩnh, bằng giọng nói dịu dàng, gần như vô hồn, “nếu ngài đi theo tôi. Hơn nữa bà ấy sẽ rất vui nếu ngài dùng bữa trưa déjeûner cùng bà ấy.”

“Đó là Mademoiselle Balbien,” người gia nhân giới thiệu bà cụ này, “người hầu cận được Madame yêu quý nhất.” Ngay lập tức Martin cúi đầu chào bà với một vẻ uyển chuyển mà bà, dù có thể chỉ là “người hầu cận”, vẫn đáp lễ lại một cách tự nhiên hệt như thể cuộc đời bà trôi qua chốn triều đình từ thuở ấu thơ đã quên lãng.

“Monsieur có lẽ đã từng nghe nói về tôi,” bà cụ líu lo vui vẻ trong lúc ra hiệu cho Martin đi theo mình, miệng mỉm cười khi nói. “Princesse de Rochebazon biết rất rõ về tôi—than ôi, tội nghiệp vị phu nhân ấy, vậy mà người đã qua đời!”

Vâng, Martin đã từng nghe nói về bà, và từ người dì của anh, cũng như từ những người khác. Từng nghe kể về lòng trung thành sâu sắc của bà đối với người phụ nữ hiện không chỉ cai trị nước Pháp mà còn cai trị cả vị vua nước Pháp—từng nghe kể rằng, thực ra De Maintenon đã có thể chết từ nhiều năm trước vì đói khát, vì sự nghèo khổ bần cùng tột độ, nếu không nhờ có sinh linh trung thành này. Từng nghe người dì kể lại khi có hứng bàn chuyện phiếm, về việc Nanon Balbien đã đưa người góa phụ của Scarron về căn gác mái của mình sau cái chết của nhà thơ phá sản và nghèo túng; đã chia sẻ chiếc giường và bữa ăn hằng ngày của mình—thường chỉ là một con cá trích muối và ít bánh mì—với người phụ nữ hiện đang nắm toàn quyền lực ở nước Pháp; nhờ đó đã cứu mạng bà và ngăn cản bà gục ngã trước cái chết cóng, sự nghèo đói và đói khát. Anh cũng biết rằng có những người ở Pháp nói rằng bằng cách làm như vậy, Nanon Balbien đã vô tình phạm phải tội ác lớn nhất, tội ác tồi tệ nhất đối với đất nước này. Rằng thà bà cứ để đối tượng được cứu rỗi ấy chết gục bên cống rãnh góc đường còn hơn là bảo toàn tính mạng cho bà ta, để rồi nuôi dưỡng con độc xà hút máu người của nước Pháp và tất cả những gì thuộc về nó.

Vẫn tiếp tục đi theo người phụ nữ lớn tuổi này, qua những hành lang cũng bị chặn đứng không khí hệt như khoảng sân có mái kính mà họ vừa rời khỏi—những hành lang mà trong các hốc tường đặt những bức tượng bán thân bằng thạch cao của các vị thánh, và một bức tượng của chính Chúa Tể được thắp ngọn đèn thiêng phía trên—Martin Ashurst tiếp tục bước đi, cho đến khi cuối cùng anh và người dẫn đường đến gần một cánh cửa gỗ mun khổng lồ với tay nắm cửa bằng bạc nguyên khối chạm trổ hình đầu thiên thần—bên ngoài cánh cửa ấy đứng bốn vị quý bà chờ đợi, tất cả đều mặc trang phục màu đen, không ai còn trẻ, và chỉ có một người trông tạm ổn, nhưng anh đoán họ đều là những phụ nữ mang dòng máu lâu đời và cao quý nhất nước Pháp, và phỏng đoán của anh hoàn toàn chính xác. Ba trong số họ là con gái của các bậc quyền quý bậc nhất, một người là con gái của một vị vương gia—nhà De Rohan.

“Mademoiselle de Rochechouart,” người dẫn đường của Martin nói, “đây chính là vị khách. Xin cô hãy dẫn ngài ấy vào diện kiến Madame?” và bà lùi lại, trao lại vị khách cho người phụ nữ mà bà vừa cất tiếng gọi.

“Mời ngài, thưa monsieur,” vị tiểu thư đó nói, giọng mềm mại và trầm ấm, “hãy đi theo tôi.”

Khoảng khắc sau, anh đứng trước người phụ nữ kỳ diệu ấy, người phụ nữ theo đạo Tin Lành sinh ra trong nhà tù, giờ đây lại là một kẻ sùng đạo cực đoan và là vợ của vua. Thế nhưng Martin lúc ấy chỉ nhớ đến những lời của người họ hàng quá cố: “Madame biết rõ điều đó.” Anh cũng nhớ lại cách bà nói về người phụ nữ này rằng bà là kẻ sẽ không bao giờ hé răng.

Anh suýt nghĩ rằng bà vừa mới đứng dậy từ chiếc bệ quỳ prie Dieu đặt dưới một bức tượng khác của Chúa Cứu Thế được đặt trong hốc tường ở đây, hệt như người bạn đồng hành của nó ngoài hành lang; rằng bà vừa bận rộn cầu nguyện trong lúc chờ đợi thời khắc anh được dẫn đến diện kiến. Anh đã nghĩ vậy, nhưng rồi lại hoài nghi. Bởi vì nếu bà biết rõ, nếu bà đoán trước được mục đích chuyến đi của anh, liệu bà, ngay cả bà, kẻ mang tiếng là chiếc mặt nạ của sự dối trá và lừa bịp tự tôn này, lại có thể quỳ gối cầu nguyện vào một khoảnh khắc như thế hay sao? Hay là—bởi vì anh cũng suy nghĩ như thế trong khoảnh khắc chớp nhoáng đó—bà đang tìm kiếm sự chỉ dẫn, nài xin Chúa thanh tẩy và làm trong sạch trái tim mình, ban cho bà ân sủng để cất lời và phơi bày sự thật?

Thế nhưng lúc này bà đang đứng đó điềm tĩnh, đứng thẳng người, bất chấp sáu mươi lăm năm tuổi đời, đang chờ đợi anh được dẫn đến trước mặt mình, chờ đợi bước chân anh tới. Tuy nhiên không hề tỏ vẻ thách thức hay ngạo mạn—chỉ là đang chờ đợi.

Những lời thì thầm của Mademoiselle de Rochechouart đóng vai trò giới thiệu; cái cúi đầu cung kính của Martin Ashurst thay cho lời chào, đoạn bà cất tiếng:

“Những giọt nước mắt, những lời cầu nguyện, những lời khẩn cầu của tôi dành cho Aurore de Rochebazon,” bà nói—và anh ngạc nhiên vì giọng nói của bà lại trầm và ngọt ngào đến thế, trong khi anh đã tưởng tượng, chẳng biết vì lý do gì, rằng nó phải gay gắt và cay đắng—“đã được dâng lên rất nhiều lần kể từ khi tôi nghe tin bà ấy qua đời. Monsieur, tôi coi việc ngài cưỡi ngựa từ Paris đến đây thăm tôi là một ân huệ mà ngài dành cho tôi. Chắc chắn ngài biết rằng tôi sẽ được an ủi phần nào khi nghe về phút lâm của bà ấy. Có phải vậy không, thưa ngài?”

“Phần nào thì đúng là như vậy, thưa phu nhân. Tuy nhiên, nếu ngài rộng lòng tha thứ, vẫn còn những vấn đề khác mà tôi khẩn khoản xin phép được thưa chuyện cùng ngài, nếu tôi được ngài cho phép.”

“Ngài sẽ được toàn quyền lên tiếng tùy theo ý muốn. Tuy nhiên, trước tiên, ngài đã cưỡi ngựa đường dài từ Paris tới đây. Hơn nữa, đây cũng là giờ ăn trưa của tôi. Thưa ngài,” và bà đưa bàn tay đeo găng lụa ra, “xin hãy cho tôi vịnh tay ngài.”

Và vừa vịnh lấy tay anh, bà dẫn anh qua một cánh cửa treo rèm dày bước vào một căn phòng bên cạnh. Căn phòng đó được trang hoàng ảm đạm, tối tăm, và có phần u ám bởi những món đồ nội thất bằng gỗ mun, có một chiếc bàn bày dọn cho hai người. Trên bàn còn có một chiếc cồng bằng bạc. Và điểm xuyết duy nhất cho sự u ám xung quanh chính là một chiếc lọ hoa épergne sang trọng đặt trên bàn, chứa đầy ắp những loại quả ngon ngọt—đào, nho lựa chọn, và xuân đào.

Ban đầu Madame không nói gì, hoặc nói rất ít với Martin Ashurst ngoài những câu xã giao thông thường của một nữ chủ nhà lịch sự đối với một vị khách lạ; hơn nữa, Mademoiselle de Rochechouart và một nữ gia nhân luôn túc trực, người trước đứng sau ghế của nữ chủ nhân và chỉ dẫn người sau bằng một cái liếc mắt. Nhưng cuối cùng bữa trưa cũng đi đến hồi kết, bữa ăn với ít món nhưng cực kỳ tinh tế đã hoàn tất, và hai chiếc tách nhỏ không có quai đựng cà phê (thứ mà Madame de Maintenon không bao giờ bỏ qua sau bất kỳ bữa ăn nào) được đặt trước mặt nữ chủ nhân và vị khách. Khi đó họ mới ở một mình.

“Giờ thì,” bà nói, đôi mắt sâu thẳm dán chặt vào Martin, “giờ thì hãy kể cho tôi nghe về những phút lâm của Aurore de Rochebazon đi. Kể cho tôi nghe tất cả—tất cả—những lời trăn trối cuối cùng của bà ấy. Hy vọng đó là những lời của một người đã được thanh thản.”

Giọng bà dịu dàng và trầm ấm khi nói, thế nhưng mức độ bình tĩnh chẳng kém gì người đàn ông đang ngồi trước mặt khi anh đáp lời:

“Thưa phu nhân, chính vì muốn kể cho ngài nghe về những lời trăn trối cuối cùng của bà ấy nên tôi mới tìm đến diện kiến ngài. Thế nhưng, than ôi—”

“Than ôi!” bà lặp lại nhanh chóng. “Than ôi! Sao ngài lại nói thế? Than ôi—là sao?”

“Những lời cuối cùng của bà ấy không phải là của một người ra đi trong thanh thản. Thay vào đó, là lời của một người có phút lâm không hề bình yên; của một kẻ lú lẫn—mất trí—hoặc trong những giờ phút cuối đời đã vô tình tiết lộ một bí mật đáng lẽ ra phải được phơi bày từ lâu lắm rồi.”

Khuôn mặt trắng ngà của người nghe không hề trắng hơn khi anh nói, trên má bà cũng chẳng hề có chút máu nào hồng lên. Không hề có dấu hiệu nào cho thấy trong tâm trí của người phụ nữ mang vẻ ngoài và trái tim lạnh giá tựa cẩm thạch này lại tồn tại bất kỳ sự hiểu biết nào về bí mật được tiết lộ đó, hoặc chỉ có duy nhất một dấu hiệu như thế. Một cái nhìn mờ đục hơn từ đôi mắt trũng sâu, hệt như một lớp màng vừa kéo lên che khuất chúng khỏi người đang nhìn bà. Rồi bà nói:

“Chắc chắn là bà ấy lú lẫn rồi. Mất trí, như ngài vừa nói.”

“Không đâu, thưa phu nhân. Bởi vì bà ấy để lại đằng sau mình những bằng chứng—những bức thư—làm chứng cho—”

“Điều gì?”

“Rằng dì tôi không phải là Princesse de Rochebazon. Rằng, thay vào đó, bà và chồng mình đã soán đoạt một vị trí chưa bao giờ thuộc về họ. Rằng một sai lầm lớn lao đã được gây ra, và nó phải, nó sẽ được minh oan.”

“Bởi ai?”

“Bởi tôi, với sự giúp đỡ của Chúa.”

* * * * * * *

Đêm đang buông xuống khi anh cưỡi ngựa trở về Paris và tiến vào thành phố qua cổng phía Tây, rẽ hướng đi về phố Rue Champfleury.

Thế nhưng, không một tiếng thách thức nào của lính canh ở cửa khẩu, không một thứ âm thanh ồn ào nào bên trong khi anh đã bước chân vào thành phố, cũng chẳng phải đám đông đang chờ đợi bên ngoài nhà hát để xem vở diễn lại vở L'Écolier de Salamanque—tác phẩm của một kẻ khốn khổ mục nát từng là người chồng đầu tiên của người phụ nữ bí hiểm mà anh vừa diện kiến ngày hôm đó—có đủ sức lay chuyển anh khỏi dòng suy nghĩ, hay xua tan khỏi ký ức những lời nói cuối cùng của bà ta:

“Ngay cả khi tất cả những điều này là sự thật, ngài cũng sẽ không bao giờ tìm thấy ông ta. Ngay cả khi ông ta còn sống, ngài cũng sẽ không bao giờ thành công.”

“Nào,” Martin nói với vị mục sư đang run rẩy, “nào. Chúng ta có thể làm điều gì đó, ngăn chặn một thảm kịch khủng khiếp nào đó. Ông thuộc về đức tin của họ. Họ sẽ lắng nghe ông,” và anh chỉnh lại dây đeo kiếm porte épée, ra hiệu cho ông lão đi theo mình.

“Không phải cậu! Không phải cậu!” người kia thì thầm, run rẩy. “Không phải cậu! Cậu không biết chuyện gì sẽ giáng xuống đầu mình nếu cậu nhúng tay vào chuyện này đâu.”

“Đúng, là tôi. Tôi cũng phải đi. Tôi cũng là một tín đồ Tin Lành hệt như họ. Tôi nói cho ông biết, Mục sư Buscarlet, tôi sẽ không đeo chiếc mặt nạ này nữa. Nào. Lắng nghe kìa! Có tiếng súng. Nào. Chúng ta chẳng làm gì được ở đây cả. Không cứu được người Huguenot cũng chẳng cứu nổi phe Công giáo.”

“Tôi quỳ gối nài xin cậu hãy dừng lại,” ông lão nói, ngã sụp xuống chân Martin, “quỳ gối nài xin. Cậu không biết mình đang làm gì đâu. Hãy nghĩ đi, hãy nghĩ đi! Nếu những kẻ này nổi dậy thì tệ lắm cũng chỉ là người Pháp chống lại người Pháp. Nhưng còn cậu—cậu là người Anh. Và chúng ta lại đang có chiến tranh. Ôi! Tôi cảm thấy buồn nôn vì sợ hãi nếu chuyện đó bị lộ tẩy.”

“Sẽ không bao giờ bị lộ đâu. Tiếng Pháp của tôi cũng sành sỏi như ông, hoặc của họ—thậm chí còn rành rọt hơn họ, vì tiếng của tôi là tiếng Paris còn họ là tiếng dân miền núi. Nghe kìa! Họ lại hát thánh ca về Judah một lần nữa—ngoài ra còn có tiếng súng. Đi với tôi hoặc để tôi đi một mình.” Và anh giật mạnh tay khỏi bàn tay của ông lão.

Thế nhưng anh không đi một mình; ngay khi anh bước chân ra vườn, vị mục sư đã đi theo anh, chạy sát bên cạnh để theo kịp những bước chân hối hả của anh, vừa chạy vừa thì thầm, vừa nài nỉ.

“Hãy hứa với tôi, hứa với tôi đi, Martin,” ông nói, “rằng cậu sẽ không nhúng tay vào bất kỳ cuộc đụng độ nào đang xảy ra, sẽ không tuyên bố thân phận của mình vào tối nay. Ôi, hãy hứa với tôi đi! Hãy nhớ rằng,” và ông hạ thấp giọng run rẩy của mình xuống thấp hơn nữa, “Cyprien de Beauvilliers.”

Được đánh thức lại bởi cái tên đó, nhớ lại sự đền bù của bao nhiêu năm tháng vẫn còn phải thực hiện, sai lầm cần phải được minh oan, hệt như chính anh đã nói, anh cũng hạ giọng xuống, đáp rằng: “Tôi hứa. Tối nay tôi sẽ không làm gì cả.”

Thế là họ cùng nhau bước đi dọc con phố, bàn tay Buscarlet nằm trong tay Martin, cả hai cùng liếc nhìn những khung cửa sổ đóng kín của những ngôi nhà lợp tranh và nhìn thấy ánh đèn bên trong, với những khuôn mặt tái mét sau lớp kính mica và đôi mắt tối sầm lấp ló sau rèm cửa, nhưng không một bóng người ló dạng. Mệnh lệnh ở yên trong nhà đang được tuân thủ triệt để.

Trên suốt con phố (chỉ có duy nhất một con phố) không một bóng người; nếu không có sự hỗn loạn ở cuối đường, nơi dòng sông Le Tarn cuồn cuộn chảy dưới ba cây cầu nhỏ, cùng những đốm lửa lóe lên phụt ra từ những khẩu súng hỏa mai và súng cạc-bin từ cửa sổ của “ngôi nhà bên cầu,” bên dưới những ngọn lửa dữ dội và dày đặc hơn cuồn cuộn bốc lên từ dưới mái hiên ngôi nhà đó, họ hẳn đã tưởng đây là một ngôi làng hoang vắng hoặc chỉ có người chết sinh sống.

Thế nhưng bài thánh ca trang nghiêm lại vang lên khi họ đến gần ngôi nhà đó hơn, nhưng lần này hòa lẫn với một thứ âm thanh trầm đục hơn chính nó—tiếng đập của những thân cây lớn vào cửa, tiếng reo hò của ngọn lửa đang bùng lên từ ngôi nhà cháy, tiếng súng từ các ô cửa sổ, và những tiếng thét lớn phát ra từ bên trong chính ngôi nhà.

“Các ngươi là ai?” một kẻ to lớn thét lên khi họ bước vào đám đông, “Công giáo hay Tin Lành? Con của Chúa hay của Quỷ dữ? Trả lời, hoặc—” rồi ngưng bặt khi thấy Buscarlet vẫn đang nắm tay Martin; dừng lại và lầm bầm, “Xin lỗi, thưa cha; trời tối quá tôi không nhìn thấy hay nhận ra. Dù sao thì cũng xin hãy rời đi; hãy tìm một nơi an toàn hơn. Tên khốn này đang cho giấu đầy lính đánh thuê của De Broglie trong nhà để bắn vào chúng ta và giúp đỡ hắn. Ôi, Chúa các Đạo Binh, ngài sẽ để chúng giúp đỡ một kẻ như hắn sao?”

“Các ngươi sẽ—bọn chúng sẽ làm gì?” Martin hỏi.

“Giải cứu các tù nhân. Nếu hắn kháng cự, hãy giết hắn. Chúng ta đã phải chịu đựng quá đủ rồi.”

“Không, không,” Buscarlet nói, “không được phép làm thế. Không được phép phạm tội giết người; hoặc nếu có phạm phải, thì không được làm từ phía chúng ta. Hãy để việc đổ máu là việc của bọn chúng—”

“Đã quá đủ lâu rồi,” tên người Cévenole đáp lại một cách cứng rắn, đôi mắt lóe lên. “Đã quá đủ. Giờ đến lượt chúng ta. Kinh thánh đã dạy gì nào? ‘Mắt đền mắt, răng đền răng.’ Cứ thế đi! Phe Công giáo đã đổ máu—máu của chúng ta—như nước; giờ thì hãy để bọn chúng tự lo lấy thân. Cha thừa biết rằng những kẻ bị áp bức đã nổi dậy rồi. Cuối cùng thì cũng đến ngày này!”

“Xin Chúa cứu rỗi chúng ta!” Buscarlet thốt lên, vắt hai tay vào nhau.

“Phải, xin Chúa cứu rỗi chúng ta! Thế nhưng ngay cả Ngài cũng không thể trả lại cho chúng ta những người đã chết—những kẻ từng bị treo xác trên cầu ở Montpellier, Nîmes, Anduse, thậm chí ngay trên cây cầu Montvert này. Có thứ thuốc nào xoa dịu cho những đứa con gái của chúng ta bị quất roi đến chết dọc đường phố, những đứa con trai bị đày ra chiến thuyền mà không cần qua xét xử, những vị mục sư—anh em của cha—bị tra tấn bằng bánh xe, bị thiêu sống trên giàn hỏa thiêu? Chúng ta đã nổi dậy rồi; mọi chuyện sẽ không kết thúc ở đây đâu. Vị vua độc ác và vĩ đại đó vẫn đang ngồi trong cung điện trắng lệ lẫy của hắn, với người tình cải đạo ở bên cạnh; bà ta nay đã già, thế nhưng bà ta sẽ không trốn th—”

Hắn lảo đảo khi đang nói, dang rộng hai tay, rồi ngã nhào xuống đất theo tiếng một loạt đạn súng hỏa mai mới vang lên. Lính đánh thuê của De Broglie vừa nã một loạt đạn nữa từ cửa sổ nhà linh mục, và một viên đạn đã xuyên thủng trái tim hắn.

“Nào,” Martin nói, “nào. Chúng ta chẳng làm gì được ở đây cả. Tôi không thể rút gươm ra lúc này. Chẳng ích gì khi bị tàn sát ở đây. Hãy lên cầu; ở đó không có cửa sổ nào hướng ra ngoài cả.”

Vừa dìu vừa kéo ông lão bất hạnh, anh lách qua đám đông những kẻ bao vây vẫn đứng bên ngoài ngôi nhà, một số vẫn đang cất tiếng hát thánh ca và ngợi ca, trong khi di chuyển giữa họ là những kẻ được ơn trên soi sáng, các nhà tiên tri—những kẻ bị cơn cuồng tín tôn giáo làm cho mụ mị và bị sự bức hại làm cho điên cuồng đến mức họ thực sự tin rằng mình được Thiên Chúa ủy thác chỉ đạo và dẫn dắt những người khác.

Hơn nữa, giữa đám đông những nông dân tức giận này—một số người đã ngã xuống hoặc lảo đảo bước đi khi những loạt đạn mới phát ra từ ngôi nhà—còn có ba người vừa được giải cứu từ bên trong đó ra. Một người, lưng gập đôi vì quãng thời gian dài bị nhốt trong cùm, chính là Masip, người mà Buscarlet từng nhắc tới. Người thứ hai là một thiếu nữ chưa tròn mười sáu tuổi, cứ hét lên: “Lưng tôi, lưng tôi ơi, lạy Chúa, lưng tôi!” nếu có ai chạm vào người. Cô đã bị quất roi hằng ngày bởi vì từ chối cải đạo, bằng những sợi dây thừng tẩm nhựa hắc ín được để khô cứng lại trước khi vị linh mục dùng đến chiếc roi. Người thứ ba là một ông lão không thể đứng vững, với một cánh tay bị gãy.

Lên đến cầu, Martin và Buscarlet chứng kiến thêm một cảnh tượng kinh hoàng mới.

Mái nhà đã bốc cháy. Từ giữa những bức tường và phần mái hiên lợp tranh nhô ra, những bọt lửa và cụm khói bốc ra, lao về phía phần tranh khô, mỗi lưỡi lửa bập bùng cháy cao hơn cho đến khi cuối cùng những sợi rơm bắt đầu đỏ rực và lấp lánh, rồi bén lửa và bùng cháy. Và trên mái nhà đang nghiêng dốc có một kẻ đang co ro núp, gót chân ấn chặt vào lớp rơm khô và sậy để tránh bị trượt ngã xuống khu vườn bên dưới, trong khi đôi tay hắn cuống cuồng quấn một sợi dây thừng màu trắng quanh ống khói trong khi một kẻ khác cũng đang bám vào mái nhà đưa cho hắn.

Đó là vị linh mục và tên đầy tớ.

“Giá mà chúng ta cứu được bọn họ,” Buscarlet thì thầm, “giá mà cứu được họ! Lấy ân báo oán, lấy lòng từ bi và thương xót của người Kitô hữu mà đối xử với sự tàn ác của hắn. Ôi, giá mà chúng ta làm được!”

“Chẳng có gì cứu nổi họ đâu,” Martin đáp lại, quan sát hành động của những kẻ đó trong ánh lửa bập bùng từ bên dưới và cả trong ánh trăng đang lên nhanh chóng. “Không gì cả. Chúng đã tiêu đời rồi. Nếu ở lại đó chúng sẽ bị thiêu sống; còn nếu trốn xuống thì chỉ có đường bị bắt; hơn nữa nếu bị phát hiện lúc này, đám đông bên dưới sẽ bắn chúng như bắn chim trên mái nhà. Tất cả những kẻ ở trong ngôi nhà đó đều tiêu đời rồi—tất cả! Cả lũ lính nữa!”

Anh đã đoán đúng. Cả hai kẻ đó đều nắm chắc cái chết.

Tức giận vì những loạt đạn liên tiếp của đám lính De Broglie khiến thêm hai người nữa thiệt mạng, lại bị kích động bởi hình ảnh những nạn nhân của vị linh mục—một số đang nằm bẹp dưới đất vì không thể đứng vững—những kẻ bạo loạn quyết định chấm dứt hành động trả thù đầu tiên của chúng. Từ nhà nguyện gần đó—nơi chúng cũng đã phá cửa xông vào—chúng khiêng những chiếc ghế dài mà các tín đồ thường ngồi, cùng cả lan can bàn thờ và bục giảng, chất đống chúng vào đại sảnh vuông cổ kính của ngôi nhà, qua đó làm mồi cho ngọn lửa thêm bùng cháy. Và từ các phòng sinh hoạt trong ngôi nhà đó, chúng khiêng đồ đạc ném vào lửa, không quên cả những chiếc đệm rơm mà lũ lính mang theo khi vị linh mục xin sự chi viện từ Nîmes vì sợ bị tấn công, nói rằng chúng ngủ trên đó hằng đêm.

Ngôi nhà đã bị phán quyết tiêu diệt.

Tê liệt vì sợ hãi, hoảng loạn và kinh hoàng, Buscarlet không thể chứng kiến cảnh tượng đó thêm nữa. Mái tóc trắng bay phần phật trong gió đêm, ông lao vào giữa đám đông người Camisards, thét lên đòi họ tỏ lòng thương xót, nài nỉ họ dừng tay, khẩn cầu họ quên đi những đau khổ trong quá khứ để cứu lấy vị linh mục và tất cả những ai bên trong ngôi nhà. Thế nhưng lời kêu gọi của ông không lay chuyển nổi dù chỉ một trái tim.

“Tránh ra, ông già,” một trong những nhà tiên tri được ơn trên cất tiếng, “tránh về giường mà ngủ đi. Giờ khắc của sự thương xót đã qua rồi; những tôi tớ của Chúa đã nổi dậy. Hãy đi mà rao giảng cho đàn bà con trẻ; hãy để chúng tôi, những chiến binh của loài người, tự giải quyết với nhau,” và vừa nói, ông vừa kéo Buscarlet ra khỏi đám đông, đồng thời bảo Martin phải cẩn thận kẻo nhúng tay vào.

Người sau suýt chút nữa đã làm thế. Vốn là một tín đồ Tin Lành, trong lòng mang sẵn sự căm ghét đối với những tàn ác mà anh biết phe Công giáo gây ra ở vùng Languedoc này—những tàn ác vốn bị lên án, quả thực vậy, bởi chính nhiều đồng đạo Công giáo của họ vì chúng quá khủng khiếp—anh vẫn khó lòng kiềm chế tay mình khỏi chuôi kiếm, khó lòng kìm nén ý định xông vào ngôi nhà đang cháy để tìm cách cứu mạng Du Chaila.

Bởi vì lúc này hồi kết đã rất cận kề. Nếu kẻ đó không được cứu sớm thì hy vọng cuối cùng của hắn sẽ vụt mất. Bọn lính đã bắn những phát đạn cuối cùng, túi đựng thuốc súng và hộp đạn của chúng đã cạn khô, chúng đang tìm cách tẩu thoát, kẻ thì nhảy qua những cửa sổ tầng dưới—may mắn cho chúng là được bố trí ở đó—lao xuống dòng sông nhỏ rồi bơi qua bờ bên kia; kẻ thì lao ra đám đông người Cévennes hung hãn để rồi bị lưỡi hái và liềm gặt đâm gục xuống đất, hoặc may mắn hơn là thoát thân với những vết thương trên người. Chẳng còn lại ai trong ngôi nhà đang cháy ngoài vị linh mục và tên đầy tớ. Mọi ánh mắt đều đổ dồn vào kẻ thứ nhất, đám đông lùi xa hơn khỏi tòa nhà để có góc nhìn rõ hơn về phần mái nhà nơi họ có thể thấy hắn vẫn đang co ro, hoặc di chuyển dọc theo cây cầu để quan sát số phận của hắn rõ hơn. Và chúng hả hê với điều đó—những người nông dân khốn khổ cuối cùng đã vùng lên, những con sâu cái kiến bị áp bức không được phép tự do hành đạo trên chính quê hương mình, cũng không được phép di cư sang xứ khác để làm điều đó; chúng thỏa mãn sự trả thù trong đêm khởi nghĩa đầu tiên này.

Một tên thiện xạ giơ súng cạc-bin lên ngắm bắn Du Chaila khi hắn đang bám vào mái nhà—có lẽ trái tim hắn vẫn chưa hoàn toàn bị bóp méo hay nhuốm màu tàn ác sâu sắc nhất, và hắn muốn chấm dứt sự đau đớn của kẻ khốn kiếp đó—nhưng khẩu súng đã bị gạt phắt lên bởi nửa tá bàn tay lực lưỡng. Hàng chục giọng nói giận dữ gầm lên:

“Đừng cứu hắn, đừng cho hắn một cái chết dễ dàng. Hãy nhớ lại số phận của các anh em chúng ta, cha ông chúng ta trên giàn hỏa thiêu, lưng của những đứa con gái chúng ta rách tươm rớm máu. Hãy nhìn Fleurette đang nằm kia dưới chân các người; hãy để hắn đền tội cho tất cả. Rồi sau hắn sẽ đến lượt những kẻ khác. Vẫn còn rất nhiều kẻ phải trả giá đấy. Baville—ha, Baville!—le Roi de Languedoc, như hắn vẫn được gọi—viện phụ St. Maurice—linh mục xứ Frugéres—ngày mai sẽ đến lượt chúng.”

Và vượt lên trên tiếng gầm rú của ngọn lửa là những tiếng gầm báo thù dâng cao hơn thế; trên tất cả là những bài thánh ca vang lên kể về việc Jehoshaphat khuyên nhủ nhân dân thế nào, Jahaziel tiên tri ra sao, và Chúa các Đạo Binh đã trao kẻ thù vào tay họ như thế nào.

Hồi kết đã cận kề.

Du Chaila, vị linh mục tàn nhẫn nhất vùng Cévennes—kẻ dưới chức danh Thanh tra Truyền giáo Công giáo La Mã ở Languedoc đã suốt mười sáu năm gây ra những tàn ác đối với người Tin Lành mà người ta đồn rằng trong vùng, hắn chỉ có thể học được chúng khi còn làm nhà truyền giáo ở Siam—sắp sửa phải đền tội cho sự nghiêm khắc không thương xót của hắn đối với người khác.

Một phần phần mái hiên che khuất khu vườn lúc bấy giờ đã sụp xuống thành những mảng lớn rơm cháy đen. Chỉ có một trong hai điều sắp xảy ra: hoặc hắn sẽ thiệt mạng trong biển lửa khi mái nhà sụp xuống—sẽ xảy ra chỉ trong vài khoảnh khắc nữa—hoặc hắn phải trốn khỏi mái nhà đó. Và chính lựa chọn thứ hai là điều hắn chuẩn bị thực hiện, có lẽ hy vọng rằng ngay cả lúc này hắn vẫn có thể làm được điều đó mà không bị phát hiện ý đồ.

Do đó, chậm rãi, hắn bò đi từ vị trí đã co ro bấy lâu. Họ có thể thấy tay chân hắn cắm sâu vào lớp tranh rơm sau mỗi động tác. Hắn biến mất khỏi tầm mắt họ, nhưng chỉ trong chốc lát; bởi vì ngay khi hắn rời khỏi phía ngôi nhà nơi những kẻ bạo loạn đang đứng, thì đám bạo loạn đó liền đuổi theo bên dưới lòng đường. Gọn gàng, thành một khối, tất cả cùng di chuyển và hoàn toàn im lặng. Tiếng la hét, tiếng thánh ca của chúng đã dứt; nhưng ngoại trừ tiếng bước chân thì chẳng còn gì báo hiệu cách chúng đang lần theo dấu vết kẻ đó từ bên dưới khi hắn di chuyển bên trên. Hệt như bầy chó săn lần theo dấu vết mà không phát ra tiếng động, lại bám sát không sai một ly, những con chó săn bằng da bằng thịt ấy cứ thế bám sát hắn.

Chúng đi vòng qua ngôi nhà, đứng trên triền dốc dẫn lên cầu. Giữa chúng và ngôi nhà là một hàng rào cây trắc bách diệp rậm rạp, ngăn cách khu vực này với con đường và che khuất các phòng tầng dưới khỏi bụi mùa hè và tuyết mùa đông. Giờ đây, trong đêm tháng Bảy này, hoa bìm bìm, hoa hồng và hoa kim ngân quấn quýt quanh nó, chấm phá lên màu xanh thẫm những đóa hoa mong manh và tỏa hương thơm ngát vào bầu không khí. Và bên trên hàng rào đó, giữa nó và phần mái nhà, kẻ bị phán quyết đang treo lơ lửng vào lúc này, bám lấy một sợi dây làm bằng ga giường bện xoắn lại, chắc chắn được giật ra từ những chiếc giường ở các phòng trên lầu.

Không ai cất lời trong đám đông ấy, không bài thánh ca nào được cất lên. Ngoại trừ tiếng nức nở của Buscarlet và tiếng rên rỉ của Fleurette đang nằm trong vòng tay chị gái, chẳng có âm thanh nào phá vỡ sự tĩnh lặng—chẳng có gì cho đến khi, một giây sau đó, trong lúc tất cả ánh mắt đều ngước lên nhìn dáng người cuồng loạn ấy và ánh trăng chiếu lấp lánh trên tròng mắt họ, một tiếng thét xé rách sự tĩnh lặng và vị linh mục rơi cắm đầu xuống khoảng ba mươi thước vào hàng rào, bật nảy ra khỏi một trong những cột trụ chống đỡ nó cách quãng xuống con đường đầy bụi; rồi nằm rên rỉ ở đó. Sợi dây thừng được bện vội vàng và sơ ngài đã đứt, và trong cú ngã đó, như người ta thấy ngay sau đó, chân hắn đã bị gãy.

“Xin hãy tha cho tôi!” hắn rên rỉ—kẻ chưa từng tha thứ cho ai, dù là đàn ông, phụ nữ hay trẻ em—“xin hãy tha cho tôi!”

Ban đầu không ai đáp lại hắn, không ai lên tiếng. Rồi giữa sự tĩnh lặng, từ môi Pierre Esprit, người đứng đầu trong ba nhà tiên tri, những lời này thốt ra:

“Ngươi đã tiêu đời—xác thịt ngươi ở thế giới này, linh hồn ngươi ở thế giới bên kia.”

“Than ôi!” hắn kêu khóc, “dù ta đã tự đày đọa linh hồn mình xuống địa ngục, lẽ nào các người cũng làm điều tương tự bằng cách sát hại ta sao?”

Những lời nói của hắn chính là bản án tử hình cho chính mình.

Chúng lao vào hắn khi hắn đang nằm đó và cắm những con dao vào cơ thể hắn, một kẻ thốt lên: “Cái này vì mẹ tôi, bị thiêu sống ở Nîmes,” kẻ khác: “Cái này vì cha tôi, bị phanh thây ở Anduse”; kẻ thứ ba: “Cái này vì anh tôi, bị đày ra chiến thuyền ‘Le Réquin’”; kẻ thứ tư: “Cái này vì em gái tôi, Fleurette, đang nằm ở đây.”

Khi người cháu của hắn, Hầu tước du Chaila, sau đó tìm lại được thi thể hắn từ nơi họ bỏ lại, nó chi chít tới năm mươi hai vết thương, trong đó có hai mươi tư vết chí mạng.

“Sự khởi đầu đã được thực hiện,” Pierre Esprit thốt lên. “Không được phép chùn bước. Từ nay về sau tay mỗi người phải tự bảo vệ mạng sống của mình. Giờ thì tiến đánh viện phụ St. Maurice, tiếp đến là linh mục xứ Frugéres. Còn những kẻ vừa được giải cứu khỏi nanh vuốt của tên đó, hãy đưa họ lên núi để tìm sự an toàn. Nào, chúng ta hãy cùng cất tiếng ca tụng Chúa.”

Và dọc theo những sườn đồi và đồng cỏ của những ngọn đồi màu tím bao quanh ngôi làng nhỏ lại vang lên khúc ca của đạo quân Jehoshaphat.

Chẳng mấy chốc chẳng còn lại ai trên con đường đẫm máu ngoài vị mục sư, Buscarlet, đang nằm ngất lịm ở nơi ông ngã xuống, và Martin Ashurst, mặt tái mét đến tận môi đang cố gắng sắp xếp lại các chi của người đã chết vào một dáng vẻ giống con người nhất có thể.

Vào lúc bình minh ló dạng, khi các vì sao đã nhợt nhạt và lụi tàn, và khi ở phía xa, nơi dãy Alps phía đông vươn mình đón ánh ban mai, ánh sáng xám xịt chuyển sang màu vàng hoa thủy tiên báo hiệu ngày mới bắt đầu, Martin dìu vị mục sư trở về ngôi nhà nhỏ của ông.

“Hãy nghỉ ngơi,” anh nói, “nghỉ ngơi đi, và cố gắng chợp mắt. Tôi cầu Chúa cho ông có thể làm được điều đó, sau đêm kinh hoàng này.”

“Thật kinh hoàng!” Buscarlet nói, gục xuống chiếc ghế bành bọc da cũ kỹ mà suốt bao nhiêu năm ông vẫn ngồi thật điềm tĩnh và hạnh phúc dẫu phải sống cô độc. “Một sự kinh hoàng không tưởng tượng nổi!” Rồi một lát sau, ông tiếp lời: “Tôi đã nghĩ—phải, tôi biết—rằng cuối cùng họ sẽ vùng lên và vứt bỏ cái ách tàn ác mà họ phải cúi đầu khuất phục. Dẫu vậy tôi tưởng rằng nó chỉ để giải thoát cho những người theo tôn giáo của chúng ta đang chịu đựng, để ngăn cản những người khác không phải chịu đựng thêm nữa; để đưa ra các điều kiện, dẫu chỉ là những điều kiện cho phép chúng ta tìm kiếm sự bình yên ở những xứ sở xa xôi; chứ chưa bao giờ mơ tới những hành động mà chúng ta vừa chứng kiến đêm qua. Mọi chuyện sẽ kết thúc ở đâu? Và bằng cách nào?”

“Có những kẻ đã lầm bầm trong đám đông đó,” Martin đáp, gương mặt vẫn tái xanh như người chết, “rằng nó có thể không kết thúc cho đến khi họ đứng trước cổng nhà vua Louis—đã ở bên trong đó. Và có những kẻ dường như biết rõ những gì họ đang nói. Những kẻ đã rời xa hàng dặm trời khỏi thung lũng cô lập này bị bao bọc bởi những ngọn núi—những người biết rằng ở mọi hướng và trên mọi biên giới, nước Pháp đang bị tổn thương nặng nề. Bị tàn phế bởi cuộc chiến tranh mới với Tây Ban Nha, các cuộc tấn công nhắm vào biên giới Ý, và cả bởi người Hà Lan ở sông Rhine. Đang chiến đấu quyết liệt với cả đồng bào của tôi ở Bavaria và suốt chiều dài sông Danube, tận biên giới nước Áo.”

Việc Martin Ashurst nhắc đến đồng bào của mình dường như mang lại thêm rắc rối cho ông lão bất hạnh, khơi mào thêm những nỗi kinh hoàng mới trong tâm trí ông; bởi vì trước những lời đó, ông giật mình trên ghế và nhìn chằm chằm vào người thanh niên với vẻ đau khổ vẫn hằn in trên khuôn mặt do những sự kiện trong vài giờ qua mang lại.

“Đồng bào của cậu!” ông lặp lại, nửa mê muội. “Đồng bào của cậu! Phải, phải, les Anglais! Ơn Chúa, chuyện đó chưa bị lộ tẩy, và sẽ không bao giờ bị lộ tẩy rằng cậu là người Anh hay theo đạo Tin Lành đâu. Baville sẽ không tha cho cậu đâu.”

“Baville có lẽ không cần phải biết tôi là người Anh,” Martin điềm tĩnh đáp. “Nhưng có một điều hắn sẽ vô cùng chắc chắn biết được chẳng mấy chốc nữa, khi hắn bắt đầu tiến hành điều tra về những việc đã xảy ra trong đêm qua—cụ thể là, tôi là một tín đồ Tin Lành.”

“Biết chứ!” Buscarlet thốt lên, run rẩy dữ dội hơn trước, hai tay đan vào nhau đầy hoảng loạn hệt như bị bủa vây bởi một nỗi sợ hãi mới. “Làm sao hắn biết được?”

“Tôi sẽ công khai. Chắc chắn, sẽ không che giấu gì cả.”

“Martin, Martin,” ông lão rên rỉ, “cậu điên rồi sao? Cậu xem nhẹ mạng sống của mình đến thế cơ à, khao khát đến thế cái bánh xe tra tấn, giàn hỏa thiêu, muốn có cái đầu của mình trên cây cầu này hệt như những chiếc đầu khác từng phơi bày, đến mức cậu sẽ thừa nhận điều này ư? Martin, vì tình yêu dành cho Chúa, hãy dừng lại đi. Hãy nghĩ xem sự thừa nhận đó sẽ giáng xuống đời cậu những gì.”

“Tôi đã suy nghĩ suốt cả đêm, ngay trong lúc tôi đứng nhìn ngôi nhà của gã đàn ông đó bốc cháy trong lúc hắn trốn trên mái nhà; trong lúc tôi nhìn hắn bị sát hại. Và, suy nghĩ như thế, tôi đã quyết định. Kể từ nay không một thế lực nào trên trần gian, không một nỗi kinh hoàng của cái chết khủng khiếp, của việc bị tàn phế sau khi chết, có thể khiến tôi che giấu, che đậy việc thừa nhận hình thức đức tin mà tôi thuộc về—”

“Than ôi, than ôi! Nó sẽ mang lại cái chết đấy.”

“Có thể lắm. Nếu thế thì phải chấp nhận thôi. Tuy nhiên, tệ nhất thì, tôi không nghĩ mọi chuyện sẽ đi đến mức đó đâu. Tôi là một tín đồ Tin Lành; ở đây, trên đất nước của ông, là một tín đồ Huguenot. Thế nhưng tôi không phải là kẻ đã ra tay sát hại vị linh mục. Tôi sẽ không bao giờ nhúng tay vào máu thịt. Chỉ xin được sống trong bình yên thôi.”

“Than ôi,” Buscarlet lại thốt lên, “đó là tất cả những gì chúng ta từng xin—tất cả! Thế nhưng cậu thấy kết cục rồi đấy. Người phụ nữ thống trị vua Louis không cho phép bất kỳ tư tưởng tự do nào, bất kỳ tôn giáo nào khác ngoài tôn giáo của bà ta; đã đày ải những người Huguenot sang Công giáo La Mã kể từ ngày Sắc lệnh thu hồi được ban hành, đã treo cổ và thiêu sống cũng như bẻ gãy xương những kẻ từ chối cải đạo. Làm sao cậu có thể hy vọng trốn thoát—cậu, kẻ từng đứng giữa đám đông thực hiện hành động đêm qua?”

“Tôi không nhúng tay vào vụ án mạng của hắn. Giá mà cứu được hắn thì tôi đã cứu rồi—”

“Điều đó sẽ không cứu nổi cậu đâu. Martin, cậu phải trốn khỏi đây ngay lập tức. Thoát khỏi nước Pháp. Hãy đi đi khi còn chưa quá muộn.”

“Còn de Rochebazon! Di sản của con cháu ông ta thì sao?”

Ngay khi anh thốt ra những lời đó, quyết tâm ở lại đây bằng mọi giá và trong sự nguy hiểm chết chóc dường như tác động mạnh mẽ đến tâm trí ông lão, làm minh mẫn lại bộ óc vốn bị vẩn đục bởi những sự kiện khủng khiếp trong đêm qua, khơi gợi lại trong ông khả năng nói năng và lập luận rõ ràng, bởi vì với giọng nói chậm rãi nhưng đanh thép, ông đáp:

“Hệt như di sản ấy từng trải qua trước kia, giờ đây nó cũng phải thế. Phải chờ đợi, phải nằm trong trạng thái tạm hoãn. Đây không phải là thời điểm thích hợp để theo đuổi cuộc tìm kiếm của cậu. Không một ý thức công lý nào từ phía cậu đối với một người họ hàng xa có thể đòi hỏi cậu phải hy sinh mạng sống của chính mình, ít nhất là sự tự do của cậu. Hơn nữa, hãy nhớ rằng, ông ta hoặc hậu duệ của ông ta có lẽ không còn ở vùng Languedoc này nữa; có lẽ đang ở cách xa hàng dặm, ở những vùng đất hẻo lánh, theo như cậu biết; thậm chí ngay trên đất nước của cậu, mái nhà của những kẻ bị áp bức kể từ khi James sụp đổ.”

“Họ đã nói ở Geneva rằng không còn nghi ngờ gì nữa khi người đích thực mang dòng máu de Rochebazon đã đến đây.”

“Cứ cho là thế đi,” ông lão đáp lại, lúc này đã điềm tĩnh trước lý lẽ mà ông phải dùng, buộc phải dùng và gióng lên hồi chuông cảnh tỉnh. “Cứ cho là thế—rằng ông ấy đã đến đây. Vâng, đã gần nửa thế kỷ trôi qua rồi. Liệu ông ấy có thể đi đến đâu trong ngần ấy năm tháng dài đằng đẵng đó? Người Huguenot có mặt ở khắp mọi nơi—ở Anh, Đức, Scotland, châu Mỹ, Thụy Sĩ, thậm chí một số còn ở tận mũi Hảo Vọng xa xôi. Tại sao lại ở lại đây để tìm kiếm một thứ chẳng khác nào cái bóng, và đánh đổi bằng chính mạng sống của cậu?”

Trong chốc lát, dường như lý lẽ của ông sắp sửa chiến thắng. Trên khuôn mặt Martin Ashurst xuất hiện vẻ mặt bộc lộ sự suy ngẫm sâu sắc—sự suy ngẫm mang theo sự thừa nhận về sức nặng từ những lời lẽ của người kia. Và, quan sát thấy thế, Buscarlet càng bồi thêm lý lẽ của mình.

“Nếu còn sống, de Rochebazon chưa bao giờ có ý định đòi lại những gì thuộc về mình. Nếu đã chết, ông ấy đã chết và giữ kín bí mật đó thật chặt. Trong khi nếu còn sống, có lẽ ông ấy không hề hay biết rằng những kẻ từng được coi là Thân vương và Công nương de Rochebazon đã qua đời, đồng thời ông ấy cũng biết rằng trong suốt nhiều năm qua họ đã soán đoạt, dẫu không hề mong muốn, vị trí thuộc về ông ta, khối tài sản khổng lồ ấy. Nếu cậu tìm ra ông ta cuối cùng, ngay cả ở đây, liệu cậu có thể ép ông ta nhận lại di sản mà ông ta đã từ bỏ từ lâu lắm rồi không?”

Vẫn người kia không đáp lại. Anh biết nói gì đây? Trên khuôn mặt anh vẫn là vẻ bối rối từng hiện diện từ khi vị mục sư cất lời. Và một lần nữa ông lão tiếp tục:

“Hơn thế nữa, dẫu cho có thừa nhận điều đó—rằng—vì lợi ích của con cái ông ta, ông ta sẽ quay trở về để sở hữu những gì thuộc về mình, sẽ bước ra từ vị thế hèn mọn mà ông ta đã gắn bó bấy lâu—ở nước Pháp tất cả người Huguenot giờ đây đều hèn mọn, ở đây trong những ngọn núi này họ lại càng hèn mọn gấp đôi; chẳng có quý tộc Pháp nào tự nhận mình như thế cả; tất cả đều quá sợ hãi triều đình; nếu cậu tìm ra ông ta, nếu ông ta đồng ý, liệu ông ta có được phép trở về đúng vị trí và địa vị của mình không? Cậu thừa biết Giáo hội La Mã hiện đang nắm giữ trong tay mọi thứ từng thuộc về de Rochebazon. Liệu nó có bao giờ nhả ra không? Liệu De Maintenon có cho phép làm điều đó không? Cậu đã gặp bà ta chưa? Trả lời đi.”

Ngay khi Buscarlet nhắc đến tên người phụ nữ đó, Martin giật mình. Vâng, anh đã gặp bà ta, và qua việc diện kiến, anh thừa biết mình đang đối đầu với một thứ đá tảng cứng nhắc đến nhường nào. Anh cũng nhớ lại những lời của bà ta: “Cậu có thể tìm kiếm nhưng sẽ không bao giờ tìm thấy, hoặc nếu tìm được người mình kiếm tìm, cũng sẽ chẳng bao giờ thắng lợi.” Anh cũng nhớ lại vẻ tự tin đã hiện lên trên khuôn mặt tái nhợt của người phụ nữ trước mặt và, khi nhớ lại, anh lại chần chừ.

Liệu anh có bắt buộc phải làm nhiều hơn những gì mình đã tự nguyện làm trong việc từ chối toàn bộ tài sản mà người dì đã dành dụm qua nhiều năm tháng tiết kiệm không? Liệu giờ đây anh có phải vứt bỏ mạng sống của mình để đi tìm một cái bóng, một ảo ảnh? Bởi vì điều đó không phải là bất khả thi, thực tế là rất có thể, anh có thể rơi vào cục diện tẻ nhạt ấy.

Hiện tại anh chưa phạm phải hành động nào mà ngay cả tên bạo tàn Baville—kẻ mà mọi người trong vùng đất Pháp này đều nhắc đến với sự e dè—Tổng quản của Tỉnh—có thể bám víu làm cái cớ gây chiến với anh. Anh không tham gia vào vụ ám sát (hay đó là hành quyết?) Linh mục du Chaila; ngược lại, anh đã khao khát được ra tay cứu giúp kẻ khốn khổ đó, dẫu việc đó nằm ngoài tầm với của mình. Nhưng—nhưng—nếu anh tiếp tục ở lại vùng Cévennes, vẫn mải miết đi tìm một kẻ mà nói thật lòng, có lẽ đã nằm dưới mồ từ lâu hoặc nếu còn sống, đang ở tận đầu bên kia thế giới, liệu có chắc chắn rằng anh sẽ không thực hiện hành động nào đưa mình vào nanh vuốt của Baville không? Và với tư cách là một tín đồ Tin Lành, ngay cả khi người ta không bao giờ biết được anh là người Anh, và do đó đang đối mặt với hiểm nguy khủng điều trên đất Pháp, liệu anh còn chút cơ hội cứu rỗi nào nữa không?

Suy ngẫm như vậy, anh suýt nghĩ rằng, ít nhất là trong một thời gian và cho đến khi những rắc rối này qua đi, anh phải từ bỏ cuộc tìm kiếm hậu duệ cuối cùng của dòng họ de Rochebazon. Cơn bão vừa bùng nổ này không thể kéo dài lâu được, anh nghĩ; vua Louis sẽ sớm dập tắt được đám dân núi bướng bỉnh này; rồi sau đó anh có thể tiếp tục công việc của mình.

“Nào,” anh nói với Buscarlet, đang ngồi trước mặt anh quan sát đôi mắt và nét mặt anh để xem những lời nói của mình tác động ra sao, “nào. Ít nhất tôi sẽ không làm gì mà không suy tính kỹ càng cả. Sẽ không liều lĩnh đâu. Giờ thì hãy ăn, uống chút gì đi; nó sẽ giúp ông lại sức. Rồi sau đó hãy nghỉ ngơi một chút.” Vừa nói anh vừa chỉ tay về phía chiếc bàn vẫn còn bày biện những món thừa từ bữa tiệc nhỏ đêm qua mà ông lão tội nghiệp đã cố gắng tạo ra không khí vui vẻ.

“Vẫn còn một ít món cá hồi trứ danh của ông đây,” anh nói, cố gắng nói bằng giọng vui tươi, “và một chai rượu Crépi nữa. Nào, chúng ta hãy tự bồi bổ đi.”

“Ta có cảm giác như mình sẽ không bao giờ ăn được nữa,” Buscarlet thì thầm. “Không bao giờ sau những chuyện xảy ra đêm nay—không bao giờ! Ôi, thật kinh hoàng, thật kinh hoàng làm sao!”

“Thôi nào, hãy phấn chấn lên,” người kia nói, thốt lên những lời hy vọng mà anh thừa biết khó có khả năng trở thành hiện thực, nhưng vẫn cố gắng qua đó xoa dịu nỗi đau tinh thần của ông lão. “Đây có thể là điểm kết thúc, hệt như nó là điểm khởi đầu, từ phía chúng ta—phía Tin Lành. Khi tên bạo chúa Baville nghe tin những cuộc truy lùng, thiêu đốt và sát hại—vì đó là một vụ án mạng chúng ta chứng kiến đêm qua—không chỉ đến từ một phía của hắn, có lẽ hắn sẽ phải chùn bước. Không, thậm chí vua Louis, đang bị bủa vây ở mọi hướng, trên mọi biên giới, quốc khố cạn kiệt, có thể chính ngài sẽ ra lệnh chấm dứt những cuộc bức hại này.”

Nhưng Buscarlet chỉ lắc đầu một cách đầy ngụ ý và hoài nghi.

“Với người phụ nữ đó ở bên cạnh, ngay bên khủy tay ngài, thì không bao giờ có chuyện đó đâu!” ông thốt lên. “Không, không, con trai ta, ngài sẽ không chấm dứt chúng đâu. Ngài là Nỗi kinh hoàng của Chúa; càn quét trước mặt ngài tất cả những ai yêu mến Chúa. Ngài sẽ không bao giờ dừng lại đâu. Nếu ngài muốn làm thế, bà ta cũng sẽ không cho phép.”

Lúc này trời đã sáng hẳn. Xuyên qua khu vườn nhỏ của vị mục sư với những loài hoa cổ kính kỳ lạ, trong đó có rất nhiều đóa hoa hồng Provence ngọt ngào đang hé nở đón ánh nắng ban mai, những tia nắng chiếu rọi xuống. Họ cũng biết rằng dân làng đã thức giấc, nếu như họ có ngủ được chút nào. Họ đã gọi nhau í ới, trong khi một số tụ tập thành từng nhóm nhỏ bàn tán về những sự kiện trong đêm qua. Tất cả cũng đang tự hỏi kết cục của nó sẽ ra sao.

“Tôi không thể ngủ được,” Buscarlet nói; “điều đó là bất khả thi. Hãy để tôi ra ngoài. Họ là thần dân của tôi. Tôi phải ở giữa họ. Đưa ra lời khuyên cho họ. Ôi, tạ ơn Chúa, không có một ai trong ngôi làng này nhúng tay vào việc đó.”

Và ông lê bước qua khung cửa sổ bước ra ngoài, Martin không hề tìm cách ngăn cản, bởi vì anh thừa biết mọi nỗ lực như thế sẽ chỉ là vô ích. Do đó, anh thay vào đó đi sát bên cạnh ông.

“Từ đâu,” anh hỏi, “khi không có ai trong làng tham gia vào vụ tấn công, mà những kẻ đó lại đến? Nhìn trang phục thì họ là dân núi—những người chăn gia súc, người chăn cừu. Phải chăng đó là nơi những cuộc bức hại diễn ra dữ dội nhất?”

“Chính là ở đó,” người kia đáp, “nơi những kẻ bị bức hại tột cùng đã trốn chạy. Chúng ta không thể rời khỏi quê hương bất hạnh của mình. Mọi hải khẩu đều bị phong tỏa, mọi con đường biên giới đều được canh gác cẩn mật. Do đó, những kẻ có mái nhà bị tàn phá, có người thân bị tàn sát thì có thể trốn đi đâu, nếu không phải lên núi? Ở đó không ai có thể đuổi theo họ hoặc nếu đuổi theo cũng chẳng thể tìm thấy. Những ngọn núi đó đầy rẫy những hang động tự nhiên, được Chúa ban tặng làm chốn trú ẩn cuối cùng cho những kẻ lưu vong và khốn khổ.”

Họ ra đến khoảng không gian rộng mở bên cây cầu khi ông dứt lời; họ đứng bên ngoài tàn tích vẫn đang bốc khói của ngôi nhà từng thuộc về Du Chaila—ngôi nhà bị hắn cướp đoạt từ tay người đàn ông bị hắn treo cổ trên cầu, ngay trước khung cửa sổ nơi người vợ và những đứa trẻ mồ côi từng ngóng trông hằng ngày cho đến khi họ cũng trốn lên những ngọn đồi. Phía sau hàng rào nơi hoa kim ngân và bìm bìm mọc lên um tùm, hàng rào mà kẻ bị phán quyết đã rơi trúng, trên một chiếc cọc của nó chân hắn đã bị gãy do cú ngã, họ nhìn thấy thi thể của hắn đang nằm ở đó. Gần đó họ cũng quan sát thấy những thi thể khác vừa được kéo ra từ đống tro tàn, một trong số đó là tên đầy tớ của hắn, một là đầu bếp, và người thứ ba là một giáo sĩ tên Roux từng giữ vai trò thư ký cho hắn. Họ cũng được biết rằng hai người bạn của kẻ đã chết, bản thân là những nhà truyền giáo trở về từ Siam, đã được tha bổng sau khi được tìm thấy đang ẩn nấp dưới một xe rơm.

“Tất cả những người kia đều đi rồi sao?” Buscarlet hỏi, dời ánh mắt khỏi cảnh tượng phía sau hàng rào.

“Tất cả đều đi rồi, thưa cha,” một người trong đám đông đáp lời. “Pardie! Tốt nhất là tất cả chúng ta cũng nên đi thôi. Đến tối nay những tên lính đánh thuê trốn thoát sẽ quay lại từ Alais. Chỉ cách mười league thôi, và hắn (Baville) đang ở đó. Hãy chắc chắn sẽ có nhiều lính hơn kéo đến cùng bọn chúng; chúng ta sẽ phải đối mặt với gươm giáo và lửa đỏ. Và đối với những kẻ không bị giết—thứ đó kìa!” Và người đàn ông chỉ tay về phía cái cột trên đỉnh cầu nơi ngọn đèn đêm vẫn đang treo lờ mờ sáng, vì sáng nay chẳng ai nhớ đến việc tắt nó đi; nơi mà trước đây, những thứ mang bản chất kinh hoàng hơn thế nữa từng bị treo lên theo ký ức của mọi người.

“Cậu nghe thấy chứ?” Buscarlet thì thầm với Martin. “Cậu nghe thấy không?”

“Vâng, tôi nghe thấy,” người kia điềm tĩnh đáp. Rồi hỏi tiếp, “Ông có trốn chạy cùng họ không?”

“Không,” ông lão đáp. “Nơi của ta là ở đây, bên cạnh nhà thờ của ta, nơi ta không còn được phép bước chân vào nữa—nhà thờ mà chiếc chìa khóa đã bị tước đoạt khỏi tay ta sau bốn mươi năm. Tuy nhiên ta không thể rời bỏ nó.”

“Cũng như tôi không thể rời bỏ ông. Tôi ở lại.”

“Xin Chúa cứu rỗi chúng ta!” vị mục sư lại thốt lên, hệt như ông từng nói trước đó, và một lần nữa ông vắt hai tay vào nhau. Rằng đoàn chiên của ông đang lũ lượt bỏ đi là điều không thể hoài nghi. Họ thừa biết rằng từ nay về sau Montvert không còn là chốn dung thân cho họ nữa; rằng nếu không muốn bị giẫm đạp dưới móng ngựa, bị thiêu sống trong nhà, hay bị treo xác như những con quạ trên cây cầu nơi thuở bé họ từng vui đùa, hoặc bị tống vào ngục tối ở Alais, Nîmes và Uzès, họ buộc phải rời đi, và phải rời đi ngay lập tức. Sau này, có lẽ, họ có thể quay trở về, nếu một ngày nào đó Chúa đoái thương làm mềm lòng những kẻ bức hại họ. Nhưng lúc này đây, sau những sự kiện trong đêm qua, nơi đây không còn là mái nhà của họ nữa.

Lịch sử lặp lại chính mình; và các sự kiện ở phần này của thế giới cũng tương tự như những gì đang diễn ra ở phần khác. Hệt như trong những thời kỳ cổ xưa trước họ, dân tộc của Chúa đã trốn chạy vào những vùng sa mạc phía Đông để trốn tránh sự bạo tàn của Pharaon và Ahab, hệt như những người Covenanters từng trốn chạy vào vùng đồi Pentland, giờ đây những tín đồ Tin Lành ở vùng Cévennes lại trốn chạy lên những ngọn núi để thoát khỏi những cuộc bức hại từ kẻ mà họ gọi là Nỗi kinh hoàng của Chúa.

Những người đàn ông và phụ nữ ôn hòa, tuân thủ luật pháp, chỉ cầu xin được phép thờ phụng Đấng Sáng Tạo theo cách riêng của mình, hoặc nếu không thể, thì được phép di cư sang những xứ sở khác để làm điều đó mà không bị quấy rầy, nhưng sự khước từ ấy cuối cùng đã biến họ thành những kẻ nổi loạn, nếu không phải chống lại nhà vua, thì ít nhất cũng chống lại những đại diện địa phương của ngài—những kẻ nổi loạn sau quãng thời gian dài chịu đựng dưới sự tàn ác của những kẻ bức hại nay đã trở nên tàn ác chính mình.

Bởi vì ngọn đuốc nổi dậy cuối cùng đã được châm ngòi trên khắp vùng Languedoc, và chẳng mấy chốc nó bùng cháy dữ dội. “Cuộc Chiến tranh Thánh” đã chính thức bắt đầu.

* * * * * * *

Khi Martin Ashurst cúi người trên người phụ nữ mang tước hiệu Princesse de Rochebazon suốt hơn bốn mươi năm qua, và nhìn thấy ánh sáng trong đôi mắt bà đã vụt tắt vĩnh viễn, anh nhận ra những lời trăn trối của bà đã thay đổi toàn bộ cuộc đời anh ra sao. Không chỉ việc anh không còn là người thừa kế khối tài sản bà đã dành dụm cho anh—lương tâm anh chưa từng chần chừ dù chỉ một khoảnh khắc trong việc nhận ra điều đó, hay việc từ bỏ từng đồng sols thuộc về bà—mà bên cạnh đó, một sứ mệnh đã xuất hiện trước mắt anh, một sứ mệnh mà với tiếng nói vang dội và rõ ràng của danh dự, anh buộc phải cống hiạn cả đời để hoàn thành. Anh phải tìm cho ra vị Thân vương de Rochebazon đích thực, hoặc, điều có vẻ khả thi hơn nếu anh tìm kiếm thành công, là tìm cho ra con cái của người đàn ông đó và đặt trước mặt họ một bản tường trình rõ ràng về toàn bộ khối tài sản vốn thuộc về họ, dẫu cho họ có không chịu nhận nó đi chăng nữa.

Rằng nếu anh có thể phát hiện ra người thừa kế de Rochebazon mất tích, dẫu cho ông ta vẫn còn sống, liệu ông ta có sẵn lòng đòi lại những gì thuộc về mình hay không, anh vẫn còn hoài nghi. Một người có thể suốt hơn bốn mươi năm từ bỏ một trong những địa vị rực rỡ nhất nước Pháp chỉ vì niềm tin tôn giáo của mình thì khó lòng mà thay đổi niềm tin ấy vào lúc này, anh thừa biết thế. Hơn nữa, sự hiểu biết của Martin Ashurst về vùng đất mà Đại đế Louis trị vì cũng đủ để nói với anh rằng ở đây, dưới sự cai trị toàn quyền của người đàn bà tự cho mình là đạo đức De Maintenon, vua Louis sẽ không bao giờ cho phép một kẻ theo đạo Tin Lành bị căm ghét lại bước lên nắm giữ khối tài sản và tước hiệu của một gia tộc mang đậm màu sắc Công giáo La Mã như dòng họ de Rochebazon. Do đó, bị kẹt giữa hai hòn đá tảng này—tín điều Tin Lành của kẻ mất tích một bên, và sự cuồng tín của kẻ phân xử nước Pháp bên kia—thật khó mà hy vọng rằng dẫu có tìm ra người mình đang kiếm tìm, anh cũng sẽ thành công trong nỗ lực trả lại cho người đó những gì thuộc về họ.

Thế nhưng, vì anh là một người trung thực và thẳng thắn, anh đã thề ít nhất phải thử một lần.

Trở lại căn phòng của mình, nơi những ngọn nến đã được thắp sáng—ngay cả khi người chủ nhân và vị cai quản cuối cùng của ngôi nhà lớn đang nằm chết trong đó, viên quản gia trưởng vẫn cho rằng những ngọn nến sáp nên được thắp rực rỡ từ những chân nến gắn tường ở mọi hành lang và căn phòng của dinh thự, không được bỏ sót bất cứ điều gì minh chứng cho sự xa hoa và tráng lệ của nó—anh chợt nhớ ra rằng mình vẫn đang nắm chặt trong tay bức thư mà người phụ nữ đang hấp hối đã hướng bàn tay anh chạm vào, bởi vì anh đã quên bén mất việc mình nhận được nó từ bà, do quá bấn loạn trong những giờ phút cuối đời của bà; giờ đây khi sự hiện diện của nó gợi nhắc lại trong tâm trí, anh quyết định sẽ nhanh chóng khám phá xem bên trong nó chứa đựng những gì.

Nhưng trước tiên anh biết rằng vẫn còn những việc khác phải làm: Ra lệnh tiến hành việc thông báo công khai cái chết của bà; trên hết, phải liên hệ ngay với các bậc đứng đầu Giáo hội của bà, bởi vì vị tu sĩ đang cầu nguyện bên giường bà sẽ không chịu rời khỏi ngôi nhà, anh thừa biết thế, dẫu cho ông ta có phải rời khỏi thi hài khi nó được chuẩn bị cho việc chôn cất; rằng một người đưa thư phải được cử đi Marly, nơi nhà vua đang ngự; rằng niêm phong phải được dán lên mọi thứ.

Vẫn còn rất nhiều việc phải làm trước khi anh có thể mở gói tài liệu có thể kể cho anh nghe tất cả—hoặc chẳng có gì.

Thế nhưng vào lúc nửa đêm, trước khi tiếng chuông lớn vang lên từ nhà thờ St. Eustache, mọi việc đã được hoàn thành nhiều nhất có thể. Aurora, Princesse de Rochebazon, đang nằm đó, không phải trong quan tài; chiếc quan tài được chạm trổ huy hiệu, chân bằng bạc và vương miện ở các góc, cùng tấm bảng bạc lớn ghi lại toàn bộ tước hiệu và vinh quang mà bà từng mang—dù là bất hợp pháp, nếu những lời trăn trối của bà là thật—không thể được chuẩn bị vội vã như thế. Thay vào đó, bà nằm trên chính chiếc giường của mình, lúc này được biến thành một cỗ quan tài tạm thời, hệt như căn phòng lớn nơi bà qua đời đã được biến thành một Chapelle Ardente (Nhà nguyện quàn linh cữu). Người đưa thư cũng đã lên đường, Giáo hội đã được thông báo về cái chết của vị ân nhân hào phóng; Linh mục Le Tellier (tuyên xưng tội của nhà vua và toàn bộ hoàng tộc, đồng thời là giám mục danh dự và là phó giám mục Reims) cũng đã có mặt ở đây, ông đến từ St. Cloud bằng chiếc xe chaise roulante nhanh nhất có thể; nơi đây cũng tràn ngập các tu sĩ—dòng Théatine, dòng Đa-minh, dòng Biển Đức và dòng Augustinô; niêm phong cũng đã được dán lên các cánh cửa, rương hòm và tủ bàn.

Tương tự như vậy, Samuel Bernard, nhà tài phiệt và chủ ngân hàng của giới thượng lưu haut monde, cũng đã đến viếng thăm và có buổi họp kín kéo dài một tiếng đồng hồ với giới tăng lữ. Bởi vì Giáo hội chính là người thừa kế chính yếu của khối tài sản de Rochebazon, và thời điểm để nắm giữ di sản ấy đã đến.

Thế nhưng giờ đây, vào lúc nửa đêm, ngôi nhà lớn cuối cùng cũng chìm trong yên lặng; các tu sĩ thì thầm cầu nguyện trong căn phòng nơi người phụ nữ đã khuất đang nằm; người gác cổng người Thụy Sĩ ngồi sau cánh cổng lớn đóng kín, tự thưởng cho mình bằng chai rượu vang vàng muscadine do người quản gia mang xuống, và bàn tán với nhân vật đó xem mỗi người sẽ nhận được gì; một vài nữ gia nhân từng yêu quý người chủ quá cố đang khóc nức nở trên giường của họ.

Mọi thứ cuối cùng đã im lìm.

Martin mở gói tài liệu trong sự tĩnh lặng đó—anh đã cho người đầy tớ lui ra từ một tiếng trước—và xem xét nội dung bên trong.

Chúng không có nhiều—nửa tá bức thư và một nhúm tóc, màu vàng, óng ả hệt như cánh đồng lúa mì chín vàng, dài và xoăn nhẹ. Nhưng ngoại trừ những thứ đó và các bức thư, chẳng còn gì khác. Mái tóc của ai đã được bảo quản bên trong một mảnh vải sa tanh như vậy, Martin không bao giờ biết được, nhưng có lẽ anh có thể đoán ra.

Những bức thư nằm chồng lên nhau theo thứ tự được viết. Bức đầu tiên và nằm ở trên cùng bị rách mất phần trên, có lẽ do tai phác, hoặc có lẽ, chính người nhận đã xé đi, người đó có lẽ không muốn nơi xuất phát của bức thư bị lộ diện. Ít nhất thì Martin Ashurst nghĩ rằng trường hợp có thể là như vậy. Giấy viết thư đã ngả vàng theo năm tháng, mực đã phai mờ, nhưng các từ ngữ vẫn rõ ràng và rành mạch, nét chữ kiên quyết. Bởi vì phần đầu của trang giấy bị rách nên một số dòng đầu tiên của thông điệp đã biến mất, do đó bức thư được đọc như sau:

“... trút lỗi của bà lên đầu ta. Soit! Ta cúi đầu trước những gì người nói. Thế nhưng, nếu việc truất quyền thừa kế toàn bộ những gì đáng lẽ thuộc về ta là quyết định của người, thì vị thế của ta trên thế giới này, người không bao giờ có thể tước đoạt được; chỉ có một mình ta mới có quyền từ bỏ nó. Thật đáng tiếc làm sao khi người không có quyền tước đoạt khỏi ta những phẩm chất của tâm hồn và trí tuệ mà người đã truyền lại cho ta. Tuy nhiên ta cầu Chúa rằng ta có thể tìm thấy trong bản thân mình sức mạnh để làm điều đó, để gạt bỏ khỏi ta niềm kiêu hãnh dòng tộc, sự tàn độc bạo tàn trong tâm hồn, sự cố chấp đối với mọi thứ không nằm trong tầm nhìn của riêng ta. Và cả khả năng căm ghét người khác vì lỗi lầm không phải do chính họ gây ra, mà là do một người mẹ bất hạnh—một người mẹ bị đẩy đến chỗ tội lỗi bởi sự lạnh lùng từ chính kẻ đáng lẽ phải kính trọng bà; nạn nhân của một bản tính u ám, cáu kỉnh, của một sự tự tôn vốn nực cười ngay cả đối với chính nhà vua, của một sự kiêu hãnh có thể sánh ngang với niềm kiêu hãnh của Lucifer.

Tuy nhiên, việc quở trách người vì những tội lỗi mà ta có thể đã thừa hưởng từ chính người—vì ngay cả người cũng không phủ nhận ta là con trai người—sẽ là điều vô ích. Do đó, tốt hơn hết là ta viết thư ngay để nói rằng ta không chống lại việc truất quyền thừa kế mà người đe dọa ta. Trái lại, ta đồng hành cùng người, chỉ có điều, ta còn tiến xa hơn thế. Người nói rằng nếu ta theo Đạo Cải cách thì sẽ không có một sol hay denier nào từ khối tài sản de Rochebazon thuộc về ta, rằng ta sẽ chỉ tận hưởng một tước hiệu rỗng tuếch. Điều này người không thể ép buộc ta được. Ta sẽ không ủng hộ bất kỳ tước hiệu nào cả. Kể từ nay, không một ai trong số de Rochebazon, d'Ançilly, Montrachet, hay Beauvilliers còn có bất kỳ mối liên hệ nào với ta nữa. Ta từ bỏ chúng. Ta quên đi rằng dòng tộc mang những tước hiệu đó là nơi ta có bất kỳ mối liên hệ nào. Ta bước ra thế giới một mình, dưới một cái tên hèn mọn. Mái nhà che chở cho ta, thức ăn cho miệng ta, áo quần che thân ta, sẽ được kiếm bằng chính đôi tay của ta. Hơn thế nữa, ta tự đanh thép tâm hồn mình để từ nay về sau, ngay cả anh trai ta, Henri, cũng sẽ vĩnh viễn mất đi đối với ta. Do đó, nó sẽ trở thành người thừa kế của người; mong rằng nó tìm thấy ở người một người cha tốt hơn những gì ta từng nhận được. Do đó, lần cuối cùng trên cõi đời này, ta ký tên,

Cyprien de Beauvilliers.”

Martin đặt tờ giấy xuống bàn trước mặt và ngả người ra sau trầm ngâm trên ghế. “Một quyết tâm cứng rắn và kiên quyết,” anh lầm bầm tự nhủ, “được đưa ra bởi một người sẽ giữ đúng lời hứa của mình. Hãy xem bức tiếp theo thế nào.”

Khi đọc bức thư tiếp theo này, thật dễ dàng để nhận ra tiến trình vụ rạn nứt giữa cha và con đã diễn ra như thế nào; cách mà ý chí sắt đá của người cha đã đè bẹp ý chí của người con. Người cha lớn tuổi đã từng cầu xin sự hòa giải—nhưng đã thất bại.

“Những gì người mong muốn lúc này,” người đàn ông từng là Cyprien de Beauvilliers viết, “là điều bất khả thi. Thứ nhất, dựa trên nền tảng tôn giáo, và thứ hai, vì chính bản thân người. Giờ đây ta đã thuộc về đạo Tin Lành, đã ôm lấy đức tin đó ở Hà Lan, vùng đất mà người dường như đã lần theo được dấu chân ta, ta không biết bằng cách nào. Thế nhưng để người không bao giờ có thể làm được điều đó trong tương lai, ta rời khỏi nơi đó ngay lập tức, và kể từ lúc ta rời đi, ta thách thức người tìm ra tung tích của ta. Hãy để ta nhắc nhở người rằng sự thay đổi đức tin này tự nó đã là một rào cản ngăn cản ta tái khẳng định vị thế của mình với tư cách là người kế vị của người; nếu đó không phải là rào cản thì ta sẽ còn tiến đến những thái cực khác để tước đoạt khỏi bản thân quyền thừa kế; sẽ rút gươm chống lại nước Pháp nếu bằng cách đó ta có thể cắt đứt triệt để hơn nữa mọi liên hệ giữa ta với người và tất cả những gì liên quan đến người.

Người hỏi ta rằng ta có căm ghét người không? Ta trả lời rằng ta căm ghét kẻ đã đẩy mẹ ta đến chỗ tội lỗi bởi sự kiêu hãnh bất dung và đáng khinh của mình, và dẫu bà có sa ngã thế nào đi nữa, ta vẫn yêu quý và tôn thờ ký ức về bà. Nhưng trái tim ta không đủ lớn để chứa đựng thêm bất cứ điều gì khác. Không đủ lớn—”

Chẳng còn gì nữa. Tờ giấy lật sang mặt khác ngay từ từ “đủ lớn”, và không có tờ nào khác tiếp nối theo sau.

Martin lại ngả người ra sau trầm ngâm.

“Ông ấy thật kiên định,” anh lầm bầm. “Kiên định. Những năm tháng trôi qua và bị lãng quên kể từ khi ông ấy viết nên những dòng này, giờ đã phai màu đến thế, chính là minh chứng cho điều đó; bằng không thì bà đã biết về sự tồn tại của ông ấy, về tung tích của ông ấy. Và—và—bà là một người phụ nữ công chính bất chấp sự lừa dối trong suốt cuộc đời mình. Nếu bà biết rằng ông ấy vẫn còn sống, bà sẽ không bao giờ đồng ý soán đoạt tất cả các quyền lợi của ông ấy. Không, dẫu cho mọi linh mục ở Pháp có bắt bà làm thế đi chăng nữa.”

Khi từ “linh mục” hiện lên trong tâm trí, anh giật mình với một suy nghĩ mới.

“Những kẻ khác là ai,” anh thì thầm, “mà bà ấy nói là biết về chuyện này? Louis, nhà vua! Tờ hồ như là bất khả thi. Rồi tiếp theo, người phụ nữ đó—vợ hắn—Madame! Cả La Chaise và Chamillart nữa. La Chaise, kẻ cuồng tín—Chamillart, kẻ mà người ta gọi là une fine lame! Tất cả bọn họ đều biết, và sẽ giữ kín bí mật ấy thật chặt. Bà ấy đã nói gì nhỉ? ‘Chúng sẽ không bao giờ mở miệng.’”

Một lần nữa, từ nhà thờ St. Eustache gần đó, tiếng chuông điểm giờ lại vang lên; dường như tiếng chuông trầm đục của chiếc chuông lớn đang vang vọng trong tai anh những từ mà anh vừa lặp lại với chính mình, “Chúng sẽ không bao giờ mở miệng.”

“Sẽ không ư?” anh lại trầm ngâm. “Sẽ không sao? Không phải Louis, không phải vợ hắn, không phải tên linh mục, cũng chẳng phải những chính trị gia mưu mô. Sẽ không bao giờ hé răng! Do đó mọi nỗ lực tìm kiếm sẽ đều vô ích. Thế nhưng—thế nhưng—chúng ta hãy chờ xem. Chỉ là, dẫu cho ta có tìm ra ông ấy, dẫu cho ta có ép được một trong số bọn họ thừa nhận rằng ông ấy vẫn còn sống, là người thừa kế hợp pháp, thì liệu chính ông ấy có đồng ý nhận lại những gì thuộc về mình không? Người đàn ông đã viết bức thư ấy trong những năm tháng qua chắc chắn giờ đây sẽ chẳng mềm mỏng hơn, chẳng dễ bị thuyết phục hơn đâu. Dù sao đi nữa, ta vẫn sẽ thử một lần.”

Anh đi ngủ ngay sau đó, và khi đã nằm trên giường, anh vẫn thức trằn trọc một lúc lâu, suy ngẫm và trầm ngâm về bí mật đã được phó thác cho mình; tự hỏi liệu những gì mình đang làm có xuất phát hoàn toàn từ quyết tâm minh oan cho một sai lầm lớn lao hay không, hay thay vào đó, chỉ là hệ quả từ tín điều Tin Lành mạnh mẽ mà anh mới ôm ấp gần đây—tín điều thông qua sự gắn kết này giờ đây khiến anh muốn qua mặt đám giáo sĩ La Mã mưu mô đó. Thế nhưng anh có thể tìm thấy câu trả lời bằng cách tự soi rọi vào cảm xúc của chính mình, vào những quyết định của chính mình được đưa ra ngay tại khoảnh khắc anh biết được bí mật ẩn giấu của dòng họ lớn mà anh có họ hàng. Bởi vì nếu anh giữ im lặng lúc này, thật dễ dàng để đoán rằng tất cả những gì anh được thừa kế từ người phụ nữ quá cố sẽ ngay lập tức được chuyển giao cho anh. Nếu anh lên tiếng về chủ đề người thừa kế hợp pháp, sẽ chẳng có một mảy may tài sản nào mà người phụ nữ đó để lại cho anh lọt vào tay anh cả.

Chỉ là anh đã không suy tính theo hướng đó, đã không nhớ rằng, hoặc nếu có nhớ, thì không cho rằng bản thân đang tự hủy hoại mình trong quyết tâm không phải là để qua mặt Giáo hội La Mã và những kẻ sùng bái cốt lõi của nó, mà là để sửa chữa sai lầm khủng khiếp đã phạm phải—được phạm phải, trước hết, bởi chính de Rochebazon thực sự đối với các con của ông ta bằng việc từ bỏ tất cả những gì ông ta đáng lẽ phải gìn giữ cho chúng; thứ hai, bởi những kẻ chỉ quá sẵn lòng giúp đỡ trong việc tước đoạt khỏi người mà họ không nghi ngờ gì khi gọi là kẻ dị giáo những gì thuộc về hắn.

Thế nhưng anh đã không suy tính theo hướng đó, đã không nhớ rằng, hoặc nếu có nhớ, thì không cho rằng bản thân đang tự hủy hoại mình trong quyết tâm không phải là để qua mặt Giáo hội La Mã và những kẻ sùng bái cốt lõi của nó, mà là để sửa chữa sai lầm khủng khiếp đã phạm phải—được phạm phải, trước hết, bởi chính de Rochebazon thực sự đối với các con của ông ta bằng việc từ bỏ tất cả những gì ông ta đáng lẽ phải gìn giữ cho chúng; thứ hai, bởi những kẻ chỉ quá sẵn lòng giúp đỡ trong việc tước đoạt khỏi người mà họ không nghi ngờ gì khi gọi là kẻ dị giáo những gì thuộc về hắn.

Thức dậy vào buổi sáng hôm sau với tâm trí đã được định đoạt rõ ràng về con đường tương lai của mình, về những việc mà ngay từ ngày hôm nay, anh sẽ bắt đầu tiến hành. Thức dậy với tâm trạng điềm tĩnh và vững vàng, anh biết rằng mình đã gánh vác một sứ mệnh chắc chắn sẽ tước đi khối di sản mà chỉ bằng sự im lặng thôi, anh hoàn toàn có thể dễ dàng sở hữu; một sứ mệnh mà trong bối cảnh chế độ chuyên chế đang ngự trị ở nước Pháp lúc bấy giờ, có thể dẫn dắt anh đến một cái chết bạo lực.

Thế nhưng tâm trí anh đã được định đoạt. Anh sẽ không chùn bước. Không bao giờ. Ngay cả khi anh tìm ra hậu duệ cuối cùng của dòng họ de Rochebazon vẫn kiên định với quyết định của mình hệt như bao năm về trước; ngay cả khi được tìm thấy, nếu có thể, ông ta xua đuổi anh khỏi ngưỡng cửa với những lời nguyền rủa vì đã đào bới tung tích của mình, anh vẫn sẽ làm điều đó. Để minh oan cho sai lầm! Để đền bù theo một cách nào đó tất cả những gì anh đã nhận được từ gia đình này—việc học hành của anh, sự xa hoa từng đi kèm trong những năm tháng tuổi trẻ, sự vung vãi của sự sung túc và thoải mái ban phát cho anh bởi một người, nói đúng ra, không hề có quyền tước đoạt dù chỉ một đồng vương miện hay pistole nào từ khối tài sản của gia tộc ấy. Anh sẽ làm điều đó! Để minh oan cho sai lầm!

“Nơi nào,” anh nói, cho gọi người quản gia maître d’hôtel người ngay lập tức xuất hiện trước mặt anh, khoác trên mình bộ trang phục màu đen chỉnh tề, “nơi nào, ông có biết Madame de Maintenon hiện đang ở đâu không?”

“Tôi không rõ, thưa ngài, trừ phi là ở St. Cyr. Bà ấy thường xuyên lui tới đó; hầu như ở hẳn đó luôn.”

“Ông có thể dò hỏi giúp tôi được không?”

“Tôi sẽ cố gắng hết sức, thưa ngài.”

“Nếu được thì tốt quá.”

Chính là bà ta—sau những suy ngẫm trong đêm—là người mà anh quyết định sẽ tìm đến. Tìm đến bà ta, dẫu thừa biết rõ ngay cả khi làm thế rằng khả năng anh thu nhận được bất kỳ thông tin nào là mong manh đến nhường nào. Chẳng phải người phụ nữ đang nằm chết ở trên lầu kia đã nói rằng bà ta, cùng với những kẻ khác, sẽ không bao giờ hé răng hay sao?

Chỉ là không hoàn toàn với mong muốn thu thập thông tin mà anh chuẩn bị tìm gặp bà ta. Thay vào đó, có lẽ, là để tình nguyện cung cấp một vài thông tin, để nói cho bà ta biết rằng anh biết bí mật về cách mà sự tồn tại của Cyprien de Beauvilliers đã bị phớt lờ suốt bao nhiêu năm; để xem liệu có chút khả năng nào lay chuyển bà ta giúp đỡ trong hành động đòi lại công lý này không.

Bابalle