Tết có mẹ, sướng

Tết Có Mẹ, Sướng

Lượt đọc: 18 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »

❊ ❊ ❊

Mỗi gia đình, thường có một vài món gì đó, như là món thừa kế, món gia truyền từ đời cha đời ông lưu cất lại. Cũng từ cha ông, nên những người con hiếu thảo thường nấu lại những món mà ông bà mình thích, để phụng hiếu ông bà, để ông bà được ăn những gì mình thích hoặc để cung kính dâng lên bàn thờ, món ăn thơm tho quyện khói hương thật thà bay lên, bay đi, như là cách con cháu đời sau thơm thảo với tổ tiên.

Nửa đêm, khi chúng tôi lộc cộc cửa ngõ. Trong buồng giọng mẹ vọng ra “bây về rồi à, hâm đồ lại cho nóng mà ăn rồi ngủ… thịt trong nồi hai mươi là đã cúng, thịt trong soong nhôm là của ôông bà”. Tôi cời than chụm củi để hâm đồ, bạn tôi nhìn các động tác nhóm bếp khá thành thục của tôi, nhìn ra khoảng tối ngoài sân rồi nói, như chỉ nói với chính mình: “tết có mẹ, sướng”

Tôi rớm nước mắt vì từng tiếng chậm rãi cứ rớt ra từ tâm khảm của bạn. Mẹ H là liệt sĩ, mất vì bom B52 khi bạn chỉ vài tháng tuổi. Ba của bạn là một bác sỹ giỏi, trưởng bệnh viện huyện, ông “đi bước nữa” với một người đàn bà khác. Cơm gạo, thịt thà nhà bạn không thiếu thốn như nhà tôi. Nhưng “mẹ kế” của H là người khắt khe với con riêng chồng… vì thế mà bữa cơm, dù là Tết nhất hay mỗi ngày bạn vẫn cứ nuốt nước mắt cùng cơm. Ánh sáng ngọn đèn dầu thời đó chẳng đủ sáng để nhận ra nước mắt màu gì, tiếng thở dài thường phải ém nhẹm chẳng thể đo dài ngắn bằng gang tay…

H nhớ mẹ [người mẹ chưa biết mặt] hay mông lung buồn vì điều chi chẳng rõ. Chúng tôi cùng học phổ thông, cùng đội tuyển toán…rồi cùng là sinh viên Bách khoa. Thân nhau, thương nhau như ruột rà, ngồi với nhau đủ chuyện hiện về trong thinh lặng. Cả hai đều là những thằng “nhác nói” chỉ nói nửa câu khi cần. Những năm sinh viên, những năm bao cấp… những năm mà trong làng nghe tiếng heo rống khi bị chọc tiết là báo hiệu tết đang về. Hai ba lần gì đó, H về ăn tết với cả nhà tôi. Mẹ tôi thường dọn một mâm riêng cho hai đứa…

Các em trai của tôi mặc nhiên xem hai ông anh là người lớn, là “khách tết”. H được sinh ra, rồi trầy trật lớn lên với dị tật bẩm sinh ở chân, với quả tim bị xương lòng ngực hẹp chèn ép, sức khỏe yếu, thể trạng nhỏ thó, khuôn mặt khắc khổ, già nhiều so với tuổi. H mất vì đột quỵ hơn chục năm nay rồi. Tết này, H ăn tết ở đâu? Chắc chắn rồi, bạn chơi tết cùng người vợ tử tế và hai cậu con trai đã thành người… Sài Gòn thêm vị tết quê. Thì vui nhé, vui đi, chúng ta có riêng quyền được thưởng thức những gì ngon nhất từ ý nghĩ H nhé.

Bây giờ là Hà Nội. Những ngày này, ngày sắp tết. Mùa đông đã rụt rè về, phố đã rậm rịch hoa và áo. Lành lạnh, dù nắng đã sáng ngoài ban công. Tôi nhìn những mái ngói đỏ tươi nhấp nhô và nhớ làng. Nhớ khuôn mặt âu lo mệt nhọc của mẹ tôi thời đó. Tết ở làng tôi, đọng lại sâu nhất ngoài những miếng thịt màu cánh gián mẹ kho, ngoài được ăn no… thì màu xanh của mạ non mấp mé cổng làng, đẹp, đẹp & buồn vẫn cứ mãi lay lay lòng dạ. Những chiếc lá lúa nhỏ, xanh tăm tắp, mềm… chúc xích lại gần nhau, rủ nhau theo gió… tôi thả lòng, kệ… cứ để thảm lụa mịn màng, xanh thẳm dập dìu mang đi.

Bây giờ là Hà Nội. Những ngày này, ngày sắp tết. Mùa đông đã rụt rè ngã ba. Phố nêm chặt tiếng còi xe, trên vỉa hè, góc ngã ba… những chiếc xe đạp chất đầy mưa bụi và hoa. Những chị, những bà, những em, nón nghiêng che nụ cười mời mọc “mua hoa giúp em đi bác”. Tôi nhớ gốc đào ta to bằng cây cau ở trước sân nhà, tết về cũng nở lác đác hoa. Mẹ tôi chặt mấy cành, sai em trai tôi chở xuống chợ, ngày đó đi chợ họ mua thịt, mua cá… chẳng mấy ai mua hoa. Gió mưa tơi bời & lạnh… mấy cành đào còn nguyên sau phoóc-ba- ga chắc là vất đi chẳng nỡ, ngược gió ngược mưa ngược rét buốt, em trai tôi mang nó trở lại nhà. Hoa cũng cần cho tết, nhưng tết đến mẹ ngặt tiền, mẹ cần tiền hơn…

Bây giờ là Hà Nội. Những ngày này, ngày sắp tết. Mùa đông đã rụt rè sang áo. Nắng sáng ngoài ban công. Tôi châm một chén trà nhâm nhi tết cũ.

Tôi có lẩn thẩn không. Khi tâm thức đã dần chuyển hình thái trú ngụ trong tâm trí của mỗi con người, mỗi thời đại mà tôi cứ nhớ về những chuyện xưa lắc xưa lơ. Tết ngày xưa họ nghĩ nhiều đến “ăn” tết bây giờ họ nghĩ đến “chơi”. Xem ra “ăn tết” và “chơi tết” về bản chất là một nhưng cách dùng chữ phản ảnh phần nào sự chuyển dịch nhận thức. Nhận thức về nhu cầu tự thân, nhận thức về sự chuyển mình của xã hội. Thời nào sẽ sinh thói ấy. Cũng may, cây cối quanh ta vẫn cứ nhớ mùa mà tốt tươi, mà đâm nụ, trổ cành. Gốc mai, cội đào cứ lặng lẽ tích nắng cóp mưa chờ nở hoa sao cho rôm rả tết.

Chừng bốn mươi năm trước, bạn nhớ bữa cơm ngày tết nhà mình gồm những món gì không, dĩ nhiên ngoài bánh chưng bánh tét, ngoài xôi chè… Mỗi gia đình, thường có một vài món gì đó, như là món thừa kế, món gia truyền từ đời cha đời ông lưu cất lại. Cũng từ cha ông, nên những người con hiếu thảo thường nấu lại những món mà ông bà mình thích, để phụng hiếu ông bà, để ông bà được ăn những gì mình thích hoặc để cung kính dâng lên bàn thờ, món ăn thơm tho quyện khói hương thật thà bay lên, bay đi, như là cách con cháu đời sau thơm thảo với tổ tiên.

Những năm 8x, thời bao cấp “cơm châu củi quế”… dịp lễ tết mới được hưởng chút lộc ông bà. Cơm trắng, thịt kho rim màu nâu nâu như cánh gián, mẹ tôi bảo kho vậy cất được lâu. Mà lâu thật, thời đó chẳng tủ lạnh, tủ đông gì, cá khúc, thịt kho… cứ kho cho khéo treo cả nồi lên bếp… tuần mười ngày sau vẫn ngon như ngày đầu. Đói & thèm dĩ nhiên là ngon, nhưng một điều nữa không kém phần quan trọng trong việc “bảo tồn” thức ăn… ấy là thời tiết. Những năm đó, tết hầu như trời rất lạnh & mưa phùn. Cái “tủ lạnh” trời cho ấy làm tươi những nụ cười tết nhất cho cả làng, sá chi ba đồ cá thịt. Đêm 30, sáng mồng 1, sáng mồng 2, rồi mồng 3, rồi thì ngày đưa ông bà…

Các nồi thịt cứ lên gióng xuống kiềng, phần nào đã cúng mẹ tôi cho vào một nồi riêng, phần chưa cúng thì cứ trinh nguyên như thế…” nồi 30 chưa cúng, nồi 20 thì cứ múc mà ăn” những câu nói vọng ra của mẹ tôi khi đêm lăng nhăng văn nghệ văn gừng đâu đó về lục nồi nửa khuya… mẹ tôi thường nói vọng ra như vậy. Tết ngon đến bây giờ từ những bát cơm có thịt nửa đêm xưa. Chẳng những thịt kho, còn măng nứa khô hầm xương, còn chuối sứ loại non non chì chì hầm chân giò, còn bánh lòn, bánh nếp, bánh trụng, bánh gai… Ôi “nghèo khó chi ba ngày tết” tôi nhớ mẹ tôi vừa nói vừa cười khi nhìn mặt anh em tôi hăng hái ăn như lợn con bú mẹ.

Ba tôi làm trên Huyện, chỉ cách làng chừng 25km, nhưng vài tháng, lễ tết ba tôi mới đạp xe về thăm nhà. 25km thời đó là một “cách xa” một khoảng cách đủ để khác biệt giữa ruộng đồng và đường quốc lộ.

25km thời đó, là cách biệt giữa những người có phiếu gạo và những người chỉ biết cúi mặt vào ruộng nương cầu mong trời cho mưa thuận gió hòa.

Những năm 8x cả nước khó khăn, lương thực, thực phẩm khan hiếm “đói & thèm” là một cụm từ tế nhị làm cho bao trắc ẩn bụng dạ mất ngủ… Ở làng, mẹ tôi quần quật ngày đêm, hết lúa qua khoai, sắn, ngô… cứ trồng nọ trồng tê kín đất… mùa chưa về vẫn cứ thiếu ăn. Tôi chỉ mới chục tuổi, chưa biết gì nhiều ngoài biết cồn cào ruột gan, ngoài những cơn say sắn nhớ đời… Gạo nhà nước, bột mỳ nhà nước là khát thèm của tôi thời đó, khát thèm cái mùi mốc mốc của nó, khát thèm cái xốp xốp của cơm nhà nước… nhưng tôi thèm hơn cả là giá như chị em tôi cũng có “gạo nhà nước” hẳn mẹ tôi sẽ bớt đau lưng đến giờ, hẳn mẹ tôi sẽ bớt la mắng ỏm làng rất nhiều khi vô cớ và bà tôi sẽ có những giấc ngủ ngon hơn. Mẹ tôi không phải thắp đèn dầu để làm quật quật rau heo rơm bò… mẹ tôi không phải cắp mủng đi vay mượn từng lon gạo, mớ sắn khô, sàng khoai lát…Tôi đã ăn nước mắt của mình, tôi đã khóc giữa bữa ăn vì chẳng có gì để ăn.

Cái nống trải ra giữa sân, lấy ánh trăng làm đèn… bà tôi tóc trắng, mẹ tôi mắt sâu… mấy anh em tôi trông hình hài như những trẻ tị nạn…

Trăng chả ý nghĩa gì cho những “bữa cơm” như thế, trăng càng sáng sự trống rỗng của cái soong đúc càng hiển hiện xót xa. Bà ơi, thương & nhớ bà lắm. Bà mất năm 1985, khi mất trong tay bà còn nguyên củ khoai ấm, sao bà chẳng ăn đi cho ấm trước khi lên đường về với ông, bà nắm lại, dành lại làm gì… chúng cháu đã ăn cả rồi mà. Cả đời hiền như đất, cả đời làm lụng cật lực vì con cháu… phút lìa đời trong tay bà chỉ nắm lại một củ khoai. Viết đến đây, nhớ… thương… mi mắt tôi rơm rớm.

Bây giờ là Hà Nội. Những ngày này, ngày sắp tết. Mùa đông đã tươi lại những tiếng rao. Phố nêm chặt tiếng còi xe, trên vỉa hè, góc ngã ba… những chiếc xe đạp chất mưa bụi và hoa. Những chị, những bà, những em, nón nghiêng che nụ cười mời mọc “mua hoa giúp em đi bác”…

Tất cả ấy đi qua tôi và rồi vo viên lại trong tôi… lạ thay, ngay lúc này hình ảnh lo toan những ngày cận tết của mẹ tôi hiện về mồn một.“…trời còn lâu mới tết/ mẹ mua hành mua tỏi làm chi”

Hai câu kết bài thơ “Đêm – thêm một bài thơ cho mẹ” tôi đã viết thế.

Hành tỏi là gia vị cho bữa ăn hằng ngày, là thứ không thể thiếu trong gian bếp bất kỳ nhà nào từ nông thôn đến thành thị. Bạn nghĩ thế chẳng sai. Nhưng nhà tôi, làng tôi ngày đó… để được nghe mùi hành tỏi bay lên thì chỉ dịp lễ tết hoặc khi nhà có kị, chạp… hoặc nhà có khách xa về. Ôn nghèo kể khổ nào có ích gì, và tôi không cố tình “ôn nghèo kể khổ” trong bài viết này. Mà, tôi xem đấy là ký ức của một thời, ký ức đẹp… tôi xem đấy là những bức tranh được vẽ bằng trí nhớ với bút pháp của trường phái ấn tượng [trường phái làm nhòe đối tượng chủ thể trong bức tranh]

Tôi phải đóng cửa thật kín khi ngồi viết bài này. Tôi sợ những âm thanh ngoài kia, những tiếng rao khuya phố phường làm lao chao hồn vía, làm “không gian xưa” mà tôi đang nhớ về không còn trinh nguyên nữa.

Tôi thấy tôi ngày lớp 5 lớp 7. Ngày đó đi học và chăn bò là hai việc chính. Làm cỏ lúa, cỏ khoai, bứt lá, hái rau heo… là “việc làm thêm”. Tôi nhớ cái quần “xanh xi lâm” tôi nhớ cái áo bằng vải bao bọc hàng cứu trợ có màu xanh bờn bợt…ba tôi xin đâu đó trên huyện mang về may áo cho mấy chị em tôi. Tôi nhớ đôi dép lê bằng cao su ba tôi mua trong Huế, tôi thích nó lắm và tôi cứ phải bước đi chậm rãi, nhẹ nhàng… bởi mạnh chân một tí là nó lại tuột quai.

Tôi nhớ tiếng gió bấc, tiếng những cây tre già cọ cựa vào nhau, nhớ tiếng trái khế chín vàng vừa rụng, nhớ tiếng mưa lộp bộp trên lá chuối, nhớ tiếng chó sủa vu vơ. Làng tôi đến những năm 8x, 9x vẫn chưa có điện… sau tiếng chó sủa nhìn ra ngoài trời chợt thèm thấy một chút sáng… dù chút sáng ấy chỉ là ánh đèn pin ai đó ngang qua.

Tôi nhớ mỗi buổi sáng, khi rửa mặt để đi học, thò ngón út vào ngoáy mũi… cái đốt ngón út được đánh bóng một vỏ bọc đen sì, lần đầu tiên thấy nó giật mình cứ nghĩ mình bị bệnh gì đó, sau mấy lần như vậy [suy xét, kiểm điểm lại] thì không bệnh tật chi… chỉ là khói dầu ma dút từ ngọn đèn Hoa kỳ. Nhà tôi cũng có một cái đèn tọa đăng, nhưng mỗi năm cái đèn to như chai bia ấy chỉ được thắp lên ba ngày tết… “đèn nớ hao dầu, bạc mô mà thắp”… không ít lần mẹ tôi nói vậy, nghe như mẹ cũng chỉ tự nói với chính mình.

Tôi nhớ cái mái ngói cong oằn xuống, những cột trụ gạch tô trát thô vụng rêu phong, các cánh cửa gỗ tạp xộc xệch… hình ảnh cái cửa hàng mua bán hợp tác xã nhộn nhịp cuối năm… Ngày đó có lẽ mũi miệng còn trẻ, cách cửa hàng dăm ba chục mét vẫn nghe đậm đà mùi nước mắm Thanh Khê, mùi dầu hỏa, mùi dầu ma dút, mùi áo quần nhà nước… hòa trộn các mùi ấy cuốn theo những cơn gió bấc & mưa liu riu thành mùi tết nhất của làng tôi.

Tôi nhớ cái âu sành, to chỉ bằng cái bát hàng bún hàng phở bây giờ, nó như báu vật, mẹ tôi dùng để cất món “thịt nạc nướng lá chuồng chuộng, ướp nước mắm ngon” món này chỉ dành cho cha tôi nhắm rượu với khách quý. Mấy chục năm dư vị bằng mắt vẫn đậm đà trong tôi. Ừ nhỉ, có lẽ tết năm nay tôi sẽ về làng kiếm nắm lá chuồng chuộng… Cha tôi mất 20 năm rồi, cha mang theo nhiều vị tết của nhà tôi. Mẹ tôi rời làng, lên huyện sống cùng con cháu. Căn nhà ông bà ngày xưa đành bỏ lại, cây khế ngàn tuổi ngày xưa không còn nữa… Mỗi tết, sáng mồng 1 tôi về làng thăm mộ ông bà, ghé ngang nhà cũ. Nhà ấy giờ không còn là nhà, chỗ cây khế hai người ôm không kín gốc ấy giờ là một trống vắng, một trống vắng không thể bù lấp… quặn thắt. Ồi, giá như…

Tôi nhớ tôi [nhớ hay thương chẳng rõ] ngày xưa, cứ sau mấy ngày tết khi chị tôi đạp xe đi, khi ba tôi đạp xe đi… tôi nhìn theo cho đến khi không còn thấy gì nữa, thì quay về, mẹ tôi vội vã ra đồng, tôi tha thẩn nhìn đống rác nơi cội cây khế già còn hồng hồng xác pháo. Tết ở làng coi như khép lại. Ừ, buồn làm chi, nhớ làm chi, nhanh thôi, chỉ ba trăm sáu mươi ngày nữa tết lại về thôi mà.

Bây giờ là Hà Nội. May quá, mẹ tôi vẫn còn ngong ngóng ở quê nhà, năm nay tôi sẽ mang tết về sớm với mẹ tôi & và sẽ làm món thịt nạc nướng lá chuồng chuộng, ướp nước mắm ngon… một thẩu to, mẹ hè?!

Nguồn: https://vanvn.vn/tet-co-me-suong-tan-van-cua-ho-minh-tam/
Nguồn: vanvn.vn (Hà Nội, 28.11.2024)
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.