Trời đã vào đông. Tiết trời đã trở nên lạnh lẽo, hay mưa, nên hợp tác xã phải ấn định lại giờ giấc làm việc. Xã viên buổi sáng ra đồng muộn, buổi tối trở về sớm hơn trước. Những chiều mưa thấy làm việc ướt át ít hiệu quả, hợp tác xã thường cho xã viên nghỉ. Lúc này ông Phước đã được điều về giữ chức phó chủ nhiệm hợp tác xã nông nghiệp Thiện Trường. Anh Sự đã lên thay chức tập đoàn trưởng tập đoàn 9, anh Hiếu được cử làm tập đoàn phó. Hôm ấy, khi nghỉ ăn trưa trên bờ ruộng, chị Lâm nói:
- Lúc này người ta đã lai rai thu hoạch sắn (khoai mì). Lúa cấy không còn bao nhiêu, việc làm cỏ, lo nước phân cho lúa cũng đã nhẹ. Mấy bà ai muốn đi mua sắn về mài lọc bột lo chuẩn bị đi. Lúa không đủ ăn phải bòn thêm chút nào hay chút nấy chứ!
Chị Hiền nghe chị Lâm nói có vẻ thích ý:
- Chị Lâm định đi mua sắn về mài bột hả? Tôi đi với! Chị Ngọc có đi không?
Việc mài sắn lọc bột tôi chưa làm bao giờ. Nghe chị Hiền hỏi, tôi ái ngại hỏi lại:
- Mua sắn ở đâu chị Lâm? Tôi cả đời chưa rành mài sắn làm bột bây giờ bắt chước theo mấy chị có được không đây? Mà hiện giờ mình vẫn đi làm như thường chứ đã rảnh đâu? Làm cỏ lúa xong phải lo làm cỏ rẫy nữa. Tiếp đó lại lo thu hoạch sắn của hợp tác xã, còn thì giờ đâu để mua sắn làm bột?
Chị Lâm cười:
- Ngại gì chứ? Làng mình xưa nay vẫn trồng sắn ở phần đất rẫy, mấy ai chẳng biết lọc bột? Cô Ngọc nói lọc bột không rành người ta cười cho đấy. Đừng lo, dễ ợt. Nếu cô cần tôi chỉ dẫn cho. Mà cần gì, bác Thắng cũng rành việc lọc bột lắm, cứ hỏi bác ấy! Còn chuyện thì giờ, đợi rảnh thì khi nào mới rảnh? Mùa gặt đã qua, mùa cấy cũng sắp xong, từ nay công việc hơi nới, tập đoàn đâu có buộc mình thức khuya dậy sớm như những ngày cao điểm! Chiều nào mưa nghỉ sớm mình tranh thủ chạy về chợ Nhật Lê mua sắn, về nhà muộn một chút cũng không sao. Buổi tối ráng thức khuya một tí lo mài, lọc... Sáng tinh mơ đem xác sắn lên chợ An Tân có người mua liền. Thế rồi về ăn ba miếng xong đi làm còn kịp chán! Phải tranh thủ như thế mới mong con cái mình đỡ đói chứ!
Tôi vẫn còn e ngại, than thở:
- Đã khổ tới nước này mà lại phải tranh thủ làm gắng nữa e chết sớm!
Chị Lâm cười to:
- Năm ngoái biết bao nhiêu người đã làm rồi mà có chết ai đâu? Nếu mình không cố gắng thì con đói!
Thấy tôi còn do dự, chị Lâm giải thích:
- Mài sắn lọc bột không khó gì đâu! Cô không để ý chứ năm nào dân Thiện Trường mình cũng đua nhau làm bột để sử dụng trong nhà hoặc đem bán. Sắn hơi khó nuốt một tí nhưng là một thứ lương thực dễ để dành nhất. Để dành sắn có hai cách: Thứ nhất, xắt lát hoặc chặt cục phơi thật khô rồi cất để làm thức độn ăn lâu ngày. Phơi càng kỹ càng đỡ sinh mối mọt. Thứ hai, mài thành bột rồi chắt lọc ra thành ba loại: xác sắn, bột lộn, bột lọc. Xác sắn có thể phơi để dành dùng nấu cho heo ăn. Bột lộn người ăn cũng được mà heo ăn cũng được. Người ta hay bắt bột lộn thành bánh, luộc chín rồi chấm muối ớt hoặc nước mắm để ăn. Nhưng bột lộn người ta ít để lâu vì dễ bị chua. Riêng bột lọc là thứ bột thuần tinh bột có thể để dành năm này qua năm khác trong các thau, chậu, lu, ghè, làm bánh rất ngon, được coi như một thứ thực phẩm hạng sang. Bột lọc bán lúc nào cũng được, nhất là các dịp tết, dịp lễ khi người ta cần làm các loại bánh. Những lúc khan hiếm mình có thể bán được giá gấp hai, gấp ba. Xã mình lại được cái ưu thế có làng Nhật Lê kế cận thường trồng nhiều sắn. Nay Nhật Lê đang tới kỳ thu hoạch sắn, muốn mua mấy mà chẳng có? Rồi mấy bà sẽ thấy, mai mốt cả xã mình tranh nhau đi mua sắn cho coi!
Nghe chị Lâm nói hấp dẫn quá, chúng tôi hẹn nhau hễ gặp dịp là làm ngay. Dĩ nhiên tôi và chị Hiền chỉ biết trông cậy vào sự dẫn dắt của chị Lâm.
Khi về nhà tôi lo chuẩn bị gióng gánh sẵn. Chỉ một tuần sau thì chúng tôi khởi việc. Chị Lâm đã tỏ ra khá sành sỏi đường sá ở Nhật Lê. Ở đó chị Lâm cũng quen biết nhiều người. Thấy chúng tôi quảy gánh gióng đến người ta biết ngay chúng tôi đang đi mua sắn. Nhiều người mời chúng tôi vào rẫy xem sắn nhưng chị Lâm đều từ chối:
- Lần khác đi! Lần này đã chiều mà chúng tôi lại có hẹn rồi!
Chị Lâm cứ dẫn chúng tôi đi loanh quanh đến mỏi cả chân. Tôi hơi nôn nóng, cứ trông ghé chỗ nào đó xem có mua được hay không cho rồi. Tuy vậy, tôi cũng chẳng dám hé miệng. Đã trót phóng lao phải theo lao! Cuối cùng chị Lâm dẫn chúng tôi đến một ngôi nhà gần như nằm riêng biệt một cõi. Trước khi vào nhà, chị Lâm dặn chúng tôi:
- Đây là một nhà quen tôi vẫn hay đến mua. Sắn ở đây thường trồng sớm lại hợp đất nên nhiều bột lắm! Hai cô cứ để tôi trả giá nghe!
- Dạ, cứ quyền chị định đoạt!
Một người đàn bà thấy bọn tôi đến ra tiếp đón rất ân cần. Sau vài lời thăm hỏi, bà chủ dẫn chúng tôi ra rẫy xem sắn. Chị Lâm với bà chủ thương lượng trông có vẻ cởi mở lắm. Sau khi cùng chủ nhà rảo quanh xem xét đám sắn một vòng, chị Lâm đã quyết định mua. Chị nói với bà chủ:
- Bây giờ tôi gởi chị trước một ít, mai mốt sẽ trả tiếp được không?
Bà chủ cười dễ chịu:
- Chị với tôi mà lo gì! Gởi một ít hay để đó rồi gởi một lần luôn cũng được!
Sau khi chủ nhân trở vào nhà, chị Lâm nói:
- Bây giờ ba chị em mình coi như chia ba đi! Sắp tối rồi tính toán mất thì giờ, cứ tạm thời bữa nay nhổ ba vồng này, mỗi người một vồng. Ai ưng vồng nào lấy vồng nấy! Cho mấy cô chọn trước!
Chúng tôi chẳng ai lựa chọn hết, cứ đứng gần vồng nào lấy vồng nấy. Sau đó chị Lâm bắt đầu chỉ cách nhổ sắn cho hai đứa tôi:
- Này, khoan nhổ đã, hãy xem cách tôi nhổ đây kẻo nhổ đại sắn củ sẽ gẫy hết dưới đất lại mất công đào!
Thế rồi chị đến một gốc sắn, đứng chảng chân ra lấy thế. Xong chị lại chụm hai tay cầm lấy thân cây sắn, vừa nhớm nhớm vừa giải thích:
- Nhớm nhớm từ từ thôi, không được nhổ mạnh vì như thế củ sẽ bị gẫy! Gặp đất mùa mưa như bây giờ hoặc đất mềm mình có thể nhổ thẳng. Nếu gặp đất mùa nắng phải lấy cuốc móc bớt đất cứng ra nhổ củ mới ít gẫy.
Khoảnh đất dưới chân chị Lâm nứt dần ra theo nhịp nhớm của chị. Cuối cùng chị đã lôi gốc sắn lên với một chờn củ trông như một nải chuối cực lớn. Chị lại giở chờn củ lên xem xét và nói:
- Nếu củ nào bị gẫy mình sẽ thấy ngay nhờ những dấu vết gẫy để lại.
Nói xong chị Lâm lại nhổ tiếp thêm một gốc nữa. Gốc này cũng sai củ và không gẫy. Chị bẻ đầu chót một củ, lột vỏ ra, đưa lên miệng mum mum mấy cái rồi nói:
- Sắn này rất nhiều bột! Mua chuyến này sẽ lời khá!
Tôi ngạc nhiên hỏi chị:
- Làm sao chị biết được sắn nhiều bột hay sắn ít bột?
Chị Lâm cười giải thích:
- Nghề nghiệp mà! Khi cô nhai đầu chót này thấy nó chát chát là sắn đã già, nhiều bột. Trái lại, khi cô nhai đầu chót thấy nó ngọt ngọt là sắn còn non, ít bột nhiều nước!
- Như vậy muốn đi mua mình phải xin người ta một hai củ để nhai thử trước à?
- Sắn người ta đã nhổ sẵn mình muốn nhai thử cứ nhai. Trường hợp gặp giữa rẫy mình lại có cách khác. Chỉ cần xem vồng sắn, cây sắn là biết ngay!
Chị Lâm bước đến một gốc sắn lớn, phần trên phân ra ba nhánh, mỗi nhánh lại tiếp tục phân ra ba nhánh nhỏ, nói tiếp:
- Những gốc sắn cây to, tỏa nhánh nhiều tầng thế này nhất định củ nhiều! Những gốc sắn thân thẳng đuột, ít tỏa nhánh thì thường củ chẳng ra chi! Mình cũng phải chú ý đến mặt vồng sắn nữa. Gốc nào dưới vồng thấy đất nứt ra hoặc gồ ghề lồi lõm đều là gốc củ lớn cả. Nhưng củ nhiều, củ lớn chưa chắc đã được bột nhiều nếu sắn chưa già. Muốn biết sắn già hay không mình phải nhìn lá. Lá mà trông còn xanh non thì dù củ lớn mấy bột vẫn chưa tốt. Mài ra chỉ nhiều bột lộn và nước! Mua sắn giữa rẫy phải lựa những đám sắn lá đã rụng gần hết hoặc ít nhất lá đã vàng úa. Phải lựa kỹ như vậy mới kiếm lời được chứ bạ đâu mua đó có khi lỗ thấy bà!
Khi bắt tay vào việc, tôi nghiệm thấy chị Lâm đã nói không sai một tí nào. Nhờ học được kinh nghiệm quí giá đó, sau này khi đã tự mình đi mua sắn, lần nào tôi cũng thu được kết quả khả quan...
*
Chiều ấy, khi đã gánh sắn về nhà, việc đầu tiên của tôi là nấu một nồi để ăn. Sắn đầu mùa lạ miệng, dù chỉ chấm với muối ớt ăn vẫn rất ngon. Buổi tối ấy cả nhà tôi đều vui vẻ vì ai nấy được no bụng thật sự...
Đúng như chị Lâm nói, bà nội mấy cháu đã tỏ ra hết sức thành thạo việc mài bột. Trong bước đầu, dưới sự điều khiển của bà nội, thằng Tí, thằng Sửu đều trở thành những tay mài sắn khá đắc lực. Đến cả con Hoa cũng tham gia được trong việc cạo vỏ. Chúng tôi đã cùng nhau hăng hái vui vẻ làm việc cho đến khuya.
Được đà, chúng tôi cứ tiếp tục vụ đi mua sắn mài bột. Lúc này chúng tôi đâm ra thích thú những ngày trời mưa gió. Thấy lợi ai mà chẳng phát ham! Ngày nào thấy đi được dù mưa lạnh mấy chúng tôi cũng nhất định không chịu ở nhà.
Nhưng cái khí thế hăng hái lao động trong gia đình tôi chỉ kéo dài được một thời gian thôi. Lũ trẻ dần tỏ ra uể oải, lơ là. Chúng mượn cớ bận lo bài vở để tránh việc. Biết chúng mánh mung nhưng tôi cũng giả lơ. Chẳng sao cả, khi mượn cớ học hành để tránh việc, lũ trẻ không còn dám rong chơi lêu lổng như trước. Việc lũ nhỏ chịu quanh quẩn trong nhà đủ làm tôi hài lòng rồi.
Thời gian sau này rất nhiều lần bà nội đã cố gắng làm việc vượt ra ngoài sự tưởng tượng của tôi. Bà đã làm không kể giờ giấc gì cả. Dần dần tôi cũng rõ nguyện vọng của bà nội: Bà muốn có tiền để đi thăm anh Thành. Nguyện vọng đó cũng chính là nguyện vọng của tôi. Tiếc rằng hoàn cảnh chúng tôi lúc ấy rất khó thực hiện điều ấy.
Số người ở Thiện Trường đi mua sắn mài bột mỗi ngày mỗi tăng. Ai cũng mong kiếm thêm được chút ít vào lúc này vì sợ đến lúc xã thu hoạch sắn nhà thì mình đâu còn thì giờ nữa. Bột lọc làm ra nhiều nhưng không mấy ai dám ăn. Ai cũng lo trữ lại để chờ cao giá bán lấy chút tiền. Phần đông chỉ dám ăn bột lộn. Xác sắn là thứ dễ tiêu thụ nhất. Dân An Tân ở kế cận xã Thiện Trường nuôi nhiều heo nhưng xã này không có đất trồng sắn nên xác sắn tải đến bao nhiêu cũng hết. Ai muốn bán xác sắn cứ mang đến đó. Cũng có nhiều nhà đem xác sắn ấy phơi khô trữ lại để cho heo ăn dần.
Hằng ngày tôi vẫn đi làm với tập đoàn. Bà nội thì ở nhà làm những việc bà có thể làm được. Tôi không bỏ lỡ một thời gian rảnh việc đồng áng nào hết. Cứ mua được sắn, đêm về hai mẹ con lại gắng thức tới khuya để mài lọc. Sáng nào tôi cũng tranh thủ dậy sớm gánh xác sắn đi bán cho kịp trước khi đi làm. Qua một thời gian ngắn, ngoài việc ăn độn, tiêu pha hằng ngày, chúng tôi đã để dành được một số bột lọc đáng kể...
Ngày kia, khi đi làm về tôi đã thấy hơi mệt. Nghĩ tiếc cơ hội, tôi vẫn gắng đi mua một mớ s(a)́n mang về. Vì ham quá, tôi đã gánh một gánh hơi nặng. Khi lết về tới nhà tôi thật sự đuối sức. Tôi nói với bà nội:
- Cứ để đó ngày mai hãy tính mẹ nghe!
Bà nội nói:
- Ừ, con cả ngày đi mần mệt rồi cứ nghỉ đi! Mẹ không ngủ sớm được để mẹ cạo vỏ một lát cũng không hại chi!
Mắt bà nội đã kém lắm, đêm hôm để bà làm một mình đâu có tiện! Nghĩ như thế nên tôi nói:
- Nếu mẹ làm thì con cũng làm!
Nghe tôi nói vậy bà nội bất đắc dĩ phải tắt đèn đi ngủ. Không ngờ sáng dậy đi làm, tôi thấy gánh sắn mới mua về chiều qua đã được cạo mài hơn một nửa. Hóa ra tôi đã ngủ như chết, bà nội thức dậy cạo mài lúc nào tôi không hay. Thấy bà nội đã đi ngủ lại, tôi lặng lẽ ra đồng. Buổi chiều khi tôi đi làm về thì đống sắn mua hôm qua đã mài lọc xong hoàn toàn. Vừa cảm động vừa ái ngại, tôi nói với bà nội:
- Mẹ già yếu rồi gắng làm chi dữ vậy! Không chừng mẹ kiệt sức rồi ai lo việc nhà chăm sóc mấy cháu để con đi làm?
Bà nội cười hiền:
- Mẹ cũng biết liệu sức mẹ chứ. Thấy con một mình mần việc quần quật ngày đêm mẹ không đành lòng. Hơn nữa, vụ bột sắn ni chẳng qua mần thêm một thời gian ngắn chứ lâu lắc chi nữa mà sợ!
Rồi bà nội bỗng lộ vẻ ngậm ngùi:
- Nếu thằng Thành ở nhà chắc việc ni h(a)́n cũng mần được! Ước chi nó được về! Hằng ngày con đi rảo mua sắn, h(a)́n ở nhà ngồi mài, mẹ phụ các việc khác, cũng có ăn đấy chứ! Không hiểu răng h(a)́n què quặt như rứa mà người ta cứ giữ miết cũng lạ? Biết khi mô dư dả một chút để đi thăm một lần hè?
Thấy bà nội rưng rưng nước mắt, tôi phải nói lảng sang chuyện khác.
Đùng một cái, một tai họa đã xảy ra cho xóm tôi. Cái giếng nước duy nhất trong xóm bỗng nhiên nước bị thúi rặt mùi chua của bột sắn. Cả xóm tôi phải đi gánh nước đường xa để uống. Mọi công việc cần tới nước đều trở thành vấn đề r(a)́c rối. Tập đoàn phải cấm tuyệt những nhà sống gần giếng lọc bột. Cả xóm còn phải chia phiên nhau vét nước trong giếng đổ đi. Phải tốn nhiều công sức bảo vệ giếng như thế nhưng ngót một năm sau nước trong giếng mới dùng lại được!
Việc mua sắn lọc bột chưa chấm dứt đã tới vụ thu hoạch sắn của hợp tác xã nhà. Sắn vốn là loại cây rất dễ trồng. Người ta vẫn hay cắm thân cây sắn dọc hàng rào. Chỉ cần đất hơi ẩm một chút, một thời gian ngắn chúng tự đâm rễ mọc lá xanh tươi.
Ở các vùng quê kiếm sắn giống không khó. Chỉ một đoạn thân cây sắn chưa khô hẳn có thể cắt ra trồng được vài gốc rồi. Vào giai đoạn đói thiếu này, nhà nào cũng tận dụng từng tấc đất. Một khoảnh đất nhỏ, thậm chí một lỗ đất trống nhỏ cũng có thể trồng được một gốc sắn nên nhà nào cũng có thể trồng riêng một ít.
Để tránh trường hợp sắn của hợp tác xã bị đào trộm, bị lợi dụng, xã đã đưa ra những biện pháp trừng phạt kẻ gian rất nghiêm khắc. Trong xã dân thiếu đói quá nhiều nên xã rất chú tâm đến việc canh giữ. Từ khi sắn bắt đầu ăn được, xã đã cho du kích canh tuần kỹ càng những vùng trồng sắn của hợp tác xã. Tới kỳ thu hoạch, xã liền huy động toàn bộ các tập đoàn nhổ đồng loạt đưa về kho hợp tác xã để xắt phơi, nhập kho.
Có khi thu hoạch dồn dập quá, nhà kho xử lý không kịp, hợp tác xã lại chia bớt sắn tươi cho các xã viên rồi khấu trừ vào công điểm. Có khi sắn tươi được chia ngay tại địa điểm thu hoạch để xã viên tự chuyển tải về nhà.
Trong thời gian này có nhiều nhà đã dùng sắn để thay thế hết mọi thức ăn. Thậm chí lớp vỏ trong của củ sắn cũng được xắt nhỏ ra kho mặn hoặc làm dưa muối. Chỉ trừ lớp vỏ lụa màu đà mỏng nhất bên ngoài mới phải vứt bỏ. Phải nói đây là thời gian người dân xã Thiện Trường tiêu thụ sắn "mạnh mẽ kiên cường" nhất. Gần như không có bữa ăn nào của nông dân không thấy mặt món sắn. Từ củ sắn người ta chế ra hàng chục món khác nhau thay đổi từng bữa để ăn cho khỏi ngán: Sắn nướng, sắn nấu, sắn bào nấu canh, sắn kho mặn, sắn quết, bánh bột lộn luộc, bánh bột lộn nướng, bánh tráng bột lộn nướng, bột lộn khuấy, bột lọc khuấy, bánh lọc, bánh quai vạc... Tội nghiệp cho đám trẻ con, chúng rất khổ sở khi bị bắt buộc dùng các món ăn này một cách quá lạm. Nhưng hình như hầu hết các bậc cha mẹ đều cố tình "nhét cua... để được... lòi đam". Ai cũng muốn độn sắn tối đa để được thừa ra chút gạo dành cho những ngày cần thiết phải dùng cơm trắng. Chất độc của sắn đã làm khổ bọn trẻ con không ít.
Đau lòng nhất là vụ chị Nguyễn Thị Nậy ở thôn 1 đã chết vì ăn sắn. Chị Nậy người yếu đuối, đang mang thai nên ít lao động. Một mình chồng chị làm ở hợp tác xã không cách nào kiếm đủ lương thực cho cả nhà. Gặp mùa sắn, chị hay dùng xác sắn ăn thêm. Không ngờ sự lạm dụng này đã làm chị bị hư thai để rồi dẫn đến cái chết cho chính chị.
Trong thời gian thu hoạch sắn, nhiều nhà còn làm việc vất vả hơn cả thời gian gặt lúa. Họ phải tranh thủ làm cả việc công lẫn việc tư. Nhất là những khi được chia sắn tươi. Ngày làm việc với hợp tác xã, đêm lại phải lo giải quyết số sắn đã được chia. Sắn tươi để lâu không mài bột hay xắt phơi kịp sẽ bị nghèn, ăn đắng, hao mất nhiều tinh bột. Khoảng một tuần lễ sau khi nhổ nếu còn chất đống sắn sẽ bị thúi dần, càng thiệt hại lớn. Vì thế sắn đã đem về nhà là phải giải quyết càng sớm càng tốt.
Được chia phần củ cực theo phần củ đã đành, khi được chia phần thân cây cũng cực không kém. Sau khi thu hoạch xong, hợp tác xã cũng chia cả gốc sắn, thân sắn cho xã viên làm giống hoặc phơi làm củi. Dù phải gánh vác nặng nhọc, nhưng một chút của cải giữa lúc này vẫn được coi như một giọt máu, tuyệt nhiên không ai dám bỏ phí. Khốn đốn nhất là hạng đơn chiếc như tôi, như chị Hiền, một lần được chia của chúng tôi phải làm việc cực hơn con trâu mùa cày. Chúng tôi bất chấp cả sự sợ hãi ma quỉ, rắn rết, vấp cây trợt đá, lếch thếch đến nửa đêm trong bóng tối mịt mù để chuyển của về nhà.
Dù sao thời gian này cũng chính là thời gian nông dân đỡ đói nhất. Cũng là dịp để mọi người kiếm thêm chút hoa lợi, để dành được một ít gạo dùng cho những ngày trọng đại của gia đình như giỗ chạp, cưới gả, Tết nhất...
CHƯƠNG 25: CHÍN NGƯỜI MƯỜI CHỌ!
Cuối vụ thu hoạch sắn ở tập đoàn 9 đã xảy ra một chuyện tức cười nhớ đời. Hôm ấy ông Nhiêu cầm đầu một toán mười người đi nhổ đám sắn cuối cùng của tập đoàn. Trong toán này có cả cô Thanh. Ở đám sắn này cũng có xen lẫn một số gốc sắn "canh nông", một giống sắn nổi tiếng bở và ngon nhất. Kẻ sành ăn vừa trông thấy loại s(a)́n này là phát thèm ngay. Đây là giống s(a)́n do ty Canh Nông cung cấp nên dân địa phương vẫn quen gọi cái tên đó. Nhưng sắn canh nông lại ít củ, ít bột, cân nhẹ, sản lượng không cao nên xã không cho trồng. Tuy thế, khi trồng s(a)́n công nghiệp, các đoàn viên vẫn hay trồng giặm một số gốc canh nông để cải thiện cho vui. Ng(a)̣t nỗi lần thu hoạch đó có mặt ông Nhiêu - kẻ lúc nào cũng tỏ ra nghiêm khắc, trong sạch, không tơ hào đến của công – nên ai cũng e dè. Thế là các đoàn viên thỏa hiệp ngầm với nhau g(a)̣p mấy gốc s(a)́n canh nông vẫn ch(a)̣t cây nhưng chừa lại, đợi dịp v(a)́ng ông Nhiêu sẽ nhổ để chia nhau.
Vài lần trước toán nhổ sắn này đã thực hiện mưu đồ đều trót lọt. Ông Nhiêu tuy ở trong toán nhưng còn kiêm công tác an ninh thôn nên khi đi làm khi không. Vì có cô Thanh cùng đi trong toán, chúng tôi đã trám miệng cô b(a)̀ng cách chia cho cô hai phần, tức là có cả phần của ông Nhiêu. Thật tình cô Thanh cũng túng thiếu nên cô chỉ vờ vĩnh từ chối một lát rồi cũng nhận.
Lần thu hoạch này chúng tôi cũng vờ "bỏ sót" số gốc s(a)́n canh nông lại như trước. May sao, chỉ một lát sau có một anh du kích đến mời ông Nhiêu về xã có việc. Cô Thanh nghiễm nhiên trở thành người điều khiển công việc. Thế là mọi người đều thở phào. Họ lại nhỏ to bàn tán với nhau. Lát sau cô Ánh nhỏ nhẹ nói với cô Thanh:
- Chị Thanh ơi, ở đây có mấy gốc sắn canh nông ngon quá ai thấy cũng thèm, cuối mùa rồi, chị linh động cho mỗi người kiếm vài củ về hấp cơm nhé!
Cô Thanh quay lại gắt:
- Thèm cái gì mà thèm! Phạm mấy lần rồi bây giờ lại muốn phạm nữa sao? Của nhân dân mình đòi ăn bớt trước không hổ thẹn với lương tâm ư?
Cô Ánh năn nỉ:
- Mọi người ai cũng muốn có vài miếng ăn cho vui miệng đáng gì mà chị nặng lời thế? Vài ba củ thôi! Tôi chịu trách nhiệm lo việc này nghe! Xong việc mình sẽ chia ra mười phần, phần của bác trai chị cũng sẽ lấy như trước mà!
Cô Thanh có vẻ thẹn nhưng vẫn lắc đầu:
- Chuyện cũ nhắc làm chi nữa? Không được đâu! Cha tôi mà biết thì chết!
Ánh thấy Thanh đã có vẻ cắn câu bèn làm tới:
- Bộ tụi tôi ngu sao mà để cho bác trai biết! Chị Thanh cứ yên chí, chị sẽ được hai phần và chính tôi sẽ đem về tận nhà cho chị!
Cô Thanh nhỏ giọng:
- Khi nào cũng ép người ta, tôi không biết gì hết đó nghe!
Thế là Ánh tự động vét sâu một đường rãnh rồi nhổ mớ sắn canh nông tách ra đổ xuống. Tiếp đó Ánh cào đất dập lại kỹ càng. Muốn cho chắc ăn, Ánh còn cẩn thận ôm các đống cây sắn chất lên phần đất ấy. Làm xong, Ánh hí hửng nói với mọi người:
- Xong cả rồi, có khó khăn gì đâu! Mỗi phần được cả chục ký đấy!
Chị Lâm cười đùa:
- Bây giờ có ai phản đối việc làm của cô Ánh không?
Anh Hòa, một cựu thương binh cười:
- Tôi phản đối, cô Ánh lấy như vậy là quá ít!
Chị Hiền nói:
- Thôi, thế là đủ rồi, ăn ít no lâu ăn nhiều tức bụng!
Bác Tám gái cười ha hả:
- Lần đi họp ở xã này anh Nhiêu đã mang lại kết quả lợi ích thiết thực cho nhiều người trong tập đoàn mình đấy, phải không cô Thanh?
Thanh chỉ im lặng làm nghiêm. Chị Lâm lại dí dỏm:
- Người ta làm lớn người ta bồi dưỡng xôi thịt ở xã, ở huyện, mình làm nhỏ mình bồi dưỡng vài ba củ sắn ở rẫy đâu có gì là quá đáng!
Nhờ hơi hướm của mấy củ sắn canh nông, mọi người làm việc hăng hái, vui vẻ lên thấy rõ. Giữa lúc đó bỗng có hai người từ phía mấy cây bạc bà xăm xăm tiến lại. Đó là một cán bộ trong ban kế hoạch của hợp tác xã tên Nguyễn Phan và một anh du kích. Nguyễn Phan ra vẻ tươi cười hỏi:
- Sao, sắn thu hoạch có nhiều củ không?
Cô Thanh cười giả lả:
- Cũng kha khá chú Phan. Năm nay nhờ trời xã mình trồng gì cũng trúng!
Phan tiếp tục cười cười:
- Thu hoạch s(a)́n thế này các người có bao giờ cất giấu bớt đem về nhà không?
Nghe câu hỏi thẳng thừng ấy ai nấy đều chột dạ. Cô Thanh nói:
- Ai mà dám cất giấu bớt chú Phan?
Anh du kích cười:
- Mấy người làm gì chúng tôi ngồi chót vót trên ba cây bạc hà kia lại chẳng thấy?
Phan xăm xăm đi thẳng lại chỗ Ánh vừa chôn mớ sắn. Anh ta đá hất mớ cây sắn Ánh vừa chất hồi nãy ra. Gã bẻ một cây sắn làm dụng cụ để khều đất lên. Mọi người tái mặt nhìn nhau. Một lát, Phan đắc thắng kêu lên giọng châm biếm:
- Mấy người nhổ cách nào mà để sắn sót lại nhiều dữ vậy?
Vừa nói Phan vừa vẫy tay gọi anh Tường lại gần, gã bảo:
- Anh lấy hết số sắn này lên cho tôi ngay! Đây là một vụ ăn cắp tài sản của nhân dân rất nghiêm trọng, tôi phải lập biên bản để trình lên trên xử lý!
Cô Thanh mặt tái mét nhăn nhó nhìn cô Ánh với vẻ bất bình. Cô Ánh lật đật chạy lại trước mặt Nguyễn Phan, gượng nở một nụ cười rồi nói:
- Chú Phan ơi, mùa sắn sắp hết rồi, thấy mấy gốc sắn canh nông ngon quá nên chúng tôi định kiếm một người vài củ để hấp cơm ăn chơi chứ nhiều nhặn gì đâu! Nếu chú không cho thì tụi tôi xin trả lại tất cả. Chú Phan bỏ qua cho nghe!
Nguyễn Phan tỏ vẻ cương quyết:
- Bỏ qua sao được mà bỏ! Đây là một vụ ăn cắp có tổ chức, nếu không tìm ra gốc gác sự việc, không trừng phạt đích đáng để làm gương cho người khác thì làm sao bảo vệ được tài sản của nhà nước? Toán này ai là người điều khiển?
Cô Ánh đáp:
- Buổi sáng đi thì bác Nhiêu điều khiển, nhưng làm nửa chừng bác Nhiêu lại phải đi họp ở xã nên mọi người đều trách nhiệm chung cả.
Phan nói với giọng gay gắt:
- Không thể nói luôm uôm như vậy được! Cô Thanh, cô đem cái cân lại cân xem số sắn ăn cắp này được bao nhiêu ký? Rồi đây các người sẽ phải họp để kiểm điểm về việc làm sai trái này. Các người sẽ phải trả lời trước nhân dân và phải đền bù xứng đáng cho nhân dân những gì mà các người định cướp đoạt! Đây chỉ mới là lần bị bắt đầu tiên thôi. Từ trước tới nay các người đã ăn cắp bao nhiêu lần rồi? Của cải của nhân dân đã mất không biết bao nhiêu về tay các người? Xã hội chủ nghĩa không thể dung chứa những con người gian dối như thế!
Mọi người thấy sự việc muốn nổ lớn, chỉ biết khuyên nhau:
- Thôi thì mỗi người chịu khó năn nỉ anh ta một tiếng may ra yên việc!
Thế rồi tất cả đều xúm lại quanh Phan to nhỏ ỉ ôi xin bỏ qua. Nhưng Phan gần như chẳng để ý đến lời ai. Số sắn cân được 91 ký, Phan cẩn thận tô đậm con số 91. Thế rồi chẳng thèm chào ai một tiếng, Phan hậm hực khoát tay ra hiệu cho anh du kích bỏ đi.
Phan vừa đi khỏi cô Thanh liền quay lại mắng cô Ánh:
- Chỉ vì lòng tham của cô mà gây nên nỗi này! Bây giờ biết ăn nói sao đây?
Ánh bực bội trả lời:
- Ăn chung chứ một mình tôi à? Nhưng chị đã nói vậy tôi sẽ nhận tội một mình!
Nhiều người cùng nói:
- Cô Ánh nhận tội một mình cũng không ổn đâu! Chẳng lẽ tám người cùng làm việc ở đây lại không ai thấy cô chôn cả tạ sắn vậy sao?
Cô Thanh vùng vằng:
- Nhưng tôi đã nói tôi không hay biết gì cả ai cũng nghe phải không?
Chị Lâm nghe thế bèn cười:
- Thế sao sau khi cô Ánh chôn sắn xong tôi hỏi có ai phản đối việc này không cô Thanh lại im lặng?
Mọi người đều cười ồ lên. Chị Lâm cố hòa giải:
- Chúng ta cùng nhận tội hết cho xong! Bất quá xã cảnh cáo một hai lời là cùng chứ mỗi người định lấy 9 ký sắn đã trả lại rồi chẳng lẽ họ còn bắt đền?
Anh Tường đề nghị:
- Tôi nghĩ thằng Phan nó chưa trình vụ này lên xã đâu! Chiều này nhờ ba chị nào ăn nói hay hay tới nhà nó năn nỉ một lần nữa chắc nó cũng bỏ qua thôi!
Bàn qua tính lại, cuối cùng chị Lâm, chị Hiền và cô Ánh tình nguyện làm theo lời đề nghị của anh Tường.
Tối đó tôi vừa mài bột vừa chờ đợi chị Hiền về để biết kết quả. Vừa thấy bóng chị bước vào sân tôi chạy sang nhà chị ngay:
- Sao chị Hiền, nó chịu bỏ qua không?
Chị Hiền nói với giọng thiểu não:
- Chắc không xong! Nó bảo cứ về đi, chuyện đâu còn đó, pháp bất vị thân! Mụ cô cha nó báo hại tôi, trời tối không thấy đường tôi trợt trặc chân trầy cả da đây này!
Chị vừa nói vừa bước lại cầm ngọn đèn bóng nhỏ đưa lên soi. Tôi nói:
- Lo rửa ráy rồi xức thuốc đi kẻo nhiễm trùng thì khốn đó!
Thế rồi tôi trở về tiếp tục làm công việc mình.
Hôm sau cả toán chúng tôi lại được điều đi dọn đất để chuẩn bị trồng trọt vụ tới. Thấy ông Nhiêu vẫn làm việc bình thường, không hề nói năng gì đến vụ ăn cắp sắn, chúng tôi hơi mừng. Chẳng lẽ cô Thanh không nói gì với ông Nhiêu? Việc này liên can tới con gái ông, tất nhiên cũng liên can tới ông, chắc hẳn ông đã dàn xếp để chuyện được bỏ qua. Nghĩ như thế nên ai nấy đều yên tâm coi như chẳng có chuyện gì xảy ra.
Nào ngờ buổi chiều, khi đi làm về rửa ráy chưa xong tôi đã nghe tiếng loa thông báo "mời toàn thể các đoàn viên tập đoàn 9 tập trung ở nhà ông Nhiêu trước 7 giờ để họp kiểm thảo vụ ăn cắp sắn". Quả là chạy trời cũng không khỏi nắng!
Phiên họp hôm ấy chỉ là phiên họp có tính cách nội bộ tập đoàn. Ngoài ông Nhiêu an ninh thôn mà cũng là đoàn viên, không có cán bộ thôn xã nào khác tham dự. Sau khi anh Sự tuyên bố lý do buổi họp, ông Nhiêu hùng hổ bước ra tiếp lời:
- Đây là một vụ ăn cắp của công vô cùng nghiêm trọng. Nó không thuần túy là một vụ ăn cắp vì thiếu đói, thèm khát, mà là một vụ ăn cắp có hậu ý, có tổ chức do những kẻ bất hảo chủ trương nhắm mục đích phá hoại kinh tế, gây xáo trộn xã hội! Sự việc này nếu không do những tên ngụy quân ngụy quyền trốn tránh cải tạo còn lẩn lút đâu đây nhúng tay vào thì do ai?
Khi nói câu này ông Nhiêu nhìn chằm chằm vào mặt tôi rồi nhìn sang chị Phụ. Tôi và chị Phụ đều có chồng là sĩ quan mất tích sau biến cố 1975 nhưng tôi bị liên can trong vụ ăn cắp sắn còn chị Phụ thì không. Ông Nhiêu ngưng một lát rồi gằn giọng:
- Tôi biết cô Ánh trẻ người non dạ chỉ vì tham chút lợi nhỏ nên đã bị người ta xúi giục. Chôn giấu sắn ở rẫy rõ ràng là cố ý để dành sẵn cho bọn tàn quân đợi đêm xuống về lấy chứ còn gì nữa? Nếu cô Ánh chỉ rõ ai là kẻ xúi giục cô, đương nhiên cô sẽ được tha thứ. Nếu như cô Ánh ngoan cố giấu giếm, khi việc đã được làm sáng tỏ, cô sẽ phải gánh chịu một hậu quả khó lường!
Không ngờ chỉ mấy củ sắn vớ vẩn lại biến thành một vấn đề to tát như vậy! Rõ ràng là ông Nhiêu cố tình hù dọa cô Ánh và gợi ý để cô Ánh đổ tội cho tôi. Tuy biết Ánh là người ngay thẳng, vả lại, trong vụ ăn cắp sắn trên tôi chẳng hề phát biểu một lời nào, thế nhưng tôi vẫn hết sức lo sợ.
Có lẽ thấy ông Nhiêu đã đi quá trớn, anh Sự ngăn lại:
- Vấn đề an ninh bên an ninh sẽ điều tra sau. Hôm nay là buổi họp của tập đoàn mục đích để kiểm điểm về vụ ăn cắp sắn, xin những người có liên can vấn đề trình bày sự việc để tập đoàn giải quyết! Trước hết mời cô Ánh!
Cô Ánh đứng lên:
- Kính thưa tập đoàn, tôi là Nguyễn Thị Ánh là đoàn viên của tập đoàn 9, vào ngày..., trong khi đào sắn tôi đã thừa lúc mọi người không chú ý, lấy cắp 91 ký sắn của tập đoàn đem chôn giấu. Việc sai trái này do một mình tôi làm, những người khác không liên can tới. Nhưng trời không dung gian, việc làm của tôi đã bị cán bộ kế hoạch Nguyễn Phan phát hiện. Vậy, nay tôi xin chịu nhận mọi hình phạt do tập đoàn đưa ra.
- Bây giờ xin cô Thanh trình bày tiếp sự việc!
Cô Thanh đứng lên:
- Kính thưa tập đoàn, tôi là Lê Thị Thanh, đoàn viên của tập đoàn 9, vào ngày... trong khi đào sắn cho tập đoàn, tôi vì cặm cụi chăm lo công việc nên đã không để ý đến một đoàn viên bất hảo đã chôn giấu gần một tạ sắn. Nay tôi xin thành khẩn nhận lỗi sơ ý và xin hứa từ đây về sau tôi sẽ vừa làm vừa để mắt theo dõi chung quanh để phòng kẻ gian ăn cắp tài sản của nhân dân.
- Bây giờ xin chị Lâm trình bày sự việc!
- Kính thưa tập đoàn, tôi là Phùng Thị Lâm, thuộc tập đoàn 9. Vào ngày..., trong khi đào sắn cho tập đoàn, chúng tôi thấy có một số sắn canh nông quá ngon mắt. Hầu hết các đoàn viên đều thèm thuồng. Vì thế, cô Ánh đã đề xướng lên việc lấy cắp mỗi người ít củ về hấp cơm. Tôi không cổ võ nhưng cũng không ngăn cản, nghĩa là lặng lẽ đồng ý. Việc đã bị phát giác, tôi xin tình nguyện chịu hình phạt giống như cô Ánh!
- Bây giờ tới lượt anh Tường!
- Thưa, tôi cũng giống như chị Lâm, tôi xin nhận hình phạt...
Tới phiên tôi, tôi cũng trả lời như chị Lâm. Những người còn lại cũng đều trả lời như vậy cả. Ông Nhiêu nghe xong liền nói:
- Qua sự trình bày của những người liên can đến vụ ăn cắp sắn hôm trước, ta biết được có đến 8 người nhận tội, như vậy coi như cuộc họp kiểm thảo đã có kết quả tốt đẹp. Bây giờ yêu cầu 8 người phạm tội mau chóng lên ký vào biên bản để buổi họp kết thúc sớm cho bà con còn về nghỉ!
Nhưng lời kêu gọi của ông Nhiêu không được ai đáp ứng. Không có ai bước lên ký tên nhận tội cả. Ông Nhiêu bực mình hét lên:
- Đã phạm tội ăn cắp bắt người khác phải thức khuya lây, giờ nhận tội rồi sao không chịu ký vào biên bản? Bà Lâm nghĩ sao?
Chị Lâm đứng lên thủng thẳng thưa:
- Có lẽ hôm qua làm chung một toán 9 người mà bây giờ chỉ đòi 8 người ký vào biên bản nên họ ngại đấy!
Ông Nhiêu hỏi lớn:
- Ai phạm tội thì ký chứ người không phạm tội cũng bắt ký nữa sao?
Anh Sự thấy vậy bèn hỏi lại:
- Sao, bây giờ quí vị đã nhận tội có chịu lên ký vào biên bản không?
Cử tọa rầm rì bàn tán, cười cợt có, phẫn nộ có. Đợi một hồi vẫn không có ai chịu lên ký cả, anh Sự bèn tuyên bố:
- Nếu không ai chịu lên ký thì cuộc họp đến đây tạm ngưng. Đêm mai chúng ta sẽ họp tiếp tục!
Ông Nhiêu có vẻ rất bực bội trước thái độ dễ dãi của anh Sự đối với những người sai phạm. Anh Sự không có một lời thúc giục, dọa dẫm hay trách móc ai cả. Mọi người còn ngơ ngác thì anh Sự lại tiếp:
- Bế mạc rồi, bà con cứ về nghỉ đi!
*
Tối hôm sau chúng tôi lại phải tiếp tục họp để giải quyết vấn đề. Thái độ hiền hòa của anh Sự trong buổi họp hôm trước đã khiến chúng tôi nghĩ chuyện này có thể được bỏ qua. Nhiều người nghĩ hôm nay những người phạm tội sẽ phải nhận những lời cảnh cáo là xong. Nào ngờ sau khi anh Sự vừa tuyên bố buổi họp mở màn ông Nhiêu lại hùng hổ bước lên phát biểu:
- Chỉ vì mấy cá nhân tham lam gian giảo ăn cắp tài sản xã hội chủ nghĩa mà cả tập đoàn 9 chúng ta phải thức một đêm vừa qua, hao tốn biết bao nhiêu sức lực lao động của nhân dân. Hôm nay tôi yêu cầu những người đã phạm tội đó phải biết điều, lập tức lên ký vào biên bản ngay để tập đoàn trình lên thượng cấp!
Ông Nhiêu vừa dứt lời thì bà Dục lên tiếng:
- Thưa tập đoàn, theo tôi nghĩ, dám làm thì dám chịu! Mấy người dám cả gan ăn cắp, đã bị bắt quả tang, đã chịu nhận tội, bây giờ còn đợi gì nữa mà không chịu ký vào biên bản? Tại sao mình muốn ăn cho đầy miệng mà lại bắt người khác phải họp hành khổ sở thế này? Tôi yêu cầu, nếu những người phạm tội ấy vẫn còn ngoan cố, tập đoàn phải có biện pháp trừng trị thích đáng không thể tha thứ được!
Bà Dục vừa nói xong thì bà Huy cũng xin nêu ý kiến:
- Thưa tập đoàn, mình phạm lỗi rồi biết lỗi là chuyện tốt. Mình phạm lỗi mà muốn người khác khổ theo thì không nên. Xin quí vị đã phạm lỗi lên ký vào biên bản một chữ ký cho xong. Chẳng lẽ mỗi người lấy năm ba ký sắn ai bắt tù bắt tội gì mà sợ?
Trong các buổi họp để giải quyết những vụ phạm lỗi của đoàn viên, những người không dính líu đến sự việc thường chỉ dự một cách bất đắc dĩ. Hầu hết đều thờ ơ không muốn quan tâm đến những lỗi lầm đó, hoặc có quan tâm chẳng qua cũng chỉ vì tính tò mò. Tôi nghe nhiều người vẫn nói với nhau: "Trường kỳ đói khổ thế này thằng chó nào mà chẳng phạm lỗi? Chẳng qua đứa nào rủi bị bắt quả tang phải chịu đứng ra làm bia cho người ta chửi, đứa nào chưa bị bắt quả tang thì cứ còn tốt thôi!". Ngoài ban tự quản và vài người hiếu sự, ít có đoàn viên nào chịu mở miệng góp ý trong các vụ xét xử. Ban tự quản muốn nắn vuông vê tròn cứ mặc ý! Riêng trường hợp này có sự bất công nổi bật là cô Thanh con ông Nhiêu cũng ở trong toán phạm lỗi lại thoát tội nên nhiều người thắc mắc, bất mãn. Một anh cựu thương binh cụt cả hai giò làm nghề hớt tóc là Đặng Huấn ít khi tham gia họp hành không hiểu sao đêm nay cũng có mặt. Đời anh đã tận cùng, anh chẳng còn biết sợ ai nữa. Hằng ngày anh đã quen lấy chuyện tiếu lâm để làm vui khách hàng và làm vui cho chính mình. Sau khi nghe những lời phát biểu có vẻ thúc bách trên, anh cũng đưa tay xin nêu ý kiến. Anh Sự ngạc nhiên hỏi:
- Bữa này ông Huấn cũng ý kiến nữa à? Nói gì cứ nói đi!
Anh Huấn chậm rãi:
- Thưa tập đoàn, theo thiển ý của tôi, làm việc gì cũng vậy, làm tốt thì có thưởng, làm hư thì phải có phạt, thế mới công bằng, ai nấy mới vui lòng. Vừa rồi những người kia phạm tội, họ đã nhận tội nhưng còn dật dờ chưa chịu ký tên vào biên bản, có lẽ là vì họ thấy chưa có sự công bằng...
Tiếng vỗ tay bôm bốp nổi lên. Ông Nhiêu hằm hằm nhìn anh Huấn nhưng anh ta vẫn chậm rãi nói tiếp:
- Tục ngữ ta dùng câu khen hoa sen "gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn", ngụ ý khen những người ở trong những hoàn cảnh xấu mà không bị ảnh hưởng bởi những thói hư tật xấu chung quanh. Trường hợp cô Thanh cũng vậy. Cô ở chung một toán 9 người, trong có đến 8 người ăn cắp, thế mà cô vẫn giữ mình trong sạch, đó không phải là một người phi thường sao? Tại sao tập đoàn không đề nghị trên khen thưởng cô ấy để làm gương cho kẻ khác noi theo? Tôi nghĩ nếu chúng ta đề nghị khen thưởng cô Thanh chắc hẳn những người kia sẽ vui lòng lên ký tên ngay!
Tiếng vỗ tay lại nổi lên một hồi lâu hơn cả lần trước.
Ông Nhiêu giận dữ chỉ thẳng vào mặt anh Huấn:
- Mày là thằng ngụy ba đời, cách mạng đã dung tha cho cái mạng hèn hạ của mày, sao không biết thân phận mình mà dám phát biểu linh tinh như vậy?
Anh Huấn cãi lại:
- Ông thử nghĩ tôi có nói một lời nào phản động không? Tôi có nói xấu gì cách mạng không? Chẳng qua tôi chỉ góp ý để xây dựng thôi, ông gay gắt với tôi làm gì?
Tiếng xôn xao nổi lên. Anh Sự liền lớn tiếng:
- Yêu cầu mọi người im lặng! Yêu cầu mọi người im lặng!
Khi bầu không khí buổi họp đã lắng dịu, anh Sự nói:
- Như vậy là đêm nay cuộc họp vẫn chưa kết quả. Bà con cứ về nghỉ, tối mai chúng ta sẽ tiếp tục!
Bên dưới có tiếng đàn bà phản đối:
- Sao không giải quyết cho xong bắt chúng tôi họp hoài như vậy làm sao chịu nổi?
Anh Sự nói:
- Tranh cãi ồn ào thế này làm sao mà giải quyết? Đêm mai tôi sẽ mời xã về để giải quyết mới được!
*
Hôm sau, khi tôi đang làm việc thì anh Sự đến, anh hỏi:
- Để giải quyết công bằng vụ ăn cắp sắn, xin chị thẳng thắn trả lời những câu hỏi của tôi sau đây. Chị có chịu thẳng thắn trả lời không?
Thấy giọng anh ta có vẻ nghiêm chỉnh, tôi đáp:
- Anh hỏi về vụ đó đương nhiên tôi sẵn sàng trả lời!
- Vậy, có phải trong toán nhổ sắn hôm đó thật sự chỉ có 8 người đồng ý việc ăn cắp sắn không?
- Dạ, thật sự không có ai mở miệng đồng ý cả. Tất cả chỉ lặng thinh, coi như ngầm chấp nhận việc làm của cô Ánh thôi!
- Cô Thanh cũng ở trong trường hợp lặng thinh chấp nhận việc làm của cô Ánh sao?
- Tôi nghĩ là có.
- Vì sao chị biết là có?
- Tôi có nghe cô Ánh đề nghị thẳng với cô Thanh sẽ chia cho cô Thanh hai phần, tức là có cả phần của ông Nhiêu, cô Thanh chỉ trả lời: Tôi không biết gì hết đó nghe!
Anh Sự có vẻ khoái chí cười to:
- Có cả phần ông Nhiêu nữa? Hay lắm! Nhưng không chừng lão sẽ chối biến và còn đổ tội cho chị vu khống đấy! Có gì làm bằng cớ không?
Thấy chuyện đã lỡ, tôi tiếp:
- Trước đây chúng tôi đã có lần phạm tội như thế nhưng may mắn trót lọt. Sau khi về chia nhau, cô Thanh đã nhận hai phần!
- Mọi người trong toán biết cả chứ?
- Vâng, trong toán này ai cũng biết.
- Thế ông Nhiêu có biết không?
- Nói với ông ta không tiện nên chẳng ai nói gì với ông. Nhưng đã có cô Thanh đại diện nhận phần của ông ta.
- Tốt lắm, tối nay họp chị cứ thật như vậy mà khai, chúng tôi sẽ hỗ trợ cho chị!
Anh Sự đã không nói ngoa. Buổi họp tập đoàn tối hôm đó có chủ tịch xã Phạm Bá Lâm và cả Nguyễn Phan đến dự. Sau khi anh Sự giới thiệu, ông chủ tịch xã đứng lên dõng dạc nói:
- Tôi không ngờ một vụ vi phạm đã có cán bộ kế hoạch lập biên bản mà tập đoàn lại giải quyết hai ba đêm chưa xong! Như vậy thì các người làm việc ra thế nào? Tôi muốn trong đêm nay tập đoàn phải kết thúc sự việc, không lý do gì để vấn đề này tồn đọng nữa!
Anh Sự chưa kịp thưa ông Nhiêu đã bước lên nói:
- Thưa đồng chí chủ tịch xã, thưa tập đoàn, sở dĩ vụ ăn cắp sắn này tập đoàn chưa giải quyết được vì trong bọn ăn cắp còn vài người quá ngoan cố, nhất là những kẻ còn liên can tới chế độ Mỹ Ngụy, không chịu ký vào biên bản nhận tội. Bây giờ có mặt đại diện của xã, chúng tôi xin kêu gọi các người một lần nữa, hãy lên ký tên ngay. Kẻ nào tiếp tục ngoan cố, xin xã thẳng tay trừng trị để làm gương!
Thế rồi ông Nhiêu nhìn thẳng vào mặt tôi:
- Yêu cầu cô Phan Diệu Ngọc lên ký tên vào biên bản nhận tội. Nếu không chịu ký, xin cô cho biết lý do!
Tôi đã trở thành mục tiêu tấn công đầu tiên của ông Nhiêu! Giữa lúc tôi đang lúng túng thì anh Sự đưa tay ngăn lại:
- Khoan, hôm nay là buổi họp của tập đoàn 9 có mục đích giải quyết những vi phạm của đoàn viên với tinh thần xây dựng. Nếu có cá nhân nào trong tập đoàn liên can đến vấn đề an ninh, xin bên an ninh cứ thẩm vấn riêng. Còn việc của tập đoàn, xin cứ để tập đoàn giải quyết. Sở dĩ vụ vi phạm vừa rồi tập đoàn chưa kết thúc được vì bên trong còn có nhiều uẩn khúc cần có thì giờ điều tra, tìm hiểu để giải quyết cho công bằng. Vậy, yêu cầu các cá nhân liên can đến sự việc chuẩn bị để trả lời những câu hỏi của tập đoàn.
Nghe anh Sự nói thế, ông Nhiêu lại phát biểu:
- Thưa đồng chí chủ tịch xã, thưa tập đoàn, tôi tuy phụ trách về an ninh thôn nhưng tôi cũng là đoàn viên của tập đoàn 9, tôi có quyền phát biểu trong tập đoàn. Theo tôi, vấn đề này đáng lẽ đã được thông qua từ lâu. Tại sao một vụ vi phạm mà các cá nhân vi phạm đều nhận tội cả rồi tập đoàn lại không thể bắt họ ký tên cho xong việc? Đây chính là lỗi do tập đoàn chỉ huy không cứng rắn. Bất cứ ai sau một ngày lao động cũng muốn có thì giờ để nghỉ ngơi để hôm sau còn lao động tiếp, tại sao ta cứ ép họ phải ngồi ở đây để tranh cãi lôi thôi về một việc đã rõ ràng làm hao tổn sức người? Tôi xin tập đoàn phải cứng rắn giải quyết ngay để bà con còn về nghỉ.
Ông Nhiêu nói xong anh Sự liền đứng lên:
- Ông Nhiêu nói hết chưa? Tôi đã nói vấn đề trên chưa giải quyết được vì nhiều người chưa chấp nhận về tính công bằng khi phân xử. Tuy rằng đã có 8 người nhận tội nhưng cũng còn một người chưa nhận tội, đó là trường hợp cô Thanh! Bây giờ trước mặt đồng chí chủ tịch xã, xin mời chị Phan Diệu Ngọc tường thuật rõ về trường hợp cô Thanh cũng là đồng phạm trong vụ!
Tôi nghe anh Sự nói mà tá hỏa tam tinh! Tôi nghĩ chắc hai bên đã kình địch nhau vì chuyện gì đó nên mượn tôi làm bãi chiến trường. Không có cách gì khác hơn, tôi buộc phải trình bày từ đầu chí cuối về vụ ăn cắp sắn. Tôi cũng không quên nêu rõ trong lần ăn cắp trước, chúng tôi đã chia cả phần ông Nhiêu giao cho cô Thanh nữa. Và lần này, nếu việc trót lọt, cô Thanh cũng sẽ lãnh phần của ông Nhiêu...
Sự việc trình bày chưa xong cả phòng họp đã vang lên tiếng vỗ tay cũng như tiếng cười reo. Anh Sự phải la hét một hồi mới lấy lại được sự im lặng. Tiếp đó anh quay lại nhìn cô Thanh rồi dõng dạc hỏi:
- Bây giờ cô Thanh có chịu nhận tội với 8 người kia không? Hay cần phải dẫn thêm ai làm chứng cô là đồng phạm nữa?
Cô Thanh cúi mặt xuống không nói gì. Ông Nhiêu tức giận hét vào m(a)̣t cô con gái:
- Đồ khốn nạn, mày dám qua mặt cả cha mày như thế à?
Anh Sự nhìn ông Nhiêu với vẻ đắc thắng rồi nhìn xuống mọi người:
- Bây giờ yêu cầu những ai đã nhận tôi lên ký vào biên bản!
Nhiều người lục tục đứng dậy. Ông Nhiêu quay nhìn cô Thanh đang ngồi ủ rũ nạt lớn:
- Thượng tổ thằng cha mày không lo lên ký còn ngồi lì đó nữa à?
Sau khi mọi người đã ký xong, Nguyễn Phan đứng lên nói:
- Thế là tập đoàn đã làm ra lẽ vụ ăn cắp tài sản chung. Nhóm người này đã ăn cắp nhiều lần, nhưng những lần trước đã qua, không cần truy cứu nữa. Còn lần này thì nhất định phải phạt nặng. Nếu không làm thế, người ta sẽ bắt chước nhau làm cái việc xấu xa ấy, của công sẽ vào tay kẻ gian hết. Hợp tác xã đã qui định luật phạt những vụ ăn cắp hẳn hoi. Cứ ăn cắp bất cứ thứ gì, khi bị bắt phải phạt đền gấp 14 lần trị giá của nó. Nay chín người ăn cắp 91 ký sắn, tức mỗi người cho 10 ký, sau khi qui ra tiền rồi qui trở lại giá lúa, mỗi người phải đền lại 29 ký lúa. Số lúa này hợp tác xã không thu liền mà sẽ khấu trừ dần vào phần lúa các người phạm lỗi được chia trong kỳ thu hoạch tới.
Khi nghe Nguyễn Phan nói xong, bên dưới người ta nghe tiếng trạo nhau:
- Đúng là ăn trái khế trả cục vàng!
- Mười người ăn sắn mà chín người chịu!
- Sao ông Nhiêu lần nào cũng dự phần mà lại được đứng ngoài làm quan án?
- Đúng là "chín người mười chọ"!
Thấy vụ ăn cắp sắn đã được giải quyết, ông chủ tịch Phạm Bá Lâm gật gật tỏ ra hài lòng rồi lặng lẽ đứng dậy ra về. Kế đó tập đoàn trưởng Sự hân hoan hỏi cử tọa:
- Giải quyết như vậy bà con còn ai thắc mắc gì không?
Cả nhà họp vang lên tiếng hô đồng loạt:
- Không! Không!
Có lẽ đó là tiếng hô thật lòng của mọi người, kể cả những người bị phạt. Dĩ nhiên trong đó không có tiếng hô của những người trong gia đình ông Nhiêu. Trên thực tế, phạt đền như vậy là quá nặng, nhưng lần này những người bị phạt cũng có chút gì thỏa mãn trong lòng.
Sau vụ này, trong con người ông Nhiêu cũng có phần nào thay đổi. Ông không còn huênh hoang tỏ vẻ ta đây là cán bộ gương mẫu trước mọi người. Riêng câu nói "chín người mười chọ" của ai đó đặt ra với mục đích đùa cợt không ngờ lại trở thành câu thành ngữ tại địa phương dùng để chế nhạo sự ẩn mặt ăn có của những giới chức hữu quyền ngày càng phổ biến ở xã Thiện Trường.
CHƯƠNG 26: CÁI CHẾT ĐAU ĐỚN CỦA MỘT TRINH NỮ MỚI LỚN
Tuy ra đời và lớn lên ở miền Trung, nhưng trước đây tôi chỉ sống trong những điều kiện khá tiện nghi nên thời tiết nóng lạnh ở đây tôi ít để ý đến. Tới bây giờ làm người thợ cấy đứng giữa cánh đồng trống hiu hắt gió bấc mưa phùn vào những ngày cuối đông, tôi mới cảm nhận được cái lạnh thật sự của quê hương nó thấm thía tới mức nào! Những ngày đó lại chính là thời điểm cả xã Thiện Trường phải tranh thủ làm việc tối đa để kết thúc mùa cấy trước khi bước sang năm mới!
Mấy hôm nay chúng tôi phải liên tục cấy những thửa ruộng khá sâu. Nhiều khi cúi xuống cấy mũi chạm tới mặt nước. Có khi nước xao bắn lọt vào mũi khiến tôi phải ho sặc sụa. Ngày nào tạnh ráo người thợ cấy chỉ dầm nước phần thân dưới, còn đỡ lạnh. Những ngày mưa gió thì thật thảm hại! Dù mặc áo mưa tốt cỡ nào đi nữa cũng khó chống nổi với cảnh gió quần mưa quật từ bốn hướng! Cứ gặp mưa là tôi đành chịu ướt loi ngoi suốt ngày. Cái lạnh đã khiến nhiều khi tay chân tôi bị tê cóng, mất hết cả cảm giác. Khi nói chuyện với ai hai hàm răng tôi cứ chạm nhau lập cập. Ngày kia, có lẽ trông dáng bộ tôi tội nghiệp quá, chị Lâm vấn một điếu thuốc đưa cho tôi:
- Cô Ngọc hút thử một điếu cho đỡ lạnh!
Tôi lắc đầu từ chối:
- Thôi chị ơi, cả đời em có hút thuốc bao giờ đâu?
Chị Lâm cười nài nỉ:
- Cô hút thử một điếu nó sẽ đỡ tê tay cho coi! Nhiều khi mình cũng cần biết hút thuốc như người ta cho đỡ khổ thân một chút!
"Cần biết hút thuốc như người ta cho đỡ khổ thân"? Không hiểu ý chị Lâm, tưởng chị đùa, tôi hỏi lại:
- Cách sao mà hút thuốc lại có thể giúp đỡ khổ thân chị Lâm?
- Cô chưa đi làm thủy lợi nên chưa biết đó. Hồi đi đào thủy lợi trên sông Hai, trong khi mình làm thì cán bộ trông coi leo lên mấy ngọn cây cao gần đó ngồi theo dõi. Làm mệt mình phải nghỉ đôi chút chứ, thế mà đứng nghỉ một tí là cán bộ trông coi lớn tiếng nhắc nhở trên loa ngay. Nào "chị mặc áo vàng đứng ở chỗ kia sao chống cuốc lâu vậy?", nào "anh thanh niên choàng cái khăn xanh ở cổ kia, chây lười lao động hả?"... Tiếp đó là những lời giáo dục, nào "không nên lợi dụng, dựa dẫm sức người, không nên chây lười đẩy việc cho kẻ khác", nào "phải biết liêm sỉ, công bằng, nào phải dẹp bỏ cung cách ngồi mát ăn bát vàng thời Mỹ Ngụy..." nghe chịu không nổi đâu! Có một số người tìm kế khác để nghỉ như giả vờ đi uống nước, giả vờ đi tiểu tiện... nhưng rồi cũng không xong. Chỉ có đứng vấn điếu thuốc rồi châm lửa hút vài hơi là cách nghỉ khá tự nhiên mà cán bộ không nói được! Cần hút thuốc cho đỡ khổ thân một chút là vậy đó!
Cô Ánh dí dỏm xen vào:
- Ngoài ra, việc hút thuốc còn có tác dụng giết thời gian như khi chị đang nóng lòng chờ đợi ai chẳng hạn. Nhất định khi chị ngậm điếu thuốc...
Nói chưa hết câu thì Ánh ngâm nho nhỏ:
"Em cứ hẹn nhưng em đừng đến nhé!
Để lòng buồn tôi dạo khắp quanh sân,
Ngó trên tay, điếu thuốc cứ lụi dần,
Tôi nói khẽ: Gớm! Sao mà nhớ thế!" (thơ Hồ Dzếnh).
Giọng ngâm của Ánh khá hay, lời thơ lại ngộ ngộ gợi hứng khiến tôi bất giác vói tay cầm lấy điếu thuốc. Chị Lâm bật lửa cho tôi châm. Chị cười nói nhỏ:
- Trước đây cánh đàn bà ở Thiện Trường đâu có mấy ai hút thuốc. Thế mà bây giờ gần như ai cũng biết hút, một số đã sinh ghiền. Nhưng ghiền thì ghiền, tốn kém bao nhiêu mà ngại! Nhiều người cho hút thuốc lá có hại, nhưng tôi thấy khi làm việc với xã hội chủ nghĩa, hút thuốc lá có cái lợi là giữ được chút sức khỏe trước mắt như tôi vừa nói đó...
Cô Ánh cũng cười chen vào:
- Hút thuốc là cái cớ chính đáng nhất để có thể nghỉ từng chặp vài phút đó chị Ngọc. Chị cứ tập hút đi! Sau này anh Thành về có hỏi ai tập cho chị hút em làm chứng cho, đừng sợ!
Tôi buột miệng kêu lên:
- Bây giờ nước mình đang phát triển công tác thủy lợi, chắc rồi đây cả nước ai cũng biết hút thuốc hết!
Chị Lâm cười hóm hỉnh:
- Chứ sao, không những biết mà còn ghiền nữa! Vừa rồi báo chí cho biết người ta lập thống kê thấy Việt Nam mình có tỉ lệ hút thuốc lá cao nhất thế giới không nghe sao?
Điếu thuốc đầu tiên khiến tôi sặc sặc khó chịu một chút nhưng quả tình ngậm nó trên môi tôi cũng cảm thấy ấm áp phần nào. Hút xong điếu đó, chị Lâm lại vấn cho tôi một điếu khác.
- Thuốc tôi hút nhẹ lắm, không say đâu!
Ánh lại ngâm nho nhỏ: "Nhớ nhà châm điếu thuốc, Khói huyền bay lên cây...". Lần này giọng ngâm của Ánh nghe càng truyền cảm hơn. Tôi thốt lên:
- Chà, Ánh thuộc thơ Hồ Dzếnh nhiều đấy chứ! Hát đã mê hồn mà ngâm thơ cũng tuyệt! Giọng Ánh đâu kém gì giọng Hoàng Hương Trang?
Ánh lắc đầu khiêm tốn:
- Em ngâm thơ thế này đâu có ăn nhằm gì chị! Chị đã nghe con Xuân Hương ngâm thơ lần nào chưa? Nó ngâm hay hết sẩy, em muốn bắt chước giọng nó mà không sao bắt chước được! Nó ngâm bài Thăng Long Thành Hoài Cổ của bà huyện Thanh Quan, bài Những Bóng Người Trên Sân Ga của Nguyễn Bính nghe đứt cả ruột đó chị ơi! Khi nào nó đi làm lại chị bảo nó ngâm cho mà nghe!
Nói xong Ánh lại ngâm khe khẽ:
"Có lần tôi thấy vợ chồng ai,
Thèn thẹn đưa nhau bóng đổ dài,
Chị mở khăn trầu anh thắt lại,
Mình về nuôi lấy mẹ mình ơi!" (thơ Nguyễn Bính).
Nghe lời thơ gần giống với tâm sự mình khiến tôi bất giác thở dài. Hình như hiểu được điều đó, chị Lâm cười ngắt lời Ánh:
- Thôi, đừng ngâm nữa, cô Ngọc lại cấy không nổi bây giờ!
Tôi đã nghe Xuân Hương hát nhưng chưa biết cô ta còn giỏi cả ngâm thơ. Sực nhớ nhiều ngày rồi không thấy Xuân Hương đi làm, tôi hỏi lại:
- Con Xuân Hương ngâm hay hơn cả Ánh nữa thì hay tới cỡ nào? Sao mấy bữa này không thấy nó đi cấy?
- Nó đang bị bệnh chị ạ!
Chị Lâm nói:
- Có lẽ thấy lạnh quá chịu không nổi mợ tránh chứ bệnh gì?
Chị Hiền chen vào:
- Ngày nào cũng phải chịu cái lạnh như dao cắt thế này tôi cũng muốn khai bệnh lắm. Ngặt mình lý lịch đã xấu sẵn, làm thế người ta lại có cớ để đày đọa thêm nên phải gắng đấy chứ!
Ánh trố mắt cải chính:
- Xuân Hương không lười biếng đâu mấy chị, nó bệnh thật đó. Sau ngày bị bắt "tình nguyện đặt vòng xoắn" về nó than với em thấy trong người khó chịu lắm. Mới đây đi cấy lúa ruộng sâu ngày nào cũng dầm nước, nhiều lần em nghe nó rên rỉ quá trời. Em bảo nó khai với tập đoàn để xin đi chữa nhưng nó cứ lắc đầu. Có lẽ gượng không nổi nữa nó mới chịu nghỉ đó. Hình như nó nghỉ đã hai ba ngày rồi. Em cũng chưa rảnh để đến thăm nó thử hiện giờ ra sao.
Chị Lâm nói:
- Ừ, khi nào cô Ánh đi thăm nó cho tôi gởi lời thăm với!
Chị Hiền tỏ vẻ quan tâm tới tình trạng của Xuân Hương hơn:
- Tôi nghe nói nhiều người đặt vòng xoắn không hợp có thể sinh ra những biến chứng nguy hiểm. Biết đâu con Xuân Hương cũng lâm vào trường hợp ấy! Ngặt nhà nó ở trái đường quá, chắc đợi cấy xong tôi mới tới thăm nó được! Ngày nào cũng dầm nước thế này, tối về mỏi nhừ còn phải lo công việc khác, làm gì có thì giờ rảnh! Nó cũng hiền lành dễ thương đó chứ! Tội nghiệp một cái là nó hơi cục mịch thật thà nên hay bị người ta ăn hiếp! Thời gian mới giải phóng, cán bộ cách mạng đâu có ưa gì mấy cái tên kép hoa mỹ như Xuân Hương, Mộng Điệp, Hồng Yến... Người ta mỉa mai, chế diễu đến nỗi nó chẳng còn dám đi đâu cả! Hai mẹ con thui thủi ở trong cái góc đường cùng có chuyện gì cũng không ai biết! Hôm bị đặt vòng xoắn về nó đã khóc vì hổ thẹn! Khoảng mấy ngày nữa mình cấy xong nhỉ? Hay mình hẹn nhau tới thăm nó một lần cho nó lên tinh thần!
Chị Lâm, cô Ánh và tôi đều lên tiếng đồng loạt:
- Phải đấy, cấy xong mình kéo nhau tới thăm nó đi!
*
Tập đoàn 9 đã hoàn tất vụ cấy trước buổi trưa 22 tháng chạp. Lúc về, chị Hiền nhắc lại vụ bốn chị em đã hẹn nhau đi thăm Xuân Hương bữa trước. Khi ấy cô Ánh mới tiết lộ:
- Thật tình con Xuân Hương nó đang bệnh rất nặng, nhưng nó lại không muốn ai tới thăm cả!
Chúng tôi vừa ngạc nhiên vừa lo lắng hỏi:
- Vì sao nó không muốn ai tới thăm Ánh biết không?
- Chiều kia em có đến thăm nó. Em cũng nói mấy chị định cấy xong sẽ đến thăm nó nhưng nó bảo em nói với mấy chị bệnh nó sắp lành rồi. Nó nói không muốn gặp ai cả! Trông nó xanh xao và có vẻ yếu lắm! Em định vài ngày nữa sẽ lại thăm để biếu nó một ít mứt gừng luôn thể. Nhà em có trồng gừng nên đã làm được một ít mứt. Chiều nay mấy chị muốn thăm nó cứ đi nhưng em phải tránh kẻo nó trách em không cản mấy chị!
Chị Hiền lộ vẻ sốt ruột:
- Con nhỏ này tính rụt rè, tôi sợ nó bị bệnh gì nghiêm trọng! Tết nhất đến rồi mà nó lâm bệnh thì trong nhà nó ai lo cho? Bà Huỳnh nay cũng hơn bảy chục rồi! Thôi thì ai muốn cho nó cái gì cứ chuẩn bị sẵn, mình hẹn nhau ba giờ chiều nay đi được không?
- Được chứ! - tôi và chị Lâm cùng đáp.
*
Ba chúng tôi đã đến nhà Xuân Hương vào khoảng bốn giờ chiều. Trời sắp sang xuân nhưng nhìn mảnh vườn nhỏ của Xuân Hương tiêu điều xơ xác không có chút gì báo hiệu mùa xuân sắp đến cả. Cả vườn thấy toàn những cây chuối ốm nhom, phần trên lởm chởm nhiều cọng lá cụt, chứng tỏ chủ nhân đã khai thác lá khá nhiều. Trên mỗi đọt chuối chỉ còn vài tàu lá rách tả tơi lay phần phật trong gió. Vài cây đã mang buồng trái ch(a)̉ng lớn mấy nhưng đã dùng một hai cái nạng chống trợ sức. Từ ngoài ngõ chúng tôi đã thấy ngay ngôi nhà lợp toàn rạ. Cũng một căn hai chái như phần nhiều nhà cửa ở xã này nhưng lại thấp nhỏ khác thường. Cửa nhà đóng im ỉm. Chúng tôi vừa gõ cửa vừa lên tiếng gọi một hồi mới thấy bác Huỳnh ra mở.
- Bác đi ngủ sớm thế à! Cô Xuân Hương đâu?
- Cháu ở buồng trong, có lẽ nó đã ngủ.
Bác Huỳnh mời chúng tôi ngồi xuống một chiếc giường. Chúng tôi đem quà ra trao cho bác:
- Hôm nay bọn cháu đến thăm bác và cô Xuân Hương, nhân tiện, bọn cháu xin biếu bác ít mứt bánh để dùng trong mấy ngày tết cho vui.
Bác Huỳnh lộ vẻ xúc động, giọng run run:
- Trời ơi, mấy chị bày đặt làm chi cho phiền! Thôi thì tôi cũng cám ơn mấy chị chứ biết nói gì bây giờ!
- Không đáng gì đâu bác ơi, nghe Xuân Hương bị bệnh phải không bác, cho bọn con vào thăm em nó một chút được không?
Bác Huỳnh buồn rầu thở dài:
- Cháu nó khó tính khiến đôi lúc tôi cũng phát giận. Nói thật với mấy chị, vì vụ đặt vòng xoắn nên cháu nó sinh bệnh ở chỗ kín. Nó không muốn ai thăm viếng gì hết. Nhưng được rồi, mấy chị cứ vào thăm, tiện thể nhờ mấy chị khuyên cháu giúp mấy lời. Tôi chỉ muốn nó chịu đi trạm xá khám để người ta cho biết bệnh thế nào và bày vẽ cách chạy chữa chứ để vậy biết bao giờ lành. Chịu khó đợi tôi thắp đèn cho sáng một chút nghe.
- Thế bác cho cô Xuân Hương uống thuốc gì?
- Cứ xuyên tâm liên thôi chứ biết uống gì!
- Phải đưa cô ấy ra trạm xá chứ! Có loại bệnh cần phải chữa thuốc Tây mới lành được, uống xuyên tâm liên ăn nhằm gì! - Chị Lâm nói.
Bác Huỳnh rưng rưng nước mắt:
- Cháu nó mắc cở không chịu đi mới khổ chứ! Nói thật với mấy chị, cũng tại tánh nó kín đáo quá mới nên nỗi như vậy. Trước đây tôi có biết nó bị lở da lở thịt gì đâu! Bởi nó ăn sắn với bột sắn liên tục nên mới phát mủ ra đấy! Cứ tưởng bất quá vài ba ngày bệnh sẽ lành, ai ngờ! Nay tôi chỉ còn cho cháu ăn cháo gạo nhưng bệnh vẫn chưa thấy giảm chút nào, tôi sợ quá. Nếu lần này cháu nó chịu nghe lời mấy chị khuyên mà đi khám thì may ra có thể chữa lành được! Tôi cũng chẳng còn biết tính cách nào nữa.
Vừa bước vào phòng của Xuân Hương tôi đã ngửi thấy một mùi tanh tưởi đến phát lợm. Nhưng tôi cố gắng hết sức để giữ một thái độ tự nhiên. Hình như chị Lâm chị Hiền cũng thế. Bác Huỳnh muốn kêu Xuân Hương dậy nhưng chị Lâm khoát tay ra hiệu đừng. Xuân Hương đang nằm thiêm thiếp ngủ. Bên cạnh chỗ nằm của Xuân Hương tôi thấy có nhiều về giẻ rách để trên một tấm giấy hình chữ nhật bị vò nhăn nhúm lại. Nhìn kỹ hóa ra đó là tấm ảnh bác Hồ mà trước đây xã phát cho dân chúng lộng khung treo trong nhà. Có lẽ bác Huỳnh thấy chướng mắt nên lật đật lượm mấy cục giẻ để xuống phía dưới chân Xuân Hương rồi cầm tấm ảnh lên vuốt lại cho thẳng. Bất thần bác Huỳnh quệt vội mấy ngón tay vào một về giẻ rồi thốt lên:
- Cái con này bậy bạ quá sức! Mắt tôi kém quá có thấy gì đâu!
Ba chúng tôi nhìn bức ảnh của bác Hồ và nhận ra nó bị lem nhem luốc nhuốc bởi nhiều vệt máu có mủ có. Chị Lâm kêu lên:
- Làm tầm bậy vậy họ đưa đi tù đó!
Bác Huỳnh phân trần:
- Tội lỗi thật! Thú thật nhà tôi bây giờ đến miếng giẻ rách cũng thiếu. Có lẽ cháu nó kiếm không có gì để lau nữa nên nó làm bậy vậy, xin mấy chị bỏ qua cho.
Vừa lúc ấy thì Xuân Hương mở mắt ra. Bác Huỳnh trên mặt thoáng lên chút vui:
- Này, mấy chị tới thăm con đợi nãy giờ đó!
Nói xong bác vội cầm tấm hình bác Hồ đi ra ngoài. Xuân Hương bối rối nhìn chúng tôi rồi uể oải gượng ngồi dậy. Cô bỗng trào nước mắt và thốt lên:
- Em chết mất, khổ lắm mấy chị ơi! Em xin lỗi...
Chị Hiền cũng rưng rưng nước mắt ngồi xuống cạnh Xuân Hương:
- Trời ơi, sao em lại đến nỗi này?
Chị Lâm nói:
- Cô nói bác đưa ra bệnh xá khám gấp đi! Nếu ở đó chữa không được người ta sẽ giới thiệu lên nhà thương lớn chứ chữa bằng xuyên tâm liên không lành đâu!
Xuân Hương rên rỉ:
- Mấy chị nghĩ đi khám không mà được à? Mẹ con em lúc nào cũng giật gấu vá vai thế này lấy tiền đâu để mua thuốc chữa? Mẹ em đã khổ nhiều rồi, em đâu nỡ hành mẹ em thêm nữa!
- Nhưng bây giờ lỡ cô có mệnh hệ nào có phải làm cho bác càng khổ hơn không?
Khi ấy bác Huỳnh đã trở vào. Chị Lâm tiếp:
- Bác nên nghe tụi con, đem cô ấy đi trạm xá càng sớm càng tốt!
- Nhưng..., nhưng... - bác Huỳnh ngập ngừng...
- Bác không thể mượn đâu ra tiền phải không?
Chị Lâm vừa hỏi vừa đưa mắt nhìn chị Hiền. Cầm lòng không đậu, chị Hiền nói:
- Bác ơi, cứ đưa em Xuân Hương đi khám đi! Nếu cần, cháu có thể cho bác mượn một ít. Đợi em Xuân Hương lành bệnh trả dần cho cháu cũng được.
Bác Huỳnh nhìn chị Hiền với đôi mắt kinh ngạc rồi nói với giọng xúc động:
- Chị nói thật chứ! Chị là Phật Bà xuống cứu gia đình tôi chăng?
Rồi bác quay sang Xuân Hương:
- Chị Hiền nói con nghe rồi chứ! Bây giờ con nghe lời mấy chị đi! Mẹ sẽ dẫn con đi trạm xá. Gắng chữa lành bệnh rồi đi làm trả nợ dần cũng được!
Xuân Hương quá cảm động khóc nức nở:
- Làm sao em trả ơn cho chị được đây?
Chị Hiền nói:
- Chiều nay muộn mất rồi, để ngày mai đi! Nhưng bác nhớ kín đáo giùm cháu, cháu không muốn ai biết việc này, hơi phiền cho cháu!
Bác Huỳnh hiểu ý:
- Chị yên chí! Chị đã làm ơn cho chúng tôi chẳng lẽ tôi lại dám không nghe lời chị! Chốc nữa tôi ghé nhà chị xin luôn được không?
Chị Lâm nói:
- Bác cứ yên chí, cháu và chị Hiền sẽ đem lại cho bác. Bây giờ Xuân Hương có thể cho bọn tôi biết bệnh bắt đầu như thế nào, tiến triển ra sao không?
Xuân Hương giọng yếu ớt kể:
- Khi cô y tá loay hoay làm việc, em thấy cửa mình bị đau rát rồi chảy máu. Cô y tá hỏi em: "Chị còn con gái à?" Em gật đầu. Cô y tá lại hỏi: "Sao cô không chịu nói trước?" Thật tình em đâu biết gì chuyện này mà nói. Cô y tá lại tiếp: "Thôi, cũng không sao! Đề phòng vẫn tốt!" Rồi cô ta tiếp tục tiến hành công việc. Sau khi về nhà em thấy khó chịu trong người lắm. Nhưng em cứ tưởng mình chưa quen mà thấy thế thôi nên cứ làm ngơ. Lâu nay em bị bệnh này bệnh khác cũng nhiều nhưng bao giờ nó cũng tự lành nên em đâu có lo. Khổ nỗi thời gian gần đây ngày nào cũng lội nước cấy ruộng, dù thấy khó chịu nhưng khó mở miệng xin nghỉ quá nên em cứ liều. Đi làm về nhà mệt quá nhiều khi lười biếng chỉ rửa sơ sài. Càng ngày em càng thấy ngứa ngáy khó chịu thêm. Em có nói với chị Ánh, chị ấy cũng khuyên em đi khám bệnh nhưng nhà em đang túng thiếu, vả lại cái bệnh của em cũng khó khai quá nên em không nghe. Tới khi em phát hiện nó làm mủ mới hoảng lên...
Thấy Xuân Hương đã có vẻ mệt, chị Hiền ra dấu bảo thôi rồi nói:
- Y tá chi mà ngu vậy không biết? Người ta còn con gái mà cũng bắt đặt vòng!
Chị Lâm tiếp lời:
- Học hành bao nhiêu mà hiểu biết! Bình dân học vụ cũng ra y tá như thường mà!
Bác Huỳnh than thở:
- Cũng tại cháu nó khờ quá nữa! Cái giống sắn thế mà độc thật! Nếu có cơm để ăn đều thì đâu đến nỗi! Nay tôi đã bắt cháu ăn cơm và cháo trắng rồi!
- Phải, Xuân Hương phải gắng ăn cháo. Và chuyện cần thiết là ngày mai phải lo đi khám đó.
Khi sắp ra về, chị Lâm nói nhỏ với Xuân Hương:
- À này, sao Xuân Hương lại lấy ảnh bác Hồ để làm việc lát lát như vậy? Người ta biết được thì tù mọt gông đó, lần sau chớ chơi dại nữa nghe!
Xuân Hương bỉu môi rên rỉ:
- Em cũng chẳng sợ nữa. Cùng đường rồi! Tất cả cũng tại lão ta hết! Em hận...
Chúng tôi lại tìm lời an ủi Xuân Hương. Trên đường về, chị Lâm tủm tỉm cười:
- Con nhỏ cả gan thật, dám đem cái ảnh đó làm đồ chùi bậy!
Chị Hiền cũng cười hóm hỉnh:
- Nghe nói bác vẫn còn tinh tấn, tại sao không cho bác thưởng thức một tí kẻo phí mùi đời?
*
Hôm sau tôi đi cào cỏ lúa. Khi về nghe chị Hiền nói Xuân Hương đã được giới thiệu đi bệnh viện huyện tôi cũng mừng. Những ngày kế tiếp chúng tôi được điều đi cắt phân xanh. Chúng tôi lại định vài ngày nữa sẽ đi thăm Xuân Hương xem sao.
Một buổi chiều, khi vừa về nhà tôi nghe bà nội nói:
- Con gì con bà Huỳnh mất rồi! Con lo rửa ráy đi mà sang thăm nó một tí! Tội nghiệp nó mới hai mươi tuổi chứ mấy!
Tôi nghe nói sửng sốt giây lát rồi hỏi lại:
- Mẹ nói con Xuân Hương hay sao?
- Ừ, nó chứ ai nữa! Nghe nói nó bị nhiễm trùng đường tiểu quá nặng nên bệnh viện không cứu được!
Tôi chưa kịp nói gì đã thấy chị Hiền băng hàng rào chạy qua, giọng phẫn uất:
- Con Xuân Hương mất rồi chị nghe tin chưa? Trời ơi! Tình nguyện ơi là tình nguyện! Kế hoạch sinh đẻ! Kế hoạch sinh đẻ! Thành tích tốt đẹp chưa!
Rồi chị sụt sịt hỉ mũi:
- Thôi, lẹ lẹ lên đi thăm nó chị Ngọc ơi!
*
Bình thường Xuân Hương là người nhút nhát, rụt rè. Ra làm việc với tập đoàn Xuân Hương lại vụng về, chậm chạp nên ban tự quản không ưa. Thấy cô ta ít lý sự chống báng, người ta càng bắt nạt, chèn ép mãi. Mang cái mặc cảm bị coi thường, tính lại cả thẹn, từ khi chớm bệnh cho đến khi biết mình bệnh nặng, Xuân Hương vẫn một mực câm nín. Cuối cùng cô chỉ thổ lộ với một mình cô Ánh. Thái độ làm việc uể oải của cô ta càng khiến ban tự quản gai mắt. Vì thế, khi Xuân Hương xin nghỉ, người ta chấp thuận ngay. Các đoàn viên chẳng mấy ai hay biết gì. Tới khi nghe Xuân Hương được đưa đi bệnh viện, mọi người mới chưng hửng ra.
Cái chết của Xuân Hương đã làm dân Thiện Trường chới với, hoang mang! Nhất là những người đã tình nguyện đặt vòng xoắn đang có những vấn đề khó hiểu trong thân thể. Trạm xá của xã bỗng rộn ràng hơn trước. Riêng ở thôn 3, ai cũng rất đau lòng khi chứng kiến cảnh tre già khóc măng của bà Huỳnh. Nhà bà đơn chiếc quá! Người con duy nhất của bà nay đã bỏ bà mà đi, không biết tương lai của bà sẽ thế nào? Dư luận về cái chết của Xuân Hương sôi nổi quá đã khiến ủy ban nhân dân xã Thiện Trường lúng túng.
Với lý do năm hết tết đến thời giờ eo hẹp, xã chỉ thị cho ban tự quản tập đoàn 9 giúp đỡ gia đình người quá cố lo việc chôn cất thật một cách gấp rút.
Ôi, chỉ tiêu thi đua! Chỉ vì xã muốn lập thành tích trong kế hoạch đặt vòng xoắn cho phụ nữ mà một cô gái đang độ thanh xuân đã phải từ bỏ cuộc sống một cách âm thầm trong uất hận! Chuyện này đã ám ảnh đầu óc tôi một thời gian khá dài! Cứ mỗi lần nghe ai nhắc đến cái tiếng chỉ tiêu ác ôn ấy tôi lại rùng mình!
