Thơ đến từ… hòa điệu mới

Thơ Đến Từ… Hòa Điệu Mới

Lượt đọc: 26 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »

❊ ❊ ❊

talawas – Nhà văn Đà Linh (tên thật là Nguyễn Đức Hùng), nguyên Bí thư Đảng ủy, Phó Giám đốc kiêm Tổng Biên tập NXB Đà Nẵng, nổi tiếng là người đỡ đầu cho những tác phẩm khuấy động dư luận do nhà xuất bản này cho ra mắt như Bóng đè của Đỗ Hoàng Diệu, Ba người khác của Tô Hoài, Trần Dần – Thơ… và gần đây nhất là Rồng đá của Vũ Ngọc Tiến và Lê Mai. Theo bản tin trên Tuổi Trẻ, ngày 12/12/2008, Bộ Thông tin-Truyền thông đã có quyết định đình chỉ hoạt động của NXB Đà Nẵng trong ba tháng, từ 15/12/2008 đến 15/3/2009 do những vi phạm Luật Xuất bản trong việc quản lý bản thảo, in ấn và xuất bản một số cuốn sách, tập truyện, truyện ngắn. Ngày 16/3/2009, Thành ủy Đà Nẵng đã có các hình thức kỷ luật về mặt Đảng: khiển trách ông Nguyễn Hữu Chiến – Giám đốc NXB Đà Nẵng, ông Nguyễn Đức Hùng (nhà văn Đà Linh) – Bí thư Đảng ủy, Phó Giám đốc kiêm Tổng Biên tập NXB Đà Nẵng và tập thể Đảng ủy NXB Đà Nẵng.

Hiện NXB Đà Nẵng đã được phép hoạt động trở lại, với dàn nhân sự mới.

Nhà văn Đà Linh hiện ở trong Ban Biên tập NXB Lao Động.

________________

“Về văn học tương lai, tôi cũng tiện thể tiên báo với bạn rằng, nó sẽ được viết ra bởi lớp những người trẻ tuổi tử tế và lịch lãm mà ở thời điểm này hoàn toàn chưa được nhận biết.” Đó là lời của nhà văn Hemingway, trong Đề từ của cuốn L’avenir de la literature.[1]

Bác sĩ – Nhà thơ Nguyễn Đức Tùng không còn trẻ nữa, và chắc hẳn cũng không bao giờ chịu già. Nhưng với Hemingway, anh thuộc nội hàm tiên báo ấy. Một công dân thế giới. Một dòng máu, tâm hồn Việt đậm đà.

Thơ đến từ đâu không đơn giản là một tập hợp những bài phỏng vấn rải rác đây đó. Đọc thật kỹ (không chỉ một lần), thêm cả ngẫm ngợi, từ ý tưởng đến từng con chữ trong đàm đạo (dialogue), ta sẽ thấy, thật khó khăn trong việc đặt để thể loại!

Nhưng thôi, ta cứ để cái phần não cố hữu “chuyên xét đoán” được giải lao, chỉ vậy thôi, thì cái phần “cảm thụ” sẽ thế chỗ. Tôi đã làm như thế và thấy Nguyễn Đức Tùng đang đi trên những “lưỡi dao”, nhiều sắc nhọn. Hồi hộp, chờ đợi, lo âu, nghi ngờ… rồi vỡ òa trong sự thán phục. Tâm khẩu đều phục.

Với nền tảng tri thức vững vàng trong đàm luận, khiến ta liên hệ đến cái Khả tri (l’intelligible) của văn hóa mà Francois Jullien tâm đắc, như một sự phát hiện. Trong đàm đạo, với từng nhân vật – chủ thể (trực diện, lưỡng diện, tứ diện, hoặc vô diện), qua từng phỏng vấn như từng “lưỡi dao” rất cụ thể. Chắc cũng có những thắc mắc sao lại ví von như “trong thơ nên có thép”?

Thì điều ấy đã được Nguyễn Đức Tùng gợi mở: có những cái chết vì không hiểu những thông điệp trong thơ!

Anh đã phải đàm đạo, đối thoại với bao nhiêu nhà thơ? Bao nhiêu chữ, tứ, câu thơ, bài thơ? Bao nhiêu tác phẩm? Bao nhiêu nền văn hóa, ngôn ngữ? Cổ kim Đông Tây, trường phái, nhóm phe… tôi đã phải làm cái công việc kim chỉ, tỉ mẩn: kê tên những tác giả, những tác phẩm, trong ngoài, kể cả nghiên cứu, dịch thuật… từ Vân Đài loại ngữ (Lê Quý Đôn) tới Ly Hoàng Ly, từ Ginsberg tới Murakami, khi bốn con số dần hiển hiện, chợt hiểu khả năng làm thống kê không phải năng khiếu của mình. Điều này cho thấy, sự khổ luyện nơi anh, tình yêu thiết tha riết róng với thơ nơi anh, và không thể thiếu một chút duyên (tiền định), phải chăng những điều này đã giúp anh đi qua những sắc nhọn, để nâng những phỏng vấn cụ thể thành cuộc đàm đạo về thơ nói riêng, rộng hơn là văn hóa trên tầm vóc mới.

Đến đây, ta không còn lởn vởn với “nghi án”: tại sao chỉ dừng lại ở hai mươi phỏng vấn?

Tại sao không phải người này, người kia? Tại sao không giải thưởng này, giải thưởng nọ? Cứ thế nối dài, có thể nối dài đến tám mươi triệu… Bởi với người Việt chúng ta, “thơ là vấn đề lớn” (Hoàng Cầm trả lời phỏng vấn) và cũng bởi Nhạc (ruột thịt của Thơ) cũng chỉ cần bảy nốt.

Anh chưa có duyên gặp nhà thơ nào cao hai mét, nặng một tạ, anh không chọn những nhà thơ xuất sắc nhất có thể giành giải Nobel, anh cũng hơi trục trặc khi gặp một hoa hậu mà làm thơ… Và thật lạ, những người anh gặp, ngẫu hứng, bất chợt qua những chuyến đi, về, qua cách “coi trọng nhất khi chơi” (Thanh Thảo trả lời phỏng vấn), thì anh lại có những cuộc đàm đạo, sinh sự để “sự sinh” (Lê Đạt trả lời phỏng vấn).

Nhờ sự sinh ấy, dù nhiều khi không thực “nghiêm trọng” (Đỗ Kh. trả lời phỏng vấn), thì đã đủ ném cả bạn và tôi vào khoảng không.

Thế còn may mắn, nếu bạn không muốn cảm thấu những hỷ nộ ái ố… trước điện nhân sinh.

C: “Giường cao, ngõ hẹp, người nằm nghiêng”, câu thơ của một người bạn tôi (ở rất xa, gần kinh tuyến 0) thốt ra khi đến thăm Hoàng Cầm khoảng ít năm, lại đúng với cảm nhận của Nguyễn Đức Tùng khi đến ngõ ấy, ông đã bị ngã gãy chân thành tật, nay ngồi xe lăn. Một cuộc đời bầm dập, vui ít buồn nhiều vì đi tìm “Lá diêu bông”. Nhưng thật kỳ lạ, khi bước chân ra khỏi ngõ ấy, ta thấy thanh khí tràn đầy, trời trong và như cao hơn, có lẽ đúng cảm giác của anh Tùng khi ấy?

B: Cũng qua đàm đạo mà ở quê nhà được biết đến, được đọc thơ và như được trò chuyện với nhà thơ nữ duy nhất, 1/20, Nguyễn Thị Hoàng Bắc, ở tận bên kia bán cầu, một tài nữ, giỏi cả thơ văn, theo chiêm cảm, chị có nỗi khổ ở tâm, nhưng đổi lại, chị có cái sướng “đái qua ngọn cỏ” (Nguyễn Thị Hoàng Bắc trả lời phỏng vấn). Chị em quê nhà sẽ rất vui được biết chị, nhưng sau này chữ THỊ biến khỏi họ tên của các kiều nữ Việt, chị phải chịu (hay hưởng) một phần trách nhiệm (hay phần công lao)?

C~~B: rất có thể Tôn Nữ THƠ THƠ (mượn lý thuyết Khải Minh trả lời phỏng vấn)

Và …D…Đ…H…K…M…T…[2]

Tôi đã chạm vào thế giới tâm hồn Nguyễn Đức Tùng. Nếu không thì tại sao lại mơ ước một cuộc sống đầy chất thơ và cũng biết đó là điều bất khả! Một chút hoang mang, một chút thôi, nhưng cũng đủ cảm kích “chiếc chiếu của tình tự dân tộc và của thơ ca Việt Nam” mà anh đan dệt. Tôi hiểu, nó như một lời hiệu triệu.

Lời của tác giả “Les fleurs de tarbes” (Những bông hoa trên núi tuyết): “Một lời hát du dương mãnh liệt và tinh tế biểu cảm, những hòa điệu lan tỏa khởi đi cuộc dạo chơi của ngôn lời. Nó diễn tả điều gì đó rất xa lạ, cứ thế nó lặp lại không ngừng, và sự không ngừng đó chính là định phận của cái mới” (Jean Paulhan).

Như thế, Thơ đến từ đâu đã trở nên một hòa điệu thật mới, nó ở phía bên kia thiện ác, của những bàn tay xiết trong bóng tối che lấp mặt trời. Chỉ với những nốt nhạc đầy ngẫu cảm. Phải chăng Nguyễn Đức Tùng đã đưa lại một loại thể mới của văn học?

Xin cám ơn nhà thơ Nguyễn Đức Tùng, một người Việt tử tế và lịch lãm.

Hà Nội, mùa Thu, năm 2009

© 2009 Đà Linh

© 2009 talawas blog

[1]L’Avenir de la littérature (Tương lai văn học), Frédéric Badre, Éditions Gallimard, 2003

[2]Vần chữ cái tên các nhà thơ xếp theo a,b,c.

Nguồn: https://talawas.org/14596/
Nguồn: talawas.org
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 15 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

1 Trong Tổng Số 2 tác phẩm của Đà Linh

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.