Nơi đoạn kết bài viết về “kiêu dân Công giáo” của mình, ông Trần Lâm đề cập đến thiên hồi ký ngắn của ông Phan Lạc Giang Đông, em ruột ông Phan Lạc Tuyên, người tham gia chính biến 11.11.1960 và sau đó cùng viên hạ sĩ quan tài xế đào thoát sang Cao Miên, để vợ con ở lại Việt Nam. Ông Trần Lâm viết: “Sau cuộc đảo chánh hụt năm 1960, tay chân của anh em Ngô Đình Diệm đã xâm phạm tính dục nhiều người vợ của những viên sĩ quan tham gia vào biến cố đó (…)”. Trong một điện thư riêng gửi cho tôi – có đồng gửi cho một vài người khác – ông Trần Lâm cũng nhắc đến thiên hồi ký này kèm lời bình luận, chắc ông chưa quên. Vốn cẩn thận và chu đáo ông Trần Lâm đã đưa lên mạng mấy trang hồi ký liên hệ, nhờ thế tôi mới có dịp lần đầu tiên làm quen với cây bút Phan Lạc Giang Đông (Nhìn lại biến cố 11/11/1960. Nhớ lại và suy nghĩ). Bài viết hôm nay tập trung vào việc bình luận những điều được ông Phan Lạc Giang Đông kể lại.
Trường hợp Phan Lạc Tuyên
Tác giả Phan Lạc Giang Đông không cho biết vào thời điểm xảy ra chính biến 11.11.1960 ông Phan Lạc Tuyên, anh cả của ông, mang cấp bậc gì trong quân đội. Tham khảo Việt sử khảo luận của cố luật sư Hoàng Cơ Thụy, Nhà xuất bản Nam Á (Sudasie), Paris, 2002, cuốn 5, đoạn 201, Cuộc đảo chính ngày 11-11-1960 của binh chủng nhảy dù và Liên minh dân chủ, từ trang 2816 đến trang 2872, được biết ông Phan Lạc Tuyên thuở bấy giờ mang cấp bậc đại uý.
Tác giả Phan Lạc Giang Đông cho biết: “Có lần anh (Phan Lạc Tuyên, TVT chú) được gọi vào trình diện Tổng thống Ngô Đình Diệm rất bất ngờ và sau lần gặp đó, anh chuẩn bị đi làm Tỉnh trưởng tỉnh Bình Dương. Tôi nghe đâu công việc đang tiến hành.” Chúng ta không rõ lúc bấy giờ ông Phan Lạc Tuyên bao nhiêu tuổi nhưng tôi phỏng đoán ông chỉ chừng trên ba mươi dưới bốn mươi. Và tôi có nhận định sau: là người Bắc di cư (tức không phải dân Trung, đương nhiên), có thể không phải là Công giáo, chẳng là Cần lao, mới chỉ là đại uý, còn đang rất trẻ, ông Tuyên đã được Tổng thống Diệm lưu ý và có ý định đề bạt vào chức vụ cai trị một tỉnh. “Nhìn lại và suy nghĩ”, tôi dẫu là kẻ bàng quan, cũng mừng cho ông và cho gia đình, nhất là vợ con ông. Thế nhưng bỗng dưng ông Phan Lạc Tuyên tham gia đảo chính mà không hề cho đại gia đình và tiểu gia đình biết.
Như vậy, đọc ông Phan Lạc Giang Đông (và nếu thông tin ông đưa ra là đúng), tôi tìm thấy một dữ kiện chứng tỏ rằng Tổng thống Ngô Đình Diệm, ít nhất qua trường hợp đại uý Phan Lạc Tuyên, không phải chỉ đề cử quân nhân viên chức vào các chức vụ quan trọng theo ba tiêu chuẩn dân Trung, Công giáo, Cần lao.
Thảm kịch Bùi Thị Nga
Bà Bùi Thị Nga là phu nhân của đại uý Phan Lạc Tuyên. Sau khi chồng đào thoát sang Cao Miên, bà bị cơ quan an ninh quân đội bắt giữ và vào dịp đó, bị xâm phạm tiết hạnh.
Khi được phóng thích, bà về lại nhà chồng và ngang nhiên ăn nằm cùng một kẻ lạ mặt, “một người mặc thường phục, cao lớn và dáng là quân nhân, đi xe hơi đen, hoặc xe Jeep” (Phan Lạc Giang Đông, tlđd, tr. 214). Nhận định về thảm cảnh của chị dâu, tác giả Phan Lạc Giang Đông viết: “Chị Tuyên là người có nhan sắc, bởi vậy, chị đã bị nhiều kẻ lợi dụng, nhất là những kẻ có quyền lực, vả lại, trong hoàn cảnh kinh tế khốn quẫn đến cực cực (sic), toàn bộ gia đình bị cô lập, ngay cả cái đám họ hàng Phan Lạc đều xa lánh, thử hỏi, việc chị sa ngã cũng không đáng trách.” Như thế, theo nhân chứng là người em chồng, đoạn đời bất hạnh của bà Nga bắt đầu khi bà thất thân trong tù để rồi sau đó, bà sống phóng túng vì bị nhiều kẻ có quyền lực lợi dụng. Tiếp tục truy tầm những thành phần “chủ trương báo thù bỉ ổi” (chữ của đại tá Trần Ngọc Nhuận), chúng ta được ông Phan Lạc Giang Đông đưa đến gặp ông Vi Bằng năm 1988 (tr. 216). Ông Vi Bằng cho biết: “đã có những người ‘anh em văn nghệ’ của anh Tuyên, vì chị Tuyên là người có nhan sắc – nên họ đã lợi dụng và làm nhiều việc rất nhờm tởm; mà một trong những số đó là những V.Q., những tên vô liêm sỉ khác nữa.” Thử liệt kê theo ông Phan Lạc Giang Đông chúng ta có một gã mặc thường phục, chúng ta có một kẻ nào đó tên Đ., chúng ta có những kẻ có quyền lực, chúng ta có những người “anh em văn nghệ”, chúng ta có những V.Q., chúng ta có những tên vô liêm sỉ khác nữa. Nhưng tuyệt nhiên chúng ta không hề thấy những tên sĩ quan an ninh quân đội bị tố cáo đích danh, đích thân, đích thị, đích thực, đích xác. Trái lại, chúng ta gặp một danh sách cá nhân hoặc tập thể chung chung, lồng trong những cung cách dùng từ bí ẩn. Nhưng ông Trần Lâm không hề thấy cái mớ bòng bong đó. Ông khẳng định đó là những “tay chân của anh em Ngô Đình Diệm”.
Các bà phu nhân khác
Những người lãnh đạo cuộc đảo chánh 11.11.1960 về phía quân sự là đại tá Nguyễn Chánh Thi, trung tá Nguyễn Triệu Hồng và trung tá Vương Văn Đông; về phía dân sự có luật sư Hoàng Cơ Thụy, được xem như “quân sư” của nhóm đảo chánh. Ngoài ra còn nhiều sĩ quan khác, chẳng hạn thiếu tá Phan Trọng Chinh, thiếu tá Phạm Văn Liễu v.v… Khi đảo chánh thất bại, một số sĩ quan như đại tá Thi, trung tá Đông, thiếu tá Liễu bắt trung tướng Thái Quang Hoàng làm con tin và dùng phi cơ Dakota C-47 trốn sang Cao Miên.
Vợ con của họ kẹt lại Việt Nam. Tôi chưa đuợc đọc tài liệu nào nói về “chủ trương báo thù bỉ ổi” đối với họ. Nếu ông Trần Lâm biết những tài liệu này, xin ông vui lòng chia sẻ kiến thức với tôi; tôi xin cám ơn trước.
Tướng Nguyễn Chánh Thi sang Cao Miên, được cộng sản đến thuyết phục theo họ, nhưng ông cương quyết từ chối. Có lúc họ còn hứa với ông là nếu ông đồng ý thì họ sẽ đem vợ con ông ra ngoại quốc. Nhưng ông chỉ trả lời vắn tắt là ông chưa có ý đi đâu cả và cũng không nghĩ gì về việc đem gia đình trốn khỏi Việt Nam (Nguyễn Chánh Thi – Việt Nam, một trời tâm sự, dẫn theo Hoàng Cơ Thụy, tlđd, tr. 2868). Phần luật sư Hoàng Cơ Thụy thì được CIA dùng bao bố ngụy trang thành “tín hàm” xách lên phi cơ nhà binh mang ra khỏi Việt Nam. Ngay trước đó ít hôm, luật sư Thụy liều lĩnh lén lút về thăm nhà thì chỉ gặp hai cô con gái và hai cậu con trai giữa, riêng bà luật sư thì dẫn hai con trai đầu và út lẩn trốn vào Chợ Lớn. Tôi không hề được nghe hay được đọc về những hành vi khủng bố, kỳ thị đối với bà luật sư cùng số con trai con gái đông đảo của ông bà. Họ tiếp tục cư ngụ trong ngôi biệt thự khang trang toạ lạc tại số 84 đường Bà Huyện Thanh Quan, ngay giữa thủ đô. Các con trai và con gái học hành đến nơi đến chốn, có người trở thành sĩ quan và hy sinh tại Hạ Lào. Xin ghi chú thêm là hai vợ chồng chúng tôi, trong cuộc sống lưu vong, đã có cơ may quen biết luật sư Hoàng Cơ Thụy và được ông nhận là nghĩa đệ nghĩa muội. Chúng tôi cũng từng được hân hạnh diện kiến ông bà trung tá Vương Văn Đông ở Paris trong một dịp sinh hoạt văn học.
Thế cho nên tôi vừa xót xa đau buồn vừa phẫn hận uất ức khi đọc hồi ký Phan Lạc Giang Đông để được nghe kể về cuộc sống hậu đảo chính của gia đình ông, nó cứ y như trong chế độ cộng sản. Nhưng tại sao lại chỉ có một mình gia đình ông lâm cảnh oan khiên nghiệt ngả, ít nhất theo như tôi được đọc, được nghe, được thấy? Vậy nên tôi xin lặp lại đây lời thỉnh cầu gửi ông Trần Lâm, mong ông nếu có những tài liệu khác liên quan đến sự kiện đau buồn tương tự mà nạn nhân không thuộc dòng họ Phan Lạc thì xin ông vui lòng cho tôi được tham khảo cùng.
Em ông Phan Lạc Tuyên không cho hay ông lãnh nhiệm vụ gì trong biến cố 11.11.1960. Tìm đỏ con mắt trong mấy chục trang giấy khổ lớn chữ nhỏ của cuốn Việt sử khảo luận mới thấy ông Tuyên xuất hiện qua một câu duy nhất nơi trang 2852: “Cho nên Thi (đại tá Nguyễn Chánh Thi, TVT chú) phái đại uý Phan Lạc Tuyên đi “mời” bác sĩ Phan Quang Đán đến và nói: (…)”. Không phải là lãnh đạo chính biến mà chỉ là cấp thừa hành, sao riêng một mình gia đình đại uý Phan Lạc Tuyên phải chịu cảnh oan trái như vậy?
Vào dưỡng trí viện Biên Hoà
Năm 1971, vì chứng bệnh tâm trí của bà Bùi Thị Nga càng ngày càng nặng nên ông cụ nhạc gia của bà và ông Phan Lạc Giang Đông đưa bà lên dưỡng trí viện Biên Hoà xin nhập viện nhưng bị từ chối. Phải làm đơn gửi đi gửi lại vài nơi khác, cuối cùng bà Nga mới được nhận điều trị tĩnh tại. Đọc hồi ký giữa các hàng chữ, tôi lại cảm thấy bàng bạc bầu khí quyển khủng bố, kỳ thị, cách biệt, ly gián bao trùm lên gia đình người thiếu phụ bất hạnh. Cảm giác này càng nặng nề, căng thẳng đến độ ngột ngạt, ngộp thở vì tôi biết rõ bộ máy công quyền y tế quốc gia. Khoảng cuối thập niên 60 và đầu thập niên 70 thế kỷ trước, giám đốc dưỡng trí viện Biên Hoà là bác sĩ Tô Dương Hiệp, con trai trưởng nhà văn Bình Nguyên Lộc. Bác sĩ thường trú dưỡng trí viện là bác sĩ Cao Văn Lê. Cả hai đều tốt nghiệp năm 1962, cùng khoá với tôi. Qua bảy năm ròng cùng học chung thầy chung lớp, chúng tôi biết nhau khá rõ. Tôi không thể hiểu nổi tại sao hai anh bạn đồng nghiệp đồng khoá này lại có thể từ chối không nhận một nữ bệnh nhân mắc bệnh tâm thần trầm trọng. (Bác sĩ Tô Dương Hiệp mất trước 1975 vì ung thư máu, bác sĩ Cao Văn Lê chết trong ngục tù cộng sản.)
Dưới chế độ quốc gia, khi một người dân đau ốm, họ có thể và có quyền đến khu khám ngoại chẩn của các bệnh viện thích nghi tại Sàigòn (Chợ Rẫy nếu là ngoại khoa và/hoặc nội khoa, Chợ Quán nếu là truyền nhiễm, Từ Dũ nếu là sản phụ khoa v.v…). Khám ngoại chẩn đôi khi do bác sĩ phụ trách nhưng thông thường thì do anh chị em sinh viên y khoa chúng tôi (năm thứ năm và năm thứ sáu) cáng đáng. Làm việc rất cực nhưng cũng rất vui, tối tăm mày mặt mà không biết mệt. Chúng tôi chỉ biết bệnh nhân, chúng tôi hoàn toàn không cần biết lý lịch, gốc gác. Trường hợp bệnh nhân mang theo được giấy giới thiệu nhập viện của một đàn anh đàn chị có phòng mạch tư thì alêhấp, yêu cầu y tá và hành chánh bố trí giường bệnh ngay. Chúng tôi chưa hề gặp trường hợp nào có chỉ thị của ai đó xía vô chuyện tiếp bệnh nhận bệnh và cũng không thể tưởng tượng được là có thể có chuyện “trên” yêu cầu này nọ.
Ông thân sinh nhị vị Phan Lạc Tuyên – Phan Lạc Giang Đông là một nhân sĩ, một thức giả. Bản thân ông Phan Lạc Giang Đông là một nhà văn quảng giao. Tại sao không ai nghĩ đến chuyện đưa bà Bùi Thị Nga đến khám bệnh tại một phòng mạch tư và xin giấy giới thiệu vào dưỡng trí viện Biên Hoà? Thay vì làm vậy, cụ Phan Lạc senior lại mấy lần viết đơn gửi dưỡng trí viện và các nơi khác.
Cháu Phan Quốc Hưng
Cháu Phan Quốc Hưng là con út nhị vị Phan Lạc Tuyên – Bùi Thị Nga khi mẹ cháu bị an ninh quân đội câu thúc thân thể. Cháu lên sáu tuổi và cùng đi tù với mẹ. Tác giả Phan Lạc Giang Đông cho rằng chất căm hờn đã thấm vào dòng máu của cháu. Phần ông Trần Lâm thì coi đây là một tội ác trời không dung đất không tha.
Tôi nhìn vấn đề có khác. Đối với đứa bé sáu tuổi, vũ trụ chủ yếu chỉ qui vào hai người: cha và mẹ. Nay bỗng nhiên một nửa vũ trụ biến mất, nó chỉ còn lại nửa kia là mẹ. Nó cần mẹ hơn bao giờ hết và nó muốn gần mẹ hơn bao giờ hết. Nó muốn được mẹ bón cơm cho ăn, nó muốn cùng mẹ tỉ tê trò chuyện, nó muốn ngủ vùi trong suối tóc của mẹ, nó muốn sờ tí mẹ. Nó cần mẹ bế bồng, vuốt ve, thay áo, mặc quần, tắm rửa, chải tóc, thoa gãi. Càng bé càng thường xuyên lo sợ mất mẹ mỗi khi không nghe tiếng nói của mẹ trong một thời gian ngắn. Tóm lại, bố mẹ đi vắng lâu ngày gây cho trẻ cảm giác mất an toàn. Do đó tâm lý học không ngần ngại dùng khái niệm dyade để mô tả mối quan hệ chặt chẽ mẹ-con. Ở các quốc gia Tây phương ngày nay, có lẽ cháu bé sáu tuổi không phải đi tù cùng mẹ. Nhưng năm 1960 ở miền nam nước Việt, tôi nghĩ giải pháp cho phép bà mẹ khốn khổ mang theo đứa con út thân thương vào nhà tạm giam là một giải pháp nhân đạo. Nhìn sự việc một cách nhân bản như vậy, tôi không nghĩ rằng có ai đó đã kể cho đứa bé đáng thương là nó đang đi tù vì chắc chẳng ai đành đoạn hành hạ nó thêm một bước như thế, nhất là một khi nó chưa cần vận dụng trí khôn để hiểu nghĩa chữ “tù”.
Hoa Sơn luận kiếm
Ông Trần Lâm xuất hiện trên talawas lần này là lần thứ ba, nhưng chỉ qua hai đề tài: đại úy “ma” Scott và “kiêu dân Công giáo”. Cả hai đề tài đều cùng thuộc vào công trình biên soạn luận văn tốt nghiệp đại học của ông. Ông nuôi hoài bão sẽ đạt được vào năm 2013 “thành quả hàn lâm” mà ông Cao Huy Thuần từng đạt được vào cuối thập niên 60 của thế kỷ 20. Từ đây đến đó, ông phải lo luyện võ ôn văn nhằm có đủ tư cách lên đỉnh Hoa Sơn luận kiếm với quần hùng. Khi anh theo học đại học hay tốt nghiệp đại học thì quả là anh có thể được gọi hay được xem là académiste, Akademiker mà trong cả hai ngôn ngữ Pháp, Đức chữ này cũng hàm nghĩa hàn lâm. Tôi không thật chắc trong Anh ngữ có như thế không. Nhưng tự xem luận văn tốt nghiệp đại học của mình là một thành quả hàn lâm thì tôi nghĩ dường như có điều ra làm sao ấy. Tôi e chính bản thân ông Cao Huy Thuần cũng chẳng muốn sử dùng tính từ hàn lâm cho cái thèse của mình. Tôi cũng thấy là lạ khi ông Trần Lâm mệnh danh công việc trình luận văn tốt nghiệp là chuyện Hoa Sơn luận kiếm với quần hùng. Ai sẽ là Tây Độc, ai sẽ là Đông Tà trong ngày trọng đại vào năm 2013 sắp tới? Tôi vốn thuộc thành phần “Tây học”, hiểu theo nghĩa đen; vì thế tôi đoán chắc quá trình biên soạn luận án và thủ tục bảo vệ luận án ở các quốc gia thuộc hệ ngôn ngữ Anh-Mỹ hẳn hoàn toàn khác với sự hiểu biết của cá nhân tôi.
Lời chót
Qua những dòng này tôi chỉ muốn đọc mấy trang hồi ký của ông Phan Lạc Giang Đông theo cách riêng tư và khi cần thì thử so sánh với cách đọc của tác giả “Kiêu dân Công giáo thời Ngô Đình Diệm”. Người đọc bắt buộc phải và nhất định đã bắt sóng tác phẩm như một thực thể nghệ thuật theo cảm thụ và tâm cảnh chủ quan, nhưng cần tránh diễn dịch, suy luận theo định kiến, thiên kiến. Nhìn chung, theo tôi, hồi ký Phan Lạc Giang Đông cung cấp những dữ kiện có thể đáng tin. Tuy nhiên đôi chỗ các dữ kiện dẫu đáng tin mà lại bất thường.
Trong số những người từng sống qua các giai đoạn tao loạn của miền Nam trước đây có rất nhiều người hiện còn tại thế. Tôi ước ao sẽ có sự tiếp tay của những chứng nhân các vụ bạo hành tính dục hàng loạt, các vụ hiếp dâm cưỡng dâm tập thể xảy ra sau ngày 11.11.1960 theo “chủ trương báo thù bỉ ổi” qua những “tay chân của anh em Ngô Đình Diệm” nhằm cung cấp thêm tài liệu cho công trình nghiên cứu của ông Trần Lâm. Tất nhiên là những chứng nhân đáng tin cậy. Phải chăng các danh tính Chính Đạo, Nguyễn Mạnh Quang, Phạm Xuân Tích, Nguyễn Kiên Hùng; những tác giả chủ biên hay cộng tác nhằm hoàn thành “Nhìn lại biến cố 11/11/1960” mà thành quả trí tuệ không được ông Trần Lâm đưa lên mạng có thể là những chứng nhân quan trọng đầu tiên?