Bà phục vụ, cổ trắng áo hồng, tóc buộc không kỹ và ngực nặng sau tấm tạp dề, nhích một chân ra lấy thế và hỏi:
Nào “cưng”, có cần châm thêm càfé?
Ở quầy nhôm, ông già khách quen vừa khoai tây vừa xem báo, tôi nhìn ra ngoài bãi xe, ông Tuần cảnh Xa lộ kéo lại dây đeo súng trên cái bụng phệ, tay cầm gói đồ ăn mang về. Interstate rù rì đâu gần đây vào buổi sáng này. Đó là 30 năm về trước, tại một thành phố bang Indiana và tôi tự hỏi làm sao tôi lại lạc vào một bức tranh Norman Rockwell như thường thấy ở các cửa hàng bách hóa. Tôi lờ mờ chưa tỉnh hẳn nhưng tôi nghĩ, đây là đồng bào tôi, đây là đất nước tôi và tôi là người Mỹ, phất phới cờ Hoa như cắm ở lối vào của cái nhà hàng diner.
Cái lều cắm trại vừa mới dựng ở ven lộ trên bãi cỏ. Qua nửa đêm mà trời còn tỏ, anh tóc dài và rối lui khui chiên hột gà trên một cái bếp ga bỏ túi. Hai cô gái áo thun không đeo nịt vú (bọn này hippy) ái ngại nhìn tôi đứng ở quốc lộ thưa thớt vào giờ này. Tôi 17 tuổi, trên đường đến Nordkapp, điểm cực Bắc nhất của châu Âu nhưng còn xa thẳm. Một cô vẫy tôi bảo:
Vào đây ăn đã, rồi ngủ luôn trong lều của tụi này, mai chở bạn đi một quãng, hết xe qua lại rồi, mình người Pháp với nhau.
Các bạn tôi võ trang, giày trận, đứng tấn ngang đường nhìn đoàn người tất tả vào thành phố. Đây là vệ binh Mourabitun (phong trào Độc lập Nasser chủ nghĩa) trấn cổng Nam Beirut, trong đêm vừa chập chờn chạm tiền phương trinh sát của Israel ở trường bay. Cô gái 15 hay 16, “áo lụa mát bàn tay” nhưng mặt mày hớt hải, một tay lê can nước 20 lít, một tay đỡ bà mẹ khập khiễng.
Ra kia có xe cứu thương của Đảng Cộng sản, anh bạn của tôi bảo, yala, họ người tị nạn Palestine.
“Tị nạn” ở đây không có nghĩa là chạy loạn vào dịp này. Người Palestine tị nạn ở Lebanon từ 1948. Nữ không tặc đầu tiên, bà Leila Khaled , có kể lại là khi sang đến xứ này, mẹ bà nhắn các con. Ở đây, không được nhặt quả rụng ở dưới đất trong các vườn cam. Đây là cam của người ta, cam của mình ở bên kia biên giới, ở Jaffa. Anh bạn của tôi khi quay sang tôi ý là, họ là người tị nạn tại nước Lebanon chúng mình đấy. Không hiểu có phải vì vẻ đẹp thất sắc của cô gái, lúc đó tôi lại thấy, tôi là người Palestine.
Nhưng tôi là người Lebanon, tôi là người Tây Beirut, khu Zaidaniyeh-Zarif, ở dưới bom ba tuần lễ qua ăn cá hộp và nhìn hàng xóm của tôi chết chẳng toàn thây. Tôi vừa ra khỏi hôm nay vào ngày ngưng bắn, đứng ở trước khách sạn Bellevue Palace ở Brummana trên núi nhìn dăm anh nhảy dù Tsahal vừa đu khỏi thiết giáp xuống. Các anh lóng ngóng đếm tiền nhau, không biết có đủ tiền của nước các anh đang xâm lược để mua mấy ổ bánh mì kebob, hay là người ta có nhận tiền shekel. Vào phút đó, chẳng hiểu sao, và dù có bị vợ mắng, tôi thấy tôi là người Israel.
Dĩ nhiên, tôi là người Mỹ đen, sau khi tôi vừa xem xong phim Killer of Sheep. Ở chung phòng tạm giữ của phi cảng Charles De Gaulle với một anh châu Phi đi chui không lọt và đang bị trục xuất, tôi là người Mali.
Ngay cả những nơi tôi chưa hề đến, nhìn qua ảnh hàng chữ viết tay trên một mảnh tường đổ nát “Ngửng đầu lên, bạn đang ở tại Fallujah” , tôi là người Iraq.
Còn Canada thì tôi không biết, nhưng ngoài ra thì tôi cũng như các bạn, tôi là người Việt Nam.