Nhà Thơ Tản Đà - Việt Nam Thư Quán

Ct.Ly

"Mạnh thường quân"

★ ★ ★ ★ ★

Số bài : 23.721

Điểm thưởng : 0

Từ: 02.03.2004

Trạng thái: offline

#1 — 08.04.2005 18:45 (đã sửa)

<Bài viết đã được chỉnh sửa lúc 2005-04-08 19:31:16ct.ly>

65 NĂM NGÀY GIỖ TẢN ĐÀ – NGUYỄN KHẮC HIẾU

Chiếc “cầu nối” của thi ca Việt Nam

Nhà thơ Tản Đà - Nguyễn Khắc Hiếu, sinh ngày 08.05.1889 ở làng Khê Thượng, huyện Ba Vì, nay thuộc tỉnh Hà Tây. Ông tạ thế tại Hà Nội ngày 07.6.1939. Trên văn đàn của văn học VN trong hơn 3 thập niên đầu thế kỷ XX, Tản Đà nổi lên như một ngôi sao sáng, vừa độc đáo, vừa dồi dào năng lực sáng tạo. Ông đã từng làm chủ bút tạp chí Hữu Thanh, An Nam tạp chí. Ông được đánh giá là người mở đầu cho thơ mới của văn học Việt Nam.

Nhà thơ Tản Đà (08.05.1889 - 07.6.1939)

Tản Đà là một cây bút phóng khoáng, xông xáo trên nhiều lĩnh vực, đi khắp miền đất nước, ông để lại nhiều tác phẩm với nhiều thể loại. Bài thơ: “Thề non nước” của ông đã hun đúc lòng yêu nước của nhiều thế hệ người Việt Nam. Hình ảnh non non nước song hành sánh đôi trong cả bài thơ, cùng đồng vọng hoà nên nét trữ tình, lãng mạn của bài thơ. Hai hình ảnh son sắt, gắn bó đến không thể tách rời. Nỗi chờ mong mòn mỏi đựơc khắc hoạ trong cả thời gian xa cách lẫn trong cả không gian muôn trùng rộng lớn. Tình yêu nào còn có thể mãnh liệt hơn cái tức tưởi đến héo hon tàn tạ của suối khô dòng lệ, hình ảnh nào còn có thể thủy chung, son sắt hơn lời thề non nước được nhắc đến trong suốt cả bài thơ. Mở đầu là một lời thề và kết thúc cũng lại một lời thề, một lời thề thiêng liêng xuyên suốt, bao trùm lên cả bài thơ, mang đến cho người đọc cái cảm giác của một mối tình mãnh liệt, sâu đậm đến phi thường: Dù cho sông cạn đá mòn, và đó là lòng yêu nước sâu sắc của dân tộc ta!

Những tác phẩm nổi tiếng khác của Tản Đà gồm: Khối tình con I, Khối tình con II, Giấc mộng con, Giấc mộng lớn, Tản Đà xuân sắc...

Nhà thơ bước vào văn chương ở giai đoạn Tân – Cổ giao thời.
Thơ cổ phong không thể chứa đựng hết ý tứ rộng rãi của thời đại mới. Nhà thơ phải tự tìm lấy con đường mới. Tản Đà đương nhiên trở thành một tác giả tự do, cả về hình thức lẫn nội dung không còn bị khuôn sáo câu thúc. Khi thì ông thể hiện thơ qua hình thức hát nói, hát sẩm, tứ tuyệt, bát cú, yết hậu, lục bát, trường đoản, từ khúc, trường thiên... Khi thì bằng nội dung: tập Kiều, thù tiếp, thơ họa... Tản Đà làm thơ như nói, như chơi nhưng dào dạt tình người.Trong thơ Tản Đà, người đọc dễ nhận thấy dân ca đi liền với triết học, cổ điển xen cùng lãng mạn cách tân, trào phúng hoà lẫn trữ tình.

Nhà thơ Vũ Quần Phương nhận xét:
- ” Hồn mơ mộng, thơ hiu hắt, tình điệu âm u. Cõi u ẩn của lòng người, cao thấp sang hèn gì, đều dám phơi lên mặt giấy, gợi thương, gợi buồn, gợi cảm thông. Bài Tống biệt từ âm điệu đến hình ảnh đều nói được cái dúng dắng của khách trần lưu luyến động tiên, khát thèm mộng ảo:

Cửa động.
Đầu non.
Đường lối cũ
Ngàn năm thơ thẩn bóng trăng chơi.

Bài Nhớ mộng mở đầu như một sự giác ngộ Giấc mộng mười năm đã tỉnh rồi. Nhưng tỉnh lại thấy không bằng mộng:

Nghĩ đời lắm nỗi không bằng mộng!
Tiếc mộng bao nhiêu lại ngán đời.

Hai câu này còn là cái lãng mạn mực thước của chủ nghĩa cổ điển. Nó là tổng kết chung của cõi đời dâu bể. Cái chỗ hé ra nỗi niềm Tản Đà là ở câu Những lúc canh gà ba cốc rượu và Mộng cũ, mê đường biết hỏi ai. Tản Đà có những câu thơ chán đời nhưng trong cốt lõi, ông là người ham chơi, ham sống:

Trời sinh ra bác Tản Đà
Quê hương thời có cửa nhà thời không
Nửa đời Nam Bắc Tây Đông
Bạn bè xum họp vợ chồng biệt ly.

Tản Đà chỉ hiện thực khi nào cái thực đánh rất đau vào cái mộng, đánh vào tâm trí nhân ái: Năm hào một đứa trẻ lên sáu. Tiền có năm mà trẻ lên sáu, ấn tượng con số diễn tả sự rẻ rúng của phận người năm lụt lội đói kém”.

Tản Đà qua ký hoạ

Nhà thơ cổ phong cuối cùng Quách Tấn vốn rất mến mộ thi sĩ Tản Đà – Nguyễn Khắc Hiếu, ông viết trong hồi ký “Tản Đà tiên sinh đối với tôi là bậc tiền bối, song coi tôi như người bạn vong niên. Đề tựa “Một Tấm Lòng” ra đời năm 1939, Tiên sinh có câu: “Ông Quách Tấn người Bình Định… với tôi, tuy chưa từng gặp mặt nhau, mà có thể coi nhận nhau là cố nhân…”. Và trong thư từ qua lại từ 1932, Tiên sinh luôn luôn dùng hai chữ “cố nhân” mà gọi tôi. Nhưng đối với Tiên sinh, tôi vẫn một mực tôn kính vào bậc thầy… Nhờ Tiên sinh nâng đỡ, dìu dắt, mà tôi có được đôi chút sự nghiệp văn chương. Ơn sâu không xiết kể. Tôi ngưỡng mộ Tiên sinh từ buổi thiếu thời”. Điều khá bất ngờ là Quách Tấn lại miêu tả từng chi tiết về Tản Đà trong ẩm thực: “Mỗi bữa ăn của Tản Đà kéo dài hàng buổi, và món ăn phải hợp khẩu mới chịu ăn. Đã có lần vì nhà thơ muốn ăn tiết canh vịt mà nửa đêm chủ nhân phải chạy đi tìm mua vịt để làm tiết canh. Lại một lần nữa vì bữa ăn thiếu rau thơm, mà sân gạch của một người bạn thân bị Tiên sinh đào lên để trồng rau thơm theo ý thích”. Năm 1939, hay tin Tản Đà mất, Quách Tấn “thiết hương án hướng ra Bắc lạy anh hồn Tiên sinh bốn lạy”. Quách Tấn và Tản Đà là cả một mối tình thâm! Tập thơ Một Tấm Lòng của Quách Tấn được Tản Đà đề tựa: “Nay ông xuất bản tập thơ, mà trước khi tập thơ ấy ra đời, ông có lòng nhớ đến cố nhân cho biết. Thời chút tình tương tri tương ái, ai nhớ ai mà ai dám quên ai”.

Nhân kỷ niệm 115 năm ngày sinh Tản Đà, ngày 22.5 vừa qua, chính quyền và nhân dân làng Khê Thượng, xã Sơn Đà, huyện Ba Vì (Hà Tây) đã tổ chức lễ kỷ niệm. Sau lễ dâng hương, các đại biểu ôn lại thân thế, sự nghiệp của Tản Đà. Với kiến thức uyên bác, ông đã để lại một gia tài khá bề thế bao gồm nhiều thể loại: báo chí, dịch thuật, khảo luận, sân khấu và đặc biệt là thơ.

Trong lịch sử văn học Việt Nam, Tản Đà giữ một vị trí quan trọng, là tác giả tạo sự chuyển tiếp giữa hai nền văn học cổ điển và hiện đại, ông cũng là một trong những người mở đầu phong trào Thơ Mới, người mang hơi thở mới để ngôn ngữ thơ mang tính cá thể gắn liền với đời thường, đậm đà tính dân tộc. Cũng nhân dịp này, UBND Hà Tây đã cấp bằng xếp hạng khu di tích lưu niệm danh nhân Tản Đà tại xã nhà.

VÂN TRINH

TỐNG BIỆT

Lá đào rơi rắc lối thiên thai
Suối tiễn, oanh đưa những ngậm ngùi
Nửa năm tiên cảnh
Một bước trần ai
Ước cũ, duyên thừa có thế thôi!
Đá mòn, rêu nhạt.
Nước chảy, hoa trôi
Cái hạc bay lên vút tận trời
Trời đất từ nay xa cách mãi
Cửa động
Đầu non
Đường lối cũ
Nghìn năm thơ thẩn bóng trăng chơi ...

TẢN ĐÀ

THỀ NON NƯỚC

Nước non nặng một lời thề
Nước đi, đi mãi, không về cùng non.
Nhớ lời "nguyện nước thề non",
Nước đi chưa lại, non còn đứng không.

Non cao những ngóng cùng trông
Suối tuôn dòng lệ chờ mong tháng ngày,
Xương mai một nắm hao gầy,
Tóc mây một mái đã dày tuyết sương.
Trời tây chiếu bóng tà dương,
Càng phơi vẻ ngọc nét vàng phôi pha.
Non cao tuổi vẫn chưa già,
Non thời nhớ nước, nước mà quên non.
Dù như sông cạn đá mòn,
Còn non, còn nước, hãy còn thề xưa.

Non xanh đã biết hay chưa?
Nước đi ra bể lại mưa về nguồn.
Nước non hội ngộ còn luôn
Bảo cho non chớ có buồn làm chi.
Nước kia dù hãy còn đi,
Ngàn dâu xanh tốt non thì cứ vui.

Nghìn năm giao ước kết đôi,
Non non nước nước không nguôi lời thề.

TẢN ĐÀ

📎 nhà tho tan dà

Đăng nhập để trả lời

★ ★ ★ ★ ★ 0

mickey

"Mạnh thường quân"

★ ★ ★ ★ ★

Số bài : 2.081

Điểm thưởng : 0

Từ: 23.08.2003

Trạng thái: offline

#2 — 08.04.2005 19:32

Tản Đà:Từ cậu ấm con quan đến nhà văn Quốc ngữ

“Bán văn buôn chữ kiếm tiền tiêu”

Cùng với những biến động lớn lao về chính trị, xã hội, kinh tế, văn hoá… những thay đổi về lực lượng sáng tác là một trong những tiền đề quan trọng dẫn đến quá trình hiện đại hoá văn học Việt Nam hồi mấy chục năm đầu thế kỷ XX. Sự đổi thay diễn ra không phải chỉ ở những lớp người sau trước khác nhau mà nhiều khi trong chính một con người. Tản Đà là một hiện tượng như thế. Hành trình từ một cậu ấm con quan đến nhà văn quốc ngữ “Bán văn buôn chữ kiếm tiền tiêu” không chỉ nói đến cảnh ngộ riêng tư của nhà thơ núi Tản sông Đà mà còn là biểu hiện sinh động của quá trình hiện đại hoá văn học nước ta thời kỳ này.

Tản Đà (1889-1939), sinh trưởng trong một gia đình có dòng dõi khoa bảng, đã từng được sống cuộc đời của cậu ấm con quan. Theo chí hướng của người anh cả cùng cha khác mẹ là Nguyễn Tái Thích, cậu ấm Hiếu được đào tạo theo đường cử nghiệp. Mười bốn tuổi, Tản Đà đã thạo các lối từ chương thơ phú. Đọc thơ văn Tản Đà, người đọc cũng rất dễ nhận ra một điều vốn Hán học của ông rất rộng, rất tinh thông. Tôn thờ sách vở thánh hiền, Tản Đà đã tự nhận mình là “á Châu Khổng phu tử chi đồ đệ” (Đồ đệ của Khổng Tử ở á Đông). Ông theo đuổi Khổng Mạnh để đi thi trong khi không ít những nho sĩ đã ngấy với cái mộng thi cử lỗi thời không phải chỉ vì lời thách đố của người đẹp phố Hàng Bồ (nàng chỉ xe duyên với cử nhân, tri huyện mà thôi). Hai lần thi hương là hai lần ông muốn xuất gia nhập thế bằng đường khoa cử mong lập nên sự nghiệp lớn có ích cho đời. Song, ý định không thành, lại đúng vào lúc xã hội đang có những chuyển mình ghê gớm, Tản Đà không thể độc thiện kỳ thân, ẩn dật để giữ mình thoát khỏi guồng quay của xã hội. Thêm vào đó là gánh nặng gia đình (một người vợ và tám con thơ), nhà thi sĩ ấy đã phải “Vứt bút lông đi viết bút chì” và trở thành một trong những người đầu tiên kiếm sống bằng nghề văn chương chữ nghĩa.

“Đem văn chương đi bán phố phường”, Tản Đà đã được hưởng thụ cũng như phải chịu đựng mọi vinh nhục của một nhà văn.

Nhờ tài văn chương ông đã bất ngờ nhận được gói quà là rau sắng chùa Hương của một bạn đọc không quen biết. Nguyễn Tuân có lần từ Thanh Hoá đã yêu quý gửi ra biếu hòm nem chua và bó đóm diêm. Một nhà giáo hay thơ là Mai Lâm đã viết một bài thơ viếng Tản Đà thật cảm động khi nghe tin nhà thơ qua đời trong khi thi sĩ còn sống đã làm Tản Đà thú lắm… Chưa hết, trong cái xã hội mà “đồng tiền là huyết mạch”, Tản Đà đã từng nhận được những món tiền biếu có khi tới trăm đồng, thậm chí cả nghìn đồng bạc. Đó đều là những cử chỉ để bày tỏ sự mến phục tài năng của nhà thơ núi Tản sông Đà.

Nhưng trong khi tài thơ văn của Tản Đà mọi người chia nhau hưởng, thì nỗi cay đắng của người cầm bút trong thời buổi trọng đồng tiền, vật chất ấy thi sĩ lại phải âm thầm chuốc lấy một mình. “Lo văn ế” là một bài thơ cảm động nói lên hiện thực bi thảm của người làm văn. Ví mình như “con tằm rút ruột lá dâu xanh” để “giả sợi tơ vàng”, Tản Đà vô cùng đau xót khi những đứa con tinh thần của mình bị nâng lên đặt xuống như một thứ hàng hoá vật chất. Đã thế lại còn bị bớt xén bởi chủ nhà in “Ông chủ nhà in in đã đắt”, ông hàng bán sách “Lại ông hàng sách mấy mươi phân”, rồi nhiều khi túng tiền tiêu quá mà đem bán rẻ, cuối cùng còn lại chẳng đáng bao nhiêu. Đau xót là vậy, nhưng “Chữ nghĩa Tây Tàu chót dở dang” và điều quan trọng là niềm đam mê đã trở thành nghiệp chướng nên thi sĩ phải lận đận suốt đời với nó:

Càng đau mà vẫn phải càng theo

Theo mãi cho nên vẫn cứ nghèo

Nghèo chỉ có văn văn lại ế

ế văn cho tới hết tiền tiêu.

Ngôn ngữ cứ động triển khai như vậy theo quy luật nội tại của nó và cái vòng luẩn quẩn của những điều từ “theo”, “nghèo”, “ế” cộng vơi âm “eo” chỉ sự thu lại, thắt lại, tạo nên một vòng xoáy hình trôn ốc. Cuộc đời cứ như sợi dây thòng lọng ngày một thít chặt thêm mãi, để cuối cùng thi sĩ phải ra đi vào tuổi năm mươi. Nhiều người mến phục tài năng của ông không khỏi xót xa ân hận khi biết nhà thơ qua đời vì đau gan và cạn máu: “Cảm động và đau đớn hơn nữa khi chúng ta lại được biết rõ: Tản Đà Nguyễn Khắc Hiếu, nhà thi sĩ của thời đại, của chúng ta lại chết vì đau gan và cạn máu, sao chúng ta không dám nói thẳng là chết vì túng, nghèo” (Lê Tràng Kiều - “Nguyễn Khắc Hiếu không còn”).

Viết văn để kiếm tiền, Tản Đà chắc hẳn không thể xem đó là một hoạt động chỉ thuần tuý văn chương. Để văn chương trở thành thứ hàng hoá có thể thâm nhập được vào thị trường đô thị, nghĩa là đáp ứng được thị hiếu của khách hàng phần lớn là thị dân, Tản Đà đã dùng đến chữ Quốc ngữ - thứ chữ viết đang góp phần tích cực trong cuộc cách mạng văn hoá đánh đổ nền văn hoá phong kiến bác học để lập nên một nền văn hoá thực sự dân chủ. Rồi không chỉ cách tân phương tiện văn học, Tản Đà còn đổi mới cả nội dung và thách thức biểu hiện của một số thể loại. Ông viết tiểu thuyết về cái tôi, điều mà trước nay chưa ai làm và ngay cả thời ấy, Tản Đà đã phải chịu không ít lời dè bỉu, chê bai: “Tôi lại lấy lời thành thực mà cảnh báo cho ông biết (…), nhà làm sách cũng vậy, không ai đem thân thế của mình ra làm chuyện cho người đời xem” - (Phạm Quỳnh), về chuyện đời thường, về tình yêu và cả truyện viễn tưởng. Ông làm những bài thơ tự do, phóng túng và bộc lộ chân thành của một cái tôi - cá thể có tự hiệu Tản Đà với cấu trúc gồm ba chất liệu cơ bản: ngông - xê dịch - đa tình. Tôn thờ sách vở thánh hiền là thế nhưng thơ văn của ông đã bắt đầu nhắc tới ông Lư Thoa (Rousseau J.J), tới Hoa Thịnh Đốn (Washington)…

Ai hay, trên con đường mưu kế sinh nhai nhọc nhằn ấy, Tản Đà đang dần dần đưa văn chương hoà nhập vào đời sống thị dân. Ông đã trở thành một trong những người mở đầu cho văn học thành thị lúc đó và có vai trò rất lớn trong công cuộc cách tân, hiện đại hoá văn học, nhất là thơ ca. Nói như nhà phê bình Hoài Thanh “Tiên sinh đã dạo những bản đàn mở đầu cho một cuộc hoà nhạc tân kỳ đương sắp sửa”.

(Báo Văn nghệ Trẻ)

Love mickey,

Đăng nhập để trả lời

★ ★ ★ ★ ★ 0