Biện hộ cho bị cáo Nguyễn Mạnh Tường

Biện Hộ Cho Bị Cáo Nguyễn Mạnh Tường

Lượt đọc: 14 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »

❊ ❊ ❊

Tôi hơi chưng hửng khi đọc đầu đề “Nguyễn Mạnh Tường bị cáo”. Tôi nghĩ bị cáo dùng trong thể thụ động (passive), thường có một túc từ hay trạng từ đi theo như bị cáo tội hình, tội hộ; hay bị cáo nói láo tham nhũng; hay bị cáo oan, v.v… Bị cáo, chấm hết, nghe hơi hụt hơi, hơi thiêu thiếu. Nghĩ lại, có thể vì Nguyễn Mạnh Tường là một luật sư nên Đinh Từ Thức dùng bị cáo như một tiếng trong ngành luật, nguyên đơn và bị cáo. Trong trường hợp đó, tôi tạm đảo ngược mà hiểu là bị cáo Nguyễn Mạnh Tường. Rồi xung phong làm thầy cãi cho bị cáo. Tôi phát biểu ý kiến là bản cáo trạng của Đinh Từ Thức chứa nhiều sai lầm về suy diễn, về nhận định và về ngôn ngữ.

I. Sai lầm về suy diễn: Cổ võ chiến tranh?

Đi từ một nhận định lầm do việc móc nối mấy ý khác nhau, Đinh Từ Thức dựng cáo trạng là Nguyễn Mạnh Tường “đã cổ võ cho chủ trương thống nhất đất nước bằng chiến tranh tại diễn đàn quốc tế, ngay từ năm 1956”.

1. Người đọc kỹ các đoạn trích dẫn không hề thấy lời gọi là cổ võ đó. Xin hãy thử phân tích những gì Nguyễn Mạnh Tường viết. Ông nói/viết:

a. Chính nghĩa thống nhất đất nước phải được biện hộ trước diễn đàn quốc tế; nhưng mà

b. hội nghị đã định cho mình sứ mạng gìn giữ hoà bình và không ủng hộ bất cứ một cuộc khởi nghĩa võ trang nào, dù là có chính nghĩa. Trong hoàn cảnh đó, ông Tường phải tìm cách biện minh rằng cái gọi là võ trang đôi khi có chỗ đứng bên cạnh chiến tranh và hòa bình; ông bèn nhắc đến

c. câu danh ngôn Hy Lạp ‘Si vis pacem, para bellum’ [Muốn có hoà bình phải chuẩn bị chiến tranh], chúng ta không nên hiểu nó như cái gì gây hại, mà phải hiểu là không có lằn ranh giữa chiến tranh và hoà bình. Và không có mâu thuẫn giữa chiến tranh và hoà bình; khi mà chiến tranh xâm lược đã giết chết hoà bình, thì mặt khác, chiến tranh có chính nghĩa là để giành được hoà bình, gìn giữ và bảo vệ nó.

d. Đấu tranh, dù là có vũ trang, với mục tiêu loại bỏ sai trái hay trừ bỏ bất công, đàn áp, hành động man rợ, hay để loại bỏ những chướng ngại ngăn cản sự tiến bộ của hoà bình là cái mở đầu, là giai đoạn đầu tiên cho một ngày kiến tạo và gìn giữ hoà bình.

Như vậy, Nguyễn Mạnh Tường nhắm vào hai mục đích: nói về chiến tranh và hoà bình để an lòng hội nghị: tuy có mục đích hoà bình vẫn có thể bàn về chuyện tranh đấu; khi hội nghị an lòng nghe thì Nguyễn Mạnh Tường nói về nguyện vọng thống nhất. Ông không hề cổ võ chiến tranh mà chỉ biện hộ cho chính nghĩa thống nhất.

2. Từ định kiến rằng ông Tường cổ võ cho chủ trương thống nhất đất nước “bằng chiến tranh”, cuối bài, người viết đi thêm bước nữa, suy diễn rằng ông Tường cổ võ cho chủ trương thôn tính miền Nam. Đinh Từ Thức gom ba bậc thang để kết án (thống nhất, chiến tranh và thôn tính) vào một câu nhưng những trích dẫn cho thấy rằng về mặt văn bản và ngôn ngữ không có căn bản để dựng lên cáo trạng đó.[1]

II. Sai lầm về nhận định

Bây giờ, vượt lên trên căn bản ngôn ngữ mà xét đến tình huống ở thời điểm đó, xem nguyện vọng chung của dân chúng và mục tiêu của các người cầm quyền hai vùng là gì; và họ đang (chưa phải là sẽ) sử dụng những phương tiện (và chiến thuật) nào để thực hiện mục tiêu đó.

1. Vào khoảng 1956, có ước vọng thống nhất hay không?

Trình bày nguyện vọng thống nhất có phải là cái tội hay không? Đinh Từ Thức viết rằng đa số dân hai miền đều không muốn thống nhất qua chiến tranh. Đúng, ít ai muốn thống nhất bằng chiến tranh. Thống nhất, mà không phải bàn đến phương tiện thực hiện là chiến tranh, là điều mà đa số dân hai vùng đều mong muốn. Thống nhất về phe mình, không phải về phía bên kia. Hội nghị Genève chia nước ta thành hai vùng (zones) quân sự tạm thời, không phải là chia thành hai nước hay là hai phần có định chế quốc gia rõ rệt và riêng biệt. Dự trù việc chia tạm thời sẽ chấm dứt vào 1956 và đất nước sẽ thống nhất, dân chúng đi lại, các gia đình không bị chia rẽ, sẽ tự do thăm viếng nhau. Phe cộng sản với men chiến thắng, mới chiếm lại được miền Bắc (mà họ gọi là giải phóng) thì trong cơn hăng say đó, đương nhiên ước mơ thống nhất dưới quyền họ là điều dễ hiểu.[2] Còn miền Nam trong niềm đau lưu cầu mất nửa nước, cũng ôm ước vọng thống nhất dưới quyền chính thống của mình. Đó là quan điểm của chính quyền miền Nam[3] mà cũng là nguyện vọng chung trong dân chúng biểu lộ qua những bài viết, bài ca đương thời[4]. Biện hộ cho Chính nghĩa thống nhất đất nước tại Bỉ, Nguyễn Mạnh Tường bảo vệ lập trường của chính phủ ông phục vụ, nhưng cũng nói lên nguyện vọng chung của đa số dân chúng hồi đó.

2. Vào năm 1956, có thể có Thống nhất mà không có chiến tranh hay không?

Đó là ước mơ của cộng sản. Vào giữa năm 1954, họ chôn giấu súng ở miền Nam. Trong năm 1955, họ chưa đào vũ khí lên. Họ đấu tranh chính trị. Số cán bộ không tập kết, gài trong nhân dân đấu tranh bằng cách tuyên truyền rỉ tai thúc giục dân chúng đòi hiệp thương và tuyển cử, nhắm vào thống nhất (qua một cuộc tuyển cử mà lẽ dĩ nhiên họ sẽ ăn gian “giỏi” hơn miền Nam vì họ độc tài hơn)[5]. Do đó, có nhóm trí thức đòi hiệp thương, có nhóm đòi trung lập, cũng có lẻ tẻ những nhe nhúm đe dọa khủng bố ở nơi thôn dã. Nhưng vẫn chưa có chiến tranh, đường mòn Hồ Chí Minh chưa được sử dụng quy mô như những năm có chiến tranh thực sự, nóng bỏng sau này.[6] Chính Đinh Từ Thức đã xác nhận và dẫn tài liệu minh chứng sự kiện này. Ông viết thời thịnh vượng nhất của miền Nam (là) năm 1956 và Tài liệu mật Bộ Quốc phòng Mỹ cũng ghi nhận: ‘Từ 1954 đến 1956 đất nước vui hưởng cảnh tương đối yên tĩnh vì các cán bộ cộng sản để lại miền Nam chỉ chuyên về ‘tranh đấu chính trị. Vào lúc đó, cộng sản còn đang vận động để có tuyển cử chứ chưa động binh. Do đó, buộc tội cổ võ thôn tính miền Nam bằng chiến tranh trong khi không hay chưa có mưu toan chiến tranh là điều mâu thuẫn.

3. Vào khoảng 1955-1956, có đàn áp ở miền Nam hay không?

Đinh Từ Thức tố cáo Nguyễn Mạnh Tường đã nói sai chứ ở miền Nam không có đàn áp. Chính phủ tổ chức chương trình quy mô Tố cộng ngay từ năm 1955; sau mới chuyển sang chương trình Hồi chánh. Tháng 1-56: ra sắc luật cho phép chính phủ giữ và an trí những người bị tình nghi (trại tập trung).[7] Chúng ta đồng ý là chính phủ ra tay là quyền và bổn phận giữ an ninh nội địa. Nhưng có bảo là không hay không bảo là có thì người lầm ở đây không phải là từ phía Nguyễn Mạnh Tường. Kết quả là sau đó, 9/10 cán bộ đảng viên cộng sản ở miền Nam bị vô hiệu hóa trong năm 1956 theo Karnow[8] hay trong các năm 55-58 theo sử gia cộng sản[9]. Khá lâu về sau, mới có chống đối võ trang công khai tại Tây Ninh vào đầu năm 1960.[10] Còn vào năm 1956, Nguyễn Mạnh Tường là một chuyên viên về luật, không đảng tịch, không nằm trong Chính phủ, bộ chính trị hay Quốc hội, không quyền hành và không phải là người quyết định hay được báo cáo về quyết định của chính phủ hay của đảng cộng sản. Do đó, buộc tội cổ võ thôn tính miền Nam bằng chiến tranh trong khi không có mưu toan chiến tranh là điều vô lý; mà buộc tội nói sai về đàn áp cũng không đúng.

III. Ngộ nhận trong ngôn ngữ

1. Còn nhiều điểm nhỏ nữa nhưng hãy tạm bỏ qua để viết về những sai lầm, không phải vì suy diễn và nhận định mà về mặt ngôn ngữ. Những sai lầm này thuộc loại vô tình; tuy nhiên, vì định kiến nên được tô đậm (thậm xưng/cường điệu theo một cách nói khác) mặc dù có thể không có ý xuyên tạc. Đinh Từ Thức dựa quá nhiều vào bản dịch mặc dù ông có nhận xét là bản dịch này (theo thiển ý, tuy rất công phu nhưng vẫn) chứa một số sai lầm. Ông đã so với bản chính và ghi nhận ít nhất hai điểm yếu: về mặt từ ngữ như latine mà dịch thành Hy-lạp và về dữ kiện, dịch thiếu thành phần phái đoàn tham dự đại hội tại Bỉ. Tuy có bản chính để so sánh—và ông cũng đã ghi chú, chứng tỏ mình có so sánh với bản chính—nhưng ông sẵn sàng bỏ qua chỗ dị biệt, để tiếp tục cáo buộc Nguyễn Mạnh Tường. Tôi cũng xin ghi thêm là hãng máy bay đi Bỉ là Sabena chứ không phải Sabrina.[11] Nhưng những điều này chỉ là tiểu tiết. Văn Nguyễn Mạnh Tường bản chất khó dịch vì gốc tiến sỹ văn chương bóng bảy nhưng đồng thời cũng lại rất chính xác vì gốc gác luật gia. Chẳng hạn như hiệp định Genève chia đôi nước ta, ông dùng hai zones (vùng, miền) quân sự chứ không phải là hai nước (états) hay là hai phần (parts) vì những tiếng này hàm chứa có định chế của một quốc gia riêng biệt; hai vùng đó do quân đội ở đó phụ trách việc hành chánh; và giới tuyến giữa hai miền chỉ có tính cách quân sự tạm thời.[12] Hay khi chỉ trích lòng mê chuộng hòa bình quá lố, ông gom ý ấu trĩ và hình ảnh con bê con kêu be be (un pacifisme bêlant, infantile); những hình ảnh ví von bê con hay ngựa non khó tìm được cách diễn tả bóng bảy như vậy khi chuyển ngữ.[13]

2. Đinh Từ Thức chỉ trích Nguyễn Mạnh Tường nói rằng dân di cư bị bó buộc đi vào Nam mà không hiểu lý do. Ông viết (Nguyễn Mạnh Tường) nói bó buộc phải ra đi là sai. Nói ra đi mà “không hề biết tại sao” cũng xa sự thật không kém. Đó là ông đọc lầm chính đoạn ông trích dẫn. Nguyễn Mạnh Tường không hề chỉ trích dân bị cưỡng bức di cư, mà cũng không bàn về lý do di cư. Nguyễn Mạnh Tường chỉ phàn nàn bởi việc miền Nam không chịu cho thống nhất (vì khước từ tổ chức tuyển cử) dẫn đến cảnh dân hai miền—kể cả dân di cư lẫn người ở lại/không di cư—chịu nỗi thống khổ xa lìa không liên lạc được với nhau (chia cách) và phải sống cô đơn (le martyre de la séparation et de la solitude). Tôi xin dựa vào bản dịch công phu của Nguyễn Quốc Vi và bản dịch do bà Nguyễn Mạnh Tường thảo để đề ra một văn bản thứ ba, có thể làm sáng tỏ câu văn của Nguyễn Mạnh Tường và chỉ rõ sự buộc tội không có chứng cớ. (Phần nguyên văn in ở ghi chú phía dưới để có thể tham khảo nếu cần).[14]

“Vĩ tuyến 17 chẳng phải là một đường trừu tượng dựa vào địa hình địa thế mà chính là một làn sóng vô tuyến phóng ra trên khắp đất nước và cả trên hoàn cầu những âm vang rên siết, những lời than vãn và những tiếng kêu khóc của hàng triệu người bị giằng-giật khỏi vòng tay người thân, chẳng có một lý do chính đáng (nghe có thể hợp lý); những âm thanh đó tố cáo sự tàn ác con người đã đày đoạ cho họ nối thống khổ về cảnh chia ly và cô quạnh.”

Bản dịch nói rõ nỗi thống khổ (hay sự đọa đày) về chia cách và cô đơn, chẳng hề nói là bó buộc di cư.

3. Ở một chỗ khác Đinh Từ Thức cũng dẫn trích và chế giễu: Ngay hành vi gây chiến đã đối nghịch với hòa bình. Thế mà luật sư Nguyễn Mạnh Tường cả quyết rằng: “Chỉ có kẻ ngây thơ và trẻ con mới tin rằng chiến tranh là đối ngược với hoà bình”! Câu trong nguyên bản là Une guerre juste au contraire, est un moyen d’acquérir la paix, de la gagner, et de la garder. Seul un pacifisme bêlant, infantile, institute entre la guerre et la paix une lutte de contraires, un antagonisme irréductible, comme entre le jour et la nuit.[15]

Câu văn của Nguyễn Mạnh Tường được Nguyễn Quốc Vi dịch thoát thành:

“mặt khác, chiến tranh có chính nghĩa là để giành được hoà bình, gìn giữ và bảo vệ nó. Chỉ có kẻ ngây thơ và trẻ con mới tin rằng chiến tranh là đối ngược với hoà bình, là hai mặt đối kháng lẫn nhau không thể nhân nhượng như thể giữa đêm và ngày.”

Một cách dịch thoát, dễ hiểu và gần ý của Nguyễn Mạnh Tường hơn:

“ngược lại, chiến tranh có chính nghĩa là phương tiện để giành giật, để chiếm giữ và để bảo vệ hòa bình. Chỉ có loại ưa chuộng hoà bình ấu trĩ mới ú ớ bày đặt ra câu chuyện đối chống giữa hoà bình và chiến tranh, một đối kháng không khoan nhượng như ngày với đêm.”

Hiểu ý đó khi so sánh với nguyên bản, Đinh Từ Thức sẽ không còn giễu Nguyễn Mạnh Tường nữa.

IV. Sự lựa chọn chiến thuật

Một điểm khác nữa Đinh Từ Thức trách Nguyễn Mạnh Tường là chỉ mấy tháng sau, tại Hà Nội, ông tố cáo những sai lầm của chế độ, vậy mà trước đó, tại Bỉ, ông vẫn phây phây vận động cho chủ nghĩa thống nhất. Ta không có điều gì phàn nàn về việc ông tố cáo những sai lầm trong cuộc cải cách ruộng đất đấu tố bậy bạ. Nhưng không vì đó mà không phân biệt đây là hai nan đề khác nhau, cần bàn thảo tại hai khung cảnh khác nhau, và nhắm hai mục đích khác nhau. Thống nhất vừa là nội bộ mà lại còn cần quốc tế công nhận và yểm trợ, nên mang ra hội nghị quốc tế, yêu cầu ủng hộ quan điểm. Trái lại, thiếu pháp luật và bất công là vấn đề thuộc nội bộ và của lãnh đạo, nên đem về hội nghị trong nước mổ xẻ. Hai tuyến tranh đấu khác nhau nhưng cùng quan trọng cả hai. Một độc giả ký tên P. đặt hai câu hỏi rất thích đáng.[16]

1. Phải chăng trong hiểu biết của LS Nguyễn Mạnh Tường lúc đó, tình hình ở miền Nam còn tệ hại hơn ở miền Bắc rất nhiều? Chính quyền miền Nam đối với ông chỉ là tay sai ngoại bang, tàn dư của một chính phủ do người Pháp dựng lên và giờ đây đang bắt đầu được sang tay cho người Mỹ?

Sau gần hai chục năm sống và chiến đấu bên cạnh nhau, miền Nam chúng ta quen với người Mỹ; vào thời điểm 1956, chính quyền miền Nam yêu cầu Pháp rút quân và chỉ định phái bộ Mỹ thay thế về huấn luyện và yểm trợ[17]; đối với miền Bắc, họ khó hiểu nổi sự kiện này và tin là miền Nam cần được giải phóng khỏi vòng tay ngoại bang mới!

2. Phải chăng đối với LS Nguyễn Mạnh Tường, ước vọng đất nước thống nhất và tự chủ còn lớn hơn việc bị cai trị dưới một chế độ không cho phép điều tự do cơ bản nhất của một trí thức là tự do ngôn luận?

Về câu hỏi này, Nguyễn Mạnh Tường đã trả lời trước trong cuốn Un Excommunié:

“Chính trị (ở đây ám chỉ Đảng và Nhà nước) đã quạt văng và dày xéo luật pháp; nhưng anh chàng này chỉ tạm nằm ngủ một giấc ngủ bình an của người Ngay thẳng; hồi còn trong chiến khu, nhà nước chỉ đối thoại với thảo mộc và thú vật của rừng xanh còn dân chúng nặng tình yêu nước và ý thức về nhiệm vụ (trong thời loạn), không làm phiền giấc ngơi của nhóm cai trị. Nhưng mọi sự đổi thay từ khi về thành. Nơi này, dư luận (thị thành) còn xao xuyến và ngay cả sự câm nín cũng làm cho quyền lực lo lắng. (Dân nơi đây) bày tỏ nỗi tôn trọng luật lệ và pháp lý… Ngày nay những liên lạc quốc tế đã vượt ra cả ngoài phạm vi các nước anh-em, lan cả đến các nước tư bản. Thành ra, vì qua ngã giao liên quốc tế mà luật pháp bỗng chợt hiện ra trong đời sống (xã hội) Việt khiến nhóm lãnh đạo phải chú trọng đến nó. Nói cách khác, trong thời kỳ kháng chiến, ở trong rừng rú, dân chúng hy sinh đồng lòng chấp nhận việc giảm thiểu hay bỏ qua luật lệ; nay về thành, dĩ mục quan chiêm, nhà nước sẽ phải cư xử sao cho đúng và tỏ vẻ tôn trọng luật pháp.[18] Thời thế có khác.”

Nguyễn Mạnh Tường đã nhìn đúng từng vấn đề và tranh đấu đúng chỗ đúng lúc. 60 năm sau, Đinh Từ Thức nhìn lại và trách móc, cho rằng phải tranh đấu cho có dân chủ trong nước, sửa sai lầm trước rồi hãy lo đến thống nhất. Còn lo thống nhất trước là sai, là thiếu từ tâm, là trao trứng cho ác. Người trí thức Đinh Từ Thức cho rằng giữa hai cái nạn, phân chia là chuyện nhẹ, thống nhất chưa cần thiết, hãy cải tổ xã hội miền Bắc đã. Đảng Cộng sản lựa chọn khác: hãy thực hiện thống nhất cái đã. Và họ đã làm vậy và thắng năm 1975. Lẽ dĩ nhiên, đến nay, họ vẫn chưa hoàn hảo được xã hội. Nếu cộng sản theo ý của Đinh Từ Thức thì hôm nay, nước ta vẫn còn chia đôi. Dinh Độc Lập vẫn còn cờ vàng và có thể các tướng Khiêm, Kỳ sẽ bỏ quân phục để lần lượt thay thế Tổng thống Thiệu. Nhưng Hoa Kỳ có còn viện trợ hay không? Ai sẽ cải thiện xã hội hai miền? Đó là việc tản mạn dông dài cả hơn sáu mươi năm. Năm 1956, Nguyễn Mạnh Tường không có cái xa xỉ tưởng tượng và tản mạn chuyện 60 năm sau. Trả lời câu hỏi của P.: Nguyễn Mạnh Tường ôm đồm cả hai công tác: tranh đấu cho cả Thống nhất lẫn Tự do. Ông đã nhìn đúng cả hai vấn đề và tranh đấu đúng chỗ đúng lúc. Ông cũng không lý đến việc đời sau có người chê trách. Và cũng chẳng lý gì tới việc bị tố cáo thiên lệch một chiều. Năm đó, Nguyễn Mạnh Tường gióng lên tiếng nói trí thức. Và đấy mới là kinh nghiệm, là bài học cho trí thức hôm nay, và mai sau. Nếu họ chịu nghe.

© 2010 Nguyễn Lê Hiếu

© 2010 talawas

[1] Các trích dẫn được in nghiêng.

[2] Lê Xuân Khoa, Việt Nam 1945-1995, Hoa Kỳ, Tiên Rồng 2004: 277: Ngay trong tháng Bảy 1954, Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ 6 đã họp để chuẩn bị sách lược đấu tranh thống nhất đất nước.

[3] Tuyên ngôn của phái đoàn (Quốc Gia) Việt Nam ngày 21-7-1954, đoạn chót ghi: Chính phủ Việt Nam yêu cầu Hội nghị ghi nhận rằng Chính phủ tự dành cho mình quyền hoàn toàn tự do hành động để bảo vệ quyền thiêng liêng của dân tộc Việt Nam trong công cuộc thực hiện Thống nhất, Độc lập và Tự do cho xứ sở. Bs Trần Văn Đỗ, Trưởng phái đoàn Việt Nam. Trong Hoàng Cơ Thụy, Việt sử khảo luận, 11: 2651 (dẫn từ các tác giả khác: Nhóm Thế Nguyên, Trần Văn và Bảo Đại); tuy nhiên, Đoàn Thêm, Hai mươi năm qua, 1945-1964, Sài Gòn 1965; Xuân Thu in lại: 152 chỉ ghi Độc lập và Tự do, không ghi vấn đề thống nhất.

[4] Bao giờ thống nhất sơn hà về Thăng Long dựng bóng cờ là một câu hát được nghe thấy hàng ngày ở khắp nơi miền Nam vào thời gian đó.

[5] Lê Xuân Khoa, sđd: 277: Bộ Chính trị xác định và bổ sung (sách lược để Thống nhất) trong kỳ họp tháng chín (1954) chủ yếu là lãnh đạo nhân dân miền Nam đấu tranh chính trị đòi hiệp thương giữa hai miền Nam-Bắc, thực hiện tổng tuyển cử, đòi các quyền tự do dân chủ, chống bắt bớ những người kháng chiến cũ v.v…

[6] Hoàng Cơ Thụy: sđd; 11:2804: Tháng 4, 1959, CIA được tin Hà Nội đã thiết lập Lữ đoàn chuyên chở 559… dưới quyền Đại tá Đồng Sỹ Nguyên, đã lo xây đắp Đường mòn Hồ Chí Minh.

[7] Sắc lệnh số 6 ngày 11-1-1956 ấn định việc an trí do Tổng thống quyết định đối với những người Bộ nội vụ xét ra có thể hại cho nền an ninh, quốc phòng và trật tự công cộng.

[8] Điều 7 Hiến pháp quy định Những hành vi có mục đích phổ biến hoặc thực hiện một cách trực tiếp hay gián tiếp chủ nghĩa cộng sản dưới mọi hình thái đều trái với những nguyên tắc ghi trong Hiến pháp. Chương trình Tố cộng và bắt đi an trí nhắm vào cán bộ cộng sản nhưng cũng bao gồm cả những người từng tham dự chống Pháp, đi kháng chiến, thường bị coi là thân cộng sản. Karnow: Vietnam, A History, Hoa Kỳ, The Viking Press, 1983: 227. Karnow cho hay tới 1956, 90% chi bộ cộng sản để lại ở Nam phần đa bị tiêu hủy (By 1956, Diem had smashed 90% of the former Vietminh cells in the Mekong delta).

[9] Lê Xuân Khoa, sđd, 278, dẫn sách sử ngoài Bắc của Lê Mậu Hân, Đại cương lịch sử Việt Nam, Hà Nội 2001: 160, cho rằng tỷ lệ 90% là tổn thất trong 4 năm 1955-1958 (chứ không phải trong riêng năm 1956).

[10] Đỗ Mậu: Việt Nam máu lửa quê hương tôi, Hoa Kỳ, 1986: 399 ghi là một trung đoàn của sư đoàn 21 (Tư lệnh Trần Thanh Chiêu) đóng ở Trảng Sập bị tấn công thiệt hại nặng vào ngày 26 tháng giêng năm 1960. Đoàn Thêm: sđd, ghi là Trung đoàn Lam sơn đóng ở Trại Sùng tại Tây ninh. Sau đó, quân đội truy kích hạ 37 VC, bắt 11 với một số vũ khí. Trần Văn Đôn: Việt Nam nhân chứng, Hoa Kỳ, Xuân Thu, 1989: 149 và 164: trận này quân ta bị cộng sản đánh tơi bời.

[11] Sabena là hãng hàng không của Bỉ, tên là tiếng viết tắt Société Anonyme Belge d’Exploitation de la Navigation Aérienne, Công ty ẩn danh Bỉ khai thác đường hàng không. Công ty này hoạt động 70 năm, từ 1928 đến 2001 thì phá sản, nay cải tổ thành hãng Hàng không quốc gia Bỉ Brussels Airlines. Sabrina là tên một bộ phim nổi tiếng do Audrey Hepburn đóng vai chính.

[12] Lê Văn Khoa: sđd: 274: Hiệp định Genève thực ra chỉ là một hiệp định về quân sự gọi là Hiệp định đình chiến; về phần Việt Nam, việc chia thành hai vùng (quân sự) còn vấn đề tổ chức tuyển cử chỉ ghi ở điều 7 bản Tuyên ngôn chung nói rằng vào tháng 7 năm 1955, hai miền sẽ tham khảo với nhau.

[13] Pacifism bêlant, infantile: Nguyễn Mạnh Tường gom hai hình ảnh: bêlant, tiếng kêu của con dê; infantile: non nớt, ấu trĩ. Khó mà có thể lấy hình ảnh linh động tương đương mà Hồ Xuân Hương đã dùng: dê cỏn buồn sừng… hay ngựa non háu đá. Ở đoạn dưới, tôi tạm đổi sang thành thói ưa chuộng hòa bình ấu trĩ ú ớ…

[14] Le 17e degree parallèle n’est pas une ligne abstraite, de caractère purement géographique, mais une onde hertzienne qui diffuse dans notre pays et dans le monde les gémissements, les plaints et les cris des millions de personnes arrachées les unes aux autres, sans raison plausible, ey qui accusent la cruaté humaine de leur imposer le martyre de la separation et de la solitude! Nguyễn Mạnh Tường: Un excommunié, Paris 92: 37.

[15] Nguyễn Mạnh Tường, sđd: 34-5.

[16] Phản biện bài viết của Đinh Từ Thức đăng trên talawas.

[17] Vài mốc thời gian trong việc chuyển ảnh hưởng từ phía Pháp sang phía Hoa Kỳ tại Việt Nam khoảng 1955-56: Ngày 12-2-1955: Thủ tướng Ngô Đình Diệm họp báo tại dinh Độc lập tuyên bố từ nay, sự tổ chức và huấn luyện Quân đội VN sẽ do Mỹ đảm trách, dưới quyền tổng kiểm soát của tướng (Pháp) Paul Ely. Vài tháng sau, ngày 30-4-1955, Viện Đại học được chuyển từ tay Pháp về chính phủ Việt Nam. Ngày 26-10-1955: thành-lập Việt Nam Cộng hoà (đệ nhất). Ngày 5-1-1956: chương trình viện trợ kỹ thuật do Đại học Mỹ bắt đầu thi hành ở Việt Nam. Ngày 19-1-1956: Chính phủ Việt Nam quyết định yêu cầu Pháp rút hết đoàn quân viễn chinh. Cuối tháng tư 1956, Bộ Tư lịnh Pháp tại Đông Dương giải tán. Từ 23 đến 29 tháng 5-1956: các giáo sư Mỹ diễn thuyết về hành chánh và tổ chức tại toà Đô sảnh ở Sài Gòn. Đoàn Thêm ghi là có rất đông thính giả. Cũng đúng lúc đó, có sự trùng hợp là Nguyễn Mạnh Tường dự hội nghị tại Bỉ (22-25 tháng 5-1956)! Tháng 7-1956: Phó Tổng thống Nixon đến Sài Gòn dự lễ Song thất. Từ Hà Nội hay từ Bỉ nhìn về Sài Gòn, người ngoài cuộc sẽ có cảm tưởng rằng đang có thay đổi ảnh hưởng rõ rệt tại (miền nam) Việt Nam.

[18] Trong Un excommunié: 30.

Nguồn: https://talawas.org/20215/
Nguồn: talawas.org
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 18 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.