Sử gia Trần trọng Kim, như trên tôi đã nói trong bài trước, đã nhận định nhẹ nhàng rằng vua Minh Mạng tuy là bậc anh quân nhưng lại rơi vào một khuyết điểm là « không tùy thời mà biến hóa phong tục ». Theo tôi, điều này đã liên quan với câu ca oán thán của người dân xứ Bắc :
« Tháng tám có chiếu vua ra,
Cấm quần không đáy, người ta hãi hùng.
Không đi thì chợ không đông !
Đi ra bóc lột quần chồng sao đang ?
Có quần ra quán bán hàng,
Không quần đứng nấp đầu làng trông quan ».
Nhưng có người lại thắc mắc hỏi : Quần không đáy thì ám chỉ cái váy, điều đó thì rõ ràng vì đúng là mô tả cái quần không đũng hay là :
« Cái thúng mà thủng hai đầu,
Bên ta thì có, bên tầu thì không ! »
Nhưng « tháng tám » vào năm nào ? Và cắc cớ gì vua Minh Mạng lại xuống chiếu sắc cấm phụ nữ miền Bắc mặc váy và bắt buộc phải mặc quần.
Tôi xin mượn câu ca trên làm duyên khởi mà đề cập đặc biệt lại đến chiếc ấn « Sắc mạng chi bửu » đúc bằng vàng này của vua Minh Mạng đã được đóng trên một chiếu chỉ vào tháng tám năm Mậu tí (1828) ban hành chiếu lệnh chặt chẽ bắt dân xứ Bắc đổi y phục theo dân Thuận Quảng mặc quần có ống chân và áo kiểu khách, tuyệt đối cấm mặc váy !
Nhìn lại quá trình lịch sử Việt nam, chẳng phải lần đầu một nhà vua ở nước ta xuống chiếu cho dân về vấn đề sửa đổi trang phục phải tuân theo. Và cũng chẳng phải lần đầu dưới chế độ quân chủ chuyên chế kẻ thứ dân dám oán thán hay phê phán về một quyết định của triều đình. Tại sao lần này vua Minh Mạng, nổi tiếng là cực kỳ độc tài nghiêm khắc lại gặp một phản ứng đặc biệt như thế ?
