Tôi mạn phép mở dấu ngoặc ở đây nói về hột xoàn hay kim cương là thứ đá có độ cứng cao nhất tương đương với thứ đá Côn ngô ở trên. Cổ nhân ở Việt nam ta biết đến hột xoàn để dùng làm ngọc trang sức từ thời nào ? Hột xoàn ở Huế thường được gọi là « ngọc hườn chiếu ». Qua cuốn Phủ Biên tạp lục của Lê Quí Đôn, ta thấy Đàng trong của chúa Nguyễn từ thế kỷ 17, 18 đã nhập cảng nhiều loại đá quí (bảo thạch) như thủy soạn ngọc, hỏa soạn ngọc, hạc đính ngọc… từ nhiều nước đến buôn bán ở Hội An (Quảng Nam). Riêng về « Hạc đính ngọc » thì ông tả là giống như ngà voi, sắc hơi vàng điểm đỏ, trong sáng, dùng làm những hộp đựng hương sáp và chuỗi hạt niệm kinh. Lê Quí Đôn cho rằng ngọc này từ nước Bột-nê đem lại (tôi đoán là Bornéa) nhưng ông nói sự kiện này đáng chú ý là :
« Xứ Thuận-hóa lại có thứ ngọc được gọi là « Hoàn-chiêu ngọc ». Thứ ngọc này vốn từ thuyền buôn nước Hòa-lan đưa đến. Thứ ngọc ấy có màu xanh, và màu trắng thì nhiều hơn. Còn thứ ngọc màu vàng nhạt và màu hồng, màu đỏ thì rất ít. Thứ ngọc lớn thì to bằng hạt ngô (thục thử), còn thứ nhỏ thì bằng hạt đậu xanh. Người ta dùng ngọc ấy để trang sức nhẫn đeo ngón tay và đính trên mão đội. Người ta để thứ ngọc này vào chỗ tối tăm thì mấy chỗ đó sáng rực lên. Nếu người ta để ngọc ấy gần mắt mà trông, thì thấy đủ cả năm màu sắc, nhứt là màu xanh và mầu hồng lại càng rực rỡ. Người ta cho ngọc ấy vào lửa cũng không cháy. Một hạt ngọc đáng giá 100 lượng bạc ». (Phủ biên tạp lục của Lê Quí Đôn, do Lê Xuân Giáo dịch)
