Cuộc Đời Charlotte Brontë — Tập 1

Lượt đọc: 68 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 9

❊ ❊ ❊

Năm 1840, tất cả các anh chị em nhà Brontë đều sum họp tại gia, ngoại trừ Anne. Như tôi đã đề cập trước đó, vì một lý do nào đó mà tôi không rõ, dự định cho Branwell theo học tại Học viện Nghệ thuật Hoàng gia đã phải gác lại. Có lẽ sau khi tìm hiểu, gia đình nhận ra rằng chi phí cho lối sống đó vượt quá khả năng tài chính eo hẹp của người cha, ngay cả khi có sự hỗ trợ từ tiền kiếm được nhờ công việc của Charlotte tại trường của cô W--- để lo chi phí ăn học cho Anne. Theo những gì tôi thu thập được, hẳn Branwell đã vô cùng thất vọng khi kế hoạch ấy đổ vỡ. Tài năng của cậu thực sự rất xuất sắc, và bản thân cậu hoàn toàn ý thức được điều đó, đồng thời khao khát đến cháy bỏng việc dùng tài năng ấy—qua việc viết lách hoặc vẽ tranh—để tạo dựng tên tuổi cho riêng mình. Song song đó, tình yêu khoái lạc mạnh mẽ và những thói quen vô kỷ luật có lẽ sẽ là những vật cản lớn trên con đường hướng tới danh vọng của cậu. Nhưng chính những vết nhợt nhạt trong tính cách ấy lại càng nung nấu thêm khát khao hướng về cuộc sống chốn Luân Đôn trong cậu; cậu tưởng tượng rằng ở đó mình có thể tìm thấy mọi thứ kích thích cho trí tuệ vốn đã rất sắc bén của mình, đồng thời có được sự tự do hành động chỉ có ở những đô thị đông đúc. Cứ thế, toàn bộ bản tính của cậu bị thu hút về phía thủ đô; và qua một giai thoại mà người ta kể lại cho tôi, hẳn cậu đã dành không biết bao nhiêu giờ liền để miệt mài nghiên cứu tấm bản đồ Luân Đôn. Có lần, một nhân viên tiếp thị của một công ty thương mại ở Luân Đôn ghé qua Haworth trọ lại một đêm; và theo cái thói quen không lấy gì làm hay ho của chốn ấy, "Patrick" tài hoa liền được mời đến quán trọ để làm vui lòng khách vào buổi tối bằng những lời đàm đạo trí tuệ cùng những tia chớp thông minh của mình. Họ bắt đầu trò chuyện về Luân Đôn, về phong tục sinh hoạt ở đó, về các chốn vui chơi giải trí; rồi Branwell chỉ cho vị khách Luân Đôn ấy một hai lối tắt đi từ điểm này đến điểm khác qua những con hẻm nhỏ hoặc các con phố phía sau. Phải đến tận cuối buổi tối hôm đó, vị lữ khách mới phát hiện ra qua lời tự thú của người bạn đồng hành rằng cậu chưa từng đặt chân đến Luân Đôn lấy một lần.

Vào thời điểm này, dường như người thanh niên ấy đang nắm vận mệnh trong chính tay mình. Cậu tràn đầy những xung lực cao cả cùng những ân huệ phi thường; quả thật, cậu không quen chống lại cám dỗ dựa trên bất kỳ động lực cao cả nào ngoài tình cảm gia đình sâu sắc, nhưng cậu lại bày tỏ sự gắn bó mãnh liệt với tất cả những người xung quanh đến mức họ lấy làm vui sướng khi tin rằng, rồi một thời gian sau, cậu sẽ "tự chỉnh đốn lại mình", và họ sẽ vô cùng tự hào, hạnh phúc với cách mà cậu sử dụng tài năng rực rỡ của mình khi ấy. Người cô đặc biệt cưng chiều cậu hết mực. Cuộc đời của một cậu con trai duy nhất trong một gia đình toàn con gái luôn có những thử thách kỳ lạ riêng. Cậu được kỳ vọng phải đóng một vai trò nào đó trong cuộc sống; phải hành động, trong khi các chị em gái chỉ cần hiện diện; và sự cần thiết phải nhường nhịn cậu trong vài chuyện đôi khi bị thổi phồng thành việc nhường nhịn trong mọi thứ, qua đó biến cậu thành kẻ vô cùng ích kỷ. Trong gia đình mà tôi đang viết về họ, trong khi những người khác sống theo lối gần như kham khổ, Branwell lại được nuông chiều để lớn lên trong sự tự mãn; thế nhưng, vào thời niên thiếu, khả năng thu hút và gắn kết mọi người của cậu lớn đến nỗi hiếm ai tiếp xúc với cậu mà không bị mê hoặc đến mức sẵn lòng thỏa mãn bất kỳ mong muốn nào mà cậu bày tỏ. Dĩ nhiên, cậu đủ cẩn trọng để không hé lộ bất cứ điều gì trước mặt cha và các chị em về những cuộc vui chơi trác táng của mình; nhưng tư duy và giọng điệu trò chuyện của cậu ngày càng trở nên thô lỗ hơn. Một thời gian sau, các chị em gái đã cố tự thuyết phục bản chất sự thô lỗ ấy là một phần của sự nam tính, và dùng tình yêu để che mắt trước thực tế rằng Branwell đang trở nên tệ hại hơn những thanh niên khác. Dù hiện tại họ nhận thức được rằng cậu đã vướng vào một số sai lầm—mà họ tránh tìm hiểu bản chất chính xác của chúng—nhưng cậu vẫn là niềm hy vọng, là đứa con cưng của họ; là niềm tự hào, là người mà một ngày nào đó sẽ mang lại vinh quang lớn lao cho cái tên Brontë.

Cậu và người em gái Charlotte đều có vóc dáng mảnh khảnh và nhỏ nhắn, trong khi hai người kia lại cao và to lớn hơn. Tôi từng nhìn thấy bức chân dung bán thân của Branwell; đó là gương mặt mà người ta thường đánh giá là rất khôi ngô; trán rộng, mắt sâu, biểu cảm tinh tế và trí tuệ; sóng mũi cũng đẹp; nhưng quanh miệng lại có những đường nét thô thiển, và đôi môi dù có hình dáng đẹp nhưng lại dày và lỏng lẻo, cho thấy tính tự mãn, trong khi chiếc cằm hơi thụt lùi lại mang đến cảm giác về một ý chí yếu đuối. Tóc và nước da của cậu có màu hạt dẻ sáng. Cậu mang trong mình dòng máu Ai-len đủ để khiến phong thái trở nên cởi mở, hòa nhã, phảng phất một vẻ hào hiệp tự nhiên. Trong một đoạn trích từ bản thảo của cậu mà tôi từng đọc, có sự chuẩn xác và uyển chuyển trong diễn đạt vô cùng nổi bật. Đó là phần mở đầu của một câu chuyện, và các nhân vật trong đó được phác họa với rất nhiều nét duyên dáng của nghệ thuật vẽ chân dung đặc trưng, bằng thứ ngôn ngữ hoàn toàn trong sáng và giản dị vốn làm nên nét đặc trưng cho rất nhiều bài viết của Addison trên tờ "Spectator". Đoạn trích quá ngắn để có thể đánh giá xem cậu có tài năng kịch nghệ hay không, bởi các nhân vật trong câu chuyện không được đưa vào đối thoại. Nhưng nhìn chung, sự tao nhã và điềm tĩnh trong văn phong lại là điều người ta không thể ngờ tới ở một thanh niên mãnh liệt và bất hạnh này. Trong tim cậu ngọn lửa khao khát danh vọng văn chương cháy bỏng hơn cả ngọn lửa từng thỉnh thoảng bùng lên ở các chị em gái mình. Cậu đã thử nhiều ngả đường khác nhau để phát huy tài năng. Cậu từng viết và gửi thơ cho Wordsworth và Coleridge—cả hai đều đưa ra những lời nhận xét tốt đẹp và ca ngợi—và cậu cũng thường xuyên đóng góp thơ cho tờ Leeds Mercury. Vào năm 1840, cậu đang sống cùng gia đình, thỉnh thoảng tự sáng tác đủ loại và chờ đợi cho đến khi có một công việc nào đó phù hợp mà không cần qua khóa đào tạo sơ bộ tốn kém; sự chờ đợi ấy diễn ra không chút sốt ruột, bởi cậu tìm thấy một kiểu xã hội (có lẽ là cái mà cậu gọi là "cuộc đời") tại quán Black Bull; còn ở nhà, cậu vẫn là đứa con cưng được cưng chiều.

Cô Branwell không hề hay biết về sự lên men của tài năng nhàn rỗi đang diễn ra xung quanh mình. Bà không phải là người tâm sự của các cháu gái—có lẽ không ai lớn tuổi như bà lại có thể làm được điều đó; nhưng người cha, người mà từ đó họ thừa hưởng không ít tinh thần phiêu lưu, lại âm thầm nhận thức được rất nhiều điều mà bà phớt lờ. Đứng sau người cháu trai, Anne ngoan ngoãn và trầm ngâm chính là người cháu gái được bà yêu quý nhất. Bà đã chăm sóc Anne từ khi còn tấm bé; cô bé luôn kiên nhẫn, dễ bảo, và sẵn sàng nhẫn nhịn trước sự áp bức thỉnh thoảng xảy ra, ngay cả khi cảm nhận sâu sắc điều đó. Hai người chị lớn của cô thì không như vậy; họ bày tỏ quan điểm rõ ràng khi bị kích động bởi bất kỳ sự bất công nào. Những lúc ấy, Emily sẽ bày tỏ ý kiến mạnh mẽ chẳng kém gì Charlotte, dẫu có lẽ ít thường xuyên hơn. Nhưng nhìn chung, dù cô Branwell thỉnh thoảng có thể vô lý, bà và các cháu gái vẫn sống với nhau khá êm ả; và dù đôi khi họ có thể bị làm phiền bởi những thói chuyên quyền vụn vặt, bà vẫn khơi dậy trong họ lòng kính trọng chân thành cùng không ít tình cảm. Hơn nữa, họ còn biết ơn bà vì những nề nếp mà bà đã rèn giũa cho họ, để rồi theo thời gian, chúng trở thành bản năng thứ hai: sự ngăn nắp, phương pháp, sự gọn gàng trong mọi việc; sự am hiểu tường tận về mọi công việc gia đình; sự đúng giờ tuyệt đối, và sự tuân thủ các quy luật về thời gian và không gian—mà Charlotte từng kể rằng ngoài họ ra, chẳng ai có thể hiểu hết giá trị của những điều đó trong đời sống sau này. Với bản tính bồng bột của họ, việc học được sự vâng lời tuyệt đối đối với các quy luật bên ngoài thực sự là một sự nghỉ ngơi đích thực. Những người ở Haworth từng khẳng định với tôi rằng, chỉ cần nhìn vào thời điểm trong ngày—thậm chí là từng phút—là họ có thể đoán được các thành viên trong nhà xứ đang làm gì. Vào những thời điểm nhất định, các cô gái sẽ ngồi may vá trong phòng ngủ của người cô—căn phòng mà trước kia, khi họ chưa vượt qua bà về học vấn, từng được dùng làm phòng học; vào những giờ (sáng sớm) nhất định, họ dùng bữa; từ sáu đến tám giờ, cô Branwell đọc to cho ông Brontë nghe; đúng tám giờ, cả nhà tụ họp đọc kinh tối trong phòng làm việc của ông; và đến chín giờ, ông, người cô và Tabby đều đã lên giường đi ngủ—để lại các cô gái tự do bước đi qua bước lại (như những con thú hoang bồn chồn) trong phòng khách, bàn tán về các kế hoạch, dự án và suy nghĩ về cuộc sống tương lai của họ.

Vào thời điểm tôi đang viết, ý tưởng được yêu thích nhất là mở một trường học. Họ nghĩ rằng, chỉ với một chút xoay sở và xây cất thêm chút ít, nhà xứ hoàn toàn có thể đón nhận một số lượng nhỏ học sinh, khoảng bốn hoặc sáu em. Vì nghề dạy học dường như là nghề nghiệp duy nhất mở ra trước mắt họ, và có vẻ như ít nhất Emily không thể sống xa nhà trong khi những người khác cũng chịu đựng rất nhiều vì lý do tương tự, kế hoạch mở trường này tỏ ra là mong muốn đáng khao khát nhất. Nhưng nó đòi hỏi một khoản chi phí, và cô của họ thì không thích điều đó. Dù vậy, chẳng có ai để họ có thể vay mượn số tiền cần thiết ngoài cô Branwell, người đã dành dụm được một khoản nhỏ từ tiền tiết kiệm với dự định cuối cùng sẽ dành cho cháu trai và các cháu gái, nhưng bà lại không muốn mạo hiểm. Tuy nhiên, ý tưởng mở trường học ấy vẫn được đặt lên hàng đầu; và trong những buổi tối của mùa đông năm 1839-1840 ấy, những sửa đổi cần thiết trong ngôi nhà cùng cách tốt nhất để thuyết phục người cô về sự khôn ngoan trong dự án của họ đã trở thành chủ đề chính trong các cuộc trò chuyện của họ.

Nỗi lo lắng này đè nặng lên tâm trí họ trong những tháng ngày thời tiết tối tăm và ảm đạm. Những sự kiện bên ngoài trong vòng tròn bạn bè của họ cũng không hề tươi vui. Vào tháng 1 năm 1840, Charlotte hay tin về cái chết của một thiếu nữ từng là học sinh của cô, và là bạn học của Anne vào khoảng thời gian các chị em ở Roe Head; cô bé đã gắn bó rất sâu sắc với Anne, và ngược lại, Anne cũng dành cho cô bé rất nhiều tình cảm bình lặng. Đó là một ngày buồn bã khi tin tức về sự ra đi của cô thiếu nữ ấy truyền đến. Charlotte đã viết như thế này vào ngày 12 tháng 1 năm 1840:

“Bức thư của chị, nhận được sáng nay, mang một nỗi buồn sâu sắc. Anne C., có vẻ như đã qua đời; khi tôi gặp em ấy lần cuối, em ấy là một thiếu nữ trẻ trung, xinh đẹp và hạnh phúc; và giờ đây, ‘cơn sốt bất định của cuộc đời’ đã khép lại với em ấy, và em ấy đang ‘chìm vào giấc ngủ yên bình’. Tôi sẽ không bao giờ được gặp lại em ấy nữa. Đó là một ý nghĩ đau lòng; bởi em ấy là một sinh linh ấm áp, giàu tình cảm, và tôi rất quý mến em ấy. Dù tôi có tìm kiếm em ấy ở bất cứ đâu trên thế gian này lúc này đi nữa, cũng chẳng thể tìm thấy, chẳng khác nào một bông hoa hay chiếc lá đã héo úa từ hai mươi năm trước. Một sự mất mát kiểu này mang lại cho ta cái nhìn thoáng qua về cảm giác của những kẻ từng chứng kiến mọi thứ sụp đổ xung quanh mình, hết người bạn này đến người bạn khác, để rồi trơ trọi kết thúc cuộc hành trình một mình. Nhưng nước mắt là vô ích, và tôi đang cố gắng không oán thán.”

Trong suốt mùa đông ấy, Charlotte dành những giờ rảnh rỗi để viết truyện. Một vài đoạn bản thảo vẫn còn sót lại, nhưng chữ viết quá nhỏ khiến người đọc mỏi cả mắt; và người ta càng ít muốn đọc nó hơn khi chính cô từng lên án tác phẩm này trong lời tựa của cuốn “The Professor”, khi nói rằng trong câu chuyện này cô đã vứt bỏ thứ thị hiếu từng có đối với “những yếu tố trang hoàng và rườm rà trong văn phong”. Phần mở đầu, như cô thừa nhận, cũng có quy mô tương xứng với một cuốn tiểu thuyết của Richardson, dài tới bảy hoặc tám tập. Tôi thu thập được một vài chi tiết này từ bản sao của một bức thư, dường như là lời đáp lại thư của Wordsworth, người mà cô từng gửi phần đầu của câu chuyện vào mùa hè năm 1840.

“Các tác giả thường rất gắn bó với tác phẩm của mình, nhưng tôi thì không đến nỗi quá quyến luyến để mà không thể buông bỏ nó mà không quá đau khổ. Chắc chắn rồi, nếu viết tiếp, tôi hẳn đã biến nó thành một tác phẩm mang phong cách Richardsonian chính hiệu . . . Trong đầu tôi có đủ nguyên liệu cho nửa tá tập sách . . . Dĩ nhiên, tôi cũng cảm thấy khá tiếc nuối khi phải từ bỏ một ý tưởng vô cùng quyến rũ như cái mà tôi vừa phác thảo. Thật là mang tính xây dựng và bổ ích làm sao khi tự mình tạo ra một thế giới từ bộ óc của chính mình, rồi ươm mầm nó với những cư dân giống như những nhân vật Melchisedec, chẳng có cha cũng chẳng có mẹ nào ngoài trí tưởng tượng của chính bạn . . . Tôi tiếc vì mình đã không sinh ra từ năm mươi hay sáu mươi năm trước, thời điểm mà tờ ‘Ladies’ Magazine’ đang phát triển thịnh vượng như cây nguyệt quế xanh tươi. Nếu thế, tôi tin chắc rằng khát vọng vươn tới danh vọng văn chương của mình đã gặp được sự khích lệ xứng đáng, và tôi đã có niềm vinh hạnh giới thiệu ngài Percy và ngài West vào những tầng lớp thượng lưu tinh hoa nhất, đồng thời ghi chép lại mọi lời ăn tiếng nói cùng hành động của họ trên những trang giấy in dày đặc hai cột . . . Tôi nhớ khi còn là một đứa trẻ, tôi từng vớ được vài cuốn sách cổ kính và đọc chúng lén lút với một niềm vui thích tột cùng. Chị mô tả rất chính xác về những nàng Griselda kiên nhẫn của thời đại đó. Cô tôi là một trong số họ; và cho đến tận ngày nay, cô vẫn nghĩ những câu chuyện trên ‘Ladies’ Magazine’ vượt trội hơn hẳn so với bất kỳ thứ rác rưởi nào của văn học hiện đại. Tôi cũng nghĩ vậy; bởi tôi đã đọc chúng từ thời thơ ấu, mà tuổi thơ thì có khả năng ngưỡng mộ rất mạnh mẽ nhưng năng lực phê bình lại vô cùng yếu ớt . . . Tôi rất vui vì chị không thể quyết định dứt khoát rằng tôi là một tay thư ký luật sư hay một cô thợ may thích đọc tiểu thuyết. Tôi sẽ chẳng giúp gì cho chị trong việc khám phá này đâu; còn về nét chữ của tôi, hay những nét phảng phất nữ tính trong văn phong và hình ảnh của tôi, chị tuyệt đối không được suy luận gì từ đó—biết đâu tôi lại thuê người viết hộ đấy. Thưa ngài, nói một cách nghiêm túc, tôi vô cùng biết ơn lá thư tử tế và thẳng thắn của ngài. Tôi thậm chí còn ngạc nhiên khi ngài lại bận tâm đọc và chú ý đến cuốn tiểu thuyết ngắn của một cây bút giấu tên—người thậm chí còn chẳng có nổi phép lịch sự để nói cho ngài biết mình là nam hay nữ, hay cái tên viết tắt ‘C. T.’ của người đó nghĩa là Charles Timms hay Charlotte Tomkins.”

Có hai hoặc ba điều đáng chú ý trong bức thư trích đoạn trên. Điều đầu tiên chính là chữ viết tắt mà cô rõ ràng đã dùng để ký tên trong bức thư trước đó mà cô nhắc đến. Vào khoảng thời gian này, với những người bạn thân quen hơn, thỉnh thoảng cô tự gọi mình là “Charles Thunder”, tạo ra một dạng biệt danh cho bản thân từ tên thánh và ý nghĩa họ gốc Hy Lạp của cô. Tiếp theo, trong thư phảng phất một vẻ tinh ranh giả tạo, hoàn toàn khác biệt với bức thư giản dị, nữ tính và đầy phẩm giá mà cô từng viết cho Southey trong hoàn cảnh tương tự ba năm trước đó. Tôi đoán nguyên nhân của sự khác biệt này xuất phát từ hai phía. Trong thư hồi đáp bức thư đầu tiên của cô, Southey đã kêu gọi đến những phẩm chất cao đẹp nhất trong con người cô khi khuyên cô cân nhắc xem văn chương có thực sự là con đường tốt nhất cho một người phụ nữ theo đuổi hay không. Nhưng người nhận bức thư này rõ ràng chỉ giới hạn ở các đánh giá thuần túy về văn học; bên cạnh đó, khiếu hài hước của cô lại bị kích thích bởi sự bối rối của người nhận thư khi không biết đối phương là nam hay nữ. Cô hơi muốn củng cố ấn tượng về nam giới; và do đó, rất có thể cô đã ra vẻ cợt nhả—điều rất hay xuất hiện trong lối trò chuyện của người anh trai—người mà từ đó cô tiếp thu những khái niệm về nam nhi thời trẻ, vốn chẳng mấy sáng sủa về mặt thanh tao, giống như những vị phó tế mà sau này cô khắc họa trong tác phẩm “Shirley”.

Những vị phó tế ấy mang trong mình tư tưởng sùng bái Giáo hội cấp cao vô cùng mãnh liệt. Vốn có bản tính hiếu chiến, thật may cho thiên chức nghề nghiệp của họ là với tư cách là giáo sĩ, họ có đủ đất diễn để bộc lộ những khuynh hướng thích chiến tranh của mình. Dù vô cùng yêu mến Giáo hội và Nhà nước, ông Brontë vẫn dành sự tôn trọng lớn cho tự do tư tưởng; và dù là người cuối cùng trên đời che giấu quan điểm của mình, ông vẫn sống trong sự hòa hợp hoàn hảo với tất cả những người tôn trọng có quan điểm khác biệt với ông. Các phó tế thì không như vậy. Sự ly giáo bị coi là tội ác, và sự ly giáo bị Kinh thánh lên án. Không có những tên Xar-cên đội khăn turban, họ bèn mở một cuộc thập tự chinh chống lại những tín đồ Giám lý mặc áo khoác dài; và hệ quả là những người Giám lý và Báp-tít từ chối đóng thuế nhà thờ. Cô Brontë mô tả tình trạng khi ấy như sau:

“Haworth nhỏ bé từ lâu đã náo động vì chuyện thuế nhà thờ kể từ khi anh đến đây. Chúng ta đã có một cuộc họp sôi nổi ở phòng học. Cha ngồi chủ trì, còn ông C. và ông W. làm phụ tá hai bên. Đã có sự phản đối quyết liệt, khiến dòng máu Ai-len của ông C. sôi sục, và nếu cha không kiềm chế ông ấy lại—một phần bằng cách thuyết phục, phần bằng vũ lực—thì ông ấy đã cho mấy kẻ Bất phục tùng một trận tơi bời rồi—đó là một thành ngữ Scotland mà em sẽ giải thích cho anh nghe vào dịp khác. Cả ông ấy và ông W. đều kìm nén cơn giận vào lúc đó, nhưng chỉ để chờ bùng nổ với lực lượng nhân đôi trong tương lai. Chúng ta có hai bài giảng về sự ly giáo và hậu quả của nó được thuyết giảng vào Chủ nhật tuần trước—một bài vào buổi chiều do ông W. và một bài vào buổi tối do ông C. Tất cả những kẻ Bất phục tùng được mời đến nghe, và họ thực sự đã đóng cửa nhà nguyện của mình, lũ lượt kéo đến; đương nhiên là nhà thờ chật ních người. Ông W. đã đọc một bài giảng cao cả, hùng hồn, đậm chất Giáo hội cấp cao và Thừa kế Tông đồ, trong đó ông ta đả kích những kẻ Bất phục tùng một cách không hề sợ hãi và lay động. Em cứ ngỡ họ đã nhận đủ bài học cho một lần, nhưng so với liều thuốc độc nhét vào họng họ buổi tối thì chẳng thấm vào đâu. Em chưa từng nghe một bài diễn văn nào sắc bén, thông minh, táo bạo và kích động lòng người hơn bài mà ông C. đọc từ bục giảng Haworth vào tối Chủ nhật tuần trước. Ông ấy không gào thét; không ra điều đạo đức giả; không rên rỉ; không cười khúc khích; ông ấy chỉ đứng lên và nói lên với sự dũng mãnh của một người thấm nhuần chân lý của những gì mình đang nói, không sợ hãi kẻ thù và không khiếp sợ hậu quả. Bài giảng của ông kéo dài suốt một tiếng đồng hồ, vậy mà em vẫn thấy tiếc nuối khi nó kết thúc. Em không nói rằng mình đồng tình với ông ấy hay ông W., dù là toàn bộ hay một nửa ý kiến của họ. Em coi họ là những kẻ cuồng tín, cố chấp và hoàn toàn không thể bào chữa được dựa trên lập luận của lẽ thường tình. Lương tâm không cho phép em trở thành một tín đồ Puseyite hay Hookist; nhưng, nếu em là một kẻ Bất phục tùng, em đã chớp lấy cơ hội đầu tiên để đá hoặc quất roi vào cả hai vị quý ông ấy vì những lời tấn công tàn nhẫn, cay độc của họ nhắm vào tôn giáo của em và những người truyền giáo của nó. Nhưng bất chấp tất cả những điều đó, em vẫn ngưỡng mộ sự chính trực cao cả đã sai khiến một sự phản đối bất khuất như thế trước một đối thủ quá mạnh.

“Tái bút—Ông W. vừa có một bài thuyết trình khác tại Viện Cơ khí Keighley, và cha cũng có một bài thuyết trình; cả hai đều được báo chí ca ngợi hết lời, và người ta coi việc những màn biểu hiện trí tuệ xuất chúng như vậy lại xuất phát từ ngôi làng Haworth ‘nằm giữa những đầm lầy và núi non, và cho đến tận gần đây vẫn được cho là ở trạng thái nửa văn minh’ là một điều kỳ diệu. Đó là nguyên văn từ tờ báo.”

Để hoàn thiện câu chuyện về một năm bề ngoài không có biến cố gì đặc biệt này, tôi xin bổ sung thêm một vài đoạn trích từ những bức thư được giao phó cho tôi.

“Ngày 15 tháng 5 năm 1840.

“Đừng để bị thuyết phục quá mức để kết hôn với một người mà bạn không bao giờ có thể tôn trọng—tôi không nói là yêu; bởi tôi nghĩ rằng, nếu bạn có thể tôn trọng một người trước hôn nhân, thì ít nhất tình yêu chừng mực cũng sẽ đến sau đó; còn về sự đam mê cuồng nhiệt, tôi tin chắc rằng đó không phải là thứ cảm xúc đáng mong đợi. Thứ nhất, nó hiếm khi hoặc không bao giờ nhận được sự đáp lại; và thứ hai, nếu có đi chăng nữa, thứ cảm xúc ấy cũng chỉ là tạm thời: nó sẽ kéo dài qua tuần trăng mật, rồi có lẽ sẽ nhường chỗ cho sự chán ghét, hoặc sự thờ ở, thậm chí còn tồi tệ hơn cả sự chán ghét. Chắc chắn phía người nam sẽ là như vậy; còn về phía người nữ—cầu xin Chúa giúp cô ấy, nếu cô ấy bị bỏ lại để yêu một cách cuồng nhiệt và đơn độc.

“Tôi hoàn toàn tin chắc rằng mình sẽ không bao giờ kết hôn. Lý trí bảo tôi thế, và tôi không phải là kẻ nô lệ hoàn toàn của cảm xúc để mà không thể thỉnh thoảng lắng nghe tiếng nói của nó.”

“Ngày 2 tháng 6 năm 1840.

“M. vẫn chưa đến Haworth; nhưng cô ấy sẽ đến với điều kiện tôi phải đến ở lại đó vài ngày trước. Nếu mọi chuyện suôn sẻ, tôi sẽ đi vào thứ Tư tới. Tôi có thể ở lại G--- cho đến thứ Sáu hoặc thứ Bảy, và những ngày đầu của tuần tiếp theo tôi sẽ ở bên bạn, nếu bạn cho phép tôi—câu sau thực ra là vô nghĩa, bởi vì tôi sẽ rất vui được gặp bạn, và tôi biết bạn cũng sẽ rất vui được gặp tôi. Sắp xếp này sẽ không cho phép nhiều thời gian, nhưng đó là cách duy nhất khả thi mà xét trên mọi hoàn cảnh, tôi có thể thực hiện được. Đừng giục tôi ở lại quá hai hay ba ngày, bởi vì tôi sẽ buộc phải từ chối bạn. Tôi dự định đi bộ đến Keighley, bắt xe ngựa đến B---, sau đó nhờ ai đó mang hộ hành lý, và đi bộ quãng đường còn lại đến G-. Nếu làm được điều này, tôi nghĩ mọi chuyện sẽ ổn thỏa. Tôi sẽ đến B. vào khoảng năm giờ, và sau đó tôi sẽ có thời gian mát mẻ của buổi tối để đi bộ. Tôi đã thông báo toàn bộ kế hoạch này cho M. Tôi rất mong được gặp cả cô ấy và bạn. Tạm biệt nhé.

C. B.

C. B.

C. B.

C. B.

“Nếu bạn có kế hoạch nào hay hơn để đề xuất, tôi sẵn sàng lắng nghe, miễn là kế hoạch của bạn khả thi.”

“Ngày 20 tháng 8 năm 1840.

“Dạo này bạn có gặp cô H. không? Tôi ước gì họ, hoặc ai đó, tìm cho tôi một công việc. Tôi đã trả lời vô số mẩu quảng cáo nhưng các đơn xin việc của tôi chẳng mang lại kết quả nào.

“Tôi vừa nhận được một kiện sách tiếng Pháp khác từ G. chứa hơn bốn mươi cuốn. Tôi đã đọc được khoảng một nửa. Chúng cũng giống như những cuốn khác, thông minh, độc ác, ngụy biện và vô đạo đức. Điểm hay nhất là chúng mang lại cho người ta cái nhìn toàn diện về nước pháp và Paris, và là sự thay thế tốt nhất cho việc trò chuyện bằng tiếng Pháp mà tôi từng gặp.

“Tôi thực sự chẳng còn gì để nói với bạn nữa, vì tâm trạng tôi đang ngớ ngẩn. Bạn phải thông cảm vì bức thư này không dài bằng thư của bạn nhé. Tôi viết cho bạn sớm để bạn khỏi ngóng chờ người đưa thư vô ích. Hãy giữ lại nét chữ này như một món đồ kỳ lạ về thư pháp—tôi nghĩ nó vô cùng tinh tế—toàn những vết mực đen rực rỡ và những chữ cái hoàn toàn không đọc được. ‘CALIBAN.’

‘Gió muốn thổi đâu thì thổi. Ngươi nghe tiếng gió thổi, nhưng chẳng biết nó từ đâu đến và sẽ đi đâu.’ Đó, tôi tin đó là lời trong Kinh thánh, dù là ở chương hay cuốn sách nào, hay có được trích dẫn chính xác hay không, thì tôi hoàn toàn chịu thua. Dù sao đi nữa, tôi có bổn phận phải viết một bức thư cho một cô gái tên là E., người mà tôi từng quen biết, ‘vào buổi bình minh của cuộc đời, khi tâm hồn tôi hãy còn trẻ trung’. Cô gái này muốn tôi viết thư cho cô ấy từ lâu, dù tôi chẳng có gì để nói—tôi cứ ngâm ngừ trì hoãn từng ngày, cho đến cuối cùng, vì sợ cô ấy sẽ ‘nguyền rủa tôi trước các vị thần của cô ấy’, tôi cảm thấy buộc phải ngồi xuống và chắp vá vài dòng, mà cô ấy có thể gọi là thư hay không tùy ý. Bây giờ nếu cô gái trẻ ấy kỳ vọng tìm thấy sự khôn ngoan trong tác phẩm này, cô ấy sẽ phải thất vọng tràn trề đấy. Tôi sẽ đãi cô ấy một món salmagundi—tôi sẽ nấu món băm nhuyễn—pha trộn một món hầm—làm một chiếc bánh trứng xốp kiểu Pháp, rồi gửi đến cô ấy kèm theo sự kính trọng của tôi. Cơn gió thổi rất mạnh trên những ngọn đồi xứ Judea của chúng tôi—dù tôi đoán rằng dưới những vùng đất phẳng phiu của người Phi-li-tinh thuộc giáo xứ B. thì chẳng đáng kể gì—đã tạo ra những tác động lên hộp kiến thức của tôi chẳng khác nào một ly rượu usquebaugh tác động lên bộ não của hầu hết những kẻ hai chân khác. Tôi nhìn mọi thứ qua lăng kính màu hồng, và rất có hứng muốn nhảy điệu jig, nếu như tôi biết cách. Tôi nghĩ mình chắc phải mang bản tính của một con lợn hoặc con lừa—cả hai loài động vật này đều bị ảnh hưởng mạnh mẽ bởi gió lớn. Gió thổi từ hướng nào tôi không thể biết nổi, vì suốt đời tôi chưa bao giờ biết được; nhưng tôi rất muốn biết cái thùng ủ khổng lồ ở Vịnh Bridlington hoạt động thế nào, và thứ bọt men gì đang trồi lên trên những con sóng ngay lúc này.

“Một người phụ nữ tên là Mrs. B., có vẻ như đang cần một giáo viên. Tôi ước gì bà ấy chọn tôi; và tôi đã viết thư cho cô W. để nói điều đó. Thật là một điều tuyệt vời khi được sống ở nhà, hoàn toàn tự do làm những gì mình thích. Nhưng tôi nhớ đến một ngụ ý cũ kỹ tồi tàn nào đó về loài châu chấu và kiến, do một gã xảo quyệt già cỗi tên là Æsop viết; loài châu chấu ca hát suốt mùa hè và chết đói suốt mùa đông.

“Một người họ hàng xa của tôi, một kẻ tên là Patrick Branwell, đã lên đường tìm kiếm vận may trong cái vỏ bọc hoang dã, lang thang, phiêu lưu, lãng mạn, tựa hiệp sĩ giang hồ của một gã nhân viên đường sắt Leeds và Manchester. Leeds và Manchester—chúng ở đâu nhỉ? Những thành phố hoang mạc, giống như Tadmor, hay còn gọi là Palmyra—chẳng phải vậy sao?

“Có một nét nhỏ về ông W. mà gần đây tôi mới biết được, hé lộ phần tốt đẹp hơn trong tính cách của ông ấy. Tối thứ Bảy tuần trước, ông ấy đã ngồi một tiếng đồng hồ trong phòng khách với Cha; và khi ông ấy ra về, tôi nghe thấy cha nói với ông ấy rằng: ‘Cậu bị làm sao thế? Trông tâm trạng cậu tối nay có vẻ rất ủ rũ.’ ‘Ồ, tôi không biết nữa. Tôi vừa đi thăm một cô thiếu nữ tội nghiệp, tôi sợ rằng em ấy sắp qua đời.’ ‘Thật sao; em ấy tên là gì?’ ‘Susan Bland, con gái của John Bland, người quản lý.’ Ngay lúc đó, Susan Bland lại chính là học sinh lâu năm nhất và giỏi nhất của tôi ở trường Chủ nhật; và khi nghe vậy, tôi nghĩ mình sẽ đến thăm em ấy ngay khi có thể. Tôi đã đến vào chiều thứ Hai, và thấy em ấy đang trên đường đến ‘cõi vĩnh hằng mà không một du khách nào quay về’. Sau khi ngồi với em ấy một lúc, tôi tình cờ hỏi mẹ em ấy xem bà có nghĩ một chút rượu vang đỏ bổ dưỡng sẽ tốt cho em ấy không. Bà trả lời rằng bác sĩ đã khuyên dùng, và khi ông W. đến đó lần trước, ông ấy đã mang cho họ một chai rượu vang cùng một hũ mứt quả. Bà nói thêm rằng ông ấy luôn tốt bụng với những người nghèo khổ, và dường như là một người rất giàu tình cảm và lòng nhân hậu. Chắc chắn, tính cách ông ấy vẫn có những khiếm khuyết, nhưng cũng có những phẩm chất tốt đẹp... Chúa phù hộ cho ông ấy! Tự hỏi ai với những lợi thế như thế mà lại không có khuyết điểm. Tôi biết rất nhiều hành động sai trái, rất nhiều điểm yếu của ông ấy; thế nhưng, ở nơi tôi có mặt, ông ấy sẽ luôn tìm thấy một người bảo vệ hơn là một kẻ tố cáo. Tất nhiên, ý kiến của tôi chẳng có trọng lượng mấy trong việc định hình tính cách ông ấy; thì sao chứ? Con người ta nên làm điều đúng đắn trong khả năng của mình. Bạn đừng vì thế mà cho rằng tôi và ông W. đang có mối quan hệ thân thiện nhé; hoàn toàn không đâu. Chúng tôi giữ khoảng cách, lạnh lùng và dè dặt. Chúng tôi hiếm khi nói chuyện, và khi có nói, thì cũng chỉ để trao đổi những câu chuyện phiếm tầm thường nhất.”

Mrs. B. được nhắc đến trong bức thư này đang tìm một gia sư, đã trao đổi thư từ với cô Brontë, và bày tỏ sự hài lòng đối với những bức thư nhận được từ cô, cùng với “vong văn phong và sự thẳng thắn trong đơn xin việc”—trong đó Charlotte đã cẩn thận nói rõ với bà rằng nếu bà tìm kiếm một người nổi bật, thanh lịch hay thời thượng, thì người viết thư không phù hợp với vị trí đó. Nhưng Mrs. B. yêu cầu gia sư phải dạy nhạc và hát, những lĩnh vực mà Charlotte không có chuyên môn; và do đó, cuộc đàm phán đã đổ vỡ. Nhưng cô Brontë không phải là người ngồi đó tuyệt vọng sau khi thất bại. Dù rất ghét cuộc sống của một gia sư tư gia, nhưng đó là nghĩa vụ của cô để giảm bớt gánh nặng mưu sinh cho cha mình, và đây là con đường duy nhất mở ra trước mắt cô. Thế là cô bắt đầu đăng quảng cáo và dò hỏi với một tinh thần mới mẻ.

Trong thời gian đó, một sự việc nhỏ đã diễn ra, được mô tả trong một bức thư của cô mà tôi sẽ thuật lại, bởi nó cho thấy sự ác cảm bản năng của cô đối với một nhóm người mà một số người từng lầm tưởng rằng cô có cái nhìn khoan dung đối với thói hư tật xấu của họ. Đoạn trích kể lại mọi điều cần thiết cho mục đích tôi đang hướng tới về cặp đôi khốn khổ có liên quan.

“Bạn có nhớ ông và bà --- không? Bà --- đã đến đây hôm nọ với một câu chuyện vô cùng thảm thương về những thói quen chè chén, hoang phí và trụy lạc của người chồng khốn nạn của bà. Bà ấy xin lời khuyên của Cha; bà nói rằng trước mắt họ chỉ là sự hủy diệt. Họ nợ những khoản tiền không bao giờ có thể trả nổi. Bà ấy dự đoán ông --- sẽ sớm bị sa thải khỏi chức vụ phó tế; bà biết rõ từ trải nghiệm cay đắng rằng những thói hư tật xấu của ông ta hoàn toàn không thể cứu chữa. Ông ta đối xử tàn nhẫn với bà và con cái; cùng rất nhiều điều tương tự khác. Cha khuyên bà nên rời bỏ ông ta vĩnh viễn và về nhà, nếu bà còn nhà để về. Bà ấy nói rằng đó là điều bà đã quyết tâm từ lâu; và bà sẽ rời bỏ ông ta ngay lập tức, ngay khi ông B. sa thải ông ta. Bà bày tỏ sự ghê tởm và khinh miệt tột cùng đối với ông ta, và không thèm giả vờ còn chút tình cảm nào dù chỉ là một cái bóng. Tôi không ngạc nhiên về điều này, nhưng tôi ngạc nhiên là bà ấy lại có thể kết hôn với một người mà cảm xúc của bà từ trước đến nay vẫn luôn giữ nguyên vẹn như hiện tại. Tôi dám khẳng định chắc chắn rằng không một người phụ nữ đoan trang nào lại có thể trải qua bất cứ điều gì ngoài sự ghê tởm đối với một kẻ như ông ---. Trước khi tôi biết hoặc nghi ngờ về nhân cách của ông ta, và khi tôi còn hơi tạc dạ trước tài năng đa dạng của ông ta, tôi đã cảm nhận được điều đó ở mức độ không thể kìm nản. Tôi ghét phải nói chuyện với ông ta—ghét phải nhìn mặt ông ta; dù rằng tôi không chắc chắn liệu có lý do chính đáng nào cho sự ác cảm đó hay không, và nghĩ rằng thật vô lý khi chỉ tin vào bản năng thuần túy, tôi đã cố gắng che giấu và kìm nén cảm xúc đó hết mức có thể; và trong mọi hoàn cảnh, tôi đều đối xử với ông ta bằng sự lịch sự tối đa mà tôi có thể vơ vét được. Tôi đã rất ấn tượng trước biểu cảm của Mary khi cô ấy cảm nhận điều tương tự ngay từ cái nhìn đầu tiên; cô ấy đã nói khi chúng tôi rời đi, ‘Đó là một kẻ gớm ghiếc, Charlotte!’ Tôi nghĩ ‘Hắn quả thực là vậy.’”

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 18 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.