Việt Nam Thư Quán - Thư viện Online

Lưu ý của Người biên tập:

Các lỗi đánh máy rõ ràng đã được sửa chữa.

Lỗi chính tả và cách dùng dấu gạch nối không nhất quán trong tài liệu gốc đã được giữ nguyên.

Có nhiều dẫn chiếu thường xuyên đến tài liệu không có trong văn bản này, thường (nhưng không phải lúc nào cũng vậy) được biểu thị bằng dấu [Trích dẫn] hoặc số trang. Do đó, các siêu liên kết chỉ được cung cấp khi các tham chiếu hoàn toàn ở bên trong văn bản.

THƯ VIỆN EVERYMAN

DO ERNEST RHYS BIÊN TẬP

THƠ CA

VÀ

KỊCH NGHỆ

CUỐN SÁCH VÀNG CŨ

LÀ MỘT TẬP BỔ SUNG CHO

"CHIẾC NHẪN VÀ CUỐN SÁCH"

DO CHARLES W. HODELL DỊCH VÀ BIÊN TẬP

ĐÂY LÀ QUYỂN SỐ 503 CỦA THƯ VIỆN EVERYMAN. CÁC NHÀ XUẤT BẢN SẼ RẤT VUI MỪNG GỬI MIỄN PHÍ CHO TẤT CẢ CÁC ĐƠN XIN MỘT DANH MỤC CÁC TẬP ĐÃ XUẤT BẢN VÀ DỰ KIẾN, ĐƯỢC SẮP XẾP THEO CÁC MỤC SAU:

DU LỊCH * KHOA HỌC * TIỂU THUYẾT

THẦN HỌC & TRIẾT HỌC

LỊCH SỬ * CỔ ĐIỂN

DÀNH CHO GIỚI TRẺ

TÙY BÚT * HÙNG BIỆN

THƠ CA & KỊCH NGHỆ

TIỂU SỬ

THAM KHẢO

LÃNG MẠN

BẰNG BỐN PHONG CÁCH ĐÓNG BÌA: BÌA VẢI, GÁY PHẲNG, MÉP TRÊN CÓ MÀU; BÌA DA, GÓC TRÒN, MÉP TRÊN MẠ VÀNG; BÌA THƯ VIỆN BẰNG VẢI, & DA HEO 1/4

London: J. M. DENT & SONS, Ltd.

New York: E. P. DUTTON & CO.

CÁC NHÀ THƠ

CHÍNH LÀ

NHỮNG TIẾNG KÈN

HÁT KHÚC KHẢI HOÀN VÀO TRẬN ...

CÁC NHÀ THƠ

CHÍNH LÀ

NHỮNG NHÀ LẬP PHÁP

KHÔNG ĐƯỢC THỪA NHẬN

CỦA

THẾ GIỚI

SHELLEY

CUỐN SÁCH

VÀNG

CŨ:

Nguồn của

Tác phẩm "CHIẾC NHẪN

& CUỐN SÁCH"

của Robert Browning

London & Toronto

J. M. DENT & SONS

LTD. NEW YORK

E. P. DUTTON & CO

Ấn bản đầu tiên của lần xuất bản này

1911

Tái bản

1917

LƯU Ý CỦA NHÀ XUẤT BẢN

Vài năm trước khi qua đời, Browning đã hứa để lại Cuốn Sách Vàng Cũ, cùng với các sách và bản thảo khác, cho Cao đẳng Balliol, Oxford, và con trai ông đã thực hiện lời hứa đó ngay sau khi nhà thơ qua đời. Viện Carnegie ở Washington, D. C., đã tái bản toàn bộ cuốn sách bằng bản sao chụp ảnh, kèm theo bản dịch và chỉnh lý của Charles W. Hodell. Các Nhà xuất bản xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành trước sự tử tế và quảng đại của Viện đã cho phép tái bản bản dịch Cuốn Sách Vàng trong tập sách này. Họ cũng xin gửi lời cảm ơn đến Giáo sư Hodell vì sự nhã nhặn mà ông đã thể hiện và sự giúp đỡ to lớn mà ông đã dành cho trong việc biên tập các tập sách này. Cho đến nay, tác phẩm này gần như không thể tiếp cận được đối với độc giả Anh, và trong diện mạo mới này, người ta hy vọng nó sẽ vô cùng vô giá trong việc giải thích tác phẩm vĩ đại nhất của Robert Browning.

LỜI GIỚI THIỆU

Cuốn Sách Vàng Cũ là một trang giấy lem luốc và đẫm máu từ biên niên sử tội ác của Roma cách đây hai thế kỷ, dường như được lưu giữ nhờ tình cờ thuần tuý cho nghệ sĩ vĩ đại bậc nhất của văn học hiện đại - người có thể sử dụng nó một cách xuất sắc nhất, và là người đã nâng tầm hồ sơ về một tội ác bị lãng quên này lên một vị trí vĩnh cửu trong thế giới lý tưởng do con người tạo ra, nơi Caponsacchi và Pompilia đã gia nhập hàng ngũ với Paolo và Francesca, với Hiệp sĩ Thập Tự Đỏ, với Imogen, với Marguerite và Faust, và với Don Quixote.

Vào một ngày tháng Sáu năm 1860, Robert Browning rời ngôi nhà Casa Guidi để tận hưởng cuộc sống bận rộn của Florence. Tại đó, "được thúc đẩy bởi bàn tay luôn ở trên vai tôi,"

ông bước vào Quảng trường San Lorenzo:

chen chúc những lều quán,

Rộn rã và chói lòa, giữa ngọ và giờ chợ phiên.

Ông đã mang về nhà từ những chuyến đi lang thang như thế biết bao tấm thảm cổ quý hiếm, bức tranh, hay món đồ chạm khắc từ quá khứ nghệ thuật lâu đời của thành phố. Ngày hôm nay, ánh mắt ông bắt gặp tập sách bọc da bê lem luốc, đang nép mình giữa những láng giềng tầm thường của nó. "Chỉ một liếc nhìn vào phần gáy có khắc chữ," nhà thơ tuyên bố, "và với một đồng lira, nó đã thuộc về tôi!" Suốt dọc đường về nhà và suốt cả ngày hôm đó, ông miệt mài nghiên cứu từng trang sách này, cho đến khi màn buông xuống, ông đã nắm vững các tình tiết của vụ án đến mức toàn bộ thảm kịch bày hiện rõ ràng trước mắt tâm trí ông.

Cuốn sách đã dẫn dắt ông, và dẫn dắt chúng ta, trở lại buổi sáng ngày 3 tháng 1 năm 1698, khi toàn bộ Roma sục sôi với dư âm của một vụ ám sát tàn bạo. Cụ già Comparini, bị đâm chém tơi bời ngay tại ngôi nhà của chính họ ở giữa lòng Roma vào tối hôm trước bởi một băng nhóm sát thủ, giờ đây đang phơi bày trước mắt đám đông hiếu kỳ và rảnh rỗi đang sục sôi sự phẫn nộ. Pompilia, bị thương nặng, đang nằm hấp hối. Một đại úy cảnh sát và một đội tuần tra đang truy lùng bọn tội phạm, trong đó có một nhà quý tộc từng giữ chức vụ trong hộ gia đình của một vị hồng y lớn. Đến tối, bọn tội phạm được áp giải trở lại thành phố, và theo sau chúng qua các ngõ đường đến tận cửa nhà tù là một đám đông vô cùng lớn.

Đúng bảy tuần sau, Roma lại một lần nữa rung chuyển vì xao xuyến.

Đám đông bất thường đang đổ xô vào Quảng trường del Popolo, nơi giá treo cổ và đoạn đầu đài đã được chuẩn bị sẵn sàng. Cuối cùng, tiến dọc theo con đường Corso là Huynh đoàn Tử thần với những chiếc áo choàng đen và cây thánh giá lớn, và theo sau họ, trên những cỗ xe riêng biệt, là năm tên tội phạm. Giữa biển người với những khuôn mặt ngước lên, Guido và đồng bọn đã đi đến hồi kết, và bức màn hạ xuống.

Cuốn Sách Vàng Cũ chính là hồ sơ về tiến trình tố tụng của tòa án trong bảy tuần xen giữa ấy, và cho chúng ta thấy toàn bộ cuộc chiến lý luận pháp lý được tiến hành để cứu Guido, trong khi Roma chăm chú theo dõi với sự quan tâm đầy mê hoặc vốn luôn gắn liền với các phiên tòa xét xử tội ác giết người lớn. Nó bao gồm các phần biện luận của luật sư bào chữa cho và chống lại bị cáo, cùng với một phần bằng chứng được đưa ra trước tòa, và một số dữ liệu hỗn hợp bổ sung về vụ án. Tất cả những điều này rõ ràng đã được tổng hợp bởi luật sư người Florence Cencini - người mà một số bức thư được bao gồm trong sách gửi tới. Ông có vẻ quan tâm đến vụ án như một tiền lệ về một vấn đề pháp lý quan trọng và bị tranh cãi nhiều: "liệu khi nào và bằng cách nào một người chồng được quyền giết người vợ ngoại tình." Cencini cũng có thể có một số mối quan hệ nghề nghiệp với gia đình Franceschini ở Arezzo. Dù thế nào đi nữa, ông đã sắp xếp tài liệu theo thứ tự, cung cấp trang bìa và bảng mục lục, cùng một bản chép lại hồ sơ về một vụ án hình sự chống lại Pompilia tại các tòa án Toscana (tr. 5-7), và đóng gáy chắc chắn nó trong lớp bìa da bê đã đưa nó đến tay nhà thơ hơn một thế kỷ rưỡi sau đó.

Dù tập sách này có ý nghĩa gì dưới tư cách là một tiền lệ pháp lý, thì đối với Browning, cũng như đối với độc giả phổ thông, nó mang một ý nghĩa nhân văn sâu sắc như một hồ sơ chưa hoàn chỉnh về một loạt các mưu đồ đê tiện vì một số tài sản, để rồi cuối cùng kết thúc trong một tội ác kinh hoàng.

Guido Franceschini, dòng dõi của một gia đình quý tộc Toscana nhưng đã sa sút, từng tìm kiếm vận may ở Roma và giành được chức thư ký trong hộ gia đình của Hồng y Lauria. Người anh trai của ông, Abate Paolo, một con người khôn ngoan và tài năng, đã thăng tiến cao hơn nhiều, cuối cùng đạt được chức vụ quan trọng trong hàng ngũ Hiệp sĩ Thánh John. Guido, kém phần sắc sảo và ít được lòng người hơn, đã bước vào tuổi trung niên mà chỉ đạt được chút ít thành công, và cuối cùng rơi vào cảnh không nơi nương tựa. Với sự trợ giúp của Abate Paolo, ông đã lên kế hoạch khôi phục cơ đồ bằng một cuộc hôn nhân tư sản. Dù đã qua tuổi bốn mươi và có vẻ ngoài kém thu hút, ông vẫn chinh phục được - bằng tước hiệu quý tộc cùng những mưu mô tinh vi và sự gian dối - cô con gái mới mười ba tuổi của gia đình Comparini, thuộc tầng lớp trung lưu khá giả ở Roma. Sau lễ cưới vào tháng Mười hai

năm 1693, Pompilia cùng cha mẹ cô đã cùng Guido trở lại Arezzo, nơi mà tại dinh thự Franceschini tiêu điều, gia đình Comparini đã có dư dã cơ hội để hối hận vì sự dại dột của mình. Những tranh chấp cay đắng nhanh chóng nổ ra, và cuối cùng gia đình Comparini đã trốn chạy khỏi những hành vi tàn bạo của người con rể để trở về Roma. Tại đó, họ loan truyền khắp nơi về sự nghèo đói đê tiện và sự tàn ác bỉ ổi của những kẻ hành hạ họ, có lẽ đã in ấn và phát tán bản tuyên ngôn có tuyên thệ của người hầu (tr. 49-53). Guido dường như đã đáp trả bằng cách phát tán bức thư giả mạo từ Pompilia (tr. 56, 57). Nhưng họ đã giáng một đòn chí mạng hơn vào niềm kiêu hãnh của gia đình Franceschini khi tiết lộ rằng Pompilia không phải là con ruột của họ, mà có nguồn gốc hèn hạ. Và vào mùa xuân năm 1694, họ đã khởi kiện trước Thẩm phán Tomati nhằm đòi lại số tiền hồi môn đã nạp cho Franceschini - một sự sỉ nhục cay đắng đối với sự nghèo đói tham lam của nhà Franceschini. Đó hẳn là một vụ kiện tai tiếng, mang lại sự ô nhục cho cả hai bên khi những khó khăn trong đời sống gia đình của họ bị phơi bày trước đám đông tò mò. Trong phiên tòa này, những bức thư của quan trấn thủ (tr. 89, 90) và của Giám mục Arezzo (tr. 99) đã được đưa ra làm bằng chứng. Gia đình Comparini thua kiện nhưng đã kháng cáo lên Rota, và vụ án của họ kéo dài trong nhiều năm - trong khoảng thời gian đó, họ có lẽ đã chọc tức nhà Franceschini bằng những điều tiếng cay độc.

Trong khi đó, người vợ trẻ con Pompilia bị bỏ lại trong hoàn cảnh khốn cùng - bị gia đình chồng khinh miệt và căm ghét. Hoàn cảnh của cô trở nên không thể chịu đựng nổi. Guido rõ ràng đã quyết tâm tống khứ cô đi mà không hề buông lơi sự kìm kẹp đối với tài sản của cô. Những hành vi tàn bạo của hắn diễn ra một cách có hệ thống và đầy mưu mẹo. Cuối cùng, cô bị dồn đến bước đường cùng phải trốn chạy để giữ mạng sống, và vào ngày 29 tháng 4 năm 1697, cô đã trốn thoát dưới sự bảo vệ của Caponsacchi - một vị linh mục trẻ tuổi hào hiệp. Đó là một bước đi liều lĩnh, đáng trách trọng thể trong mắt thế giới. Những kẻ trốn chạy hướng về Roma, nhưng Guido đã bắt kịp họ tại Castelnuovo, cách đích đến mười lăm dặm, và cho bắt giữ họ.

Tại Roma, các cáo buộc hình sự về tội trốn nhà và ngoại tình đã được dựng lên chống lại họ. Vụ án Trốn Chạy này, theo cách gọi lặp đi lặp lại trong Cuốn Sách Vàng, kéo dài suốt mùa hè. Chính để bào chữa trong vụ án này mà Pompilia và Caponsacchi đã đưa ra các bản tuyên ngôn có tuyên thệ của họ (tr. 90 và 95), trình bày động cơ của cuộc trốn chạy. Cùng lúc đó, Guido thúc đẩy bằng chứng là những bức thư tình (tr. 99-106) mà hắn tuyên bố đã tìm thấy vào thời điểm bắt giữ những kẻ trốn chạy. Vào tháng Chín, phán quyết được tuyên chống lại Caponsacchi - lưu đày

xii

ba năm đến Civita Vecchia - một hình phạt tương xứng với sự thiếu thận trọng hơn là tội ác. Pompilia không bị tuyên án, nhưng bị giữ lại một tháng để bảo đảm an toàn trong tu viện delle Scalette, và sau đó được phép trở về nhà của cha mẹ nuôi là gia đình Comparini, dẫu về mặt kỹ thuật vẫn là một tù nhân tại ngôi nhà này (tr. 159). Tại đây, vào ngày 18 tháng Mười hai, một bé trai đã cất tiếng khóc chào đời.

Vào đêm Giáng sinh, Guido đến Roma cùng bốn gã nhà quê trẻ tuổi mà hắn đã thuê để giúp mình thực hiện vụ ám sát. Trong một tuần, hắn rình rập tại biệt thự của người anh trai là Abate Paolo - người đã rời Roma. Sau đó, vào tối ngày 2 tháng Giêng, hắn đã lọt vào ngôi nhà của gia đình Comparini bằng cách sử dụng tên của Caponsacchi. Cha mẹ nuôi lập tức bị đâm chết, và Pompilia bị chém tới hai mươi hai nhát. Bỏ mặc cô cho đến chết, Guido cùng đám sát nhân bỏ trốn khi tiếng kêu cứu của các nạn nhân đã vang lên báo động. Đêm hôm đó, họ đi bộ gần hai mươi dặm, nhưng bị cảnh sát truy đuổi và bị bắt giữ khi vũ khí đẫm máu vẫn còn trong tay.

Đó là tội ác, và Cuốn Sách Vàng Cũ chính là hồ sơ về cuộc chiến pháp lý xoay quanh những kẻ sát nhân, diễn ra qua các tòa án hình sự của Roma dưới sự chủ tọa của Phó thống đốc Venturini. Cả bên công tố và bên bào chữa đều được tiến hành bởi các quan chức tòa án, với hai luật sư ở mỗi bên: Công tố viên và Biện hộ viên cho người nghèo đại diện cho các bị cáo, còn Công tố viên và Biện hộ viên của Ngân khố Quốc gia (Fisc) chống lại họ. Vì thực tế tội ác đã được xác định rõ ràng, cuộc chiến pháp lý xoay quanh hoàn toàn việc biện minh hoặc lên án động cơ của tội ác. Bên bào chữa duy trì quan điểm rằng vụ ám sát được thực hiện vì danh dự, và luật bất thành văn - thứ được kêu gọi từ thế hệ này sang thế hệ khác - đã được viện dẫn trong mọi khía cạnh. Việc Guido đã phải chịu đựng sự sỉ nhục không thể tả xiết là điều không thể chối cãi; rằng vợ hắn đã không chung thủy ngay cả trong chuyến trốn chạy đầy nguy hiểm cùng Caponsacchi là điều chưa được chứng minh, như các tòa án rõ ràng đã giữ nguyên trong Vụ án Trốn Chạy. Mặt khác, bên công tố lặp đi lặp lại trong mọi luận điểm cách lý giải của họ về động cơ của Guido: lòng tham. Lòng tham đã xui khiến hắn kết hôn với Pompilia. Lòng tham đã gây ra những cuộc cãi vã ô nhục của hắn với gia đình Comparini. Lòng tham bị cự tuyệt đã khiến hắn tra tấn vợ đến mức phải trốn chạy tai tiếng, và lòng tham tính toán đã khiến hắn thực hiện vụ án mạng vào thời điểm và theo cách thức để giữ toàn bộ tài sản cho riêng mình. Hơn thế nữa, bên công tố cho biết, không những động cơ của hắn là xấu xa, mà tội ác còn được thực hiện theo cách liên quan đến nửa tá tội ác phụ, mỗi tội đều là trọng tội. Đó là xu hướng của luận điểm, được củng cố ở mọi khía cạnh bằng việc viện dẫn các tiền lệ từ thủ tục tố pháp lý của mọi thời đại.

xiii

Tóm lại, đó là một trận chiến pháp lý vô cùng điêu luyện theo những giới hạn kỹ thuật của trò chơi, trong khi những lời kêu gọi đơn giản đến công lý và tình cảm con người thông thường hầu như không hề xuất hiện.

Phiên tòa diễn ra qua hai giai đoạn. Giai đoạn đầu, trong nửa cuối tháng Giêng, được mở đầu bởi Arcangeli (tập tài liệu 1), được hỗ trợ bởi Biện hộ viên Spreti (tập tài liệu 2). Bên công tố được mở màn bởi Công tố viên Gambi (tập tài liệu 5), được hỗ trợ bởi Biện hộ viên Bottini (tập tài liệu 6). Arcangeli và Bottini đưa ra các lập luận bổ sung trong các tập tài liệu 3 và 14. Hai tập tài liệu chứng cứ đã được tổng hợp và in ấn - cho bên bào chữa là tập 7; và cho bên công tố là tập 4. Phần sau của giai đoạn này trong vụ án chủ yếu xoay quanh việc tranh luận xem liệu Guido và đồng bọn có thể bị tra tấn để lấy lời khai đầy đủ hơn từ họ hay không. Bất chấp nỗ lực của các luật sư bào chữa cho Guido, việc tra tấn rõ ràng đã được tuyên án, và bằng chứng đầy đủ hơn đã bị ép buộc khai ra từ các bị cáo, mặc dù một trong số họ đã chịu đựng sự tra tấn cho đến khi ngất đi hai lần. Phiên tòa sau đó bước sang giai đoạn thứ hai, trong đó, sau một số cuộc đấu khẩu sơ bộ về tính hợp pháp của việc tra tấn và tình trạng pháp lý của bằng chứng đưa ra dưới sự tra tấn đó, các luật sư ổn định để thực hiện công việc tài tình nhất của họ. Arcangeli và Spreti phát triển một hệ thống biện hộ công phu và điêu luyện (tập 8 và 9), và được đáp trả bằng kiệt tác của Bottini dành cho bên công tố (tập 13). Spreti kết thúc phần bào chữa trong tập 16. Tập 11 trình bày một số vấn đề chứng cứ bổ sung.

Tất cả các luận điểm và bản tóm tắt chứng cứ này đều được in bởi nhà in giáo hoàng chính thức (xem dấu ấn Typis Rev. Cam. Apost.), có lẽ là qua đêm, giữa các phiên tòa, giống như các bản tóm tắt đánh máy hiện nay. Rất ít bản được in, và chúng chỉ dành riêng cho các thẩm phán và luật sư trong vụ án. Sẽ không có sự lưu hành phổ biến của chúng trong toàn bộ Roma. Các bản sao cụ thể có trong Cuốn Sách Vàng Cũ có lẽ đã được thu thập bởi một trong những luật sư này và gửi cho Signor Cencini ở Florence (thư iii. tr. 238).

Chúng ta chỉ cần nhìn vào thời đại của chính mình để đoan chắc rằng bên ngoài phòng xử án, toàn bộ Roma đang sục sôi sự quan tâm đến vụ án mạng này và đang suy đoán về số phận của các bị cáo. Các luật sư bào chữa, giữa lúc phiên tòa đang diễn ra, đã đột ngột kêu gọi sự quan tâm của công chúng này và tìm kiếm sự ủng hộ của dư luận thông qua một tập tài liệu ẩn danh (tập tài liệu 10) được viết bằng tiếng Ý và in không có dấu ấn hoặc chữ ký, nhưng rõ ràng nhắm tới tòa án dư luận công chúng. Dường như nó được viết bởi các luật sư của Guido hoặc tay sai của họ, vì nó lặp lại các điểm khác nhau đã được đưa ra trong các luận điểm trước đó. Dù nó được phân phát miễn phí hay được bán với giá rẻ, nó chắc chắn đã bị toàn bộ Roma chớp lấy và ngấu nghiến đọc giống như các phóng viên báo chí đưa tin về các vụ án hình sự khét tiếng ngày nay. Chúng ta có thể tưởng tượng được sự hoảng hốt của bên công tố khi họ nhận thức được động thái bọc lót này chống lại họ. Với tất cả sự vấp rút có thể, họ đã chuẩn bị câu trả lời của mình, cũng bằng tiếng Ý và không có chữ ký hay dấu ấn, và có lẽ trong vòng một hoặc hai ngày đã phát hành phản hồi này (tập tài liệu 15), đáp trả tập tài liệu kia ở mọi khía cạnh và kịch liệt cáo buộc lòng tham của Guido. Hai tập tài liệu này rõ ràng đã gợi ý cho Browning về các tác phẩm "Nửa Roma" và "Nửa Roma Khác" của ông.

Hẳn là đã có những sự khai thác mang tính phổ biến khác về tội ác này. Hai bản tường thuật bằng tiếng Ý dưới dạng viết tay đã được phát hiện. Bản đầu tiên trong số này (tr. 259-266) được tìm thấy ở London và gửi cho Browning, người đã sử dụng nó rộng rãi trong việc sáng tác thơ của mình. Bản thứ hai (tr. 269-281) được phát hiện cách đây vài năm ở Roma. Các tài liệu khác có thể vẫn còn xuất hiện.

Phiên tòa xét xử Guido và đồng bọn được đẩy nhanh chóng đến một phán quyết, và vào ngày 18 tháng Hai, họ bị tuyên là có tội và bị kết án tử hình. Việc hoãn thi hành án kỹ thuật trong bốn ngày đã được chấp thuận do đặc quyền giáo sĩ của Guido, nhưng việc hành quyết vẫn diễn ra vào ngày 22 tháng Hai. Cuốn Sách Vàng Cũ bao gồm ba bức thư gốc (tr. 237-8) được viết từ Roma ngay sau vụ hành quyết gửi cho Signor Cencini ở Florence.

Tuy nhiên, vụ việc vẫn chưa hoàn toàn kết thúc. Một số vụ kiện dân sự ngay lập tức được khởi kiện bởi các nguyên đơn khác nhau nhằm tranh giành tài sản của gia đình Comparini. Nhà Franceschini vẫn tiếp tục theo đuổi yêu sách của mình bất chấp sự ô nhục mà họ phải gánh chịu vì tài sản đó. Người thi hành di chúc của Pompilia là Tighetti đã đòi lại tất cả để ủy thác cho đứa con trai Gaetano. Sau đó, nhà tế thế Convertites, theo quyền pháp lý của họ đối với tài sản của tất cả những phụ nữ có lối sống đà đĩ đã chết ở Roma, đã buộc tội ký ức của Pompilia và đòi tài sản của cô. Vụ án dường như đang bước vào một trong những cuộc đấu tranh kéo dài vô tận tại tòa án.

Công tố viên Lamparelli (tập tài liệu 17) quay lại để phân tích một lần nữa các động cơ trong toàn bộ vụ án và minh oan cho sự vô tội của Pompilia. Phần còn lại của phiên tòa này đã mất đi đối với chúng ta ngoại trừ Bản án Chung thẩm cuối cùng của các tòa án (tập tài liệu 18), ban hành vào tháng Chín năm 1698, hoàn toàn minh oan cho ký ức của Pompilia vĩnh viễn trong mắt pháp luật.

Đây là hồ sơ đã rơi vào tay Browning. Nhà thơ kể về sự quan tâm tức thời của ông đối với thảm kịch, một phần do sự quan tâm chung của con người đối với các tội ác lớn, một phần do cách trình bày ngụy biện về động cơ xuyên suốt cuốn Sách, một phần do việc ông đứng ra bênh vực quyền lợi của Pompilia - người bị bôi nhọ và tước đoạt mạng sống không chỉ bởi một người chồng ích kỷ tàn nhẫn mà còn bởi một tình trạng xã hội suy đồi xung quanh cô.

Sau một thời gian chậm trễ, Browning đã nhìn thấy con đường để thể hiện bằng nghệ thuật câu chuyện đã làm ông quan tâm sâu sắc như vậy. Kế hoạch đến với ông, theo lời W. M. Rossetti, vào một ngày khi ông đang đi dạo ở Biarritz, và từ năm 1862 cho đến khi xuất bản vào năm 1868-9, ông đã làm việc liên tục cho tác phẩm Chiếc Nhẫn và Cuốn Sách. Ông đã nắm vững từng chi tiết của Cuốn Sách Vàng qua việc đọc lại liên tục, và trong nghệ thuật của mình, ông luôn chính xác một cách tỉ mỉ, nhưng không bao giờ nhọc nhằn, đối với các sự thật trước mắt. Trong bài thơ, ông gọi tên ba mươi ba nhân vật hoàn toàn chính xác như ông đã tìm thấy trong nguyên tác của mình. Các tên địa danh cũng được áp dụng với sự chính xác tương tự. Các ngày tháng cụ thể được ghi lại trong Sách được tuân theo ở mọi khía cạnh, ngoại trừ sự thay đổi đáng kể về ngày Caponsacchi giải cứu Pompilia từ ngày 29 tháng Tư sang ngày 23 tháng Tư, Ngày lễ Thánh George. Các tình tiết của thảm kịch, ngay cả khi làm tổn hại đến Pompilia - người mà ông bênh vực, được sử dụng mà không hề bị kìm nén hay bóp méo. Và có lẽ điều đáng chú ý nhất trong tất cả, nhà thơ đã nắm vững mọi thứ trang bị kỹ thuật và thuật ngữ của các luật sư, sử dụng chúng với sự tỉ mỉ từng chi tiết, không hoàn toàn thiếu đi sự hiểu lầm và sai sót. Trong Sách, ông đã tìm thấy tất cả các điểm pháp lý, tất cả các tiền lệ và thẩm quyền, và hầu như tất cả các cụm từ và câu tiếng Latinh được tìm thấy trong các độc thoại của các luật sư trong bài thơ. Một ví dụ đáng chú ý về điều này được nhìn thấy trong việc ông phỏng vấn từng chữ một bài diễn văn dài của Arcangeli (tập tài liệu 8) ở phần kết của bài độc thoại của nhân vật Arcangeli trong bài thơ. Và bức thư thực tế của Arcangeli (tr. 235) được tái sản xuất nguyên văn trong bài thơ, sách xii. dòng 239-88. Nhìn chung, nhà thơ mang lại một trong những minh họa đáng chú ý nhất về độ chính xác từng chữ và chi tiết trong việc sử dụng nguyên liệu thô của nghệ thuật.

Tuy nhiên, ở đây, cũng như trong mọi trường hợp nghệ thuật chân chính, sự vĩ đại của sản phẩm cuối cùng nằm không phải ở chất liệu rơi vào tay nghệ sĩ mà ở nguồn lực cá nhân và sức mạnh bên trong chính anh ta - người có thể sử dụng chất liệu đó. Browning đã tìm thấy gợi ý cho một vị thánh chịu đựng từ báo cáo của Cha Celestino về cái chết của Pompilia (tr. 57, 58), nhưng Pompilia trong bài thơ thể hiện cái nhìn sâu sắc nhất của nhà thơ về nữ tính với tất cả các mối quan hệ tinh thần của nó, trong tình yêu của con người, niềm đam mê làm mẹ, và sự tận tụy với Chúa.

xvi

Browning đã xác định trong Sách rằng Caponsacchi là một con người kiên quyết, người đã vướng vào nhiều hiểm nguy vì Pompilia; nhưng từ nguồn lực cá nhân của chính mình về sự tận tụy nam nhi, sự táo bạo hào hiệp, sự phẫn nộ đầy đam mê trước điều sai trái, sự dịu dàng và tôn kính về mặt tinh thần, ông đã tạo nên một Caponsacchi. Trong Sách, ông đã tìm thấy mọi ngóc ngách của sự mưu mẹo, lòng tham, sự tàn bạo của Guido và gia đình hắn; nhưng từ sự nhận thức sâu sắc của chính mình về sức mạnh của cái điều ác trên thế giới, và về sự đồi trụy đen tối của các dạng thức nhân loại thấp kém nhất, ông đã tạo ra nhân vật Franceschini của mình. Do đó, ở mọi khía cạnh, dựa trên thực tế của Cuốn Sách, ông có thể bày tỏ thảm kịch này ra thế giới khi nó lớn lên trong trí tưởng tượng của chính mình trong khi trau dồi trái tim của chính mình và trái tim của những người khác qua nhiều năm tháng. Và Cuốn Sách Vàng Cũ tình cờ tìm thấy cuối cùng đã khơi nguồn cho phát biểu sâu sắc nhất mà Robert Browning trao cho thế giới trong mọi thứ liên quan đến trái tim con người và động cơ của chúng khi chúng diễn ra vở kịch của thế giới trước mắt Đấng Toàn Năng.

CHARLES W. HODELL.

xvii

"Ngươi có thấy cuốn sách vàng vuông vức cũ kỹ này không

... sự thật thuần túy, thô ráp.

Hãy trả lại cho ta! Vật này thật bổ ích

khi chạm vào và ngắm nhìn."

xix

Bản Trình bày

toàn bộ Vụ án Hình sự

chống lại

GUIDO FRANCESCHINI, Quý tộc

thuộc Arezzo,

và đám Tay sai của hắn,

những kẻ đã bị xử tử tại Roma,

ngày 22 tháng 2 năm 1698.

Kẻ thứ nhất bị xử trảm, bốn kẻ còn lại bị treo cổ.

VỤ ÁN MẠNG ROMA.

Trong đó tranh luận xem liệu và khi nào một Người chồng

có thể giết Người vợ Ngoại tình của mình mà không

phải chịu hình phạt thông thường.

MỤC LỤC

TRANG

Bản án của Tòa án Hình sự Florence trong vụ án hình sự

chống lại Gregorio Guillichini, Francesca Pompilia Comparini,

vợ của Guido Franceschini, v.v. Tháng 12 năm 1697

Bài biện hộ bảo vệ cho Franceschini nói trên của Ngài Đáng kính

Signor Giacinto Arcangeli, Biện hộ viên cho Người nghèo ở Roma,

trình bày trước hội đồng của Đức Ông Thống đốc

Bài biện hộ của Ngài Đáng kính Biện hộ viên Desiderio Spreti,

Biện hộ viên cho Người nghèo, bảo vệ cho Franceschini nói trên và đồng bọn

Bài biện hộ của Signor Arcangeli nói trên bảo vệ cho Biagio

Agostinelli và đồng bọn phạm tội

Bản tóm tắt sự thật thực hiện thay mặt cho Ngân khố (Fisc)

Bài biện hộ của Signor Francesco Gambi, Công tố viên của Ngân khố và của

Phòng Tông tòa Tôn kính, chống lại Franceschini nói trên và đồng bọn

Bài biện hộ của Signor Giovanni Battista Bottini, Biện hộ viên của Ngân khố và của

Phòng Tông tòa Tôn kính, chống lại những kẻ nói trên

Bản tóm tắt sự thật thay mặt cho Franceschini và đồng bọn phạm tội

Một Bài biện hộ khác của Signor Arcangeli nói trên ủng hộ và bảo vệ cho những người trên

Một Bài biện hộ khác của Biện hộ viên Signor Spreti ủng hộ những người trên

Bản Tường thuật các sự thật và căn cứ, được lập và cung cấp bởi một Tác giả Ẩn danh

Bản tóm tắt khác được lập thay mặt cho Ngân khố

Bài biện hộ của Signor Gambi, Công tố viên của Ngân khố, chống lại Franceschini nói trên và đồng bọn

Một Bài biện hộ khác của Ngài Giovanni Battista Bottini, Biện hộ viên của Ngân khố

Một Bài biện hộ khác của người nói trên chống lại các Bị cáo nói trên

Phản hồi về bản tường thuật sự thật nói trên do Tác giả Vô danh cung cấp

Bài biện hộ của Biện hộ viên Signor Spreti ủng hộ Franceschini, v.v.

Thư do Ngài Đáng kính Giacinto Arcangeli, Biện hộ viên cho Người nghèo, viết

gửi Đức Ông Francesco Cencini ở Florence,

trong đó ông báo tin rằng bản án tử hình đã được thi hành tại Roma

đối với những kẻ có tội vào ngày 22 tháng 2 năm 1698 -

tức là Franceschini đã bị trảm quyết, và bốn tên còn lại bị treo cổ

Hai Bức thư khác, một do Signor Gaspero del Torto viết và

bức kia do Signor Carlo Antonio Ugolinucci viết gửi Đức Ông Francesco Cencini nói trên

Bài biện hộ của Signor Antonio Lamparelli, Biện hộ viên cho Người nghèo trong vụ án nói trên

Bản án của Signor Marco Antonio Venturini, Thẩm phán các vụ án Hình sự,

tuyên bố rằng tội ngoại tình nói trên không được chứng minh,

và khôi phục lại danh dự ban đầu cho ký ức của Francesca

Pompilia Comparini, vợ của Guido Franceschini

Nguồn Phụ của "Chiếc Nhẫn và Cuốn Sách"

Phiên tòa và Cái chết của Franceschini cùng Đồng bọn

Ghi chú và Bình luận

Nhưng đối với tôi, Nữ thần trong sức mạnh của mình đang chuẩn bị mũi tên hùng mạnh nhất.

Trang Bản sao chụp từ Nguyên tác

"Cuốn Sách Vàng Cũ."

BẢN ÁN CỦA TÒA ÁN HÌNH SỰ

FLORENCE

Ngày 15 tháng 2 năm 1697 SCN.

Sự chứng thực bởi tôi, người ký tên dưới đây, về việc trong thứ tự các công việc của các Thống đốc được trình lên Điện Hạ Serene của Ngài, tại Tòa án của các Ngài Auditori Minh triết thuộc Tòa án Hình sự Florence, xuất hiện trong số các công việc kinh doanh khác, theo quyết định 3549, nội dung có văn bản như viết dưới đây, đó là Arezzo chống lại

1. Gregorio, con trai của Francesco Guillichini, không được mô tả.

2. Francesca Pompilia Comparini, vợ của Guido

Franceschini, và

3. Francesco, con trai của Giovanni Borsi gọi là Venerino,

người hầu của Agosto, Chủ quán trọ tại "Canale,"

bởi vì Bị cáo thứ hai, bất chấp danh dự và đức tin vợ chồng, đã hiến dâng bản thân cho những cuộc tình ái bất chính với Kinh sĩ Giuseppe Caponsacchi và với Bị cáo thứ nhất - kẻ đã xúi giục cô, như bạn có thể tin tưởng, rời khỏi Thành phố Arezzo nói trên vào tối ngày 28 tháng 4 năm 1697. Và để họ không bị phát hiện và cản trở, Bị cáo thứ hai đã bỏ thuốc ngủ và thuốc phiện vào ly rượu của chồng mình trong bữa tối. Vào khoảng một giờ đêm cùng ngày, Kinh sĩ Caponsacchi nói trên và Bị cáo thứ nhất đã đưa Bị cáo thứ hai rời khỏi nhà chồng. Vì các cổng thành đã đóng, họ đã trèo qua bức tường trên đồi Torrione; và khi đã đến quán trọ "Ngựa" bên ngoài cổng San Clemente, họ được Bị cáo thứ ba chờ sẵn ở đó với một cỗ xe ngựa hai con. Khi Kinh sĩ Caponsacchi và Bị cáo thứ hai đã bước lên cỗ xe nói trên, hiệu lệnh được phát ra từ ông ta, tức Bị cáo thứ nhất nói trên, và sau đó họ khởi hành lên đường hướng về Perugia, với Bị cáo thứ ba điều khiển cỗ xe đưa đến tận Camoscia. Và trong khi họ đang di chuyển dọc theo con đường, họ đã hôn nhau ngay trước mặt Bị cáo thứ ba.

Thậm chí hơn thế nữa, Bị cáo thứ hai, cùng với Bị cáo thứ nhất và Kinh sĩ Caponsacchi, đã lén lút mang đi khỏi ngôi nhà

của Guido nói trên, tức chồng cô, từ một chiếc rương khóa bằng chìa khóa lấy từ quần của chồng cô [các món đồ sau]: Khoảng 200 scudi tiền vàng và bạc; một chuỗi hạt ngọc trai phương Đông trị giá khoảng 200 scudi; một đôi khuyên tai kim cương trị giá 84 scudi; một nhẫn kim cương đơn trị giá 40 scudi; hai viên ngọc trai có đinh ghim dùng làm khuyên tai, trị giá 6 scudi; một nhẫn vàng đính ngọc lam trị giá 2 scudi; một nhẫn vàng đính hồng ngọc trị giá 36 scudi; một chuỗi hạt hổ phách trị giá 5 scudi; một chuỗi hạt hồng lựu xen kẽ với những hạt cườm nhỏ bằng đồng thau mịn trị giá 6 scudi; một đôi khuyên tai hình chiếc thuyền nhỏ bằng vàng có ngọc trai trị giá 16 scudi; hai chuỗi hạt bằng các loại đá thông thường khác nhau trị giá 4 scudi; một chiếc vương miện bằng ngọc thạch anh đỏ với năm ngàm đính và một viên ngọc cẩm thạch bằng bạc filigree trị giá 12 scudi; một bộ đồ vải gấm có áo khoác ngoài, và một chiếc váy lót màu hoa anh túc được thêu các loài hoa khác nhau trị giá 40 scudi; một chiếc váy lót màu xanh nhạt có hoa văn thêu trắng trị giá 8 scudi; hai chiếc áo lót mặc bên dưới áo khoác trị giá 2 scudi; một đôi tay áo ren mũi kim trị giá 20 scudi; một đôi tay áo khác viền ren trị giá 5 scudi; một chiếc cổ áo trị giá 4 scudi; một chiếc khăn quàng vai bằng lụa đen có nơ ruy băng trị giá 8 scudi; một cổ tay áo lụa thêu trị giá 14 scudi; hai chiếc tạp dề hoa văn chìa khóa kèm ren trị giá 12 scudi; một đôi bốt lụa đỏ tươi trị giá 14 scudi; một đôi tất len, một đôi tất vải lanh trắng và một đôi tất xanh nhạt trị giá 5 scudi; một chiếc áo ngực chéo màu thuốc lá đi kèm váy lót, trang trí các con tốt trắng và đỏ trị giá 3 scudi; một chiếc áo khoác sợi và vải lanh màu xanh và trắng trang trí bằng các họa tiết màu đỏ tươi và các màu khác trị giá 10 scudi; một chiếc váy lót chéo màu xanh nhạt và cam sọc dọc bằng các đường vàng và có nhiều màu khác ở chân váy trị giá 14 scudi; một chiếc váy lót thêu trị giá 9 scudi; một cổ tay áo lụa trị giá 5 scudi; bốn chiếc áo lót bằng vải lanh dành cho phụ nữ trị giá 14 scudi; một đôi giày khóa bạc trị giá 8 scudi; nhiều tua rua và dải ruy băng các loại trị giá 14 scudi; sáu chiếc khăn ăn đẹp trị giá 7 scudi; một cổ áo lụa nhàu nát trị giá 7 scudi; hai đôi găng tay trị giá 4 scudi; bốn chiếc khăn tay trị giá 5 scudi; một hộp đựng thuốc hít bằng bạc nhỏ có gia huy của nhà Franceschini trên đó trị giá 16 scudi; một chiếc áo khoác của Guido - chồng cô - bị mòn và rách do ổ khóa của chiếc rương nơi anh ta cất giữ một phần quần áo nói trên. Và họ đã chuyển đổi toàn bộ số đồ vật đó sang mục đích sử dụng riêng của mình bất chấp ý muốn của chủ nhân, với việc Bị cáo thứ nhất và Kinh sĩ Caponsacchi đã trèo qua tường thành phố cùng với Bị cáo thứ hai ngay khi cô phạm tội ngoại tình với họ. Và

Bị cáo thứ ba đã tạo cơ hội cho Bị cáo thứ hai trốn chạy cùng với vị Kinh sĩ theo cách đã kể.

Do đó, Ủy viên Arezzo có quan điểm kết án tùy ý Bị cáo thứ nhất năm năm giam giữ tại Portoferrio với hình phạt lao động khổ sai trên galley trong cùng khoảng thời gian đó, không tính thời gian bảo lưu 15 ngày để trình diện và minh oan cho bản thân; kết án Bị cáo thứ hai hình phạt tù chung thân tại Stinche và hoàn trả những gì đã lấy đi, cùng với điều kiện bảo lưu như trên; và đối với Bị cáo thứ ba thì không tiếp tục truy tố và được trả tự do khỏi nhà tù. Nhưng Tòa án Hình sự có quan điểm rằng Bị cáo thứ nhất nên bị kết án lao động trên các chiến thuyền theo ý muốn của Điện Hạ Serene, cùng với điều kiện bảo lưu nói trên. Đối với Bị cáo thứ hai - người đang bị giam giữ tại đây ở Roma trong một nơi linh thiêng, tòa án đình chỉ việc thi hành án. Và đối với bị cáo thứ ba - người chưa làm điều ác nào một cách tự nguyện, tòa án từ bỏ việc điều tra thêm.

Lại được đề xuất trong công việc kinh doanh nói trên trước Điện hạ Serene và Phước hạnh với chữ ký ngày 24 tháng 12 năm 1697.

Ý kiến của Tòa án được phê chuẩn.

Làm dấu hiệu xác nhận,

Tôi, Joseph Vesinius, Tiến sĩ Luật Cả (J. V. D.), một quan chức

trong Tòa án Hình sự Florence,

v.v., để làm đức tin xác thực, v.v.

[Tựa đề hồ sơ của Tập tài liệu 1.]

Bởi Đức Ông Thống đốc Tối cao và Rất đáng kính trong

các Vụ án Hình sự:

VỤ ÁN MẠNG ROMA

Nhân danh Bá tước Guido Franceschini,

Tù nhân, chống lại Ngân khố (Fisc).

Bản ghi nhớ về sự thật và luật pháp.

Tại Roma, theo bản in của Phòng Tông tòa Tôn kính,

1698.

ROMANA HOMICIDIORUM

[Tập tài liệu 1.]

Đức Ông Thống đốc Rất đáng kính và Đáng kính:

Bá tước Guido Franceschini, sinh ra từ một dòng dõi quý tộc, đã kết hôn dưới điềm gở với Francesca Pompilia - người mà Pietro và Violante từng khẳng định (thậm chí với cả một người đang giữ chức vụ rất cao) là con ruột của họ. Chẳng bao lâu sau, cô được đưa đến Arezzo - quê hương của chồng cô - cùng với cha mẹ nuôi của mình, và bị hạn chế sống một cuộc đời hoàn toàn tự do. Tuy nhiên, cô đã ngụy tạo rằng mình bị căm ghét với cái cớ là không có con, như đã được thể hiện rõ ràng trong lời khai của cô trong vụ án truy tố tội trốn chạy khỏi nhà chồng. Cả cô và cha mẹ cô đều cảm thấy bất bình vì bị tước đi lối sống tự do cũ, và họ giục con gái mình khiếu nại trước Đức Giám mục Rất đáng kính, nói rằng cô đã bị đầu độc bởi người anh rể. Khi cặp vợ chồng này rời đi để chuẩn bị trở về Thành phố, họ đã xúi giục cô một cách vô cùng đê tiện - phải, thậm chí còn ra lệnh cho cô bằng nghĩa vụ phải vâng lời họ - rằng cô hãy giết chồng mình, đầu độc anh rể và mẹ chồng, rồi đốt nhà; và sau đó với sự trợ giúp của một người tình sẽ được chọn sau, cô nên thực hiện cuộc trốn chạy đã được lên kế hoạch từ lâu để trở về Thành phố. (Nhưng tất cả những điều này nên được thực hiện sau khi họ rời đi, để họ có vẻ như không đưa ra lời khuyên độc ác cho cô.) [Những sự thật như vậy] có thể được suy luận rõ ràng từ một trong những bức thư được trình bày làm bằng chứng trong chính vụ truy tố đó.

Khi những kẻ mạo nhận là cha mẹ này trở về nhà, họ tuyên bố rằng Francesca không phải do họ sinh ra, mà được thụ thai từ một người cha vô danh bởi một ả đĩ đồi bại. Sau đó, họ đã đâm đơn kiện trước Thẩm phán Tomati nhằm tuyên bố hợp đồng hồi môn là vô hiệu.

Ngày qua ngày, tình yêu của Pompilia dành cho chồng cứ thế giảm dần, trong khi tình cảm của cô dành cho một vị linh mục nào đó lại tăng lên. Sự việc này đi xa đến mức vào một đêm được định sẵn, trong khi chồng cô đang chìm trong giấc ngủ say (và tôi ước mình có thể nói rằng cô không nhúng tay vào việc này, và không mua thuốc từ bên ngoài), cô bắt đầu cuộc trốn chạy từ nhà chồng

hướng về Roma, và cuộc trốn chạy này không chỉ có hành vi trộm cắp tiền bạc mà còn có sự đồng hành của người tình. Người chồng khốn khổ hết chỗ nói của cô đã truy đuổi họ, và cô đã bị bắt giam không xa Thành phố. Sau đó, khi họ bị đưa ra xét xử sau một thời gian ngắn, người tình bị lưu đày đến Civita Vecchia vì tội ngoại tình, và bản thân cô được đặt vào nơi an toàn. Nhưng do mang thai, cô đã trở về ngôi nhà của Pietro và Violante, nơi cô hạ sinh một đứa trẻ (và tôi ước mình có thể nói rằng nó không được thụ thai trong tội ngoại tình). Điều này làm tăng thêm sự xấu hổ và phẫn nộ của người chồng, và cơn thịnh nộ vốn đã âm ỉ từ lâu nay bùng lên mạnh mẽ, bởi vì danh dự của anh ta trong giới người ngay thẳng đã mất đi và anh ta bị chỉ trỏ bằng ngón tay khinh miệt, đặc biệt là ở quê hương mình, nơi danh tiếng tốt đẹp rất được trân trọng bởi những người sinh ra trong gia đình tử tế. Do đó, cơn giận dữ đã thúc đẩy con người bất hạnh ấy đến mức điên cuồng, và sự phẫn nộ đã đẩy anh ta đến bước đường cùng, khiến anh ta thà chết còn hơn sống một cách ô nhục giữa những người đáng kính. Với tâm trí u ám, anh ta lao đầu hướng về Thành phố, đi cùng bốn người bạn đồng hành. Vào đêm thứ hai của tháng Giêng hiện tại, dưới lớp vỏ bọc trao một bức thư từ người tình bị lưu đày, anh ta giả vờ tiếp cận ngôi nhà của gia đình Comparini. Khi cái tên Caponsacchi được cất lên và cửa mở ra, anh ta cắt cổ Violante và Pietro, đồng thời đâm Francesca với vô số vết thương khiến cô tử vong sau vài ngày.

Trong khi sự tuyệt vọng đó tiếp tục kéo dài, tâm trí đờ đẫn và thiếu tầm nhìn xa của anh ta không gợi ý cho anh ta cách nào để tìm một nơi an toàn. Nhưng đi cùng những người đàn ông ấy, anh ta lên đường về quê hương theo con đường công cộng với quãng đường ngắn nhất. Sau đó, trong khi đang nghỉ ngơi trên một chiếc giường xếp tại một quán trọ nào đó, anh ta đã bị bắt giữ, cùng với những người đồng hành của mình, bởi các quan chức truy đuổi.

Tội ác này quả thực vô cùng lớn, nhưng cũng rất đáng thương và cực kỳ đáng được tha thứ. Ngay cả những bộ luật nghiêm khắc nhất cũng khoan hồng và rất ôn hòa đối với những người chồng quét sạch vết nhơ ô nhục của họ bằng máu của những người vợ ngoại tình. [Trích dẫn Lex Julia de Adulteriis, Lex Cornelia de Sicariis và luật Gracchus. Xung quanh Chiếc Nhẫn và Cuốn Sách, I. 2268.]

Điều này quả thực đã được chuẩn hóa trong luật pháp của người Athens và của Solon (tức là của những nhà lập pháp thông thái nhất), và hơn thế nữa, ngay cả trong thời kỳ thô sơ của Romulus, luật 15, nơi chúng ta đọc:

"Một người đàn ông và họ hàng của anh ta có thể giết tùy ý một người vợ bị kết tội ngoại tình." [Các trích dẫn; và tương tự trong Luật Mười hai Bảng, xem Aulus Gellius, v.v.]

Trước hết, tôi cho rằng không thể có nghi ngờ gì về tội ngoại tình

của người vợ [vì một số lý do]. [Thứ nhất], cuộc trốn chạy của cô cùng với người tình trong một chuyến hành trình kéo dài liên tục. [Trích dẫn.]

[Thứ hai], những bức thư tình do mỗi bên gửi đi; những bức thư này không thể đọc được trong vụ truy tố tội trốn chạy mà không cảm thấy buồn nôn. [Trích dẫn.]

[Thứ ba], việc người tình đột nhập bí mật vào nhà cô vào một thời điểm đáng ngờ. [Trích dẫn.]

[Thứ bốn], những nụ hôn trao nhau trong chuyến trốn chạy (tr. 100) theo quan điểm sau: "Nhìn ngắm, trò chuyện, chạm vào, sau đó là những nụ hôn, rồi mới đến hành động [ngoại tình]." [Trích dẫn.]

[Thứ năm], việc họ ngủ chung phòng tại quán trọ. [Trích dẫn.]

[Thứ sáu], bản án của vị thẩm phán - người đã kết án người tình vì tội quan hệ tội lỗi với cô ấy, điều khiến cho tội ngoại tình này trở nên tai tiếng. [Trích dẫn.]

Hơn nữa, chúng ta ở đây không tranh luận để chứng minh tội ngoại tình nhằm mục đích đòi hình phạt [đối với người vợ ngoại tình], mà là để bào chữa cho kẻ đã giết cô ta, và cho việc tự vệ của anh ta; trong trường hợp này, ngay cả những bằng chứng nhẹ hơn cũng sẽ rất dồi dào, như Matthæus đã khuyên. [Trích dẫn.]

Những vấn đề này được coi là đã được chứng minh, ý kiến của một số nhà chức trách khẳng định rằng một người chồng không được miễn hình phạt thông thường - kẻ giết người vợ ngoại tình của mình sau một khoảng thời gian - không cản đường chúng ta. Vì các điều luật nói trên bàn về người vợ bị phát hiện phạm tội và bị giết ngay lập tức. Do đó, sự khoan hồng như vậy không nên mở rộng ra đối với tội ác giết vợ được thực hiện sau một khoảng thời gian, bởi vì không nên nới lỏng dây cương để con người phạm tội và tự đặt ra luật pháp cho chính mình. [Trích dẫn.]

Hơn nữa, Farinacci không khẳng định kết luận này, mà cho thấy ông rất hoài nghi, khi ông nói: "Vấn đề rất đáng nghi ngờ đối với tôi, bởi vì danh dự bị tổn thương và sự tức giận chính đáng - cả hai điều này luôn đè nặng lên trái tim - là những căn cứ rất vững chắc để giảm nhẹ hình phạt." Matthæus cân nhắc rất kỹ những lời này về chính điểm của chúng ta. Và cả Farinacci lẫn Rainaldi đều kết luận rằng hình phạt có thể được giảm nhẹ theo phán quyết của Vương công (Prince).

Tôi khiêm tốn cầu xin điều này được ghi nhận. Các luật lệ nói trên - vốn dường như đòi hỏi phải phát hiện ngay trong hành vi phạm tội, như một số người từng nghĩ - không quyết định theo cách đó chỉ nhằm mục đích bào chữa cho một người chồng bị thúc đẩy đến hành động giết chóc bởi một xung động giận dữ bất chợt và sự nóng nảy thiếu suy nghĩ. Nhưng họ quyết định như vậy để ngăn chặn việc dựa trên bất kỳ nghi ngờ ngoại tình nào dù là nhỏ nhất, thường hoàn toàn không có cơ sở, mà đàn ông lao vào và giết chết vợ mình - những người thường vô tội. Do đó, "việc phát hiện trong hành vi phạm tội" được pháp luật yêu cầu không được diễn giải, cũng không được hiểu là phát hiện trong chính hành vi phóng túng, mà phải được quy chiếu về bằng chứng của tội ngoại tình, để tránh việc chỉ vì một nghi ngờ vụ vặt mà giao phó người vợ cho cái chết. Nhưng khi tội ngoại tình hoàn toàn không còn nghi ngờ gì nữa, thì không có sự phân biệt nào giữa việc giết ngay lập tức và giết sau một khoảng thời gian, xét về mặt thoát khỏi hình phạt cực độ. [Trích dẫn.]

Bởi vì bất cứ khi nào một người vợ bị kết tội ngoại tình, hoặc là một kẻ ngoại tình hiển nhiên, cô ta luôn được cho là bị "bắt quả tang." [Trích dẫn.]

Và thực sự thì những lý do được đưa ra bởi những kẻ giữ quan điểm ngược lại hoàn toàn quá yếu ớt. Bởi vì tội giết người được thực hiện vì danh dự luôn được cho là được thực hiện ngay lập tức, bất cứ khi nào nó có thể được cam kết. Bởi vì tổn thương đối với danh dự luôn nằm cố định trước mắt một người, và bằng cách thúc đẩy anh ta bằng những cú chích liên tục và bận rộn, nó giục giã và thúc đẩy anh ta tiến hành sửa chữa nó. [Trích dẫn.]

Việc buông lỏng dây cương cho những người chồng tự tay nắm giữ pháp luật thực sự sẽ quá lớn lao nếu luật ly hôn vẫn còn hiệu lực. Bởi vì trong trường hợp đó, những người chồng sẽ không được phép thực hiện việc sửa chữa danh dự như vậy. Một con đường khác sẽ được cung cấp một cách thỏa đáng cho họ, cụ thể là quyền giải nhiệm và từ bỏ người vợ đã bị ô uế. Bằng cách này, họ có thể đẩy lùi xa khỏi bản thân nguyên nhân gây ra sự ô nhục của mình, phải, và chính sự ô nhục đó. Nhưng khi bằng ân sủng thiêng liêng, sự mù quáng ngoại giáo của chúng ta được gỡ bỏ, và hôn nhân được thừa nhận là vĩnh viễn và không thể hủy ngang, thì những người thực sự đáng thương là những người - khi mọi con đường khôi phục danh dự khác bị đóng lại đối với họ - đã gột rửa những vết nhơ của mình trong máu của những người vợ ngoại tình. Petrus Erodus [Trích dẫn], sau khi ông thảo luận về một vấn đề kiểu này theo thông lệ bình thường của Luật La Mã, đã thêm vào cuối cùng: "Bởi vì mọi hy vọng về một cuộc hôn nhân thứ hai đã tiêu tan chừng nào người vợ ngoại tình vẫn còn sống, chúng tôi đánh giá rằng sự tức giận rất chính đáng như vậy sẽ được xoa dịu với nhiều khó khăn hơn, trừ khi nó được xoa dịu bởi sự trôi qua của thời gian;" và do đó một trường hợp như vậy, khi không chấm dứt bằng ly hôn, thường chấm dứt bằng vụ án mạng. Bởi vì như Augustine đã nói, "điều gì không được phép, trở nên như thể nó được phép; nghĩa là, hãy để người vợ ngoại tình bị giết, để người chồng được giải thoát."

Tôi thừa nhận rằng việc kiềm chế sự táo bạo của những người chồng là đáng ca ngợi, để họ không tự đặt ra luật pháp cho chính mình trong vụ án của riêng họ; vì họ có thể nhầm lẫn. Nhưng thực ra sẽ đáng ca ngợi hơn nhiều nếu kiềm chế lòng ham muốn của những người vợ; bởi vì nếu họ hành động khiêm tốn và sống một cách đáng kính, họ sẽ không ép buộc chồng mình vào loại tội ác này - một tội ác mà tôi có lẽ gần như gọi là cần thiết. Chúng ta cũng không thể phủ nhận rằng bởi sự ô nhục đổ lên đầu họ do tội ngoại tình, họ trở nên cay đắng và phát điên, đồng thời một cảm giác giận dữ vô cùng chính đáng được khơi dậy trong trái tim họ. Bởi vì nỗi oan ức này vượt qua mọi nỗi oan ức khác ngoài tầm so sánh, và do đó xứng đáng nhận được sự thương xót lớn hơn, theo lời của nhà thơ châm biếm [Juv. X. 314]: "Cơn thịnh nộ này đòi hỏi nhiều hơn bất cứ điều gì luật pháp ban cho cơn thịnh nộ."

Papinianus cũng thừa nhận điều này một cách xuất sắc [Trích dẫn], nơi chúng ta đọc: "Vì rất khó để kiềm chế sự tức giận chính đáng." Vì những lý do này, các nhà chức trách cho rằng một nỗi oan ức chính đáng nên làm cho hình phạt trở nên khoan hồng hơn ngay cả trong các tội ác đã được chuẩn bị trước; bởi vì ý thức về "nỗi oan ức chính đáng không dễ dàng lắng xuống, hay mất đi sức mạnh theo sự trôi qua của thời gian, mà trái tim liên tục bị đâm thủng bởi sự ô nhục, và sự sỉ nhục kéo dài càng lâu, thì sự ô nhục kéo dài càng lâu, vâng, và nó càng gia tăng." [Trích dẫn.]

Và điều này thúc đẩy một người càng mãnh liệt hơn, bởi vì với sự trừng phạt ít hơn, tôi có thể nói, những người vợ làm ô uế chính hôn nhân của họ và hủy hoại danh dự của toàn bộ hộ gia đình họ. Trong thời Cổ đại, khi Lex Julia còn có hiệu lực, những người vợ làm ô uế giường cưới của họ phải chịu hình phạt tử hình. [Trích dẫn.]

Tương tự như vậy, điều đó đã được quy định trong Kinh thánh Thánh; vì những người vợ ngoại tình bị ném đá cho đến chết, Sáng thế ký 38; Lê-vi-ký 20, 10; Phục truyền luật lệ ký 23, 22; Ê-xê-chi-ên 16.

Sự an ủi rút ra từ sự báo thù công khai đã làm dịu đi cơn giận dữ và hủy hoại sự ô nhục. Khi đó, người chồng - người được khôi phục về sự tự do ban đầu - có thể nhận một người vợ mới và trung thực, đồng thời nuôi dưỡng các con trai của mình trong danh dự. Nhưng giờ đây, trong những ngày tồi tệ của chúng ta, có một tần suất tội ác đáng tiếc ở khắp mọi nơi, khi sự nghiêm ngặt của Luật Thánh đã trở nên lỗi thời. Và vì những người vợ sống đê tiện được đối xử rất nhẹ nhàng, tình trạng của người chồng thực sự sẽ vô cùng bất hạnh nếu hoặc anh ta phải sống vĩnh viễn trong sự ô nhục, hoặc phải chuộc lại sự hủy diệt của cô ta khi cô ta bị giết, bằng hình phạt tử hình, như Matthæus đã cân nhắc kỹ lưỡng. [Trích dẫn.]

Do đó, khi người ta cho rằng người chồng phải thoát khỏi sự trừng phạt hoàn toàn, thì điều cần thiết là người vợ phải bị giết trong chính hành vi phạm tội được phát hiện. Nhưng khi câu hỏi đặt ra là liệu một người chồng có thể bị trừng phạt nhẹ nhàng hơn bình thường khi bị dồn đến tội giết vợ vì danh dự hay không, thì việc anh ta giết cô ta ngay lập tức hay sau một khoảng thời gian không tạo ra sự khác biệt nào. [Trích dẫn.]

Quan điểm này cũng không thiếu cơ sở ngay trong chính Luật Dân sự của người La Mã, vì Martian [Trích dẫn] khẳng định rằng một người cha đã giết con trai mình khi đang đi săn, bởi vì đứa con đã làm ô uế người mẹ kế bằng tội ngoại tình, đã bị lưu đày. Người cha cũng không bắt quả tang đứa con trong hành vi phạm tội, mà đã giết nó khi đang đi săn, nghĩa là với cái vỏ bọc thân thiện và bằng cách che giấu sự tổn thương của mình. Do đó, ông ta đã bị trừng phạt, nhưng không phải bằng hình phạt thông thường; bởi vì ông ta đã giết con mình, không phải theo quyền của một người cha, mà theo cách của một tên cướp. Do đó, chúng ta có thể suy ra rằng không phải hành vi giết người, mà phương pháp giết người mới là thứ đáng bị trừng phạt, như chúng ta có thể suy ra từ Bartolo. [Trích dẫn.]

Hơn nữa, điều rất đáng được xem xét là một người có thể giết một kẻ thù mà không bị trừng phạt, vì sự an toàn cá nhân của chính mình, nhưng anh ta phải làm điều đó ngay lập tức và trong chính hành vi tấn công, chứ không phải sau một khoảng thời gian. Vì mạng sống của một người bị giết không thể được hồi phục bằng việc giết kẻ sát nhân. Theo đó, bất kỳ bạo lực nào có thể xảy ra sau vụ án mạng đầu tiên đều trở thành sự trả thù, vốn đáng ghét và đáng ghê tởm trước pháp luật; vì quyền tài phán của thẩm phán bị xúc phạm bằng cách tước đi quyền trừng phạt công khai tội ác giết người. Nhưng nếu bằng cái chết của kẻ sát nhân, người bị giết có thể được gọi quay trở lại sự sống, tôi nghĩ không có nghi ngờ gì rằng bất kỳ ai cũng có thể giết kẻ sát nhân đó; vì khi đó hành động như vậy sẽ không phải là trả thù, mà là phòng thủ chính đáng, dẫn đến việc khôi phục mạng sống đã mất đi. Nhưng ngay cả khi chúng ta đang đối phó với một hành vi phạm tội và tổn thương không ảnh hưởng đến thân thể của người bị hại, thì cũng được phép rằng một người bị cướp có thể, thậm chí sau một khoảng thời gian, giết tên trộm để thu hồi hàng hóa bị đánh cắp, miễn là mọi con đường khác để thu hồi chúng đã bị loại trừ. Tương tự như vậy, một người bị xúc phạm về danh dự nên được phép vào mọi thời điểm giết kẻ đã làm tổn thương mình; vì hành động như vậy có thể được gọi là không phải trả thù cho một tổn thương, mà là tái thiết lập danh dự bị tổn thương, thứ vốn không thể được chữa lành bằng bất kỳ cách nào khác. [Trích dẫn.]

Hơn nữa, như tôi đã nói, khi một người đang bàn về chủ đề tự vệ, anh ta đang đối phó với một hành động tức thời; do đó sự tức giận sinh ra từ đó đáng lẽ phải lắng xuống sau một thời gian, theo lời cảnh báo của Thánh Phao-lô, Ê-phê-sô 4: "Chớ để mặt trời lặn trên cơn giận của các ngươi." Nhưng khi chúng ta đang đối phó với một hành vi phạm tội làm tổn thương danh dự, đây không chỉ là một vấn đề nhất thời, mà còn kéo dài, và thực ra cùng với sự trôi qua của thời gian thì trở nên lớn hơn, khi người bị thương càng bị phỉ báng nhiều hơn. Do đó, bất cứ khi nào vụ án mạng diễn ra, nó luôn được cho là đã được cam kết ngay lập tức. [Trích dẫn.]

Dựa vào những lý do này và các lý do khác, hầu hết các nhà chức trách khẳng định rằng một người chồng giết người vợ ngoại tình của mình sau một khoảng thời gian, nhưng không bị bắt quả tang trong sự phóng túng, thực sự phải chịu trừng phạt, nhưng nhẹ nhàng hơn và với một hình phạt nằm ngoài thông lệ. [Trích dẫn.]

Caball làm chứng rằng đây là thực tế tại nhiều tòa án trên thế giới. Calvinus đưa ra các trường hợp khác được quyết định như vậy. [Trích dẫn.] Và Cyriacus - người phát biểu trong những hoàn cảnh tồi tệ hơn - đưa ra nhiều trường hợp khác, và các nhà chức trách gần đây được trích dẫn còn đưa ra nhiều trường hợp hơn nữa.

Ý kiến khoan hồng này càng dễ dàng được chấp nhận hơn bởi vì, như tôi khẳng định, hành vi mà chúng ta đang tranh luận không đồng thời mang theo (như Ngân khố giữ quan điểm) các tình tiết đi kèm đòi hỏi một hình phạt nghiêm khắc như vậy.

[Thứ nhất] việc đưa những kẻ giúp đỡ hiện diện tại các vụ án mạng [không phải là một tình tiết như vậy]; bởi vì anh ta có thể sử dụng một cách hợp pháp sự giúp đỡ của những người đồng hành để cung cấp sự an toàn lớn hơn cho danh dự của chính mình thông qua cái chết của người vợ. [Trích dẫn.]

[Thứ hai] tội ác không bị nâng lên một tầng cao hơn vì anh ta dẫn theo những kẻ giúp đỡ với một cái giá đã thỏa thuận; vì hơn thế nữa, và điều đáng kinh ngạc hơn nhiều, một người chồng có thể hợp pháp yêu cầu người khác thực hiện vụ án mạng của một người vợ ngoại tình, thậm chí bằng phương tiện tiền bạc, như những điều sau đây khẳng định một cách không thể bàn cãi. [Trích dẫn.]

Tương tự như vậy, điều đó hoàn toàn không làm xáo trộn [đường lối lập luận của chúng ta] rằng Bá tước Guido có thể đã giết vợ mình và kẻ ngoại tình khi họ bị bắt quả tang trong chính hành vi trốn chạy tại quán trọ Castelnuovo, nhưng anh ta lại thích để họ bị bắt giam hơn, tìm kiếm sự trừng phạt họ bằng pháp luật, chứ không phải bằng chính đôi tay của mình. Chúng ta phủ nhận rằng anh ta có thể đã giết an toàn cả hai người bọn họ, vì anh ta ở một mình, và anh ta không thể tấn công họ, ngoại trừ việc đánh đổi bằng chính mạng sống của mình. Bởi vì người tình có sức mạnh cường tráng, hoàn toàn không rụt rè, và quá sẵn sàng để chống trả, vì theo lời của một trong những nhân chứng trong vụ truy tố trốn chạy, hắn ta được gọi là Scapezzacollo [kẻ cắt cổ]. Cũng không thể tin được rằng, trừ khi anh ta không sợ hãi và đầy tinh thần quả cảm, hắn sẽ mạo hiểm thực hiện một tội ác lớn lao như vậy, và dám tham gia vào cuộc trốn chạy của cô ta, đồng thời hộ tống người vợ trốn chạy khỏi ngôi nhà của chồng cô ta. Và thực tế này có thể suy ra rõ ràng hơn từ một trong những bức thư của hắn, trong đó, sau khi giục Francesca trộn thuốc an bình vào những bình rượu nhằm đưa chồng và người hầu vào giấc ngủ, hắn thêm rằng nếu họ phát hiện ra thì cô nên mở cửa; vì hắn hoặc sẽ chịu chết cùng cô hoặc sẽ cướp cô khỏi tay họ. Những điều này biểu thị cả lòng dũng cảm và sự táo bạo. Và mặc dù người vợ là phụ nữ, tức là một sinh vật rụt rè và không hiếu chiến, tuy nhiên Francesca quá ư trơ trẽn và táo bạo, cho dù vì lòng căm thù chồng hay do sự tức giận trước việc người tình bị bắt giam. Vì cô đã rút gươm chĩa vào chồng mình ngay trước mặt các quan chức chuẩn bị bắt giữ cô. Và để ngăn cô không tiến xa hơn, một trong những người đứng xem đã phải giật lấy nó từ tay cô. Do đó, trước khi họ bị bắt giam, Guido không thể thực hiện được những gì anh ta đã ấp ủ trong tâm trí và những gì anh ta có thể làm một cách hợp pháp, bởi vì anh ta ở một mình và sức mạnh của anh ta không đủ. Sau đó, khi cô đã bị đưa vào nhà tù, và sau đó được đặt vào nơi an toàn, anh ta không thể bảo vệ danh dự của mình. Nhưng khi cuối cùng cô đã rời tu viện và trở lại ngôi nhà của Pietro và Violante, anh ta đã trả thù ngay khi có thể. Do đó, chúng ta cho rằng anh ta đã giết cô trong chính hành vi, như thế, và ngay lập tức. Trong Sanfelicius [Trích dẫn], chúng ta đọc về một trường hợp trong đó một người chồng, mặc dù anh ta có thể đã giết vợ mình ngay lập tức, nhưng đã không làm thế, mà một cách mưu mẹo đã chuộc lại sự ô nhục của mình bằng cách sát hại vợ mình ngay khi có thể. Và Giurba cũng nói về một trường hợp trong đó lập luận liên quan đến một tổn thương không mang tính cá nhân, mà mang tính hiện thực, như đã nói ở trên.

Guido lo liệu việc bắt giữ cô, và khăng khăng đòi trừng phạt cô, để cô không tiếp tục tội ngoại tình và thói hư tật xấu của mình, vì bản thân bất lực không thể làm gì khác, bởi sự bối rối trong tâm trí, cơn thịnh nộ bất lực và ý thức xấu hổ đã dẫn dắt anh ta một cách dại dột vào việc không tự tay nắm giữ pháp luật và khôi phục danh dự đã mất của mình. Anh ta thực sự đã đệ đơn khiếu nại, nhưng đó là vì anh ta không thể giết cô. Sự ô nhục của anh ta cũng sẽ không được gột rửa hay sự xấu hổ của anh ta bị hủy hoại bởi việc cô bị cầm tù và trừng phạt. Nhưng khi thực sự, sau khi cô bị cầm tù, anh ta càng bị cô lập nhiều hơn khỏi xã hội quý tộc, thì nỗi đau của anh ta càng trở nên gay gắt hơn, và nó kích thích anh ta mạnh mẽ hơn để giành lại danh tiếng của chính mình. Nhưng sự cay đắng trong tâm trí anh ta gia tăng đặc biệt khi nghe tin cô đã quay trở lại ngôi nhà của Pietro và Violante - những người đã tuyên bố rằng cô không phải là con gái của họ, mà là con của một người phụ nữ không trung thực; do đó nỗi đau của anh ta càng gia tăng bởi việc cô ở lại trong một ngôi nhà mà anh ta nghi ngờ, như đã nói ở đoạn sau. Theo đó, nguyên nhân tương tự vẫn tiếp tục thúc giục anh ta sau khi cô rời khỏi tu viện, giống như đã làm trước khi cô bị bắt giam và các đơn kháng cáo được thực hiện bởi Bá tước Guido.

Francesca ở lại trong ngôi nhà của Violante - nơi đã được chỉ định cho cô như một nhà tù an toàn với sự đồng ý của anh trai Guido - không tạo ra sự khác biệt nào lớn. Bởi vì điều đó sẽ thành cái thá gì ngay cả khi với sự đồng ý của chính Guido, cô đã được đưa ra khỏi tu viện (tuy nhiên chúng ta không có lời nào về vấn đề này trong phiên tòa). Vì Guido có thể viện ra cái cớ đó để có cơ hội giết cô nhằm khôi phục danh dự của mình. Việc che đậy như vậy cũng sẽ không làm tăng thêm tội ác, đặc biệt là ở mức độ hình phạt thông thường, vì chắc chắn rằng người chồng có thể giết một người vợ bị vấy bẩn bởi tội ngoại tình mà không phải chịu hình phạt đó. Tuy nhiên, một hình phạt nặng hơn hay nhẹ hơn được áp dụng, tùy thuộc vào việc có nhiều hay ít sự phản bội đi kèm với vụ án mạng, như Matthæus làm chứng rằng nó được thực hành tại Viện Nguyên lão Matrinumsis. [Trích dẫn.]

Tình tiết đi kèm về địa điểm được chỉ định làm nhà tù cũng không đáng được xem xét, như thể quyền lực của Vương công đã bị xúc phạm; vì một người không được gọi là bị giam giữ khi anh ta chỉ bị cầm chân tại một nơi dưới sự bảo đảm rằng anh ta sẽ không rời khỏi nơi đó. [Trích dẫn.] Hơn nữa, sự phản đối này hoàn toàn sụp đổ, bởi vì tình tiết về một địa điểm như vậy không làm tăng thêm tội ác, bất cứ khi nào nó được thực hiện bởi một người có sự khiêu khích hoặc nhằm đẩy lùi một tổn thương. Và [các nhà chức trách sau đây] giữ quan điểm như vậy trong trường hợp nghiêm trọng hơn về một tội ác được thực hiện trong nhà tù. [Trích dẫn.]

Hơn nữa, chúng ta không tin rằng, từ những gì đã nói ở trên, hình phạt có thể bị gia tăng vì vụ án mạng của Pietro và Violante, vì chính danh dự bị tổn thương - thứ đã thúc đẩy Bá tước Guido giết vợ mình - đã buộc anh ta phải giết cặp vợ chồng nói trên. Và giờ đây, xin tro cốt của người chết hãy tha thứ cho tôi nếu những gì tôi đã thúc giục ở trên, và những gì tôi sắp nói, có vẻ làm xáo trộn sự bình yên của họ! Ngọn lửa căm thù hay xung động giận dữ (những thứ vốn cách xa tôi) đã không gợi ý những cáo buộc này; nhưng các yêu cầu của việc bào chữa, mà tôi đã đảm nhận mà không có lấy một xu bồi thường, buộc tôi phải sử dụng mọi phương tiện dẫn đến kết quả mong muốn.

Tôi đã nói, và tôi nghĩ không phải là không có lý do chính đáng, rằng Bị cáo đã lao tới cái chết của cả hai người họ, bị thúc đẩy đơn giản bởi một tổn thương tức thời đối với danh tiếng của chính mình. Chỉ vài tháng sau cuộc hôn nhân được ký kết với Francesca - người mà họ từng tuyên bố là con gái của mình, họ đã không ngượng ngùng tuyên bố rằng cô không phải là như vậy. Do đó có một tình thế tiến lưỡng nan không thể tránh khỏi. Hoặc [thứ nhất] cô thực sự và đích thực là con gái của họ, và khi đó chúng ta phải thừa nhận rằng trong việc sau đó phủ nhận huyết thống của cô, họ đã giáng một đòn tổn thương lớn nhất vào danh dự và danh tiếng của Bị cáo; bởi vì họ đã ấp ủ sự căm thù và ác ý lớn chống lại anh ta. Do đó, họ không do dự làm nhục chính con gái mình, nhằm mục đích mang lại cho anh ta sự ô nhục vì đã kết hôn với con gái của một người phụ nữ đê tiện và không trung thực. Đây thực sự là một thực tế, rằng bất kỳ ai biết Bá tước Guido đều cho rằng anh ta đã kết hôn với một cô gái không chỉ có địa vị bất bình đẳng với anh ta, mà thậm chí có điều kiện thấp kém nhất, và điều này làm tổn hại lớn đến danh tiếng của toàn bộ hộ gia đình anh ta.

Hoặc [thứ hai] Francesca thực sự được thụ thai bởi một người cha vô danh và sinh ra từ một ả đĩ không trung thực. Và không thể phủ nhận rằng trong trường hợp đó, anh ta đã phải chịu đựng một tổn thương thậm chí còn lớn hơn, đóng dấu anh ta bằng một dấu hiệu ô nhục; cả vì nguồn gốc của cô và từ thực tế là những người con gái thường không khác gì mẹ của họ. Cephalus [Trích dẫn], nơi chúng ta đọc: "Từ sự hòa lẫn với những ả đĩ như vậy, người ta cho rằng con người trở nên suy đồi, hèn hạ và bùng cháy bởi dục vọng." Và ước gì kinh nghiệm đã không dạy chúng ta thực tế này!

Con người bất hạnh tin rằng mình đang kết hôn với con gái của Pietro và Violante - được sinh ra một cách hợp pháp, thế nhưng bằng sự mưu mô và thủ đoạn của cặp vợ chồng này, anh ta đã kết hôn với một cô gái thuộc tầng lớp thấp kém nhất, được thụ thai một cách bất hợp pháp bởi một người mẹ đáng xấu hổ. Chỉ từ thực tế này thôi, chất lượng của những bậc cha mẹ đó có thể được suy ra - những người, vì lợi ích lừa gạt những người có quyền hợp pháp đối với tiền ủy thác, đã tạo ra màn kịch mội giả vô cùng đê tiện về sự ra đời của một đứa trẻ, hoàn toàn quên mất rằng họ đã tự đặt mình vào trách nhiệm chịu hình phạt tử hình. [Trích dẫn.]

Do đó, sẽ không khó để tin những gì Francesca tiết lộ trong bức thư gửi cho anh rể của mình, rằng cặp vợ chồng nói trên - bất chấp thực tế là cô được đối xử tốt - vẫn liên tục xúi giục cô hàng ngày đầu độc chồng mình, anh rể và mẹ chồng, rồi đốt nhà. Và mặc dù những tội ác này rất đê tiện, họ vẫn đưa ra cho cô những lời khuyên tồi tệ hơn, thậm chí bằng nghĩa vụ phải vâng lời họ; cụ thể là sau khi họ rời khỏi Arezzo, cô nên quyến rũ một người tình, và rời khỏi nhà chồng trong sự đồng hành của hắn, hãy trở lại Thành phố. Trong sự vâng lời đối với các mệnh lệnh của họ, người con gái này dường như quá ư nhanh chóng. Ai rồi sẽ phủ nhận rằng sự táo bạo liều lĩnh như vậy - từ đó một sự ô nhục tai tiếng giáng xuống toàn bộ hộ gia đình của Bị cáo - phải được quy cho sự thuyết phục đê tiện của cặp vợ chồng nói trên? Việc thuyết phục cô gái đó làm những gì mà bản năng bẩm sinh và tấm gương của người mẹ khiến cô dễ vướng vào cũng chẳng có gì khó khăn.

Đó không phải là nhiệm vụ của tôi để đoán xem tại sao cặp vợ chồng đó lại khao khát sự trở lại nhà của họ đối với Francesca đến vậy. Nhưng tôi không thể tự thuyết phục rằng họ bị thúc đẩy bởi lòng bác ái thuần tuý, cụ thể là để cô có thể thoát khỏi sự đối xử tồi tệ. Bởi vì Francesca, trong bức thư nói trên, thừa nhận rằng cô đang có một cuộc sống yên tĩnh, rằng chồng cô và những người hầu đối xử rất tốt với cô, và những gì cô trình bày trước Giám mục là sự giả dối của cặp vợ chồng nói trên.

Hơn nữa, tôi biết rằng nếu một người chồng có kiến thức về tội ngoại tình của vợ mình và giữ cô ta trong nhà, anh ta không thể thoát khỏi dấu ấn và hình phạt của một kẻ dắt mối. [Trích dẫn.] Do đó, nếu như cặp vợ chồng nói trên tuyên bố, Francesca không phải là con gái của họ, tại sao họ lại tiếp nhận cô một cách trìu mến như vậy vào nhà của họ sau khi tội ngoại tình của cô đã biểu hiện rõ ràng? Tại sao họ lại, tôi có thể nói, ấp ủ cô trong ngực họ, không chỉ cho đến khi đứa con ra đời, mà thậm chí cho đến chết? Và tôi ước gì tôi có thể nói rằng những cuộc tình ái của cô với vị [linh mục] bị lưu đày không tiếp tục ở đó! Bởi vì chỉ cần nghe tên hắn, sau tiếng gõ cửa, ngay khi họ nghe thấy ai đó chuẩn bị đưa cho họ bức thư từ kẻ đang bị lưu đày, cửa ngay lập tức được mở và Guido được cho phép vào để khôi phục danh dự của mình. Quả thực, nếu cặp vợ chồng nói trên không bằng lòng với tội ngoại tình của Francesca, họ chắc chắn sẽ rùng mình trước tên của kẻ ngoại tình, và sẽ cắt đứt mọi con đường liên lạc qua lại. Do đó, điều rõ ràng nhất là nguyên nhân danh dự bị tổn thương ở Bị cáo vẫn tiếp tục, và thực tế những nguyên nhân mới cùng loại đã phát sinh, tất cả đều hướng tới việc làm đen tối danh tiếng của anh ta.

Cũng không có gì khác biệt khi Bị cáo có thể đã có trong tâm trí một số nguyên nhân căm thù đối với cả Francesca và gia đình Comparini. Bởi vì nếu những điều này được cân nhắc kỹ lưỡng, tất cả chúng đều trùng khớp và được quy về nguyên nhân ban đầu, cụ thể là danh dự bị tổn thương. Dù thế nào đi nữa, khi các nguyên nhân tương thích với nhau, hành động tiếp theo luôn phải được quy cho nguyên nhân mạnh mẽ hơn, cấp bách hơn và gay gắt hơn. [Trích dẫn.] Và về điểm rằng khi có nhiều nguyên nhân hội tụ, vụ án mạng phải được quy chiếu và quy cho danh dự bị tổn thương, chứ không phải các nguyên nhân khác: [Trích dẫn.]

Do đó, tôi nghĩ rằng bất kỳ người khôn ngoan nào cũng phải thừa nhận rằng Guido có lý do chính đáng nhất để giết cặp vợ chồng nói trên, và cơn giận dữ vô cùng chính đáng đã được khơi dậy chống lại họ. Điều này gia tăng từng ngày bởi sự cân nhắc hoàn toàn mang tính con người rằng anh ta sẽ không kết hôn với cô trừ khi anh ta bị lừa dối bởi cặp vợ chồng đầy thủ đoạn đó. Và đối với những gì đã nói ở trên, chúng ta có thể thêm rằng hoặc đứa trẻ sinh ra [từ Pompilia] được thụ thai trong tội ngoại tình, như Bị cáo có thể tin tưởng, vì anh ta không biết thực tế rằng vợ mình mang thai trong suốt cuộc trốn chạy; và khi đó chúng ta không thể phủ nhận rằng sự xúc phạm mới đã được trao cho danh dự của anh ta, hoặc sự xúc phạm cũ đã được làm mới bởi sự ra đời nói trên; hoặc đứa trẻ được sinh ra từ người cha hợp pháp; và ai sẽ phủ nhận rằng bởi việc che giấu đứa trẻ, Guido phải nổi giận trở lại vì mất con trai? Và sự phẫn nộ lớn được thụ thai từ một trong hai nguyên nhân (sức mạnh của rất mạnh mẽ) đáng được tha thứ đến mức rất nhiều tội ác tồi tệ được thực hiện trên xung động của sự tức giận chính đáng đã hoàn toàn không bị trừng phạt. [Trích dẫn.] Văn bản sau đây [Trích dẫn] đồng ý với điều này, "Tuy nhiên, bởi vì màn đêm và sự tức giận chính đáng làm cho hành động của anh ta bớt trầm trọng hơn, anh ta có thể bị đày ải." [Trích dẫn.]

Và không ít lần, trong tình thế ngặt nghèo của một hành động như vậy, con người đã hoàn toàn thoát khỏi sự trừng phạt - những kẻ, khi bị thúc đẩy bởi sự tức giận chính đáng, đã ra tay ngay cả với những người vô tội. Vì một người phụ nữ Smyrna nào đó đã giết chồng và đứa con trai do cô sinh ra từ anh ta, bởi vì chồng cô đã sát hại chính con trai của cô từ cuộc hôn nhân đầu tiên. Khi cô bị buộc tội trước Dolabella, với tư cách là Tổng đốc (Proconsul), ông không muốn thả một kẻ vấy bẩn bởi hai vụ án mạng, cũng không muốn kết án cô, vì cô đã bị thúc đẩy bởi sự tức giận chính đáng. Do đó, ông đã gửi cô đến Areopagus - hội đồng của những vị thẩm phán vô cùng thông thái đó. Tại đó, khi nguyên nhân đã được làm rõ, câu trả lời được đưa ra rằng cô và kẻ buộc tội cô nên quay lại sau một trăm năm. Và do đó, bị cáo trong một vụ án kép án mạng, mặc dù cô ta cũng đã giết một người vô tội, đã hoàn toàn thoát khỏi sự trừng phạt. [Trích dẫn.]

Tương tự như vậy, một người vợ đã ra lệnh cho vụ án mạng của chồng mình vì sự tức giận chính đáng từ việc anh ta từ chối các quyền nghĩa vụ hôn nhân của cô đã bị trừng phạt bằng một khoản tiền phạt và thời gian cư trú tạm thời trong một tu viện, như Cyriacus làm chứng. [Trích dẫn.] Những lời bào chữa như vậy thực sự có giá trị bất cứ khi nào bị cáo đã thú nhận tội ác, hoặc đã bị kết án hợp pháp, không có điều nào trong số đó có thể được khẳng định [trong trường hợp của chúng ta]. Nhưng chúng còn được thừa nhận nhiều hơn thế, vì anh ta chỉ thú nhận rằng mình đã ra lệnh tát vào mặt vợ mình, hoặc làm biến dạng nó; và nếu những kẻ anh ta ra lệnh vượt quá mệnh lệnh của anh ta, anh ta không nên chịu trách nhiệm về sự quá đà của họ. [Trích dẫn.]

Những người đồng bọn và bạn đồng hành của anh ta nêu tên anh ta, và khẳng định rằng anh ta

có nhúng tay vào các vụ án mạng. Và bất chấp thực tế là Ngân khố tuyên bố họ đã che giấu sự thật ở nhiều khía cạnh, công lý sẽ không cho phép một số vấn đề tách biệt khỏi lời khai của họ và những điều này chỉ được chấp nhận một phần; vì nếu chúng sai trong một vấn đề, chúng cũng phải được coi là sai trong tất cả. Sẽ là quá đủ để lấy đi khỏi những lời khai đó mọi sự tín nhiệm rằng, dưới sự tra tấn trước sự hiện diện của anh ta, họ đã không gột rửa vết nhơ đó. [Trích dẫn.]

Thật là hoàn toàn công bằng khi cho phép tôi - để bào chữa cho con người quý tộc này - suy luận những vấn đề này, theo như họ nói, bằng ngòi bút phi mã. Sự thiếu thốn về thời gian đã không cho phép tôi tập hợp các căn cứ khác cho vụ án của mình; những điều này có thể được thu thập với ít công sức, và có lẽ không phải là không có ích. Tuy nhiên, tôi tin rằng tất cả các phản đối có thể được nêu ra từ phía Ngân khố đã được thỏa mãn một cách phong phú.

Giacinto Arcangeli, Biện hộ viên cho Người nghèo.

[Tựa đề hồ sơ của Tập tài liệu 2.]

Bởi Đức Ông Thống đốc Tối cao và Rất đáng kính trong

các Vụ án Hình sự:

VỤ ÁN MẠNG ROMA

Nhân danh Bá tước Guido Franceschini

và Đồng bọn, Tù nhân,

chống lại Tòa án và Ngân khố.

Bản ghi nhớ về luật pháp của Biện hộ viên đáng kính cho Người nghèo.

Tại Roma, theo bản in của Phòng Tông tòa Tôn kính,

1698.

ROMANA HOMICIDIORUM

[Tập tài liệu 2.]

Đức Ông Thống đốc Rất đáng kính và Đáng kính:

Từ "vụ truy tố [trốn chạy]," được đưa ra trong chính tòa án này, và bởi danh dự của ngài, Thẩm phán Venturini trong vụ án hiện tại, có bằng chứng hơn cả thỏa đáng về tội ngoại tình do Francesca Pompilia thực hiện - vợ của Bá tước Guido Franceschini, một nhà quý tộc Arezzo - với Kinh sĩ Caponsacchi. Với Caponsacchi, cha mẹ của chính Francesca Pompilia này đã thông đồng, mặc dù họ đang sống tại Thành phố này. Và sau khi cô đưa thuốc an thần cho Bá tước Guido và toàn bộ hộ gia đình anh ta, cô đã trốn chạy ngay đêm hôm đó từ Thành phố Arezzo hướng về Roma.

Do đó, vị Kinh sĩ, như có thể nhớ lại, đã bị lưu đày đến Civita Vecchia, với tuyên bố về kiến thức tội phạm của ông ta đối với người phụ nữ đó trong sắc lệnh kết án nói trên. Tội ngoại tình này cũng hiển nhiên từ các bằng chứng khác được suy luận bởi Biện hộ viên cho Người nghèo. Do đó, không còn chỗ để nghi ngờ điều đó nữa, mà đúng hơn là tội ngoại tình của họ có thể được gọi là tai tiếng tại Thành phố này, tại quê hương của Bá tước Guido, và khắp xứ Etruria.

Vì điều này đã được thiết lập, chúng ta có thể khẳng định một cách an toàn rằng ngay cả khi Guido đã thú nhận rằng anh ta sát hại vợ mình với sự đồng lõa và giúp đỡ của Blasio Agostinelli thuộc thị trấn Popolo, Domenico Gambassini thuộc Florence, Francesco Pasquini thuộc lâu đài Monte Acuto, và Alessandro Baldeschi thuộc Tiferno, anh ta do đó không nên bị trừng phạt bằng hình phạt tử hình thông thường, mà nhẹ nhàng hơn. Điều này phù hợp với quyết định của Hoàng đế Pius như được thuật lại bởi Ulpian [Trích dẫn] và bởi Martian. [Trích dẫn.] Bởi vì trong cả hai văn bản đó, người ta nói rằng một người sinh ra ở tầng lớp thấp bị đày vĩnh viễn, nhưng một người quý tộc chỉ bị lưu đày trong một thời gian giới hạn, nhưng tội ác của một người chồng bị thúc đẩy bởi sự tức giận chính đáng thì được bỏ qua, như chính Ulpian này xác nhận [Trích dẫn], vì rất khó để kiềm chế sự tức giận như vậy. [Trích dẫn.]

Tuy nhiên, chúng ta không nên coi là cần thiết việc tội ngoại tình của người vợ phải được chứng minh một cách thuyết phục (như thực tế là vậy) để có chỗ cho việc giảm nhẹ hình phạt nói trên. Bởi vì sẽ là đủ, nếu chúng ta đang đối phó với một trường hợp nghi ngờ thuần túy: Glossa, v.v. "Một người đàn ông đã giết con trai mình vì anh ta tin rằng chàng trai trẻ đã nằm với mẹ kế, đúng như sự thật, đã bị trục xuất đến một hòn đảo." [Trích dẫn.]

Dondeus cũng nói về một người đàn ông từng khoe khoang rằng ông ta muốn hủy hoại em gái của kẻ đã giết ông ta - điều được cho là đã khơi dậy sự nghi ngờ và sợ hãi chính đáng về việc mất đi danh dự đủ để giải thoát kẻ giết người khỏi hình phạt tử hình thông thường của tội giết người. [Trích dẫn.]

Cũng không đúng, như một số nhà chức trách khẳng định, rằng người chồng phải bắt quả tang người vợ trong chính hành vi ngoại tình, và giết cô ta ngay lập tức; trong trường hợp đó, họ nói các luật lệ nói trên giữ nguyên giá trị, nhưng nếu vụ án mạng được thực hiện sau một khoảng thời gian thì ngược lại. [Trích dẫn.] Bởi vì quan điểm ngược lại mới là đúng đắn hơn, phổ biến hơn và là quan điểm cần được tuân thủ trong thực tế, như Marsilius đã khuyên nhủ tốt đẹp, khi ông phát biểu để bào chữa cho một nhà quý tộc nào đó - người đã giết một người khác sau một khoảng thời gian. Kẻ bị giết đã hứa hôn với em gái của anh ta bằng lời hứa và giữ cô ta trong ba tháng, rồi sau đó ruồng bỏ cô ta. Do đó, một tổn thương lớn và nhiều sự ô nhục đã giáng xuống gia đình anh ta và toàn bộ dòng họ. Marsilius sau đó viện dẫn các luật lệ nói trên - đưa ra phán quyết về một người chồng giết vợ ngoại tình; và Bertazzolus đưa ra trường hợp của một người đã giết vợ ngoại tình của mình và sau đó, trong việc tự vệ của mình, đã chứng minh tội ngoại tình bằng lời thú nhận kép của chính người vợ đó. Claudius Jr. làm chứng rằng kẻ sát nhân đã bị praetor của Mirandola lưu đày một thời gian, và sau khi trôi qua vài tháng, hắn đã được Công tước Mirandola triệu hồi. [Trích dẫn.]

Afflitto trích dẫn sắc lệnh của Vương quốc, bắt đầu bằng Si Maritus, trong đó dung túng sự miễn trừng phạt cho một người chồng giết cả vợ lẫn kẻ ngoại tình trong chính hành vi ngoại tình, và không có bất kỳ sự chậm trễ nào. Sau đó, ông nói rằng nếu cả hai yêu cầu này không hiện diện, người chồng được tha thứ một phần, nhưng không hoàn toàn; và do đó bị trừng phạt nhẹ nhàng hơn. Và ở Mục 2, ông đưa ra lý do; bởi vì bất cứ khi nào ai đó phạm tội dưới xung động của sự tức giận chính đáng, hình phạt nên được giảm bớt phần nào, theo văn bản nói trên. [Trích dẫn.]

Matthæus [Trích dẫn] trích dẫn những lời tuyệt vời của Theodoric như được trích dẫn bởi Cassiodorus [Trích dẫn], nơi chúng ta đọc: "Bởi vì ai có thể chịu đựng việc kéo ra tòa một kẻ đã cố gắng xâm phạm quyền lợi hôn nhân của mình? Việc chúng phải bảo vệ sự giao phối của chúng ngay cả bằng cuộc xung đột chết chóc đã cắm rễ sâu ngay cả ở loài thú, vì những gì bị luật tự nhiên lên án thì đáng ghê tởm đối với mọi sinh vật sống. Chúng ta thấy những con bò đực bảo vệ những con bò cái của chúng bằng sự tranh đấu của sừng, những con cừu đực chiến đấu bằng đầu của chúng vì những con cừu cái, những con ngựa bảo vệ con cái của chúng bằng những cú đá và cắn; do đó ngay cả những loài này, không bị thúc đẩy bởi bất kỳ ý thức xấu hổ nào, vẫn hy sinh mạng sống cho bạn tình của chúng. Làm sao con người có thể chịu đựng được việc để cho tội ngoại tình không được trả thù - tội ác được biết là đã được cam kết dẫn đến sự ô nhục vĩnh viễn của anh ta? Và do đó, nếu bạn đưa ra rất ít tuyên bố sai lệch trong đơn thỉnh cầu mà bạn đưa ra, và nếu bạn thực sự chỉ gột rửa vết nhơ cho chiếc giường cưới của mình bằng máu của kẻ ngoại tình bị bắt quả tang, và nếu bạn đang nhìn lại từ nơi lưu đày của mình - nơi rõ ràng không phải do tâm trí khát máu gây ra, mà vì ý thức xấu hổ của bạn - chúng tôi ra lệnh cho bạn trở về từ nơi lưu đày của mình; bởi vì một người chồng sử dụng thanh gươm vì tình yêu ý thức danh dự của mình không phải để lật đổ luật pháp, mà là để thiết lập chúng."

Dondeus nói rằng cách diễn giải này được chứng minh rõ ràng bởi thẩm quyền của một chú giải trong chương: Ex litterarum. [Trích dẫn.] Bởi vì trong văn bản, khi những từ này được sử dụng: "vợ của bạn bị bắt quả tang ngoại tình," một chú giải giải thích từ "bắt quả tang" tương đương với "bị kết án." Marta nói rằng quan điểm này công bằng và hợp lý hơn nhiều, và được nắm giữ phổ biến. Và Muta (quyết định của Sicily số 61) ở phần cuối đưa ra phán quyết của tòa án tối cao của vương quốc, theo đó một người chồng bị kết án lao động trên chiến thuyền trong bảy năm. Điều này là do các tình tiết đi kèm; bởi vì anh ta đã triệu tập vợ mình ra bên ngoài tường thành phố bởi con trai mình, và ở đó đã giết cô ta; và sau đó xác của cô ta được phát hiện là đã bị chó ăn thịt. Dexartus làm chứng rằng nó đã được quyết định như vậy tại Tòa án Hoàng gia Thánh, trong việc kết án một người chồng chỉ bị lưu đày. Sanfelix cũng nói với chúng ta rằng một số thanh niên quý tộc - những kẻ đã giết vợ của họ sau một khoảng thời gian do sự nghi ngờ mạnh mẽ về tội ngoại tình - đã được Hội đồng Hoàng gia Napoli tha bổng, xét theo chất lượng của những người liên quan. Ủng hộ họ, các nhà chức trách có cấp bậc cao nhất đã viết, mà các cáo buộc của cùng tác giả này được đặt dưới phán quyết nói trên. Và mặc dù một số thanh niên này bị kết án chèo thuyền, ông nói rằng hình phạt này đã được áp dụng vì hành vi cắt xén bộ phận sinh dục diễn ra sau đó; bởi vì những kẻ làm những việc như vậy bị coi là kẻ thù của tự nhiên. (Panimoll. quyết định 86.) Và Caldero, mặc dù trong các số trước ông nghiêng về một quan điểm trái ngược với chúng ta, nhưng đã quay sang phía chúng ta khi ông thấy rằng Matthæus giữ quan điểm đó.

Và lý do rất rõ ràng, bất cứ khi nào một tổn thương như vậy bị gánh chịu bởi những bản chất tốt đẹp, đặc biệt là trong tầng lớp quý tộc, nó luôn hiện diện với họ, và liên tục đè nặng lên trái tim, đồng thời thúc giục nó tiến hành trả thù để khôi phục danh dự đã mất, như Giurba lưu ý rất hay. [Trích dẫn.]

Vì lý do này, người ta luôn luôn và ở khắp mọi nơi cho rằng trong trường hợp tội giết người được thực hiện vì danh dự, không có chỗ cho hình phạt tử hình thông thường - thứ nên được giảm nhẹ theo quyền hạn của thẩm phán. Và quy tắc này đã được tuân theo khi vụ án mạng được thực hiện sau một khoảng thời gian, và thậm chí sau một khoảng thời gian dài. Vì lý do nói trên, cả Grammaticus và Gizzarellus đều khẳng định và truyền tụng quan điểm này. Người sau nói rằng nó luôn luôn được phán quyết như vậy bởi Hội đồng Thánh Napoli, và rằng quan điểm này luôn được chấp nhận bởi tổ tiên của chúng ta. [Trích dẫn.]

Nó đã được phán quyết như vậy bởi tòa án cấp cao của Giám quản (Vicar), mặc dù nó xử lý một vụ án mạng được thực hiện sau hai năm, và bằng mưu mẹo, bởi hai người anh em nhắm vào người vợ ngoại tình với sự hiện diện của anh họ của em gái cô ta. Cyriacus cũng nói về vụ án mạng của một người chồng bởi vợ mình, bởi vì anh ta đang nuôi tình nhân và đang mưu tính chống lại danh dự của cô ấy; và ở đó ông nói rằng vì sự tức giận chính đáng kéo dài lâu, do sự cay đắng cực độ của nó, sự trả thù luôn phải được cho là diễn ra ngay lập tức. [Trích dẫn.]

Một lý do khác cũng có sẵn, được xem xét bởi các nhà chức trách, cụ thể là một tổn thương - qua đó danh dự bị tổn thương - không mang tính cá nhân, mà mang tính hiện thực, và do đó có thể phẫn nộ vào bất kỳ thời điểm nào bất kỳ, ngay cả sau khi trôi qua một thời gian rất dài, như Giurba giữ quan điểm trong hoàn cảnh của chúng ta. [Trích dẫn.]

Do đó, chúng ta có rất nhiều cơ quan tiêu chuẩn khẳng định, vì những lý do cực kỳ quan trọng, rằng vụ án mạng được thực hiện ngay cả sau một khoảng thời gian, trên thân thể của người vợ hoặc bất kỳ ai khác, vì danh dự, không nên bị trừng phạt bằng hình phạt tử hình thông thường, mà nhẹ nhàng hơn. Hơn nữa, những cơ quan này làm chứng rằng vấn đề đã được phán quyết như vậy tại các tòa án mà họ quen thuộc. Do đó, không nên chú ý đến quan điểm trái ngược do Farinacci nắm giữ [Trích dẫn]; vì chúng ta thấy rõ ràng rằng ông ấy phát biểu trái ngược với quan điểm chung và thường được chấp nhận tại các tòa án. [Trích dẫn.]

Hơn nữa, cần lưu ý rằng cùng tác giả này trong cons. 66, số 5, giữ quan điểm hoàn toàn ngược lại, dựa vào ý kiến của mình đặc biệt dựa trên một văn bản trong luật của Hoàng đế Hadrian [Trích dẫn], nơi một người cha đã giết con trai mình - người không bị bắt quả tang trong hành vi với mẹ kế, mà khi đang đi săn và trong rừng, nghĩa là sau một khoảng thời gian. Và anh ta bị trừng phạt không phải bằng hình phạt tử hình, mà bằng việc trục xuất. Một số nhà chức trách được trích dẫn ở trên cũng đưa ra quyết định của văn bản này để củng cố quan điểm này của chúng ta. Điểm của chúng ta cũng được chứng minh bởi thực tế là cùng tác giả này trong quaest. 121 khá hoài nghi; và ở đó ông ấy thừa nhận rằng đối với quan điểm này của chúng ta, lý do được đưa ra ở trên rất mạnh mẽ, cụ thể là "danh dự bị tổn thương" và "sự tức giận chính đáng" luôn đè nặng lên trái tim. Và do đó ông ấy nói trong một trường hợp như vậy, người ta nên lưu ý ý nghĩa của văn bản trong luật Non puto [Trích dẫn], nơi Modestinus, Tiến sĩ Luật, nói rằng ông ấy nghĩ rằng một người sẽ không mắc sai lầm - người trong các trường hợp đáng ngờ - nên sẵn sàng đưa ra phản hồi này chống lại Ngân khố; và Farinacci trích dẫn ông ta phát biểu như vậy.

Nhưng người ta nên cảnh giác với những gì chính Farinacci khẳng định: cụ thể là quan điểm này của ông ấy, theo như ông ấy có thể thấy, là quan điểm được Tòa án Thánh phê chuẩn nhiều hơn. Bởi vì kể từ khi điểm nghi ngờ này, như chính ông ấy thú nhận, đã không được thúc đẩy sau đó, ông ấy không thể phán xét kết quả sẽ ra sao nếu nó đã được đề xuất. Và thực sự là những người khôn ngoan nhất trong các cơ quan cấp cao nói trên không đồng ý với quan điểm của ông ấy, mà thay vào đó nắm giữ quan điểm ngược lại, điều thuận lợi cho chính chúng ta, như được nhìn thấy trong các quyết định mà họ đã đưa ra theo thời gian. Vì nó đã được giữ như vậy vào ngày 25 tháng 3 năm 1672, trong trường hợp của Carolo Falerno - người bị kết án hình phạt bất thường vì vụ án mạng của Francesco Domenici; bởi vì anh ta đã bắt gặp hắn bước ra từ một nhà thờ mà anh ta đã cảnh báo hắn không được đi đến, vì anh ta nghi ngờ rằng kẻ bị giết đang theo dõi vợ mình. Tương tự như vậy với Carolo Matarazzi, ngày 15 tháng 8 năm 1673 - người đã giết vợ mình trên những căn cứ ngớ ngẩn rằng anh ta nghi ngờ cô thụ thai bất hợp pháp do vắng mặt kinh nguyệt; nhưng sự nghi ngờ này thực sự không tương ứng với sự thật. Và trong luật pháp, một vấn đề thậm chí có thể bị nhầm lẫn nhiều hơn và ít được quan sát hơn bởi trí tuệ con người. [Trích dẫn.]

Tương tự như vậy trong một vụ án mạng được thực hiện một cách phản bội bằng súng hỏa mai trên thân thể của Tomaso Bovini bởi Francesco Mattucio thuộc Monte San Giovanni, một người thuộc tầng lớp thấp nhất, chỉ vì sự cố gắng làm nhục em gái mình. Nỗ lực của kẻ bị giết đã được chứng minh bởi hai nhân chứng nghe lại từ chính kẻ bị giết. Vào ngày 4 tháng 9 năm 1692, hình phạt tù chung thân trên chiến thuyền - nơi Mattucio nói trên đã bị kết án trên các bằng chứng mạnh mẽ nhất vào ngày 12 tháng 7 trước đó - đã được làm dịu bớt bởi tòa án thánh, trước Cha Cực kỳ Tôn kính Ratta, người đã được ghi nhớ phước hạnh. Với quyền lợi tốt đẹp, do đó, chính Farinacci này bị bác bỏ và lật đổ một cách rõ ràng bởi Matthæus. [Trích dẫn.]

Quan điểm này của chúng ta càng dễ dàng được chấp nhận hơn khi chúng ta xem xét rằng người chồng bị kích động bởi tội ngoại tình của vợ mình nhiều hơn là bởi vụ án mạng của con trai mình. [Trích dẫn.] Vâng, và thậm chí còn hơn cả sự ô uế của con gái mình. [Trích dẫn.] Để nếu một người chồng không phàn nàn về tội ngoại tình của vợ mình, anh ta bị coi là một kẻ dắt mối, như Paschal giữ quan điểm, nơi chúng ta đọc gần đây: "Tội ngoại tình của người vợ gây ra sự xúc phạm không chỉ cho người chồng, mà làm đen tối và làm vấy bẩn toàn bộ dòng họ." [Trích dẫn.] Điều này xảy ra trong trường hợp hiện tại là điều hiển nhiên; đối với Abate Paolo, anh trai của Guido, buộc phải không chỉ rời khỏi Thành phố - nơi anh ta đã sống nhiều năm với sự ca ngợi cao nhất - mà thậm chí vượt qua cả Ý, bởi vì anh ta bị theo đuổi không nghi ngờ gì bởi sự ô nhục lớn nhất do tội ngoại tình này. Trong khi anh ta đang thực hiện vụ án của Guido tại các tòa án, anh ta đã khơi gợi tiếng cười và sự chế nhạo của hầu hết mọi người khôn ngoan và thông thái, để không nói là của chính các thẩm phán, như thường xảy ra trong những hoàn cảnh này. [Trích dẫn.]

Cũng sẽ không cản trở những gì chúng ta đã nói ở trên, nếu không làm tổn hại đến sự thật, chúng ta thừa nhận (như Ngân khố tuyên bố) rằng Bá tước Guido đã giết vợ mình với sự đồng lõa và hỗ trợ của Blasio, Domenico, Francesco và Alessandro nói trên, được tập hợp cho mục đích đó; vì anh ta có thể làm điều đó để trả thù cô ta dễ dàng hơn và an toàn hơn. [Trích dẫn.]

[Cũng sẽ không cản trở chúng ta nếu chúng ta thừa nhận] rằng hắn đã tập hợp những người đàn ông nói trên bằng phương tiện tiền bạc. [Trích dẫn.]

Cũng không chấm dứt lời bào chữa về danh dự bị tổn thương này liên quan đến các vụ án mạng của cha vợ và mẹ vợ nói trên; bởi vì kể từ khi sự đồng lõa của họ trong tội ngoại tình của con gái họ được thiết lập, chính họ nằm trong số những nguyên nhân gây ra tổn thương và sự ô nhục dẫn đến định kiến đối với danh dự và danh tiếng của Bá tước Guido, con rể của họ và là chồng của cô ấy tương ứng. Do đó, những vụ án mạng này cũng cần phải bị trừng phạt bằng hình phạt tương tự như tội chính, theo các văn bản trong luật Qui domum. [Trích dẫn.] Và do đó họ đã đưa ra đủ nguyên nhân cho Bá tước Guido để trả thù họ.

Cần phải bổ sung thêm (như sẽ được chứng minh thực sự, và như chính Bá tước Guido đã khẳng định trong lời khai của mình), rằng chính họ đã gây ra một tổn thương khác cho danh tiếng của anh ta bằng vụ kiện dân sự mà họ mang lại trên cơ sở sự ra đời giả mạo của Francesca Pompilia; và không chỉ ở Thành phố này, mà còn ở quê hương của anh ta, họ đã phân phát những lời lăng mạ cay đắng nhất, được thêm vào chính vụ kiện này. Do đó, không thể phủ nhận rằng Bá tước Guido vì lý do này đã thụ thai một sự tức giận và khiêu khích chính đáng, và rằng anh ta có lý do chính đáng để trả thù. Điều này theo văn bản [Trích dẫn], nơi Alexander thứ Ba viết cho Giám mục Tournay rằng một người phụ nữ nào đó đã giết con mình nên được đưa vào tu viện, bởi vì cô ta bị khiển trách bởi chồng với cáo buộc rằng nó được thụ thai trong tội ngoại tình. Bởi vì trong các tội ác mà sự tức giận không hoàn toàn bào chữa, thì kẻ phạm tội giết người trong cơn giận dữ được thụ thai từ nỗi oan ức chính đáng vẫn được tha thứ phần nào. [Trích dẫn.]

Và điều này đúng bất chấp thực tế là Ngân khố có thể tuyên bố rằng hình phạt đưa ra trong Hiến pháp của Alexander đã phát sinh. Bởi vì trong trường hợp hiện tại, tội ác không thể được gọi là đã được thực hiện do sự căm thù khơi dậy từ vụ kiện; vì trong vụ kiện đó, Bá tước Guido đã giành được một phán quyết thuận lợi từ Thẩm phán Tomati, được phê chuẩn bởi Tòa án Tối cao Tư pháp. Nhưng tội ác thực sự được thực hiện bởi sự phẫn nộ chính đáng của anh ta. Và điều này nảy sinh, trước tiên, từ sự ô nhục phát triển từ sự mạo nhận nói trên về sự ra đời của cô ta; thứ hai, từ sự khiêu khích được đưa ra bởi gia đình Comparini (nay đã chết) trong việc ban hành và phân phát các giấy tờ nói trên; và thứ ba, từ sự đồng lõa của họ trong cuộc trốn chạy của vợ anh ta. Bởi vì Hiến pháp này của Alexander không áp dụng khi không có sự gian dối và khi một số sự khiêu khích đã được đưa ra bởi người bị tổn thương. Farinacci khẳng định rất đầy đủ điều này xuyên suốt cons. 67, nơi ở cuối cùng ông đặt quyết định hoàn chỉnh của Tòa án Thánh.

Trong bất kỳ trường hợp nào, kể từ khi với Bá tước Guido có hai nguyên nhân phạm tội hội tụ: một là vấn đề vụ kiện nói trên, hai là danh dự bị tổn thương vì vụ kiện được đưa ra và cuộc trốn chạy mà họ thông đồng, từ đó tội ngoại tình đã theo sau, nguyên nhân danh dự nên được chú ý, vì nó nghiêm trọng hơn và do đó tương xứng hơn với tội ác. [Trích dẫn.]

Tương tự như vậy, hình phạt không nên được gia tăng theo quan điểm về địa điểm của tội ác, bởi vì sự bảo vệ danh dự của một người là rất hợp lý, và sự tức giận và sự náo động trong tâm trí phát sinh từ đó rất chính đáng, đến nỗi lý do cho nó không thể được yêu cầu, như Merlin Pignatelli [Trích dẫn] giữ quan điểm, bởi vì Giovanni Francesco de Carrillo [Trích dẫn] nói về một sự sỉ nhục được cung cấp trong nhà tù. Và Mục 29 phê chuẩn quyết định vì lý do là sự tôn kính lớn hơn là do các nhà thờ và các địa điểm khác được thánh hiến cho Chúa, và trong đó Vua của các Vua và Chúa của các Chúa ngự trị trong bản chất; thế nhưng ai phạm tội trong đó từ sự tức giận và nỗi oan ức chính đáng vẫn được tha thứ; vì ông khẳng định rằng tất cả các nhà nghiên cứu giáo luật và các nhà chức trách khác được ông trích dẫn ở đó đồng thuận thừa nhận điều này.

Sẵn sàng hơn, do đó, kết luận này nên tuân theo trong trường hợp của chúng ta, vì Francesca nói trên không ở lại trong một nhà tù chính thức, mà chỉ giữ nhà của cô như một nhà tù, dưới sự bảo đảm 300 scudi, rằng cô sẽ không rời khỏi nơi đó; bởi vì một người đã đưa ra trái phiếu và thề sẽ không rời khỏi một nơi thì không nằm trong xiềng xích cũng như không bị giam giữ. [Trích dẫn.]

Lucano giữ quan điểm rằng có sự khác biệt giữa việc bị giữ trong xiềng xích và việc bị cam kết dưới trái phiếu, v.v. Và Farinacci giữ quan điểm rằng từ "giam giữ" nên được giải thích chặt chẽ hơn từ "xiềng xích." [Trích dẫn.]

Do đó, ngay cả khi Bá tước Guido đã thú nhận rằng ông ta đã giết chính vợ mình, cha vợ và mẹ vợ mình, với sự đồng lõa và hỗ trợ của những người trợ giúp được đặt tên ở trên, ông ta không nên bị trừng phạt bằng hình phạt thông thường, vì những lý do được đưa ra ở trên. Và dễ dàng hơn nhiều chúng ta nên tuân theo quan điểm này vì chúng ta có thể thấy rằng ông ta chỉ thú nhận rằng ông ta đã đưa ra các mệnh lệnh cắt xén người vợ nói trên của mình (ad sfrisiandum), nếu tôi có thể sử dụng từ ngữ của các nhà chức trách. Trong trường hợp này, ông ta không nên chịu trách nhiệm về cái chết tiếp theo của vợ mình và những người khác. Decian, cons. 622, số 4, trong điều kiện chính xác này, giữ quan điểm rằng một người đưa ra mệnh lệnh chỉ có thể bị trừng phạt đối với phương pháp thực hiện tội ác mà đối với đó hình phạt thể xác không thể được áp dụng. [Trích dẫn.]

Cho đến nay, Ngân khố không muốn bằng lòng với lời thú nhận đủ điều kiện như vậy. Tuy nhiên, vì Ngân khố tuyên bố quyền tra tấn bị cáo để chứng minh một số sự thật được giả vờ thêm, việc tra tấn sẽ là đơn giản; cũng không thể chịu đựng được sự tra tấn của canh thức; bởi vì Hiến pháp được ban hành bởi Giáo hoàng Paul thứ Năm, của ký ức thiêng liêng, cho việc cải cách các tòa án của Thành phố, cản trở điều đó. Điều này nằm trong số các Hiến pháp của ông như là số 71. Bằng điều này, người ta đã ban hành rằng sự tra tấn như vậy không thể được thực hiện trừ khi hai tính năng này kết hợp đồng thời: cụ thể là tội ác phải rất tồi tệ và bị cáo phải gánh chịu những bằng chứng mạnh mẽ nhất. [Trích dẫn.]

Nhưng một tội ác được gọi là "rất tồi tệ" miễn là nó là một tội ác mà đối với nó, một hình phạt nghiêm trọng hơn cái chết đơn thuần nên được áp dụng, chẳng hạn như cắt xén vô ích, thiêu đốt và những thứ tương tự. Farinaccius qu. 18, num. 68, v.v. Và cái chết như vậy, là điều đáng hổ thẹn và tai tiếng, không có chỗ đứng với những người quý tộc. [Trích dẫn.]

Do đó, nó ít hơn nhiều ở đây, bởi vì chúng ta không tranh luận về hình phạt tử hình ngay cả, điều không bước vào vụ án hiện tại vì những lý do được đưa ra ở trên. Và Gabriellus phát biểu theo hiệu ứng này về điểm rằng một tội ác như vậy không thể được gọi là đủ điều kiện.

Những gì đã được nói để ủng hộ Guido - nhân vật chính, cũng đứng vững để ủng hộ Blasio, Domenico, Francesco và Alessandro nói trên; bởi vì họ không thể bị trừng phạt bằng hình phạt thông thường, mà chỉ bằng hình phạt tương tự như nhân vật chính. [Trích dẫn.] Baldo trích dẫn một trường hợp theo quy chế cho thấy một người đang bị cấm vận vì một tội ác nào đó không thể bị giết ngoại trừ bởi kẻ thù đã đưa anh ta vào diện cấm vận; và ông nói rằng nếu kẻ thù ám sát anh ta, kẻ sát nhân không bị trừng phạt. Và ông đưa ra lý do này, rằng những gì được phép đối với người đưa ra mệnh lệnh cũng phải được coi là được phép đối với người được ra lệnh; và ông nói rằng nó đã được giữ như vậy trong một trường hợp theo luật đó. Castro [Trích dẫn] giữ quan điểm rằng khi một người được phép theo quy chế trả thù một người đã xúc phạm mình, anh ta cũng được phép tập hợp bạn bè của mình, để cung cấp cho mình sự trợ giúp, và họ sẽ không bị trừng phạt, giống như nhân vật chính làm. Ông cũng khẳng định rằng Jacobus Butrigarus [Trích dẫn], đã giữ quan điểm như vậy, trong cons. 277, nơi ông nói về trường hợp của một người chồng đã tập hợp những người đàn ông để đánh đập một người muốn làm nhục sự khiêm tốn của vợ mình, ông ra lệnh cho vợ mình giả vờ chú ý, và khi kẻ mưu mô đến, vụ án mạng đã được thực hiện. Và ông nói rằng những người được quy tụ theo cách này nên được tha thứ, bởi vì một cuộc hội tụ như vậy được phép đối với người chồng, người là nhân vật chính. [Trích dẫn.] Jason giữ quan điểm rằng trong bất kỳ sự trả thù nào được pháp luật cho phép, người ta không thể đòi hỏi nó từ người khác; tuy nhiên người được phép có thể dẫn theo các đồng bọn và đồng phạm cho cùng một hành động, và nếu họ giết người trong công ty với anh ta, họ sẽ không phải chịu trách nhiệm về vụ án mạng cũng như về sự trợ giúp mà họ đã đưa ra; và ông nói rằng quan điểm này nên được ghi nhớ nhiều. Cæpollinus cũng minh họa điều này trong một số trường hợp, đặc biệt là trong trường hợp của một số người đàn ông đã giết một người giữ công ty với em gái của người đàn ông đã tập hợp họ; và ông nói rằng họ không nên bị trừng phạt, giống như nhân vật chính không bị, và ông đã đạt được mục đích của mình để nó được phán quyết như vậy. [Trích dẫn.]

Soccini cũng giữ quan điểm rằng nó nên được phán quyết như vậy, trừ khi người ta muốn nói rằng họ nên bị trừng phạt với một hình phạt nhẹ hơn nhân vật chính, như thường xảy ra trong trường hợp của các lực lượng phụ trợ. Và ông phát biểu trong chính hoàn cảnh của chúng ta về những người đàn ông được tập hợp bởi một người chồng vì lợi ích giết một người đã làm ô uế vợ mình. Trong chính những hoàn cảnh này, hãy xem thêm Parisius. [Trích dẫn.] Carera [Trích dẫn] nói về một người cha có con gái (người đã giữ công ty xấu) bị giết bởi một sát thủ; và ông nói rằng cả người cha lẫn kẻ sát nhân đều không phải chịu trách nhiệm. [Trích dẫn.]

Marsilius cũng vậy, sau khi đặt ở ngay phần đầu nguyên tắc này rằng khi một vấn đề được nhượng bộ, tất cả dường như được nhượng bộ dẫn đến điều đó, rút ra suy luận từ đó cho vụ án hiện tại và nhiều lý do cho nó được đưa ra. Cassanis cũng [Trích dẫn] giữ quan điểm rằng những người đàn ông được tập hợp theo cách này không phải chịu trách nhiệm đối với vụ án mạng hoặc đối với sự trợ giúp được cung cấp, nếu họ thực hiện vụ án mạng trong công ty của nhân vật chính. Và trong chính những hoàn cảnh này, Garzonus phát biểu, quyết định 71, xuyên suốt.

Cũng không cản trở lý luận của chúng ta rằng một trong những bị cáo nói trên đã gây ra các vết thương bằng chính đôi tay của mình, hoặc đã giết một trong những nạn nhân; như Francesco đã thú nhận rằng anh ta đã gây ra bốn hoặc năm vết thương ở lưng của Francesca Pompilia. Ngay cả trong những hoàn cảnh này, quy tắc vẫn giữ nguyên rằng lực lượng phụ trợ không được trừng phạt với hình phạt lớn hơn nhân vật chính. Và do đó xác nhận từng cá nhân các nhà chức trách sau đây trong số những người gần đây được trích dẫn. [Trích dẫn.]

Và Garzoni làm chứng rằng nó đã được phán quyết như vậy trong quyết định 71 nói trên, nơi chúng ta đọc: "Hoặc anh ta có thể có bên mình các đồng sự cho hành động này," và nếu họ giết những kẻ ngoại tình trong công ty của nhân vật chính, họ bị giữ ở mức độ trách nhiệm rất nhẹ, hoặc đối với vụ án mạng hoặc đối với sự trợ giúp được đưa ra, và nó đã được phán quyết như vậy.

Và ngay cả trong trường hợp cực đoan hơn của một người giết người bằng cách ám sát, và do đó vắng mặt nhân vật chính, đây là quan điểm của Baldo [Trích dẫn], nơi chúng ta đọc: "Và bây giờ người ta hỏi liệu một sát thủ có bao giờ bị trừng phạt không, và tôi nói là không; bởi vì những gì được phép đối với người đưa ra mệnh lệnh cũng được phép đối với người được ra lệnh." Castro [Trích dẫn] cũng nói: "Bởi vì những gì tôi có thể làm bằng chính mình, tôi có thể nhờ những người giúp đỡ của tôi - những người cần thiết cho mục đích đó." Và Afflitto [Trích dẫn] nói: "Hoặc bằng chính đôi tay của một người, hoặc bằng sự giúp đỡ của người khác, thậm chí với ảnh hưởng của tiền bạc, và do đó bằng một sát thủ; vì Baldo nói về cùng điểm này: 'Những gì được phép đối với người đưa ra mệnh lệnh cũng được phép đối với người được ra lệnh'; và ông làm chứng rằng nó đã được phán quyết như vậy." [Trích dẫn.] Marta [phát biểu như sau]: "Nhiều hơn thế bởi vì các nhà chức trách khẳng định rằng một người chồng - người vì lý do sợ hãi không thể giết người vợ ngoại tình - có thể thậm chí bằng sự giúp đỡ của tiền bạc yêu cầu người khác giết cô ta, và không ai trong số họ sau đó bị trừng phạt."

Nhưng bất kể Caballus [Trích dẫn] có nói gì trái ngược, ông ấy dựa vào ý kiến của mình dựa trên Castro và Rollandus. Tuy nhiên, Castro ủng hộ quan điểm của chúng ta, như được nhìn thấy ở Số 3. Rollandus không nên được chú ý; vì khi ông ấy đưa ra chính quan điểm này về quy chế cho phép bất kỳ ai trả thù; và nói rằng vì loại sự cho phép này mang tính cá nhân, nó không thể được chuyển từ người này sang người khác, quan điểm này của ông ấy hoàn toàn trái ngược với lời dạy của Baldo, Castro, Jason và những người khác, mà chúng ta đã cáo buộc ở trên trong đoạn quae dicta sunt. Và vì quan điểm này của chúng ta khoan hồng hơn và công bằng hơn, nó nên đứng vững, như Jason quyết định về điểm này. [Trích dẫn.]

Cũng không thể gia tăng hình phạt vì cáo buộc mang vũ khí bị cấm; bởi vì hành vi phạm tội sau đó được bao gồm cùng với tội ác thực sự. [Trích dẫn.] Trong Guazzin, chúng ta đọc rằng điều này là như vậy, ngay cả khi đối với việc mang vũ khí, một hình phạt lớn hơn sẽ được áp dụng [so với hành vi phạm tội chính]. Và do đó, bất cứ khi nào rõ ràng rằng tội ác đã được thực hiện vì danh dự và vì một nỗi oan ức chính đáng, như trong trường hợp hiện tại, việc mang vũ khí có thể không bị trừng phạt, hoặc ít nhất nó không nên bị trừng phạt với một hình phạt nghiêm khắc hơn so với hình phạt nên được áp dụng cho chính tội ác chính. Do đó Policardus [Trích dẫn] khẳng định tốt đẹp khi nói về vũ khí bị coi là phản bội bởi Lệnh cấm (Banns).

Những tuyên bố này nên đứng vững dễ dàng hơn đối với Domenico và Francesco, những người là người nước ngoài, và do đó không bị bao gồm trong bất kỳ Hiến pháp hoặc Lệnh cấm Tông tòa nào, cấm mang vũ khí dưới hình phạt rất nặng. [Trích dẫn.]

Đặc biệt vì họ còn vị thành niên, như được làm rõ trong quá trình của phiên tòa, tr. 35 và 304; trong trường hợp đó họ cũng không bị ràng buộc bởi các Hiến pháp và Lệnh cấm này, đưa ra phán quyết về tội ác của một trẻ vị thành niên. Vì quyền lực để lập và thiết lập các quy định như vậy thiếu ở Vương công hoặc quan chức công cộng có liên quan. [Trích dẫn.]

Đó là những vấn đề mà, theo quan điểm về sự thiếu thốn quá mức của thời gian, tôi đã có thể thu thập trong việc thực hiện nhiệm vụ của mình để bào chữa cho những tù nhân nghèo này. Tôi cũng không hoàn toàn mất lòng tin rằng các Quan tòa Thẩm phán của tôi, khi họ thấy rằng quá ít đã được nói, sẽ muốn cung cấp và cung cấp những gì còn thiếu ra khỏi sự chính trực cao cả mà họ nổi bật. Vì điều này hoàn toàn phù hợp với sắc lệnh của các Hoàng đế Diocletian và Maximian, như đã được thuật lại. [Trích dẫn.] Và họ sẽ tuân theo lời khuyên của Hippolitus Marsilius, nổi tiếng trong các thủ tục hình sự, người nói rằng một thẩm phán có nghĩa vụ bằng văn phòng của mình để tìm kiếm các căn cứ bào chữa cho bị cáo. [Trích dẫn.]

Desiderio Spreti, Biện hộ viên cho Người nghèo.

[Tựa đề hồ sơ của Tập tài liệu 3.]

Bởi Đức Ông Thống đốc Tối cao và Rất đáng kính trong

các Vụ án Hình sự:

VỤ ÁN MẠNG ROMA.

Nhân danh Blasio Agostinelli và

Đồng bọn, Tù nhân, chống lại

Ngân khố (Fisc).

Bản ghi nhớ về sự thật và luật pháp.

Tại Roma, theo bản in của Phòng Tông tòa Tôn kính,

1698.

ROMANA HOMICIDIORUM

[Tập tài liệu 3.]

Đức Ông Thống đốc Rất đáng kính và Đáng kính:

Lời biện hộ về danh dự bị tổn thương - thứ chuộc lỗi cho Bá tước Guido khỏi hình phạt nghiêm khắc đáng lẽ phải theo sau đối với việc thực hiện các vụ án mạng - tương tự thúc giục việc giảm nhẹ hình phạt thông thường cho Blasio và những đồng bọn có nhúng tay vào vụ án mạng, ngay cả khi người ta có thể giả vờ rằng họ được trả tiền cho việc đó. Bởi vì người ta coi là đương nhiên rằng chúng ta đang đối phó với một trường hợp cách xa vụ án ám sát, bởi vì sự hiện diện của một người có nguyên nhân thực sự để trả thù, như các nhà chức trách sau đây nghĩ chung. [Trích dẫn.]

Đã có cuộc tranh cội mạnh mẽ nhất giữa các nhà chức trách về việc liệu một người cha hoặc người chồng có thể yêu cầu bất kỳ ai ngoại trừ con trai mình thực hiện vụ án mạng của con gái ông ta hoặc người vợ ngoại tình của mình hay không. Và bị chia rẽ về hai phía của câu hỏi, họ đã tranh cội mạnh mẽ. [Trích dẫn.] Tuy nhiên, phần lớn nghiêng về phía khẳng định và bản án nhẹ nhàng hơn; và thường xuyên, trong trường hợp xảy ra một vụ án mạng như vậy, người ta rõ ràng đã phán quyết như vậy. [Trích dẫn.]

Nhưng vì câu hỏi này nằm ngoài dòng lập luận của chúng ta, việc đưa nó vào sẽ là vô ích và hoàn toàn vô ích, thời gian cũng không được lãng phí khi chúng ta bị ép buộc quá mạnh vì nó. Bởi vì chúng ta rõ ràng đang đối phó với các lực lượng phụ trợ, được tập hợp để thực hiện tội giết người, theo tư duy của Ngân khố. Do đó, các điều kiện của một "người được ủy quyền" đơn thuần không được áp dụng; bởi vì sự hiện diện tức thời của nhân vật chính trong tội ác; bởi vì khi anh ta cũng nhúng tay vào tội ác, những kẻ làm như vậy không được gọi là người được ủy quyền, mà là lực lượng phụ trợ và những kẻ giúp đỡ. [Trích dẫn.]

Hơn nữa, giống như bản thân Guido được giải thoát khỏi hình phạt tử hình vì lời biện hộ danh dự bị tổn thương nói trên, các đồng minh và lực lượng phụ trợ của anh ta cũng được giải thoát, như các nhà chức trách sau đây đồng thuận khẳng định. [Trích dẫn.]

Những người được trích dẫn để hỗ trợ quan điểm đối lập không đưa ra ý kiến trong hoàn cảnh đặc biệt của chúng ta, mà nói về một người chồng đòi hỏi người khác thực hiện vụ án mạng của người vợ ngoại tình của mình, chứ không phải về lực lượng phụ trợ thực hiện vụ án mạng trong công ty với người chồng, như trong trường hợp của chúng ta. [Trích dẫn.]

Trong tình huống ngặt nghèo như vậy, lực lượng phụ trợ cung cấp sự hỗ trợ cho một người chồng trong khi giết người vợ ngoại tình của mình luôn tận hưởng sự khoan dung giống như chính nhân vật chính; nghĩa là họ luôn thoát khỏi hình phạt tử hình, và thực sự hoàn toàn không bị trừng phạt. [Trích dẫn.]

Sự phân biệt của Caballus cũng không tạo ra sự khác biệt nào, nơi ông giữ quan điểm rằng lực lượng phụ trợ thực sự có thể hỗ trợ với sự miễn trừng phạt cho một người chồng hoặc người cha đang giết vợ hoặc con gái tương ứng, để những người này có thể giết an toàn hơn; nhưng rằng họ không thể cho một tay và thực sự giết người; vì trong trường hợp sau, họ phải chịu trách nhiệm về vụ án mạng. Bởi vì, để làm nền tảng trong việc đưa ra một sự phân biệt như vậy, ông đặt chân lên Paolo de Castro. [Trích dẫn.] Nhưng điều này cách quá xa việc chứng minh mục đích của mình mà thay vào đó quay trở lại với ông một cách đáng chú ý để gây tổn thương cho chính mình. Sau khi người sau đặt ra cho mình loại khó khăn này, theo Mục 2, ông nói thêm: "Nhưng tôi giữ hoàn toàn ngược lại: rằng cả kẻ thực hiện vụ án mạng lẫn kẻ thực hiện cuộc hội tụ (như nó có thể được gọi) đều không phải chịu trách nhiệm về vụ án mạng cho mục đích áp dụng hình phạt tử hình."

Điều này cũng đúng trong hội đồng của Rollandus a Valle. [Trích dẫn.] Xin vị cơ quan uyên bác đó tha lỗi cho tôi; vì ngay cả khi ông ấy cố gắng bác bỏ Paolo de Castro trong hội đồng thứ 154 nói trên - điều thuận lợi cho chúng ta, dưới cái cớ rằng ông ấy phát biểu trái ngược với quan điểm chung, yêu cầu này không đủ trước mặt các nhà chức trách được trích dẫn ở trên. Và nếu có thời gian, tôi sẽ chứng minh điều này rõ ràng hơn.

Hơn nữa, Rollandus trích dẫn Parisius, cons. 154, lib. 4. Nhưng ông ấy hoàn toàn có thể bỏ qua điều đó, bởi vì Số 22 chứng minh rõ ràng trái ngược với ông ấy ngay trên khuôn mặt của nó, nơi nó nói: "Dưới điều kiện chính xác của chúng ta đã được đưa ra quyết định xuất sắc đó của Paolo de Castro trong hội đồng được trích dẫn trước đó. Trong những hoàn cảnh mạnh mẽ hơn (cũng bao gồm trường hợp hiện tại), ông ấy kết luận rằng những người biết, hoặc hiện diện, hoặc liên kết với một người chồng trong hành động của vụ án mạng nói trên, và những người cung cấp sự hỗ trợ cho anh ta, không nên bị trừng phạt với hình phạt lớn hơn nhân vật chính, theo quy tắc liên quan đến lực lượng phụ trợ, bên cạnh thẩm quyền chính xác của Marsilius." Và ông ấy kết luận rằng vào thời điểm tồi tệ nhất, khi sự nghiêm ngặt tối đa của nó được xem xét, họ không nên bị trừng phạt với sự lưu đày tạm thời nhiều hơn.

Hơn nữa, Rollandus trong hội đồng nói trên bị bác bỏ rõ ràng bởi Facchinus. [Trích dẫn.] Điều này cũng không phải là không có lý do quan trọng. Bởi vì giống như một điều kiện sửa đổi tội ác ở người phạm tội chính cũng làm tăng thêm đối với lực lượng phụ trợ, bất cứ khi nào họ nhận thức được điều đó, mọi ý thức công lý đều đòi hỏi rằng một điều kiện làm giảm hình phạt cho nhân vật chính, ngay cả khi nó không được biết đến bởi lực lượng phụ trợ, sẽ hành động ủng hộ họ. [Trích dẫn.] Do đó Caballus vẫn ở lại mà không có một nền tảng ổn định, và đối lập với quan điểm của nhiều bác sĩ được cáo buộc ở đây, những người không phân biệt giữa những người chỉ hỗ trợ và những người nhúng tay vào vụ án mạng; và thực sự tất cả họ đều nói về lực lượng phụ trợ. Hơn nữa, người ta thấy rằng đây thường là phán quyết, ngay cả trong những hoàn cảnh cực đoan hơn của một người được ra lệnh đến một vụ án mạng, như đã nói ở trên. Và lời biện hộ danh dự bị tổn thương mạnh mẽ đến mức không chỉ mở rộng sự bảo vệ của mình cho những người được ủy quyền đơn thuần, mà thậm chí cho những người được ủy quyền có trường hợp được sửa đổi bởi tình tiết ám sát. Và nó khiến họ được tha bổng, như chúng ta thấy rằng nó đã được quyết định như vậy. [Trích dẫn.]

Do đó, nếu cả những người được ủy quyền lẫn sát thủ đều được chuộc khỏi hình phạt tử hình thông thường, bất cứ khi nào họ giết một người vợ ngoại tình theo lệnh của người chồng, điều đó tất yếu theo sau là sự phân biệt của Caballus không phải là một sự phân biệt đúng đắn, cũng không được chấp nhận trong thực tế. Bởi vì nếu họ là những người được ủy quyền, chúng ta không thể phủ nhận rằng họ có thể giết người bằng chính đôi tay của mình; và tuy nhiên, để không nói về các quyết định khác được trích dẫn ở trên, Clar. [Trích dẫn] làm chứng rằng một quyết định thuận lợi cho bị cáo đã được ban hành, trái ngược với quan điểm của Caballus.

Do đó, nếu Blasio và đồng bọn của anh ta không phải chịu trừng phạt bằng hình phạt tử hình vì cung cấp sự hỗ trợ trong các vụ án mạng, câu hỏi liệu họ có thể bị chịu đựng sự tra tấn của canh thức với mục đích lấy được sự thật từ chính miệng họ hay không là vô ích. Bởi vì thủ tục này đòi hỏi hai yêu cầu: một là các bằng chứng khẩn cấp nhất đứng chống lại bị cáo và hai là tội ác phải rất tồi tệ, theo quy định của Sắc lệnh (Bull). [Trích dẫn.]

Và mặc dù quyền lực của Tòa án này rất lớn đối với việc miễn trừ một trong các yêu cầu nói trên, nhưng tôi chưa bao giờ thấy sự tra tấn của canh thức nói trên được thực hiện trừ khi không có nghi ngờ gì rằng tội ác - đối với việc Ngân khố đang cố gắng rút ra lời thú nhận từ bị cáo - xứng đáng với hình phạt tử hình. Chúng ta không thể tin rằng bên công tố mong đợi tạo ra một vụ án đến kết thúc này vì cuộc tụ họp giả vờ; vì những người được tập hợp không được giữ dưới hình phạt cho cuộc tụ họp, mà chỉ có kẻ tập hợp họ mới được giữ như vậy, như Baldo khẳng định tốt đẹp. [Trích dẫn.] Cũng không thể trong trường hợp này hình phạt cho cuộc tụ họp được khẳng định được thực hiện chống lại chính Bá tước Guido, vì nguyên nhân mà anh ta tập hợp những người đàn ông hỗ trợ anh ta trong việc trốn tránh hình phạt; bởi vì một người có thể tập hợp bạn bè và đồng sự của mình với mục đích giành lại danh tiếng của mình. [Trích dẫn.]

Vì điều này đã được chứng minh tốt đẹp, rằng bất cứ khi nào bất kỳ ai vì nỗi oan ức chính đáng tập hợp đàn ông để trả thù tổn thương của mình, anh ta không phát sinh tội ác và hình phạt của cuộc tụ họp. [Trích dẫn.]

Và mặc dù Farinacci, quaest 113, n. 55, tuyên bố rằng điều này giữ nguyên miễn là sự trả thù ngay lập tức, nhưng nó khác nếu sự trả thù diễn ra sau một khoảng thời gian, nhưng tôi cầu xin điều này được ghi nhận: trong cả hai trường hợp, nếu nó liên quan đến sự trả thù cho một tổn thương cá nhân (trong điều kiện mà chính ông ấy phát biểu), và do đó khi đối với một tổn thương làm tổn thương danh dự, sự trả thù đó luôn được gọi là được thực hiện ngay lập tức. Bởi vì một tổn thương như vậy luôn thúc đẩy và nhấn mạnh, bởi vì nó nên được gọi là sự khôi phục và sửa chữa danh dự (mà người bị tổn thương trong danh tiếng của mình không thể hoàn thành cách khác), hơn là sự minh oan và trả thù, như chúng ta tin rằng đã được chứng minh thỏa đáng trong lời biện hộ khác của chúng ta thay mặt cho Bá tước Guido.

Nhưng mọi khó khăn tiếp theo chấm dứt với sự cân nhắc này: việc truy tố có thể được đưa ra cho cuộc tụ họp, nếu những người đàn ông được tập hợp cho một mục đích xấu và không có tội ác nào khác theo sau từ đó; nhưng khi, theo ý nghĩa của Ngân khố, họ đã được kêu gọi lại với nhau để thực hiện tội giết người, và những điều này thực sự được thực hiện, không có hành động nào nữa có thể được thực hiện liên quan đến cuộc tụ họp bị cấm, mà thay vào đó là chính tội giết người; vì việc tập hợp đàn ông có xu hướng hướng tới cùng hiệu ứng này. [Trích dẫn.] Và đó là vì lý do này cụ thể hơn; bởi vì khi sự khởi đầu và kết thúc của một hành động đều bất hợp pháp, kết thúc được chú ý, chứ không phải sự khởi đầu, như Bartolo dạy chúng ta. [Trích dẫn.]

Cần phải bổ sung thêm, rằng việc tập hợp đàn ông không phải là bất hợp pháp tự thân; thực tế là nó có thể đôi khi vừa được phép vừa đáng được phê chuẩn, như trong các trường hợp được thuật lại bởi Farinacci. Nhưng nó là bất hợp pháp bởi vì những hậu quả xấu của nó và mục đích đê tiện mà nó thường được thực hiện. Do đó, vì việc tập hợp đàn ông bị cấm, không phải tự thân, mà vì một cái gì đó khác, mục đích nên được xem xét hơn là những gì đi trước mục đích.

Cũng không nên áp dụng hình phạt tử hình nghiêm khắc đối với Domenico Gambassini và Francesco Pasquini vì việc mang vũ khí có kích thước bất hợp pháp được giả vờ; bởi vì họ là người nước ngoài và đã không ở lại đủ lâu trong Bang Giáo hoàng để kiến thức của họ về luật này có thể được coi là đương nhiên. Cũng không nên áp dụng nó đối với những người khác; vì ngay cả khi hình phạt tử hình bị đe dọa bởi Hiến pháp và Lệnh cấm đối với việc mang hoặc giữ chúng; tuy nhiên vì việc mang loại vũ khí này không bị cấm vì lý do tự thân, mà vì mục đích tai hại theo sau nó, hoặc có thể theo sau nó; và bởi vì việc mang vũ khí này hướng tới các vụ án mạng nói trên; và bởi vì những điều này, mặc dù chúng không hoàn toàn được phép, không hoàn toàn không có lời bào chữa, tội ác mang vũ khí như vậy nên được bao gồm với mục đích mà chúng được mang theo; bởi vì cái này được ngụ ý trong cái kia, cũng không thể phương tiện có vẻ tồi tệ hơn kết thúc. Và mặc dù, theo quan điểm của một số người, hình phạt mang vũ khí không được nhầm lẫn với tội ác được thực hiện với chúng, bất cứ khi nào cái sau nghiêm trọng hơn, nhưng điều này dường như được hiểu khi một tội ác được thực hiện với chúng hoàn toàn bất hợp pháp và không có lời bào chữa. Nhưng điều này không giống khi tội ác đã chết và được làm dịu bớt, và thực tế được bào chữa một phần, bởi vì lý do mà nó được thực hiện.

Trong bất kỳ trường hợp nào, việc mang vũ khí, theo luật chung, chỉ là một tội ác nhẹ. [Trích dẫn.]

Mặc dù bởi Hiến pháp và Lệnh cấm đặc biệt, hình phạt đã được gia tăng gần như đến điểm cao nhất có thể, nhưng loại gia tăng này không làm thay đổi bản chất của tội ác. Và giống như trước mắt của luật chung, sự tra tấn không được thực hiện để lấy sự thật từ những kẻ bị quy kết vì việc mang vũ khí nói trên, theo quan điểm về sự không đáng kể của tội ác, theo cách tương tự nó không thể được thực hiện bởi lực lượng của Hiến pháp và Quy chế đã gia tăng hình phạt. [Trích dẫn.]

Và điều này đặc biệt đúng trong trường hợp sự tra tấn của canh thức, không thể được thực hiện cho một tội ác không phải theo bản chất của nó là tồi tệ nhất, mà được giữ như vậy, so với hình phạt liên quan, chỉ bởi sức mạnh của một sắc lệnh. Điều này giữ nguyên trừ khi bản chất của tội ác đó được thay đổi theo phương pháp tiến hành trong đó. [Trích dẫn.]

Và chúng ta thấy trong các Lệnh cấm của Đức Ông Thống đốc Tối cao của chúng ta rằng ông ấy đã tuyên bố rõ ràng điều này, khi ông ấy muốn tiến hành sự tra tấn của canh thức trong các trường hợp mà ông ấy không thể tiến hành một cách hợp pháp; rằng một cách chắc chắn ông ấy sẽ không làm như vậy. Ông ấy cũng sẽ không thực hiện điều này, nếu ông ấy có thể thực hiện những sự tra tấn như vậy trong trường hợp các tội ác không phải là trọng tội theo luật chung, nhưng phải được chuộc lại bằng hình phạt tử hình bởi sự nghiêm ngặt của các Lệnh cấm.

Giacinto Arcangeli, Biện hộ viên cho Người nghèo.

[Tựa đề hồ sơ của Tập tài liệu 4.]

Bởi Đức Ông Thống đốc Tối cao và Rất đáng kính trong

các Vụ án Hình sự:

VỤ ÁN MẠNG ROMA

với tình tiết đủ điều kiện.

Dành cho Ngân khố.

Bản tóm tắt.

Tại Roma, theo bản in của Phòng Tông tòa Tôn kính,

1698.

BẢN TÓM TẮT

[Tập tài liệu 4.]

Số 1.—Lời khai có tuyên thệ của nhân chứng về sự nghèo đói của Bá tước Guido Franceschini nói trên và những nỗi khốn khổ mà gia đình Comparini phải chịu đựng trong thời gian họ ở nhà hắn tại thành phố Arezzo.

Ngày 24 tháng 6 năm 1694.

Angelica, con gái của cố Pietro và Johanna Battista thuộc Castelluccio, trong Giáo phận Arezzo, khoảng 35 tuổi, đã được tôi thẩm vấn thay mặt cho Pietro Comparini, chống lại bất kỳ ai, và được đưa vào hồ sơ vĩnh viễn; đối với lời chứng đó, cô ấy đã tuyên thệ nói sự thật, như được nhìn thấy dưới đây.

Tôi nói với ông toàn bộ sự thật rằng, trong thời gian tôi ở Arezzo vào tháng Giêng năm ngoái tại nhà của Signora Maddalena Baldi Albergotti, cơ hội đã đến với tôi để đi phục vụ Signora Beatrice Franceschini và các con trai của bà, v.v. Tôi quyết định làm như vậy, và khi tôi đến nhà của gia đình Franceschini, tôi đã nói chuyện với Signora Beatrice đó. Bà kéo tôi sang một bên vào một căn phòng nhỏ và bảo rằng bà sẽ nhận tôi làm người hầu, nhưng tôi sẽ không bao giờ có bất kỳ giao dịch riêng tư nào với hai ông bà già ở trong nhà; một trong số họ là Signor Pietro Comparini và người kia là Signora Violante, vợ ông. Bà còn cáo buộc thêm rằng nếu một trong hai người già có gọi tôi vào phòng của họ, tôi không được đi mà không xin phép trước. Trên những điều kiện này, tôi đã nhận lời phục vụ. Sau khi tôi bước vào đó, tôi nhận thấy Signora Violante ở trong phòng của mình hầu hết thời gian, khóc lóc, và mặc dù gia đình Comparini cứng đờ vì lạnh, căn phòng lại không có lửa. Do đó, tôi thấy thương hại bà, và không có sự hiểu biết của Signora Beatrice, tôi đã lấy than từ lò sưởi của chính mình và mang đến cho bà. Nhưng ngay khi tôi mang đến cho bà, Signora Violante đã ra lệnh cho tôi ra khỏi phòng, kẻo Signora Beatrice có thể thấy xúc phạm vì tôi đã làm hành động bác ái này. Ngoài ra, một lần trong số rất nhiều lần, khi Signora Beatrice phát hiện ra điều đó, bà đã bắt tôi để than lại trong lò sưởi và giật lấy cái xẻng từ tay tôi, đồng thời đe dọa tôi, nói rằng nếu bà muốn thì chính bà đã đến mang nó rồi; bởi vì bà không muốn tôi làm bất kỳ dịch vụ nào cho gia đình Comparini nói trên. Và gia đình Comparini thậm chí không thể nói chuyện với nhau, bởi vì Signor Guido Franceschini, Kinh sĩ Girolamo - em trai anh ta, và Signora Beatrice - mẹ của họ, sẽ đứng ở cửa này hay cửa khác của căn hộ và lắng nghe những gì gia đình Comparini nói với nhau. Điều này xảy ra vào mỗi buổi tối và buổi sáng cho đến khi Signor Pietro rời khỏi phòng và ngôi nhà. Và khi ông ấy trở về vào ban đêm, họ không muốn tôi đốt đèn cho ông ấy trên cầu thang. Và một lần khi Signor Pietro trở về nhà vào khoảng sáu rưỡi tối, và tôi nghe thấy tiếng ông ấy cạo chân, tôi đã cầm đèn đi ra đón. Nhưng Signor Guido nhận thấy điều đó, đã giật lấy chiếc đèn từ tay tôi, bảo rằng tôi tốt hơn nên giữ im lặng, và tôi không nên tiếp cận trừ khi tôi muốn bị ném qua cửa sổ. Và điều này có vẻ tồi tệ hơn đối với tôi, bởi vì khi tôi mới bước vào phục vụ gia đình Franceschini nói trên, tôi đã nghe nói quanh nhà rằng một buổi tối, khi Signor Pietro đang trở về nhà, ông đã ngã khi bước lên cùng một bậc thang mà không có đèn, và ông đã tạo ra một vết bầm tím rất xấu xí, bởi vì ông đã phải nằm liệt giường trong nhiều ngày. Cùng lúc đó, trong thời gian tôi ở trong dịch vụ nói trên, điều đó xảy ra vào một buổi sáng trong bữa sáng rằng gia đình Franceschini đã xúc phạm Signora Violante, khiến một tai nạn xảy ra với bà. Bởi vì ngay khi bà đến phòng của mình, bà ngã gục xuống một chiếc ghế rơm và ngất xỉu. Khi Signora Francesca Pompilia, vợ của Signor Guido nói trên, phát hiện ra điều đó, cô ấy bắt đầu khóc và kêu lớn tiếng, nói rằng, "Mẹ tôi đang chết." Ngay lập tức tôi chạy đến Signora Violante và bắt đầu cởi dây áo choàng của bà, rồi quay lại mang cho bà một chút giấm và lửa. Nhưng vì không có lửa, tôi đã lấy một ít củi và đặt nó vào lò sưởi để nhóm lửa. Khi Signora Beatrice thấy vậy, bà đã giật lấy củi khỏi ngọn lửa, trong sự tức giận lớn, và bảo tôi lấy tro, vốn hoàn toàn đủ để làm ấm chân bà. Vì vậy, tôi đã lấy tro trong lò sưởi, nhưng vì thời tiết lạnh cóng, chúng đã nguội khi tôi đến căn phòng nơi Signora Violante đang nửa sống nửa chết. Do đó, Signora Pompilia và tôi, cả hai chúng tôi đều khóc, đã cởi quần áo của Signora Violante và đưa bà lên giường, vốn lạnh như băng. Và bởi vì tôi đang khóc khi trở lại nhà bếp, sau khi đã đưa Signora Violante lên giường, Signora Beatrice nói với tôi: "Cô có muốn tôi lấy một ít cây gai dầu và lau mắt cho cô không?" Signora Francesca Pompilia cũng nghe điều này, và cô ấy đã phàn nàn với Signora Beatrice - người không muốn tôi trở lại phòng nữa cũng như không muốn tôi nấu một ít cháo, như Signora Violante đã ra lệnh.

Vài ngày sau, trong tháng Giêng tiếp theo, trong khi gia đình Franceschini, Francesca Pompilia, Signor Pietro và Signora Violante đang ở bàn ăn, họ bắt đầu nói về mục đích đuổi tôi đi, vì gia đình Franceschini đã sa thải tôi khỏi dịch vụ. Khi Signora Francesca Pompilia - người ở bàn ăn với những người khác như tôi đã nói ở trên - nghe điều này, cô ấy nhận xét với Signor Pietro và Signora Violante: "Các người có biết tại sao họ muốn đuổi cô ấy đi không? Họ tin rằng cô ấy muốn kiểm duyệt tôi bởi vì Signora Beatrice đã nói vài ngày trước rằng cô ấy sẽ lấy cây gai dầu và lau những giọt nước mắt khỏi mắt cô ấy, khi cô ấy đang khóc vì tai nạn xảy ra với mẹ, mẹ ơi." Khi đó Signor Pietro lên tiếng và yêu cầu gia đình Franceschini giữ tôi lại trong ân sủng của họ thêm tám hoặc mười ngày nữa, vì nếu ông muốn trở lại Roma với Signora Violante, ông sẽ đưa tôi đi cùng họ. Và ông nói ông có thể mong đợi sự ưu ái này từ tay họ, vì đó là điều đầu tiên ông từng yêu cầu họ. Đối với điều này, không ai trong gia đình Franceschini trả lời; nhưng Signor Guido đứng dậy khỏi bàn ăn và, đến gần tôi, đã cho tôi hai cái tát rất kêu. Những người khác sau đó tiến lại gần. Trong khi anh ta đang làm điều này, vị Kinh sĩ, em trai anh ta, cũng cho tôi một vài cú đá, và mẹ anh ta đánh tôi và bảo tôi rời đi ngay lập tức. Ngay khi Signora Violante nhìn thấy và nghe thấy điều này, bà đã thương hại tôi và kêu lên với gia đình Franceschini nói trên: "Các người muốn con bé tội nghiệp đi đâu bây giờ?" Và tất cả gia đình Franceschini đồng lòng nói với Signora Violante: "Bà cũng cút ra ngoài với nó đi." Và họ gọi bà là "ả đĩ," và những cái tên xúc phạm khác, đến nỗi Signora Violante đã đi về phòng của mình để mặc áo khoác ngoài. Vị Kinh sĩ rút gươm và chạy theo bà vào phòng rồi đóng cửa lại. Tôi, sợ rằng ông ấy sẽ gây ra một số vết thương cho Signora Violante, chạy vào phòng và thấy rằng vị Kinh sĩ đã tự khóa mình bên trong. Vì vậy, bản thân tôi và Signor Pietro và Francesca Pompilia bắt đầu khóc và kêu cứu, nghĩ rằng vị Kinh sĩ sẽ giết Signora Violante ở bên trong đó. Và sau một thời gian ngắn, tôi rời khỏi nhà, trong khi cặp vợ chồng nói trên và Signora Francesca Pompilia vẫn đang kêu la với gia đình Franceschini nói trên.

Trong suốt thời gian tôi ở trong dịch vụ của gia đình Franceschini nói trên tại Arezzo, như tôi đã nói ở trên, tôi có thể nói thực sự rằng mọi buổi sáng và buổi tối tại bàn ăn, tôi đã phục vụ gia đình Franceschini nói trên, Signora Francesca Pompilia, Signor Pietro và Signora Violante Comparini. Đối với thức ăn của cả bàn ăn này, gia đình Franceschini đã mua vào thứ Bảy một con cừu non bú sữa, mà họ chi tiêu, nhiều nhất, mười hai hoặc mười bốn gratie. Sau đó Signora Beatrice nấu nó và chia ra cho cả tuần. Và phần đầu con cừu, bà chia nhỏ ra làm món gia vị ba lần, và làm món gia vị vào những thời điểm khác, bà phục vụ riêng phần đèn và nội tạng. Trong những ngày trong tuần khi họ ăn, không có loại thịt nào khác trên bàn để thỏa mãn nhu cầu của toàn bộ bàn ăn. Khi ông ấy không mua cừu con vào thứ Bảy, như tôi đã nói, Signor Guido đưa tiền cho Joseph - cậu bé trong nhà, để mua hai cân thịt bò. Bản thân Signora Beatrice đem nấu món này mỗi buổi sáng, cũng không muốn phần còn lại xen vào nó, và họ ăn từ đó tại bàn và cắt thịt cho bữa ăn tối. Và bởi vì thịt này quá dai đến nỗi Signor Pietro không thể ăn được (vì họ đã không nấu nó đủ), Signor Pietro không ăn thịt, phần lớn, và chỉ ăn một chút bánh mì, được nướng và trong tình trạng tồi tệ, và một miếng phô mai. Do đó Signor Pietro trải qua những ngày khi họ mua thịt bò. Vào những ngày ăn chay, ông ăn súp rau với một ít cá trích muối, và đôi khi một vài hạt dẻ luộc. Nhưng luôn luôn, cho dù vào những ngày ăn chay hay không, bánh mì đen như mực, và nặng, và được nêm nếm kém. Sau đó, loại rượu phục vụ cho bàn ăn chỉ là một bình duy nhất; và ngay khi rượu được rót vào đây, Signora Beatrice bắt tôi bỏ vào lượng nước tương đương. Và vì vậy tôi làm cho đầy bình rượu, một nửa trong số đó là nước, và rất thường xuyên có nhiều nước hơn rượu. Bình này bà đặt lên bàn, và thông thường nó đủ cho tất cả những người ăn, mặc dù nhiều nhất bình không chứa quá 3½ foghliette [nửa pints] theo thước đo Roma.

Hơn nữa, tôi nói rằng, không nhiều ngày sau khi tôi rời khỏi dịch vụ này, đó là lời bàn tán công khai khắp Arezzo rằng Signor Pietro đã về nhà vào khoảng sáu rưỡi tối và thấy cửa đường phố đóng kín đến nỗi ông không thể mở nó, và ông buộc phải gõ cửa. Khi Signora Violante thấy rằng không ai trong nhà sắp mở cửa, chính bà đã xuống lầu để làm như vậy, nhưng cửa bị khóa bằng chìa khóa. Và mặc dù bà gọi Signor Guido và những người khác ở trong nhà, nhưng không ai cử động để đi và mở nó. Do đó Signor Pietro đã đi ngủ tại quán trọ, và vào buổi sáng trở lại để gặp Signora Violante và Signora Francesca Pompilia. Người ta cũng nói khắp Arezzo rằng khi Signor Pietro phàn nàn vì bị khóa cửa bên ngoài bởi vị Kinh sĩ, và khi cả Signor Pietro và Signora Violante trách mắng họ cay đắng về điều đó, một cuộc cãi vã mới nảy sinh giữa họ, và vì nó, cả hai vợ chồng Comparini đều bị đuổi khỏi nhà. Signora Violante đã được tiếp nhận tại nhà của Signor Doctor Borri, nơi bà dùng bữa tối buổi tối hôm đó và qua đêm. Và Signor Pietro đã đi đến quán trọ để ăn tối và ngủ.

Khi tôi nghe điều đó, tôi đã đến nhà của Signor Borri để gặp Signora Violante, nhưng không được cho vào. Và vợ của Signor Borri bảo tôi đi và lo việc của chính mình. Vì bà không muốn gia đình Franceschini, những người sống đối diện, nhận thức rằng tôi đã đến đó để gặp Signora Violante, vì một số sự xáo trộn có thể nảy sinh từ đó. Sau đó, sáng hôm sau tôi đến quán trọ, nơi tôi được bảo rằng Signora Violante đã đi tìm Signor Pietro, nhưng tôi không tìm thấy ai trong số họ, và được bảo bởi chủ quán rằng họ đã ra ngoài. Vì vậy, không biết tìm họ ở đâu, tôi trở lại nhà của Signora Maddelena Albergotti, nơi tôi đang ở. Và tôi nghe sau đó rằng cả Signor Pietro và Signora Violante đã trở lại Quán trọ, nơi họ đã ăn sáng. Sau đó, bởi sự can thiệp của Thống đốc Arezzo, họ đã được hòa giải với gia đình Franceschini, và họ thực sự đã trở lại ngôi nhà của người sau. Tôi cũng nghe rằng gia đình Franceschini tiếp tục đối xử tệ bạc và lăng mạ cặp vợ chồng nói trên, như họ đã liên tục làm khi tôi còn trong dịch vụ của họ. Do đó cuối cùng họ buộc phải rời Arezzo và trở về Roma.

Tất cả các vấn đề nói trên tôi biết từ việc đã thấy và nghe sự đối xử tồi tệ mà gia đình Franceschini giáng xuống gia đình Comparini và những lời lăng mạ mà họ đưa ra cho họ và Signora Francesca Pompilia; và tương tự từ việc đã nghe chúng được bàn tán công khai khắp Arezzo, nơi nó được mọi người biết đến và tai tiếng, và nơi có sự bàn tán và đồn đại công khai về nó.

Số 2.—Các chứng thực khác nhau về sự cầu cứu của Francesca đối với Giám mục và Thống đốc vì sự tàn ác của chồng cô và họ hàng.

Ngày 17 tháng 6 năm 1697.

Đến bất cứ ai nó có thể quan tâm:

Chúng tôi, những người ký tên dưới đây, chứng thực là sự thật: Rằng Signora Francesca Pompilia Comparini, vợ của Signor Guido Franceschini, đã trốn chạy rất nhiều lần từ nhà và vội vã chạy đến Đức Giám mục, và một lần nữa đến Thống đốc, và cũng đến những người hàng xóm, bởi vì những lời mắng mỏi và sự đối xử tồi tệ liên tục mà cô phải chịu đựng dưới tay Bá tước Guido - chồng cô, Signora Beatrice - mẹ chồng cô, và Kinh sĩ Girolamo - anh chồng cô. Chúng tôi biết điều này từ việc đã gặp cô ấy khi cô ấy đang trốn chạy như trên, và từ sự bàn tán công khai và tai tiếng của nó khắp thành phố Arezzo. Để làm bằng chứng, chúng tôi đã ký tên vào bản chứng thực hiện tại bằng chính đôi tay của mình vào ngày và năm nói trên, v.v.

Tôi, Kinh sĩ Alessandro Tortelli, khẳng định sự thật là đúng như đã nói ở trên, và để làm bằng chứng đã ký bằng chính tay mình.

Tôi, Marco Romano, khẳng định sự thật là như đã nói ở trên, và để làm bằng chứng, v.v., bằng chính tay mình.

Tôi, Antonio Francesco Arcangeli, khẳng định sự thật là như được chứa ở trên, bằng chính tay mình.

Tôi, Cammillo Lombardi, khẳng định như được chứa ở trên, bằng chính tay mình.

Tôi, Francesco Jacopo Conti thuộc Bissignano, khẳng định như được chứa ở trên, và để làm bằng chứng, v.v., bằng chính tay mình.

Tôi, Urbano Antonio Romano, một linh mục của Arezzo, và hiện tại là Chánh xứ của nhà thờ giáo xứ San Adriano, khẳng định sự thật là như được chứa ở trên, và để làm bằng chứng đã ký bằng chính tay mình.

Sau đó là sự nhận dạng chữ ký theo đúng hình thức, v.v.

Trích đoạn từ một bức thư do D. Tommaso Romani - chú của Guido Franceschini - viết gửi Pietro Comparini ở Roma.

Ngài Đáng kính, Chủ nhân rất được tôn kính của tôi:

Tôi không thể làm gì kém hơn, v.v., sự khởi hành, cô ấy ít giống Signora Francesca, v.v.; cô ấy trốn chạy khỏi nhà, và đi vào San Antonio. Và đến đó cũng chạy cả Signor Guido, Kinh sĩ, và Beatrice, v.v., để cô ấy có thể trở lại, và trong niềm tin đó Signora Francesca trở về nhà, v.v. Hôm qua, Signora Francesca và em gái tôi ở trong Duomo để nghe giảng. Vào lúc kết thúc, trong khi cô ấy đang đi và ở gần cổng của Monsignore, Francesca chạy trốn vào Cung điện, nằm rất gần đó. Điều này khoảng bảy giờ tối, và có một cuộc cãi vã lớn trong Cung điện, v.v.

Trích đoạn từ một bức thư khác do Bartholomeo Albergotti - một quý gentleman - viết gửi Pietro Comparini.

Signor Đáng kính và Chủ nhân rất được trân quý:

Tại sự trở lại của tôi, v.v., Signora - vợ ông, đã u sầu, và hai buổi tối sau khi ông rời đi, cô ấy đã gây ra một sự xáo trộn lớn, bởi vì cô ấy không muốn đi ngủ cùng Signor Guido - chồng cô, v.v. Ngày trước Chúa nhật Lễ Lá, Signora đã đi, v.v., để nghe giảng, v.v., và khi rời khỏi đó, lao vào Cung điện của Giám mục, v.v. Cô ấy lấy vị trí của mình ở đầu cầu thang và ở đó cho đến sáu rưỡi tối; và cả Signora Beatrice lẫn Signor Guido đều không thể khiến cô ấy trở về nhà. Tuy nhiên, Giám mục không cho cô ấy một buổi yết kiến, nhưng thư ký của ông vội vã chạy đến đó và thúc giục Signor Guido và Signora Beatrice không được mắng Signora - vợ ông, v.v. Và sau khá nhiều tranh chấp như vậy, họ đã đưa cô ấy trở lại nhà, v.v.

Số 3.—Lời khai của Francesca về các bức thư được khẳng định là do cô viết cho Abate Franceschini, và trước đó được phác thảo bởi chồng cô; được ghi lại trong vụ truy tố được đưa ra cho cuộc trốn chạy được giả vờ của cô.

Ngày 21 tháng 3 năm 1697 [cho tháng Năm.]

Francesca Comparini, khi tuyên thệ, v.v., khi được thẩm vấn liệu cô có bao giờ gửi bất kỳ bức thư nào cho Abate Franceschini ở đây trong Thành phố, trong khi cô sống ở Arezzo hay không, đã trả lời:

Trong khi tôi ở Arezzo, tôi đã viết theo yêu cầu của chồng tôi, gửi cho anh rể tôi Abate Franceschini ở đây tại Roma; nhưng vì tôi không biết viết, chồng tôi đã tạo các chữ cái bằng bút chì và sau đó ông ấy bắt tôi dò nó bằng bút mực và tô mực bằng chính tay mình. Và ông ấy bảo tôi rằng anh trai ông ấy rất vui khi nhận được bức thư như vậy của tôi, được viết bởi chính tôi. Điều này đã xảy ra hai hoặc ba lần.

Khi được thẩm vấn liệu, nếu cô nhìn thấy một trong các bức thư được viết như được kể ở trên, và được gửi đến Thành phố cho cùng Abate Franceschini đó, cô có nhận ra nó không, v.v.

Cô ấy trả lời: Nếu Danh dự của Ngài khiến tôi nhìn thấy một trong các bức thư được viết bởi tôi, như trên, và được gửi cho Abate Franceschini, tôi sẽ nhận ra nó rất rõ.

Và khi theo lệnh của tôi, bức thư được hiển thị cho cô ấy, về điều có sự thảo luận trong vụ truy tố, và bắt đầu bằng Carissimo Cognato sono con questa, và kết thúc, v.v., Arezzo 14 Giugnio 1694, affetionatissima Serva, e Cognata Francesca Comparini ne Franceschini.

Cô ấy hưởng ứng: Tôi đã nhìn thấy và đã kiểm tra cẩn thận bức thư này được hiển thị cho tôi bởi lệnh của Danh dự của Ngài, bắt đầu bằng Carissimo Signor Cognato sono con questa, v.v., và kết thúc bằng Francesca Comparini, ne Franceschini, và đã nhìn vào nó, tôi nghĩ, nhưng không thể tuyên thệ đó là sự thật, rằng đây là một trong các bức thư được viết bởi tôi cho anh rể của tôi, Abate Franceschini, phù hợp [với mong muốn của chồng tôi] như đã nói ở trên.

Số 4.—Nội dung của bức thư được viết như trên gửi Abate Franceschini.

Anh rể Đáng kính:

Tôi muốn bằng bức thư này để bày tỏ sự tôn kính với anh, và cảm ơn anh vì những nỗ lực của anh trong việc đặt tôi vào ngôi nhà này, nơi, cách xa cha mẹ tôi, tôi sống một cuộc sống yên tĩnh và tận hưởng sự an toàn hoàn hảo, không có họ xung quanh tôi. Bởi vì họ làm tôi đau buồn cả ngày lẫn đêm bằng những mệnh lệnh sai lầm của họ, vốn trái với luật pháp, cả con người lẫn thần thánh: rằng tôi không được yêu Signor Guido - chồng tôi, và rằng tôi nên trốn chạy ban đêm khỏi giường của anh ấy. Đồng thời họ bắt tôi nói với anh ấy rằng tôi không có sự đồng điệu với anh ấy và anh ấy không phải là chồng tôi bởi vì tôi không có con với anh ấy. Họ cũng khiến tôi chạy trốn thường xuyên đến Giám mục mà không có bất kỳ lý do nào và bắt tôi nói với Giám mục rằng tôi muốn ly dị Signor Guido. Và với mục đích khuấy động sự bất hòa lớn trong nhà, mẹ tôi đã nói với Giám mục, và Signor Guido, và sau đó toàn bộ thị trấn, rằng Kinh sĩ - anh rể tôi - đã gạ gẫm tôi một cách không trung thực, một điều chưa từng được nghĩ đến bởi ông ấy. Họ giục tôi tiếp tục những lời khuyên tồi tệ này, vốn cách xa sự đúng đắn và cách xa sự phục tùng phải có đối với chồng tôi. Và họ để lại cho tôi khi họ rời đi mệnh lệnh rõ ràng của họ, bởi nghĩa vụ vâng lời họ, rằng tôi nên giết chồng mình, đưa thuốc độc cho các anh rể và mẹ chồng tôi, đốt nhà và phá vỡ các bình hoa và những thứ khác, để trong mắt thế giới nó không xuất hiện sau khi họ rời đi rằng chính họ đã khuyên tôi phạm rất nhiều tội ác. Và cuối cùng khi họ rời đi, họ để lại cho tôi, như một mệnh lệnh chia tay, rằng tôi nên chọn cho mình một người đàn ông trẻ theo sở thích của tôi, và cùng anh ta trốn chạy đến Roma, và nhiều vấn đề khác, mà tôi bỏ qua vì xấu hổ. Giờ đây khi tôi không có cô ấy ở gần - người đã khuấy động tâm trí tôi, tôi tận hưởng sự yên tĩnh của Thiên đường, và biết rằng cha mẹ tôi đã chỉ đạo tôi hướng tới một vực thẳm, bởi vì sự tức giận của chính họ. Do đó, giờ đây khi tôi thấy trong ánh sáng thực sự của chúng những hành động này được đề xuất bởi lệnh của cha mẹ tôi, tôi cầu xin sự tha thứ từ Chúa, từ chính anh, và từ toàn bộ thế giới. Vì tôi muốn trở thành một Cơ-đốc nhân tốt và một người vợ tốt cho Signor Guido - người đã nhiều lần quở trách tôi một cách yêu thương rằng một ngày nào đó tôi sẽ cảm ơn anh ấy vì những lời quở trách mà anh ấy dành cho tôi. Và những lời khuyên tồi tệ mà cha mẹ tôi đã đưa ra, giờ đây tôi đã làm cho biết, và tôi thừa nhận bản thân mình

Người hầu và em dâu vô cùng âu yếm của anh,

Francesca Comparini ne Franceschini.

Arezzo, ngày 14 tháng 6 năm 1694.

Bên ngoài hướng về Abate Paolo Franceschini, Roma.

[Lời khai của Pompilia được dịch ở trang 90-95 dưới hình thức đầy đủ hơn như được đưa ra trong Bản tóm tắt cho Bên bào chữa. Sự thật bổ sung duy nhất trong phiên bản này là ngày của bản tuyên ngôn có tuyên thệ, thứ Hai, ngày 13 tháng 5 năm 1697. Cô ấy đã bị bắt giữ tại Castelnuovo, ngày 1 tháng 5.]

Số 6.—Chứng thực của các linh mục và những người khác, xứng đáng được chấp nhận ở mọi khía; những người đã hỗ trợ Francesca ngay cả cho đến khi cô chết; họ nói về sự trung thực của cô, và tuyên bố của cô rằng cô chưa bao giờ vi phạm đức tin vợ chồng của mình.

Tôi, người ký tên dưới đây, linh mục Augustinian đi chân trần, cam kết đức tin của mình rằng trong chừng mực tôi có mặt, giúp đỡ Signora Francesca Comparini từ khoảnh khắc đầu tiên của trường hợp đáng thương của cô ấy, ngay cả cho đến tận cùng cuộc đời cô ấy, tôi nói và chứng thực trên lời tuyên thệ linh mục của mình, trước sự hiện diện của Thiên Chúa - Đấng phải phán xét tôi, rằng đối với sự bối rối của chính mình, tôi đã phát hiện và kinh ngạc trước một lương tâm vô tội và thánh thiện ở đứa trẻ luôn được ban phước đó. Trong bốn ngày cô ấy sống sót, khi được khuyên nhủ bởi tôi để tha thứ cho chồng mình, cô ấy đã trả lời với những giọt nước mắt trong mắt và với một giọng điệu bình thản và trắc ẩn: "Xin Chúa tha thứ cho anh ấy, như tôi đã tha thứ bằng toàn bộ trái tim mình." Nhưng điều đáng kinh ngạc hơn nữa là, mặc dù cô ấy chịu đựng nỗi đau lớn, tôi chưa bao giờ nghe cô ấy nói một lời xúc phạm hay thiếu kiên nhẫn nào, cũng không thể hiện sự phiền muộn bề ngoài nhỏ nhất đối với Chúa hoặc những người ở gần. Nhưng luôn phục tùng Ý muốn Thần thánh, cô ấy nói: "Xin Chúa thương xót tôi," theo một cách thực sự, điều đó sẽ không tương thích với một tâm hồn không hòa hợp với Chúa. Để đạt được sự hợp nhất như vậy, người ta không đạt được trong một khoảnh khắc, mà đúng hơn là bởi thói quen của nhiều năm.

Tôi nói thêm rằng tôi luôn nhìn thấy cô ấy tự kiềm chế, và đặc biệt là trong suốt quá trình điều trị y tế. Trong những dịp này, nếu thói quen sống của cô ấy không tốt, cô ấy sẽ không bận tâm đến một số chi tiết xung quanh mình với sự khiêm tốn được ghi nhận và kinh ngạc bởi tôi; cũng không thể một cô gái trẻ nào có mặt trước rất nhiều người đàn ông với sự khiêm tốn và bình tĩnh như vậy trong đó đứa trẻ được ban phước vẫn ở lại trong khi chết. Và bạn có thể tin tưởng những gì Chúa Thánh Thần nói qua miệng của người Tin Mừng, trong những lời của Thánh Mát-thêu, chương 7: "Cây xấu không thể sinh ra quả ngon." Lưu ý rằng ngài nói "không thể," chứ không phải "không làm thế"; nghĩa là, làm cho nó không thể suy ra khả năng thực hiện những việc hoàn hảo khi bản thân không hoàn hảo và bị vấy bẩn bởi tệ nạn. Do đó, bạn nên nói rằng cô gái này toàn là sự tốt lành và khiêm tốn, vì với tất cả sự dễ dàng và tất cả niềm vui, cô ấy đã thực hiện các hành động đạo đức và khiêm tốn ngay cả vào cuối đời mình. Hơn nữa, cô ấy đã chết với tình yêu mạnh mẽ đối với Chúa, với sự điềm tĩnh lớn, với tất cả các bí tích thiêng liêng của Hội thánh, và với sự ngưỡng mộ của tất cả những người đứng xem, những người đã chúc phúc cho cô ấy như một vị thánh. Tôi không nói thêm kẻo tôi bị đánh thuế là thiên vị. Tôi biết rất tốt rằng một mình Chúa là Đấng dò xét trái tim, nhưng tôi cũng biết rằng từ sự dồi dào của trái tim, miệng nói; và Thánh Augustinô vĩ đại của tôi nói: "Cuộc sống thế nào, kết thúc thế ấy."

Do đó, đã ghi nhận ở đứa trẻ luôn được ban phước đó những lời nói thánh thiện, những hành động đạo đức, những hành vi khiêm tốn nhất, và cái chết của một tâm hồn trong sự sợ hãi lớn đối với Chúa, để làm nhẹ nhõm lương tâm của tôi, tôi buộc phải nói, và không thể làm khác, rằng nhất định cô ấy luôn là một cô gái tốt, khiêm tốn và đáng kính, v.v.

Ngày mười tháng Giêng năm 1698,

Tôi, Fra Celestino Angelo thuộc St. Anna, người Augustinian đi chân trần, khẳng định như tôi đã nói ở trên, bằng chính tay mình.

Một chứng thực khác như trên.

Chúng tôi, những người ký tên dưới đây, được thẩm vấn cho sự thật, đã đưa ra tuyên bố đầy đủ và không thể nghi ngờ trên lời tuyên thệ của mình rằng chúng tôi có mặt và hỗ trợ tại cơn bệnh cuối cùng mà Francesca Pompilia - vợ của Guido Franceschini - đã chết. Cô ấy thường xuyên được hỏi bởi các cha giải tội và những người khác liệu cô ấy có phạm bất kỳ hành vi xúc phạm nào chống lại Guido nói trên - chồng cô ấy, nhờ đó cô ấy có thể mang lại cho anh ta dịp đối xử tồi tệ với cô ấy theo cách gây ra cái chết của cô ấy. Và cô ấy luôn trả lời rằng cô ấy chưa bao giờ phạm bất kỳ hành vi xúc phạm nào chống lại anh ta, mà luôn sống với tất cả sự trinh bạch và khiêm tốn. Và điều này chúng tôi biết từ việc đã có mặt trong suốt sự đau khổ nói trên, và từ việc đã nghe tất cả các câu hỏi và câu trả lời này trong khi chúng tôi đang cung cấp điều trị y tế, hoặc hỗ trợ khác, và từ việc nghe cô ấy trả lời những câu hỏi này, như trên, trong bốn ngày trong khi cô ấy đang chịu đựng từ các vết thương của mình, như chúng tôi đã thấy và nghe cô ấy; và chúng tôi đã chứng kiến cô ấy chết cái chết của một vị thánh.

Để làm bằng chứng, chúng tôi đã ký bản chứng thực hiện tại này bằng chính đôi tay của mình tại đây ở Roma vào ngày mười tháng Giêng năm 1698.

Tôi, Nicolo Constantio, v.v., người đã hỗ trợ trong việc điều trị Francesca Pompilia nói trên trong bốn ngày, chứng thực như trên, v.v.

Tôi, Fra Celestino Angelo thuộc St. Anna, người Augustinian đi chân trần, nói rằng tôi đã có mặt từ khoảnh khắc đầu tiên của vụ án, ngay cả đến tận cùng cuộc đời cô ấy, và luôn chăm sóc cô ấy. Cô ấy luôn nói: "Xin Chúa tha thứ cho anh ấy trên thiên đường như tôi tha thứ cho anh ấy trên trái đất; nhưng đối với vấn đề họ buộc tội tôi, và vì điều đó họ đã giết tôi, tôi hoàn toàn vô tội." Để chứng minh điều đó, cô ấy nói rằng Chúa không nên tha thứ tội lỗi đó cho cô ấy, bởi vì cô ấy chưa bao giờ phạm nó. Cô ấy chết như một vị tử đạo vô tội trước sự hiện diện của một linh mục khác, để làm gương cho tất cả những người đứng xem, như tôi đã khẳng định ở trên bằng chính tay mình.

Tôi, Placido Sardi, một linh mục, khẳng định bằng chính tay mình như Cha nói trên, đã có mặt như trên.

Tôi, Hầu tước Nicolo Gregorio, khẳng định như trên bằng chính tay mình.

Tôi, người ký tên dưới đây, khẳng định những gì được chứa trong tuyên bố viết ở trên, cũng như trong chứng thực của Cha đáng kính Celestino thuộc Jesu và Maria. Tôi đã hỗ trợ Signora Francesca Pompilia nói trên từ đầu, đã nhặt cô ấy lên từ mặt đất nơi cô nằm trong sự yếu đuối hoàn toàn vì các vết thương của mình. Cô ấy để đầu trên đôi chân của Signor Pietro Comparini - người đã chết từ trước. Cô ấy đã xưng tội trong vòng tay của tôi với Hiệu trưởng của Đại học Hy Lạp, bởi vì cô ấy không thể đứng dậy cũng như không thể nằm xuống. Và từ giờ phút đó tôi không bao giờ rời xa cô ấy, mà luôn chăm sóc cô ấy ngay cả cho đến khi cô ấy chết. Cô ấy là một Cơ-đốc nhân gương mẫu và làm gương nhất mà tôi từng thấy. Vì tôi thấy cô ấy phó mặc cho ý muốn thần thánh, và cô ấy luôn dựa vào sự vô tội của chính mình, v.v.

Tôi, Giuseppe D'Andillo, bằng chính tay mình.

Tôi, người ký tên dưới đây, chứng thực và khẳng định những gì được chứa trong tất cả các bản tuyên ngôn có tuyên thệ nói trên, từ việc đã hỗ trợ Francesca Pompilia nói trên, v.v.

Dionysio Godyn, bằng chính tay mình.

Tôi, Luca Corsi, khẳng định bằng chính tay mình như được chứa trong tất cả các chứng thực nói trên, từ việc đã hỗ trợ ngày lẫn đêm chừng nào cơn bệnh của Francesca Pompilia trước đây còn tiếp tục, và từ việc đã nghe như trên.

Tôi, Giovanni Battista Guitens, dược sĩ, người đã hỗ trợ trong việc điều trị và chăm sóc Francesca Pompilia nói trên, khẳng định bằng chính tay mình như được chứa trong tất cả các bản tuyên ngôn và chứng thực ở trên, từ việc đã hỗ trợ liên tục suốt một đêm và một ngày tại cơn bệnh của cùng người đó.

Tôi, Giovanni Battista Mucha, cậu bé của Giovanni Battista Guitens nói trên, dược sĩ, khẳng định bằng chính tay mình như được chứa ở trên trong bản chứng thực nói trên, từ việc đã hỗ trợ với Francesca Pompilia trước đây.

Tuyên bố đầy đủ và không thể nghi ngờ được đưa ra bởi tôi, người ký tên dưới đây, Abate Liberato Barberito, Tiến sĩ Thần học, rằng, khi tôi được triệu tập để hỗ trợ cái chết của Signora Francesca Comparini nói trên, tôi thường xuyên nhận thấy, và đặc biệt trong suốt một đêm, rằng bị cáo có tên ở trên đã chịu đựng những nỗi đau của các vết thương của mình với sự kiên nhẫn của Cơ-đốc nhân, và bỏ qua với sự rộng lượng siêu phàm các hành vi xúc phạm của kẻ đã gây ra cái chết vô tội của cô ấy với rất nhiều vết thương. Tôi cũng quan sát thấy trong đêm sự dịu dàng của lương tâm của người có tên ở trên. Vì cô ấy đã trải qua nó bằng cách thể hiện những cảm xúc không lay chuyển của một sự hoàn hảo anh hùng và Cơ-đốc nhân. Và điều này đến mức tôi có thể chứng thực rằng trong kinh nghiệm tôi đã có, đã có bốn năm làm Giám quản trong Chức thánh của Monsignore, Giám mục Monopoli, của ký ức phước hạnh, tôi chưa bao giờ quan sát thấy người sắp chết với những tình cảm tương tự. Và điều này càng hơn thế nữa trong một điều ác, gây ra quá bạo lực bởi người khác. Do đó, để làm bằng chứng, v.v. Roma, ngày mười tháng Giêng năm 1698.

Tôi, Abate di Liberato Barberito, khẳng định như trên, v.v.

[Tựa đề hồ sơ của Tập tài liệu 5.]

Bởi Đức Ông Thống đốc Tối cao và Rất đáng kính của

Thành phố trong các Vụ án Hình sự:

VỤ ÁN MẠNG ROMA.

Nhân danh Ngân khố, chống lại

Bá tước Guido Franceschini

và Đồng bọn.

Bản ghi nhớ về sự thật và luật pháp của Ngài

Tổng Công tố viên của Ngân khố.

Tại Roma, theo bản in của Nhà thờ Tông tòa Tôn kính,

1698.

ROMANA EXCIDII

[Tập tài liệu 5.]

Đức Ông Thống đốc Rất đáng kính và Đáng kính:

Cuộc tàn sát đáng tiếc của toàn bộ gia đình Comparini - xảy ra trong thành phố thân yêu của chúng ta vào đêm thứ hai của tháng Giêng hiện tại, và sự đổ máu của họ, kêu cứu từ trái đất lên Chúa để trả thù những kẻ tội phạm. Và để chúng ta có thể hoàn thành các nghĩa vụ của văn phòng mà chúng ta đang chiếm giữ, chúng ta đã trả giá cho sự nhọc nhằn để thuật lại ở đây với ngòi bút trung thành chuỗi các sự kiện. Từ điều này, các Quan tòa Thẩm phán của tôi có thể dễ dàng thấy những luật lệ nào có thể áp dụng cho một quyết định đối với vụ án này và cho việc trừng phạt những kẻ phạm pháp vì cùng một hành động, v.v., và do đó Barbosa nói trong các tiên đề của mình trong khoa học pháp lý, tiên đề 93, Số 1: "Giống như từ hành động mà luật pháp phát sinh, cũng từ hành động mà luật pháp chết đi."

Do đó, chuỗi các sự thật như sau: Guido Franceschini thuộc thành phố Arezzo đã kết hôn với Francesca Comparini - người mà bởi Pietro và Violante Comparini đã hứa làm của hồi môn, trong số các vấn đề khác, một số tài sản chịu một quyền lợi hoàn trả. Bởi vì họ đã nuôi dưỡng Francesca này trong nhà của họ như con gái của chính họ và như vậy họ đã kết hôn với cô ấy. Sau đó, vì Pietro và Violante nói trên không có đứa con nào khác, họ đã rời khỏi nhà của họ trong Thành phố để đi sống trong ngôi nhà của Franceschini tại Arezzo. Ở đó, trong một thời gian, họ tiếp tục sống chung trong hòa bình; nhưng, như thường xảy ra giữa bạn bè và họ hàng, những tranh chấp và cãi vã đã nảy sinh. Do đó, Pietro và Violante nói trên đã rời khỏi ngôi nhà đó và thành phố Arezzo, và trở lại Roma. Trong khi đó, ngọn lửa của sự căm thù được nhen nhóm này gia tăng, một vụ kiện đã được khởi kiện đối với của hồi môn từng được hứa, nhưng giờ bị từ chối bởi Pietro, với cái cớ rằng Francesca thực sự không phải là con gái của Pietro và Violante đó, mà sau khi một màn kịch mội giả về sự ra đời của cô được thực hiện, cô đã được tiếp nhận và nuôi dưỡng bởi họ. Và vì lý do này, Guido và Francesca nói trên không thể hy vọng vào quyền thừa kế của các tài sản dưới quyền lợi hoàn trả. Mặc dù Franceschini giành được một phán quyết thuận lợi về điểm này, nhưng khi kháng cáo được thực hiện thay mặt cho Pietro Comparini, Francesca tuyên bố rằng cô bị đối xử tệ bạc trong nhà chồng bởi chính anh ta, và do đó mong muốn rời khỏi ngôi nhà đó. Do đó, với sự hỗ trợ và đồng hành của Kinh sĩ Caponsacchi - một người họ hàng của Franceschini nói trên, như người ta giả định, cô đã trốn chạy. Nhưng Franceschini có thông báo về cuộc trốn chạy của vợ mình và, truy đuổi cô ấy, anh ta bắt kịp cô ấy tại quán trọ Castelnuovo. Ở đó, anh ta đến gặp thống đốc của nơi đó và lo liệu việc thực hiện việc bắt giữ vợ mình và vị Kinh sĩ, điều thực sự đã xảy ra. Sau đó, cuộc cãi vã tiếp tục. Một vụ án hình sự đã được đưa ra tại Tòa án Thống đốc Thành phố này; quá trình hành động đã được sắp xếp, và luật sư ở cả hai bên thường xuyên được lắng nghe, cả bằng lời nói lẫn bằng văn bản. Cuối cùng, người ta quyết định rằng do thiếu bằng chứng về tội ngoại tình, vị Kinh sĩ nói trên nên bị lưu đày đến Civita Vecchia và Francesca nên được giữ lại trong sự an toàn. Nhưng bởi vì gia đình Comparini tuyên bố rằng việc cung cấp thức ăn trong sự an toàn là nghĩa vụ của Franceschini, và người sau tuyên bố nó nằm ở gia đình Comparini, Đức Ông Thống đốc Rất đáng kính, sau khi đã bảo đảm sự đồng ý của Abate Paolo - anh trai của Guido và là đại diện của anh ta trong vụ án, đã chỉ định ngôi nhà của gia đình Comparini cho Francesca như một nhà tù an toàn và chắc chắn dưới sự bảo đảm.

Trong khi những cuộc thi đấu này vẫn đang chờ xử lý, cả trong các vụ án dân sự và hình sự, cũng như trong vụ án ly hôn do Francesca - người vợ mang lại, chính Franceschini này đã lên mưu đồ để trả thù những người nói trên. Để thực hiện mục đích hình sự này, anh ta đã tập hợp Domenico Gambassini thuộc Florence, Alessandro Baldeschi thuộc vùng Castello, Francesco Pasquini Antonii thuộc Hầu quốc Monte Acuto, và Blasio Agostinelli thuộc thị trấn Popolo, và cư trú tại Biệt thự Quarata. Anh ta cung cấp cho họ kiếm và dao găm, bị cấm bởi Sắc lệnh của Alexander VIII., và bước vào Thành phố trong công ty với những người đàn ông nói trên. Tiếp cận ngôi nhà của gia đình Comparini, vào giờ đầu tiên của đêm, anh ta bảo đảm việc mở cửa cho bản thân dưới cái cớ mang một bức thư, được gửi đến Violante bởi Kinh sĩ Caponsacchi nói trên, sau đó ở lại Civita Vecchia. Ngay khi cửa nhà được mở bởi Violante nói trên, Guido và đồng bọn nói trên ngay lập tức lao vào cô ấy. Cô ấy bị chém tơi bời bằng kiếm của họ và ngay lập tức ngã xuống chết. Pietro cũng bị chém ngã và chết. Tuy nhiên, Francesca cố gắng trốn dưới gầm giường, nhưng được tìm thấy và bị thương ở nhiều nơi. Sau đó, như thể Chúa ban cho cô ân sủng, cô không bị bỏ lại hoàn toàn chết, mặc dù sau một vài ngày cô cũng qua đời; và do đó cô có thể tiết lộ tội ác quái dị này. Ngay khi Đức Ông Thống đốc có thông báo về điều này, với sự chú ý cảnh giác nhất, ông đã thấy rằng những kẻ phạm pháp đã bị truy đuổi vượt qua Thành phố. Do đó, đêm hôm đó, chúng được phát hiện tại quán trọ ở Merluccia với súng và kiếm bất hợp pháp, vẫn còn đẫm máu, và được đưa trở lại nhà tù. Sau đó, khi một vụ án đã được lập chống lại chúng, chúng đã được kiểm tra về tội ác. Một số trong số họ thực sự đã thú nhận nó, và mặc dù những người khác phủ nhận việc quản lý và kiến thức về vụ giết người của toàn bộ gia đình, nhưng chống lại họ có những phỏng đoán khẩn cấp nhất về kiến thức và quản lý được nói ở trên. Hơn nữa, từ cùng một vụ truy tố, các bằng chứng nghiêm trọng nhất đã dẫn đến kết quả, chẳng hạn như có thể bị tấn công và tranh cãi một chút bởi Bên bào chữa.

Do đó, khi vụ án này có thể được trình bày để nhận phán quyết, chúng ta tin rằng không có nền tảng nào có thể cung cấp sự bào chữa cho tội phạm thoát khỏi hình phạt tử hình, chừng nào họ đã thú nhận tội ác của mình, hoặc có thể giải thoát những kẻ đã phủ nhận nó khỏi sự tra tấn nghiêm ngặt của canh thức. Vì thế nào nếu Bên bào chữa tranh luận mạnh mẽ câu hỏi liệu một người chồng giết người vợ ngoại tình, không ngay lập tức và khi bị bắt quả tang ngoại tình, mà sau một khoảng thời gian, có nên được tha thứ khỏi hình phạt thông thường của Lex Cornelia de Sicariis hay không? Một số nhà chức trách thực sự đưa ra một quan điểm khẳng định cho sự tha thứ của người chồng, như được nhìn thấy ở Giurba. [Trích dẫn.] Tuy nhiên, tất cả các nhà chức trách này để giảm nhẹ hình phạt cho một người chồng giết vợ mình sau một khoảng thời gian đều bị di chuyển bởi lý do này: Rằng kể từ khi ý thức về danh dự bị tổn thương luôn đè nặng lên trái tim, rất khó để kiềm chế sự phẫn nộ chính đáng; vì lý do này, việc bảo vệ danh dự được cho là ngay lập tức khi được thực hiện nhanh nhất có thể.

Nhưng thực sự có nhiều nhà chức trách khác đứng về phía phủ định, khẳng định rằng một người chồng giết vợ mình, ngoại trừ khi bị bắt quả tang ngoại tình và trong các hành động đam mê, nên bị trừng phạt bằng hình phạt thông thường. [Trích dẫn.] Rainaldi [Trích dẫn] nói quan điểm này chân thực hơn và có lợi hơn cho nhà nước, cũng như không nên rời khỏi nó khi đưa ra phán quyết. Sanzio nói rằng nó thường được phán quyết trong Viện Nguyên lão này rằng một người chồng không được tha thứ bởi tội ngoại tình được chứng minh hợp pháp, nếu anh ta giết vợ mình sau một khoảng thời gian; và vì lý do này, bởi vì trước đây, theo luật của Romulus, một người chồng có thể giết vợ mình, nhưng Lex Julia cho phép anh ta chỉ giết kẻ ngoại tình đê tiện, như Matthæus chứng minh. [Trích dẫn.]

Nhưng trong màn trình diễn thực tế hiện tại này, chúng ta tin rằng chúng ta đang đối phó với một vấn đề nằm ngoài khó khăn của câu hỏi được đề xuất này. Bởi vì các nhà chức trách được trích dẫn ở trên cho quan điểm ngược lại giữ nguyên, và nên được hiểu là làm như vậy, bất cứ khi nào sự tranh cãi là về một người chồng đã giết vợ mình mà không có sự quá đà của pháp luật và không có tình tiết hội tụ và phẩm chất tình tiết giảm nhẹ, và khi chỉ bị di chuyển bởi nỗi oan ức chính đáng. Nhưng nó khác khi, như trong trường hợp của chúng ta, sự quá đà và sự khinh miệt pháp luật hiện diện và các tình tiết và phẩm chất tình tiết giảm nhẹ hội tụ. Laurentius Matthæus [Trích dẫn] làm chứng rằng, theo thực tế chung, một sự phân biệt như vậy đã được tuân theo. Và sau khi ông khẳng định rằng một người chồng nên được tha thứ khỏi hình phạt thông thường và được trừng phạt nhẹ nhàng hơn, ông bổ sung: "Vì những lý do này, thực tế chung là cân nhắc hiệu ứng của nỗi oan ức và chỉ trừng phạt sự quá đà; để nếu sự nghi ngờ gian dối trong phương pháp giết người hiện diện (như ông xem xét bất kỳ tình tiết nào có xu hướng hướng tới sự phản bội) hình phạt bị trầm trọng thêm."

Các tình tiết hội tụ hội tụ trong trường hợp của chúng ta thực sự rất nhiều, và chúng nghiêm trọng đến mức bất kỳ tình tiết nào trong số đó là lý do đủ để áp dụng hình phạt tử hình hoặc đủ điều kiện cho tội ác.

Đầu tiên trong số này là việc tập hợp đàn ông mang vũ khí; vì theo các sắc lệnh của Thống đốc Thành phố này, hình phạt tử hình và tịch thu tài sản được áp dụng đối với kẻ tập hợp đàn ông; và điều này đúng ngay cả khi những người được tập hợp chỉ có bốn người, như được đọc trong chương 82 của cùng Lệnh cấm đó. Tình tiết và phẩm chất này không thể bị né tránh trên thẩm quyền của một số nhà luật học khẳng định rằng một người chồng được phép giết người vợ ngoại tình của mình, thậm chí bằng phương tiện của những người đàn ông được mang lại như vậy. Bởi vì các nhà chức trách nói trên phát biểu, và nên được hiểu là làm như vậy, trong một trường hợp trong đó một người chồng có thể giết với sự miễn trừng phạt một kẻ ngoại tình và người vợ của chính mình trong chính hành vi ngoại tình, hoặc trong nhà của người chồng. Nhưng nó khác nếu cô ta bị giết sau một khoảng thời gian, hoặc bên ngoài ngôi nhà của chồng cô ta; theo những gì được đưa ra. [Trích dẫn.] Hoặc những vấn đề này có thể giữ nguyên nếu bằng không có cách nào khác anh ta có thể giết kẻ ngoại tình và vợ mình. Vì vậy, suy nghĩ tất cả các nhà chức trách có thể được trích dẫn ủng hộ người chồng. Điều này không thể được nói trong trường hợp của chúng ta kể từ khi Franceschini, trong khi theo đuổi vợ mình bằng súng, có thể đã trả thù tại quán trọ Castelnuovo. Nhưng anh ta đã cầu cứu thẩm phán, và chọn con đường hợp pháp để trừng phạt vợ mình và vị Kinh sĩ với người mà cô ta trốn chạy. Hoặc những tuyên bố này sẽ giữ nguyên nếu anh ta đã tập hợp một số lượng đàn ông nhỏ hơn, nhờ đó tội ác của cuộc tụ họp sẽ không được thiết lập. Và điều này càng được giữ vững nhiều hơn bởi vì chúng ta không liên quan đến một hành động không thể trừng phạt, và được phép bởi pháp luật, như tôi đã nói.

Cũng không tin rằng Bên bào chữa có thể đưa ra tuyên bố rằng người chồng có thể giết một người vợ ngoại tình sau một khoảng thời gian với sự miễn trừng phạt; vì tất cả các nhà chức trách có thể được trích dẫn ủng hộ người chồng thực sự giải thoát anh ta khỏi hình phạt thông thường, nhưng không phải khỏi hình phạt phi thường, như những người được trích dẫn bởi chúng ta ở trên trong § Hinc cum Causa có thể được nhìn thấy để giữ quan điểm. Do đó, nếu trong trường hợp của chúng ta, người chồng đã phạm một tội ác có thể trừng phạt tự thân, làm sao anh ta có thể tập hợp một số lượng đàn ông hình thành một cuộc tụ họp bị cấm bởi Lệnh cấm mà không phát sinh hình phạt bị đe dọa bởi chúng?

Tình tiết và phẩm chất thứ hai là việc mang vũ khí trái ngược với thông số kỹ thuật của Hiến pháp của Alexander VIII., được mở rộng cho toàn bộ Bang Giáo hoàng. Thậm chí ít hơn thẩm quyền của các nhà luật học có thể được cáo buộc để bào chữa khỏi hình phạt bị đe dọa này, nếu người chồng giết một kẻ ngoại tình và người vợ bằng vũ khí bị cấm. Bởi vì bên cạnh phản hồi được đưa ra bởi chúng ta trong việc giải thích tình tiết đầu tiên về việc tập hợp và cuộc tụ họp (cụ thể là các nhà chức trách này giữ nguyên và nên được hiểu là áp dụng chỉ trong các trường hợp được phép theo pháp luật, và do đó không thể trừng phạt), chúng ta nói thậm chí hơn thế nữa rằng chúng có ứng dụng rất ít liên quan đến vũ khí mà chúng ta đang thảo luận; vì Hiến pháp nói trên cấm không chỉ việc mang vũ khí đó, mà thậm chí việc giữ, sản xuất hoặc giới thiệu chúng vào Thành phố và Bang Giáo hoàng, dưới hình phạt phản quốc và lăng mạ hình sự đối với sự uy nghiêm của pháp luật. Và trong chừng mực chúng ta quen thuộc với các trường hợp như vậy được phép theo pháp luật, thẩm quyền của các nhà luật học này nên được hiểu là giữ nguyên liên quan đến vũ khí, việc mang chúng thực sự bị cấm, nhưng không phải việc giữ và giới thiệu dưới bất kỳ lý do nào, ngay cả lý do thực thi công lý; như được bao gồm trong cùng Hiến pháp này § 1, nơi chúng ta đọc: "Hoặc mang chúng trên bất kỳ lý do nào, cho dù là nghĩa vụ quân sự hay việc thực thi công lý, và thậm chí ít hơn để giữ chúng trong nhà của một người hoặc nơi khác." Và trong § Ad haec nó cấm thậm chí việc giới thiệu chúng: "việc giữ chúng ở nhà, trong nhà kho và nơi khác, việc giới thiệu chúng vào Bang Giáo hoàng, và việc sản xuất chúng."

Do đó, nếu việc giữ và giới thiệu vũ khí như vậy bị cấm, ngay cả khi trên lý do thực thi công lý, vô lý thực sự sẽ là sự giả vờ của Franceschini rằng anh ta có thể tiếp cận Thành phố và ngôi nhà của vợ mình với vũ khí như vậy để minh oan sau một khoảng thời gian cho tổn thương danh dự được giả vờ này. Điều này càng chắc chắn hơn vì tội ác liên quan đến vũ khí như vậy là nghiêm trọng và tự thân bị phạt bằng hình phạt tử hình, như chúng ta đã chứng minh. Trong trường hợp này, khi tội ác thực sự theo sau, nếu hình phạt mang vũ khí lớn hơn chính tội ác, hình phạt cho tội ác nghiêm trọng hơn được giữ là áp dụng, và bao gồm hình phạt nhẹ hơn. [Trích dẫn.]

Tình tiết thứ ba là Franceschini và những người đàn ông nói trên đã thực hiện các vụ án mạng trong chính ngôi nhà và nơi cư trú của gia đình Comparini; bởi vì vụ án mạng luôn được gọi là đủ điều kiện khi nó được thực hiện trong ngôi nhà của kẻ bị giết; vì ngôi nhà phải là nơi trú ẩn an toàn cho chủ nhân của nó, v.v. Sau đó Franceschini cũng bước vào với trang phục thay đổi; trong trường hợp đó vụ án mạng được cho là được thực hiện ex insidiis. [Trích dẫn.]

Tình tiết và phẩm chất thứ tư là Francesca nói trên nằm dưới quyền lực của thẩm phán, vì ngôi nhà, như chúng ta đã nói trong tường thuật thực tế của chúng ta, đã được chỉ định cho cô như một nhà tù an toàn và chắc chắn dưới trái phiếu để giữ nó. Và do đó cô nằm dưới sự bảo vệ của tòa án. [Trích dẫn.] Và điều này đặc biệt đúng khi tranh luận ủng hộ người nằm dưới sự bảo vệ của tòa án, bất cứ điều gì có thể được nói khi tranh luận về định kiến của anh ta. Do đó luật giữ rằng người nằm dưới sự bảo vệ của tòa án không thể bị giết dưới hình phạt ít hơn cái chết [của sát thủ]. [Trích dẫn.]

Nhưng mọi tranh luận dường như chấm dứt vì nó được chứng minh trong quá trình rằng Franceschini nói trên đã tiếp cận ngôi nhà nói trên với đoàn tùy tùng của những người đàn ông với suy nghĩ và ý định giết không chỉ Francesca, vợ mình, mà còn cả Pietro và Violante. Những người này, như chính anh ta thừa nhận, anh ta căm ghét bằng một mối thù chết chóc, bởi vì vụ kiện mà họ đã mang lại và bởi vì họ đã giục Francesca đầu độc chồng và anh rể mình, và đã giữ vợ mình trong nhà của họ để thậm chí hơn thế nữa, trong sự tiếp tục của tội ngoại tình, danh dự của anh ta bị xúc phạm. Nhưng bên cạnh điều này, như chúng ta đã nói ở trên, Francesca được đặt trong ngôi nhà nói trên bởi thẩm quyền của thẩm phán với sự đồng ý của người anh trai của chính người chồng này, và do đó câu hỏi không bước vào việc liệu một người chồng có thể hợp pháp giết những người họ hàng, bạn bè và người hầu của người vợ ngoại tình của mình hay không, ngay cả khi anh ta nghi ngờ họ cung cấp sự cho phép hoặc đồng ý của họ đối với việc người vợ phạm tội ngoại tình; vì các quyền và đặc quyền đặc biệt được nhượng bộ cho người chồng không được nhân lên chống lại người vợ, và được trao phạm vi lớn hơn, mà thay vào đó nên được giải thích chặt chẽ. [Trích dẫn.] Điều này giữ nguyên không chỉ khi người ta tranh luận về định kiến của bên thứ ba, mà liên quan đến định kiến duy nhất của một người. [Trích dẫn.] Trong hoàn cảnh chính xác của chúng ta, chúng ta đọc rằng sự cho phép không thể được chuyển từ người này sang người khác. [Trích dẫn.] Tuy nhiên, chúng ta có thể tuyên bố đúng đắn hơn rằng khẳng định như vậy về tội ngoại tình của Franceschini là sai trái vu khống; bởi vì, trong chính khuôn mặt của cái chết, Francesca đã phản đối, cho đến sự đày đọa của tâm hồn cô, rằng cô không đưa ra hành vi xúc phạm nào đối với danh dự của chồng mình. Sự phản đối này càng đáng tin cậy hơn vì những người sắp chết không được cho là quên đi sự cứu rỗi vĩnh viễn của họ. [Trích dẫn.]

Các nguyên nhân khác được đưa ra bởi chính Franceschini, trong chừng mực chúng có thật, thực sự có thể chứng minh sự căm thù và thù hận tồn tại giữa bản thân anh ta và cặp vợ chồng, có xu hướng theo hướng đó và do đó phục vụ để chứng minh ở anh ta một nguyên nhân cho vụ án mạng được chuẩn bị trước của họ. Nhưng điều này không đủ để tha thứ cho anh ta khỏi hình phạt tử hình thông thường, điều mà tội giết người được chuẩn bị trước hoàn toàn đòi hỏi. [Trích dẫn.] Và đó là vì lý do này, bởi vì luật pháp cấm sự trả thù tư nhân (nghĩa là sự trả thù mà những người không có văn phòng công cộng chiếm đoạt cho chính mình vì sự căm thù của họ, bằng cách giết hoặc gây tổn thương cho con người khác). [Trích dẫn.] Raynaldus khẳng định rằng trong tội giết người được chuẩn bị trước, hình phạt thông thường được áp dụng không chỉ đối với chính kẻ sát nhân, mà còn đối với tất cả những người khác hỗ trợ và đưa ra sự giúp đỡ, hoặc hội tụ trong việc thực hiện vụ án mạng bằng sự giúp đỡ hoặc hội đồng của họ. [Trích dẫn.]

Francesco Gambi,

Tổng Công tố viên của Ngân khố và của

Phòng Tông tòa Tôn kính.

[Tựa đề hồ sơ của Tập tài liệu 6.]

Bởi Đức Ông Thống đốc Tối cao và Rất đáng kính trong

các Vụ án Hình sự:

VỤ ÁN MẠNG ROMA,

với tình tiết đủ điều kiện.

Dành cho Ngân khố, chống lại

Bá tước Guido Franceschini và Đồng bọn.

Bản ghi nhớ của luật pháp trong vụ án bởi

Biện hộ viên của Ngân khố.

Tại Roma, theo bản in của Phòng Tông tòa Tôn kính,

1698.

ROMANA HOMICIDII CUM QUALITATE

[Tập tài liệu 6.]

Đức Ông Thống đốc Rất đáng kính và Đáng kính:

Vì sự bào chữa chính của Bá tước Franceschini, Bị cáo, như chúng ta đã nghe, bao gồm lời biện hộ được giả vờ về danh dự bị tổn thương, bởi vì anh ta bị di chuyển đến tội ác, văn phòng của Ngân khố là tiết lộ sự thiếu nền tảng cho lời biện hộ này, nhằm để tội ác tồi tệ và to lớn này bị trừng phạt với hình phạt thích đáng.

Do đó, tôi giả định rằng chúng ta nên kiểm tra các nền tảng mà lời biện hộ được giả vờ về danh dự bị tổn thương có thể nằm trên đó; cụ thể là cuộc trốn chạy của người vợ bất hạnh khỏi nhà chồng trong công ty với Kinh sĩ Caponsacchi, người mà cô bị bắt tại quán trọ Castelnuovo, và những bức thư tình được giả vờ được đưa ra trong vụ truy tố Pompilia vì cuộc trốn chạy và khởi hành nói trên. Sự không trung thực được giả vờ của người vợ được rút ra từ hai điều này; nhưng cùng với chúng, các bằng chứng khác đã được tập hợp trong vụ truy tố nói trên; tuy nhiên, những cái sau hoặc hoàn toàn ngu ngốc hoặc mơ hồ, hoặc không được chứng minh. Điều này có thể được suy luận từ việc sa thải Francesca nói trên, vợ anh ta, chỉ với sự phòng ngừa là giữ nhà của cô như một nhà tù và vị Kinh sĩ với ba năm lưu đày đến Civita Vecchia. Hành động như vậy cho thấy rằng trong cùng vụ truy tố này, không có bằng chứng hợp pháp nào về sự không trung thực và sự vi phạm đức tin vợ chồng được giả vờ - điều mà người chồng đã buộc tội cô - được tìm thấy bởi Ngân khố.

Và thực sự, từ các bản bào chữa được thực hiện sau đó và thậm chí từ chính phiên tòa, một nguyên nhân rất chính đáng đã xuất hiện rõ ràng, buộc cô gái bất hạnh phải trốn chạy khỏi nhà chồng và trở lại nhà riêng của mình, ở đó sống an toàn và yên tĩnh với cha mẹ cô. Tai tiếng thực sự là những cuộc cãi vã mà, vì sự keo kiệt của ngôi nhà Franceschini, ngay lập tức nảy sinh giữa cha mẹ của cô gái khốn khổ một mặt, và Bị cáo, mẹ anh ta, và các anh em của anh ta mặt khác. Cả hai vô ích than thở về thực tế rằng họ đã bị lừa dối bởi màn trình diễn về sự thịnh vượng không nhỏ, trên tài khoản của tuyên bố sai lệch về thu nhập hàng năm 1700 scudi, sau đó được chứng minh là không tồn tại. Thật vậy, trong khi họ ở trong ngôi nhà của người chồng bị cáo ở Arezzo, họ bị đối xử tệ bạc bởi chính anh ta và họ hàng của anh ta đến nỗi sau vài tháng họ buộc phải rời khỏi nó và trở lại Thành phố. Trong toàn bộ thời gian họ sống ở đó, những tranh chấp và trách mắng phát triển liên tục giữa họ. Gia đình Comparini thực sự bị kích động bởi sự phẫn nộ chính đáng bởi sự lừa dối mà họ phải chịu đựng. Điều này hiển nhiên từ các bức thư của Abate Paolo Franceschini - giả định những rắc rối này và được xem xét cho Bên bào chữa bởi Biện hộ viên cho Người nghèo. Những điều này chứng minh rằng sự thù địch trong tâm trí thậm chí khi đó đã được thụ thai chống lại cha mẹ bất hạnh, đặc biệt là bức thư viết ngày 6 tháng 3, nơi chúng ta đọc: "Tôi viết lại cho bạn rằng tôi không muốn bắt chước anh ta trong phương pháp viết của mình, không thuộc tâm trí anh ta để gieo rắc khắp nơi trong các bức thư những từ ngữ như vậy sẽ xứng đáng phản hồi bằng hành động chứ không phải bằng lời nói. Và những điều này xúc phạm đến mức tôi đã giữ chúng để quở trách và làm nhục anh ta." Và xa hơn ông nói: "Để nếu bạn gây rắc rối cho chúng tôi, điều mà tôi sẽ không bao giờ tin, chính bạn sẽ không được miễn khỏi nó." Nhưng bằng chứng đầy đủ kết quả từ các bức thư, như những điều sau đây khuyên. [Trích dẫn.]

Và mặc dù những bức thư này không làm rõ bản chất của các cuộc cãi vã của họ, nhưng một số trong số chúng chứng minh hơn là các cuộc trách mắng đã gia tăng đến mức sự cay đắng của chúng phát triển thành sự căm thù như hiển nhiên từ bức thư ngày 12 tháng 2 năm 1694, nơi chúng ta đọc: "Nhưng nghe từ phía này hoặc phía kia rằng sự cay đắng giữa họ, để không nói là sự căm thù, đang gia tăng." Sẽ quá dễ dàng đối với Bị cáo và Abate - anh trai anh ta, để chứng minh, bằng cách hiển thị các bức thư được viết cho anh ta, rằng các cuộc trách mắng là bất công và được gây ra bởi chính gia đình Comparini. Điều này xuất hiện từ nội dung của bức thư nói trên, nơi chúng ta đọc: "Bởi vì tôi cảm thấy kẻ thù của Chúa đã đặt ra sự bất hòa giữa họ, không thích hợp khi tôi hoàn thành nghĩa vụ của mình đối với bạn về một câu trả lời." Nhưng vì nhà Franceschini không hiển thị các bức thư như vậy, sự thật được phỏng đoán của những khiếu nại này và của nguyên nhân khiếu nại và cuộc cãi vã này chống lại những kẻ che giấu chúng. Trong những hoàn cảnh như vậy, tòa án Roma đã khẳng định như vậy. [Trích dẫn.]

Nhưng sự thật của cáo buộc đối xử tệ bạc đối với cha mẹ - những người mà anh ta buộc phải cung cấp thức ăn theo hợp đồng hồi môn, cũng phải được rút ra từ lời khai của một người hầu, như được đưa ra trong Bản tóm tắt, Số 1. Và vì điều này sẽ kích thích sự thương hại của bất kỳ ai đọc, nó trở nên rõ ràng hơn rằng, bởi sự đối xử vô cùng tồi tệ như vậy đối với cha mẹ cô, tâm trí của người vợ khốn khổ đã bị exasperate rất nhiều; vì cô tiếp tục đau buồn vô ích khi thấy họ gặp rắc rối như vậy; vâng, và cô thậm chí bị cấm đau buồn.

Và bất kỳ ai cũng có thể biết rằng sự trở lại của cha mẹ cô đến Thành phố thực sự sẽ làm xáo trộn với một nỗi buồn đáng kể và rất chính đáng đối với đứa trẻ khốn khổ này - người không quá mười lăm tuổi. Bởi vì cô ấy không có mọi sự hỗ trợ, và bị bỏ lại tiếp xúc với sự nghiêm khắc của chồng mình, bởi vì cô ấy hàng ngày sợ rằng cô ấy đang gặp nguy hiểm đến tính mạng. Vô ích khi cô ấy có sự cầu cứu đối với Giám mục Rất đáng kính và Thống đốc, Bản tóm tắt, Số 2. Vô ích khi sự can thiệp của một số quý tộc được thử nghiệm; điều này đã chứng minh hoàn toàn vô dụng, như hiển nhiên từ bức thư ngày 6 tháng 3, nơi chúng ta đọc: "Nhưng tôi có thể cho bạn biện pháp khắc phục nào, khi rất nhiều quý gentleman thân thiện với cả hai bên đã can thiệp để giải quyết các rắc rối và nó đã không biến thành tốt đẹp?" Cô ấy thực sự có thể nghĩ rằng không có biện pháp khắc phục nào khác còn lại cho cô ấy ngoài việc trốn chạy khỏi nơi ở của chồng mình và tìm kiếm lại lò sưởi của cha mình. Do đó, khi cô ấy trốn chạy để thoát khỏi nguy hiểm chết người, cuộc trốn chạy của cô ấy không thể cung cấp bằng chứng nào về sự không trung thực cũng như sự vi phạm đức tin vợ chồng; vì nó có thể quy cho một nguyên nhân hợp pháp hơn là một nguyên nhân tội phạm. [Trích dẫn.]

Nhưng có một nguyên nhân khẩn cấp khác khiến cô khao khát tìm kiếm lò sưởi của cha mình, cụ thể là sức khỏe kém của cha cô. Cô ấy nói về điều này trong bức thư đề cập rằng cô ấy không thể tìm kiếm sự đồng hành của Gregorio Guillichini, và nhiệm vụ này phải được chuyển cho Kinh sĩ [Caponsacchi]. Do đó chúng ta có thể suy luận tốt rằng cô ấy đang sắp xếp cho cuộc trốn chạy vì những lý do hợp pháp.

Hoàn toàn không thể đặt lòng tin vào bức thư do chính người vợ ấy viết gửi Abate Franceschini. Trong thư, cô ta bày tỏ lòng biết ơn vì ông đã vun vén cho cuộc hôn nhân giữa cô và bị cáo, tức người em trai của ông. Cô cũng thừa nhận rằng kể từ khi cha mẹ mình rời đi, cô đã sống một cuộc đời hoàn toàn bình yên, bởi những lời lẽ xúi giục quỷ quái khiến cô xa lánh chồng nay đã không còn nữa. Cô còn hé lộ một âm mưu rất đê tiện từng được ngỏ lời với cô, đó là hủy hoại toàn bộ gia đình. Giờ đây, trong lời khai có tuyên thệ trước pháp luật, người vợ đã thẳng thắn thú nhận rằng cô viết bức thư ấy để làm dịu lòng chồng, và chính chồng cô đã phác thảo những con chữ mà sau đó cô dùng bút tô lại. Lời khai này nằm trong bản trích lục từ lời khai có tuyên thệ của cô tại Bản tóm lược của chúng ta, số 3. Chỉ cần đọc qua bức thư đó thôi cũng đủ khiến người ta rợn tóc gáy, và thật khó tin rằng người thiếu phụ bất hạnh ấy lại có thể viết những điều tổn hại và bôi nhọ chính cha mẹ ruột của mình, trừ khi cô bị nỗi sợ hãi người chồng ép buộc. Chính vì lý do này, bức thư nói trên đã được đưa vào Bản tóm lược của chúng ta, số 4.

Thế nhưng, ngay cả căn cứ xác đáng của nỗi sợ hãi – thứ đã thôi thúc người thiếu phụ bất hạnh phải bỏ trốn – cũng đã sáng tỏ, đó chính là vụ kiện do người cha đẻ khởi xướng chống lại bị cáo nhằm hủy bỏ hợp đồng hồi môn. Hợp đồng này vốn được lập dựa trên những căn cứ sai sự thật; bởi Pietro từng tin rằng ông hứa trao hồi môn cho chính con gái ruột của mình, nhưng sau đó, từ lời thú nhận của người vợ, ông mới vỡ lẽ rằng cô không hề mang dòng máu của họ, và rằng Violante đã giả vờ mang thai nhằm đánh lừa chồng và qua mặt các chủ nợ. Vì Pietro đã đem toàn bộ tài sản của mình làm của hồi môn (vốn có giá trị không nhỏ nếu xét đến địa vị của những người liên quan), ông nhanh chóng gây ra một cuộc tranh chấp về vấn đề này. Và chúng ta hoàn toàn có quyền lo ngại rằng từ đó đã nảy sinh lòng thù hận sâu sắc, thậm chí là chết người. Bình yên gia đình, vốn đã bị lung lay bởi những trận cãi vã kéo dài dằng dặc, nay hoàn toàn tan vỡ trước ngọn lửa thù hận bùng phát trở lại. Bởi một vụ kiện liên quan đến một khoản tiền lớn, lại càng trầm trọng hơn khi liên quan đến toàn bộ tài sản, chắc chắn sẽ dẫn đến kết cục này, đúng như kinh nghiệm hàng ngày vẫn dạy chúng ta và đúng như Grammaticus cùng những người khác đã khẳng định. [Các trích dẫn]

Một nỗi sợ hãi chính đáng như vậy cần được vị thẩm phán thận trọng cân nhắc thấu đáo, khi ngài xem xét các tình tiết về nhân thân và thời điểm. [Trích dẫn] Trong vụ án của chúng ta, có thể khẳng định chắc chắn rằng những vấn đề này phải được nhìn nhận như vậy, bởi vì không chỉ một cô gái tuổi còn trẻ dại (như người vợ bất hạnh, kẻ vốn bơ vơ không tấc sắt trong tay và phải đối mặt với sự tàn nhẫn của người chồng từng dùng súng săn tìm mạng sống và đe dọa giết cô chỉ vì những nghi kỵ cỏn con), mà ngay cả một người phụ nữ có bản lĩnh kiên cường nhất cũng chẳng thể chịu nổi việc phải đối mặt với nguy cơ đe dọa tính mạng thường trực như thế, và chắc chắn sẽ thấy được sự cấp thiết phải tự bảo vệ lấy mình. Và dù nguyên nhân là gì đi nữa, thậm chí dẫu chỉ là giả định đi chăng nữa, thì điều đó cũng đủ để bào chữa cho cô theo như văn bản pháp luật. [Các trích dẫn] Hơn nữa, Kinh sư Rainaldi cho rằng chỉ cần một người nhìn thấy những dấu hiệu hoặc hành vi biểu lộ rõ ý định, hay những sự chuẩn bị cho hành vi ấy, là đã đủ. Thế nhưng, Francesca lại càng đáng được bào chữa và đáng thương biết bao, khi cô có một nguyên nhân quá đỗi cấp bách và đã được xác thực rõ ràng để bỏ trốn? Mogolon cho rằng việc tận mắt nhìn thấy hung khí, dẫu cho kẻ cầm vũ khí ấy không hề sử dụng hay rút nó ra khỏi vỏ, cũng đã là căn cứ chính đáng để sinh lòng sợ hãi.

Sự suy đoán về việc đánh mất phẩm giá và vi phạm lời thề chung thủy vợ chồng cũng không thể xuất hiện từ việc cô bầu bạn với Kinh sư Caponsacchi – người cùng cô đào tẩu và vì chuyến trốn chạy ấy mà bị kết án ba năm lưu đày ở Civita Vecchia. Bởi người thiếu phụ bất hạnh khi ấy hoàn toàn cô độc không nơi nương tựa, và những đòi hỏi từ tuổi tác, giới tính lẫn địa vị xã hội không cho phép cô dấn thân vào một hành trình hiểm nghèo nhường ấy một mình, hay đi cùng bất kỳ người phụ nữ hạ tiện nào. Vì nếu làm vậy, khi đang trốn chạy những hiểm nguy chốn khuê phòng, cô có thể lại bất cẩn tự đẩy mình vào những mối nguy hiểm lớn hơn nữa; điều đó hoàn toàn có thể xảy ra nếu trên đường đi, khi lủi thủi một mình, cô bị người chồng đuổi kịp. Cô cũng chẳng thể tìm được người đồng hành nào đáng tin cậy hơn chính vị Kinh sư này, người có mối thâm giao với Kinh sư Conti. Bản thân Kinh sư Conti, dẫu là bạn thân chí thiết kiêm họ hàng máu mủ với bị cáo, dẫu vô cùng thương xót hoàn cảnh của cô, vẫn đánh giá rằng việc để cô trốn cùng Caponsacchi là an toàn hơn cả – người mà ông tin là đủ tài năng và sự thấu đáo để đem lại kết cục mong muốn. Bằng không, cô đã phải dấn thân vào cuộc trốn chạy này với những hiểm nguy còn lớn hơn bội phần. Do đó, sự lựa chọn tất yếu và khôn ngoan này – chọn lấy cái họa nhỏ hơn – đã loại bỏ mọi sự nghi ngờ về việc giả vờ đánh mất phẩm giá. [Các trích dẫn]

Sự nghi ngờ này cũng bị loại trừ bởi phương thức thực hiện chuyến trốn chạy, đó là vội vã tiến về Thành Rome bằng con đường ngắn nhất và với tốc độ nhanh nhất có thể. Bởi nếu người thiếu phụ bất hạnh trốn đi với mục đích thỏa mãn dục vọng cùng kẻ tình nhân là Kinh sư Caponsacchi (như cáo buộc ở nơi khác và nay lại càng bị khoét sâu một cách cay độc hơn nhằm củng cố luận điểm tổn hại danh dự), cô đã chẳng ngần ngại dừng chân ở một xó xỉnh nào đó tránh xa các tuyến đường lớn – nơi bị cáo không tài nào chộp lấy cô được – hoặc cô đã không tiến về Thành Rome với tốc độ khẩn trương nhường ấy. Cô sẽ chẳng làm điều nào trong hai điều đó, trừ khi cô thực hiện hành trình này với mục đích tìm lại mái nhà của người cha, nơi cô hứa hẹn tìm thấy sự an toàn cho sinh mệnh và danh dự của mình. Sẽ là một kế hoạch quá đỗi thiếu khôn ngoan đối với một kẻ tình nhân khi đem một người vợ rời khỏi nhà chồng đến một nơi chốn nào đó mà ở đó hắn hoàn toàn không thể thỏa mãn nhục dục. Chỉ riêng sự vô lý này thôi cũng đủ để chứng minh tính chân thực về nguyên nhân được người vợ nêu ra trong bản khai có tuyên thệ của cô – rằng cô đã bỏ trốn để tránh khỏi hiểm nguy chết người mà cô linh cảm bản thân đang phải đối mặt, và để có thể trở về mái ấm của người cha. Vị Kinh sư cũng chỉ vì lòng trắc ẩn thuần túy mà ra tay giúp đỡ và đồng hành cùng cô, trong khi phẩm giá của cô vẫn được gìn giữ hoàn toàn vẹn nguyên. Những điều hợp lý luôn phải được xem xét thật kỹ lưỡng khi tranh biện về một tội ác, hoặc khi muốn loại trừ tội danh ấy, theo đúng những quan điểm sau đây. [Các trích dẫn]

Căn cứ thứ hai cho luận điệu tổn hại danh dự do bị cáo đưa ra ở nơi khác – vốn dựa trên những bức thư tình được cho là có thật – lại càng mong manh hơn nữa. Những bức thư này, theo như người ta bị đặt điều, một phần do người thiếu phụ khốn khổ ấy viết cho vị Kinh sư, phần còn lại do chính vị Kinh sư chấp bút. Tất cả đều được đồn đại là đã tìm thấy ở hầm cầu của quán trọ tại Castelnuovo, nơi chúng bị vứt bỏ nhằm phi tang. Phẩm cách của người nghèo khi ấy thực chất đã đưa ra lời đáp rằng chữ viết trong thư chưa từng được kiểm chứng và hoàn toàn mập mờ; bởi những bức thư ấy chẳng hề đề tên người nhận. Và những lời đáp này quả thực đã được chấp thuận, bởi chẳng có hình phạt nào giáng xuống đầu Francesca, và cô chỉ đơn giản được tha bổng với biện pháp phòng ngừa là biến chính ngôi nhà của mình thành ngục thất. Thậm chí dẫu những bức thư này, khi chúng ta soi xét kỹ lưỡng ý tứ, dường như bộc lộ sự quan tâm thái quá, thì Francesca hoàn toàn có thể giả vờ làm thế để chiêu dụ vị Kinh sư vốn đang chần chừ (như chính cô thừa nhận trong bản khai có tuyên thệ của mình) chịu giúp đỡ cô bằng cách đồng hành cùng cô trở về Thành Rome trong chuyến trốn chạy đã được trù tính từ trước. Quả thực, hoàn toàn hiển nhiên rằng những bức thư ấy được soạn ra chính là vì mục đích đó. (Bản tóm lược, Số 5.) Do đó, người phụ nữ khốn khổ này – kẻ vốn bơ vơ không tấc sắt trong tay và đang đứng trước bờ vực hiểm nghèo đe dọa tính mạng – cần phải được nhìn nhận là đáng thương hơn hết thảy, nếu cô đã dùng những lời lẽ dịu dàng, thậm chí đượm nồng tình tứ để phỉnh phu phờ vị Kinh sư mà cô tin là thích hợp để giúp đỡ mình. Chẳng thể rút ra bằng chứng nào đanh thép hơn về việc vi phạm trinh tiết từ những bức thư được viết nhằm phục vụ cho chuyến trốn chạy này hơn là từ chính bản thân cuộc trốn chạy ấy. Việc những người phụ nữ trinh trắng nhất đôi khi dùng những mưu mẹo tương tự cho những mục đích hoàn toàn được dung thứ cũng chẳng phải chuyện mới mẻ gì. Trong Kinh Thánh, chúng ta đọc thấy Judith từng làm thế để lừa gạt Holofernes nhằm giải cứu quê hương. Do đó, người thiếu phụ bất hạnh này hoàn toàn có thể làm điều tương tự mà không hề mang vết nhơ danh dự, cốt để thoát khỏi hiểm họa kề cận cái chết.

Chúng ta còn có thể bàn sâu hơn về niềm tin của cô đối với sự trinh bạch của bản thân cũng như sự đoan chính của vị Kinh sư. Về điểm này, một nhân chứng nọ, do Viện Công tố thẩm vấn trong vụ án nói trên theo thỉnh cầu của Bá tước Guido (khi ấy đang có mặt), đã làm chứng rằng ông từng nghe Gregorio Guillichini (cũng là họ hàng của bị cáo) thuật lại thế này: “Signor Gregorio lúc đó nói thêm rằng ngài Kinh sư đến đó vì một lý do chính đáng, và đó là lý do Signora Francesca muốn đi Rome. Ông ấy cũng bảo tôi rằng chẳng có điều tồi tệ nào phát sinh từ chuyện đó cả, bởi giữa họ không hề tồn tại dù chỉ là một tội lỗi nhỏ nhặt nhất.” Lời khai của nhân chứng này, vốn đi ngược lại hoàn toàn với phe đã đưa nhân chứng ra trước tòa, đã minh chứng trọn vẹn cho quan điểm của chúng ta theo các tiền lệ sau. [Các trích dẫn] Do đó, vì người thiếu phụ bất hạnh không thể bị nghi ngờ làm điều càn quấy từ mối quan hệ với Kinh sư Caponsacchi, và vì cô chẳng còn sự trợ giúp nào khác thích hợp hơn để thực hiện kế hoạch của mình, nên những giao dịch qua lại bằng thư từ giữa cô với ông ta cần phải được châm chước vì nó phục vụ cho mục đích này, dẫu cho ta có bắt gặp trong đó một vài câu từ thắm thiết. Những câu từ ấy thực chất nên được xem xét như những lời lịch thiệp nhằm lấy lòng đối phương, và chúng luôn phải được giải thích theo ý nguyện của người cất lời. [Các trích dẫn]

Hơn thế nữa, còn có sự nhúng tay của Kinh sư Conti – một quý tộc kiêm họ hàng của bị cáo – người đã tiếp tay cho nỗ lực ấy. Thật khó lòng tin rằng ông lại sẵn sàng nhúng tay vào âm mưu làm tổn hại danh dự của Guido, mà trái lại, ông chỉ muốn giật lấy người phụ nữ khốn khổ ấy khỏi lưỡi hái tử thần vì lòng trắc ẩn đối với hoàn cảnh của cô. Và sự tham gia ấy được phơi bày rõ mồn một qua chính những bức thư bịa đặt là do Caponsacchi viết.

Những bằng chứng khác nhằm quy chụp tội bất trung lại càng nhẹ ký hơn nhiều: [thứ nhất] việc vị Kinh sư lui tới tư gia của bị cáo vào lúc đêm hôm khuya khoắt để nói chuyện với người vợ đã bị sát hại; [thứ hai] những cái ôm hôn trên đường đi Rome mà Francesco Giovanni Rossi, đánh xe (thường gọi là xe calesse) làm chứng; và [thứ ba] việc giả vờ ngủ chung trên một chiếc giường tại quán trọ Castelnuovo. Xét về điểm thứ nhất, bằng chứng hoàn toàn thiếu sót; bởi nó chỉ dựa trên lời của duy nhất một nhân chứng là Maria Margherita Contenti, kẻ đang mang tì vết trầm trọng là một ả gái điếm công hoang dã, và tự thân ả ta không thể chứng minh được điều gì. [Các trích dẫn] Và vì việc lui tới ngôi nhà ấy nhằm mục đích hoàn toàn chính đáng là đưa người phụ nữ khốn khổ thoát khỏi hiểm họa cái chết cận kề bằng cách đưa cô trở về nhà cha đẻ, nên nó không thể bị quy kết là bằng chứng của mối quan hệ bất chính. Chỉ cần khả năng sự việc được thực hiện vì mục đích này cũng đã đủ buộc chúng ta phải nhìn nhận nó theo hướng thiện chí, chiếu theo văn bản pháp luật. [Các trích dẫn]

Càng đúng hơn nữa khi chính nhân chứng thề thốt về việc lui tới tư gia này lại thừa nhận, theo lời thuật lại của Gregorio Guillichini rằng việc đó nhằm mục đích tốt đẹp, và không có tội lỗi nào xảy ra giữa vị Kinh sư và người vợ nay đã khuất. Và vì Guillichini là người nắm rõ sự tình hơn, đồng thời là bạn bè và, theo tôi được biết, là họ hàng của bị cáo, điều này đã loại bỏ hoàn toàn mọi nghi ngờ trái chiều. Lời khai này dường như còn phù hợp với một bản cung khác, đó là lời của Kinh sư Franceschini – em trai bị cáo – người khi được hỏi có hay biết về sự thân thiết nào giữa Kinh sư Caponsacchi và Francesca hay không, đã đáp rằng: “Chuyện này chúng tôi hoàn toàn không hay biết trước; nhưng sau chuyến trốn chạy tội lỗi ấy, cả thị trấn đều đồn đại rằng chắc chắn đã có sự thư từ qua lại giữa họ.” Sự thiếu hiểu biết của ông ta đã loại trừ hoàn toàn và làm cho việc Kinh sư Caponsacchi len lỏi vào tư gia một cách lén lút và bất chính trở nên vô cùng phi lý. Bởi nếu bị cáo thực sự từng đe dọa tước đoạt mạng sống của vợ mình vì nỗi nghi ngờ Caponsacchi không căn cứ, chúng ta hoàn toàn có thể tin rằng bản thân Guido, em trai ông ta cùng toàn bộ gia nhân đã dốc hết sức lực canh chừng để bảo vệ an toàn cho cô. Do đó, việc lui tới tư gia nói trên, nếu nó diễn ra thường xuyên (như cáo buộc) hay vì một mục đích đen tối nào đó, ắt hẳn đã bị họ phát hiện.

[Thứ hai], sự thiếu hụt bằng chứng tương tự cũng áp dụng cho nghi vấn hôn hít trên đường đi. Về vấn đề này chỉ có duy nhất một nhân chứng làm chứng, kẻ mà sự hiếu thắng thái quá lộ rõ qua tuyên bố của hắn ta, bởi hắn cả quyết rằng mình nhìn thấy cảnh đó vào ban đêm; thế nhưng hắn lại chẳng đưa ra bất kỳ lý do nào cho việc vì sao mình nhìn thấy, chẳng hạn như có trăng sáng hay ánh sáng nhân tạo nào xua tan bóng tối. Vì không đưa ra được lý do như thế, hắn hoàn toàn không đáng tin, theo như những quan điểm sau đây. [Các trích dẫn] Một sự vô lý tột cùng khác cũng được cộng gộp vào đó – rằng trong lúc hắn đang đánh chiếc xe lao đi với tốc độ chóng mặt đến mức ngỡ như bay chứ không phải lăn bánh, hắn đời nào lại có thể ngoảnh đầu lại để nhìn thấy những nụ hôn thắm thiết ấy. Sự vô lý này cũng tước đi hoàn toàn quyền được tin tưởng của hắn, chiếu theo các tiền lệ sau. [Các trích dẫn]

Nhưng lời khẳng định của chính người thiếu phụ khốn khổ ấy cũng rất thích hợp để dập tắt mọi nghi ngờ về sự trinh bạch bị cho là đã vấy bẩn của cô. Lời này được cô đưa ra sau khi đã hứng chịu nhiều vết thương chí mạng ngay trước ngưỡng cửa tử thần, theo yêu cầu của các vị linh mục và những người khác túc trực chăm sóc. Bởi theo lời xác nhận của họ, cô quả quyết rằng bản thân chưa từng phạm lỗi với lời thề chung thủy vợ chồng và luôn giữ gìn trọn vẹn sự trinh trắng, nết na: “Chúng tôi có mặt và túc trực trong cơn bệnh cuối cùng mà Francesca Pompilia, vợ của Guido Franceschini, qua đời. Cô ấy thường xuyên được các vị cha xứ cùng những người khác gặng hỏi xem bản thân có phạm bất kỳ tội lỗi nào với Guido, người chồng của mình, khiến ông ta có cớ đối xử tệ bạc đến mức đoạt mạng cô hay không. Và cô ấy luôn đáp rằng chưa từng phạm bất kỳ lỗi lầm nào, mà luôn sống trong sự trinh bạch và nết na.” Và tu sĩ Celestino Angelo thuộc dòng Thánh Anna, dòng Augustinian chân đất, trong lời khai của mình, thậm chí còn đưa ra lời chứng xác thực hơn nữa về sự vô tội luôn được cô gìn giữ ấy, khi ông viết: “Cô ấy luôn nói rằng: ‘Xin Chúa hãy tha thứ cho anh ấy trên thiên đàng, cũng như tôi tha thứ cho anh ấy dưới trần gian, nhưng riêng về tội ác mà họ dùng để đoạt mạng tôi, tôi hoàn toàn vô tội’: và để chứng minh điều đó, cô ấy nguyện xin Chúa đừng tha thứ cho tội lỗi ấy nếu cô chưa từng phạm phải.” Một lời khẳng định như thế, được thốt lên ngay trước cửa tử thần, hoàn toàn xứng đáng được tin tưởng tuyệt đối, bởi chẳng ai lại đi nói dối vào thời điểm ấy, theo như các quan điểm sau đây. [Các trish dẫn] Menocchius cũng bàn về những trường hợp tương tự đối với kẻ bị nghi ngờ dị giáo, rằng sự nghi ngờ ấy sẽ được xóa bỏ nếu vào giờ phút lâm, bị cáo thưa nhận và quả quyết rằng mình đã sống, muốn chết và đặt trọn niềm tin theo đúng những gì đẹp lòng Giáo hội Thánh La Mã, v.v. [Trích dẫn] Và Decianus dẫn lại quan điểm của Albericus, người tuyên bố rằng nhờ vào một lời khẳng định kiểu này trước các Hồng y, tiếng tăm của Giáo hoàng Boniface đã được bảo vệ, và chính Albericus cũng từng dùng cách này để bảo vệ Gian Galeazzo Visconti ở Milan.

Điều này càng đúng hơn nữa khi tất cả các nhân chứng đều đồng lòng xác nhận rằng người thiếu phụ khốn khổ ấy ra đi trong sự cảm hóa sâu sắc của những người chứng kiến, và cô vẫn luôn thể hiện những phẩm chất của sự trọn lành theo đạo lý Ki-tô, đúng như chúng ta tìm thấy trong các bản khai nói trên, nơi có đoạn: “Và từ việc được chứng kiến cô ấy tui mạng như một vị thánh.” Lại thêm một lời tuyên bố khác của vị cha xứ Celestino Angelo, suy luận sự vô tội trong quá khứ của cô từ chính cung cách ngay trước lúc lâm. Tất cả những vấn đề này đều được nêu trong Bản tóm lược của chúng ta, số 6.

Tuy nhiên, dù bị cáo có thể rút ra những nghi ngờ hoàn toàn chính đáng về sự bất trung của vợ từ chuyến trốn chạy và những bức thư có giọng điệu chẳng khác nào thư tình (vốn có thể thổi bùng ngọn lửa giận dữ hợp lẽ), thì điều ấy cũng chẳng thể biến hành động trả thù tàn bạo, được thực hiện sau một khoảng thời gian dài đằng đẵng như vậy, trở thành điều có thể bào chữa. Bởi sự trả thù này không chỉ giáng xuống đầu người vợ khốn khổ, mà còn trút lên cả cha mẹ cô – những kẻ hoàn toàn không mảy may đề phòng và chẳng có tội tình gì đáng phải chịu kết cục ấy. Và những vụ mед sát này lại đi kèm với những tình tiết nghiêm trọng làm gia tăng mức độ tội ác, khiến hắn phải đối mặt với án tử hình dẫu cho có không cúi đầu nhận tội đi chăng nữa. Bởi dẫu cho sự giận dữ chính đáng vì hành vi vi phạm đức hạnh vợ chồng thường làm giảm nhẹ hình phạt cho người chồng tước đoạt mạng sống của người vợ ngoại tình, thì người ta không thể tiếp tục biện minh cho sự dung túng hoàn toàn sau khi cơ hội trả thù kẻ ngoại tình đã bị bỏ qua qua một bên. [Các trích dẫn]

Thế nhưng, một yêu cầu thiết yếu và không thể chối cãi là người vợ phải bị bắt quả tang đang ngoại tình, theo đúng tinh thần văn bản pháp luật. [Trích dẫn] “Bởi luật mong muốn quyền lực này thuộc về người cha, nếu ông ta bắt quả tang con gái mình trong chính tội lỗi.” Labeo cũng tán thành điều này, và Pomponius viết rằng cô ta có thể bị tước đoạt mạng sống khi bị bắt quả tang đang đắm chìm trong sự dâm loạn, và đó cũng là điều Solon cùng Draco hằng tuyên bố. [Các trích dẫn] Điều này lại càng đúng hơn nữa trong trường hợp của người chồng, kẻ mà cơn thịnh nộ có thể dễ dàng bị châm ngòi hơn bội phần trước một người vợ bởi những nghi kỵ đen tối và bất công nảy sinh trong lòng. Bởi người chồng không phải lúc nào cũng quen đưa ra những lời khuyên nhủ đúng đắn cho vợ – điều mà luật pháp mặc nhiên phỏng đoán người cha sẽ làm theo bản năng tự nhiên, v.v.; và luật pháp chỉ bào chữa cho người cha khi ông ta tước đoạt mạng sống của con gái cùng với kẻ thông dâm của ả, hoặc không chần chừ giáng những nhát dao lên người ả.

Và điều đó chân thực đến mức sẽ là chưa đủ nếu người vợ chỉ bị phát hiện trong những hành vi xa rời, hoặc mới chỉ mang tính chuẩn bị cho hành vi ngoại tình, theo như sự đồng thuận của các bậc thông thái. [Các trích dẫn] John Teitops giữ quan điểm này, và tôi thiết nghĩ nên trích dẫn nguyên văn lời ông, bởi các vị Thẩm phán có thể không có sẵn tác phẩm ấy bên mình, và ông đã giải thích những lời của văn bản nói trên như sau: “Do đó, họ lập luận rằng những hành vi chuẩn bị cho ngoại tình là chưa đủ, mà đòi hỏi phải có sự giao hợp dâm ô quấn quýt giữa các phần cơ thể.” Và sau khi viện dẫn các căn cứ, ông bổ sung thêm rằng: “Và điều này càng phơi bày rõ mông hơn qua những lời của Solon được dẫn bởi Lucian, trong tác phẩm Kẻ hoạn quan,” nơi chúng ta đọc thấy: “Trừ khi những kẻ nói rằng ả bị bắt quả tang ngoại tình đang dối gian.” Và rồi ông phê phán quan điểm của Accursius – kẻ quả quyết rằng những hành vi chuẩn bị ngoại tình là đã đủ. Đến đoạn thứ hai sau quyết định này, ông khẳng định rằng quan điểm của ông phải được hiểu là xoay quanh những sự chuẩn bị trực tiếp, và ông giải thích quyết định ấy bằng câu: “Từ việc bắt quả tang kẻ ngoại tình độc lai độc tỵ và trần truồng bên cạnh người phụ nữ cũng độc lai độc tỵ, trần truồng, nằm chung trên một chiếc giường, sẽ nảy sinh sự nghi ngờ mãnh liệt và chắc chắn về hành vi ngoại tình, từ đó phán quyết ly hôn có thể được ban hành.”

Thế nhưng, những bộ luật được viện dẫn (ở các chữ cái I & J) cho thấy sự nghi ngờ mạnh mẽ thực chất chưa đủ. Bởi hình thức phát hiện này mới chính là sự bắt quả tang đích thực trong hành vi ngoại tình. Và từ một vụ án dân sự theo bức thư nói trên, người ta suy diễn một cách yếu ớt để làm chứng cứ trong một vụ án hình sự. Bởi chẳng ai có thể bị kết án, huống chi là bị tước đoạt mạng sống, chỉ dựa trên những sự nghi ngờ đơn thuần khi vắng bóng luật pháp. Sự nghi ngờ mãnh liệt không phải là căn cứ không thể chối cãi để làm bằng chứng, vốn là điều kiện bắt buộc trong các vụ án hình sự. Hơn thế nữa, sự nghi ngờ ấy vô cùng sai lầm, bởi người ta hoàn toàn có thể bắt gặp những cá nhân hành xử theo lối đó với mưu đồ phạm tội ngoại tình, nhưng kỳ thực lại chưa hề thực hiện hành vi ngoại tình, theo như lời Gravetta và những người khác. [Các trích dẫn]

Bị cáo lẽ ra chỉ có thể tranh biện để được giảm nhẹ hình phạt nếu hắn tước đoạt mạng sống của người vợ trốn chạy ngay tại khoảnh khắc bắt giữ ả ở quán trọ Castelnuovo cùng với Kinh sư Caponsacchi. Thế nhưng khi hắn bỏ bê việc tự tay trả thù mà lại chuộng con đường phó mặc cho pháp luật, hắn đời nào còn có thể ra tay đoạt mạng ả sau một khoảng thời gian cách biệt. Điều này hoàn toàn phù hợp với văn bản pháp luật [Trích dẫn], nơi khẳng định rằng người ta có thể trì hoãn việc trả thù từ ngày này qua ngày khác. [Các trích dẫn] Farinacci quả quyết rằng thực tiễn vẫn tuyên xử như vậy, nhằm ngăn chặn việc trao cho con người cơ hội tự tay rửa hận cho những bất công của chính mình. Và ông bác bỏ Bertazzolus – kẻ đặt ngang hàng một trường hợp bắt quả tang ngoại tình và cho rằng người vợ có thể bị kết tội miễn là không còn hoài nghi gì về điều đó. Nỗi nghi ngờ của người chồng – vốn tạo nên căn cứ vững chắc cho sự khác biệt – cũng không được phép mang tính bất công hay quá vội vàng. Bởi sự bất bình chính đáng, thổi bùng lên ngọn lửa giận dữ vốn thường làm xáo trộn tâm can người chồng, chỉ được xác thực bằng hành vi bắt quả tang người vợ ngoại tình hoặc trong những hành vi cực kỳ sát nút chứ không phải sau một khoảng thời gian dài, dẫu cho nghi ngờ của anh ta có mãnh liệt đến đâu đi nữa. Do đó, những bộ luật bào chữa cho người chồng xuất phát từ cơn giận dữ bộc phát và chính đáng không thể được nới lỏng để bao che cho hành vi trả thù thực hiện sau một khoảng thời gian cách biệt. Bởi trong trường hợp sau, người ta chẳng tài nào chứng minh được sự bồng bột hay tính bộc phát của cơn giận, mà thay vào đó, vụ mед sát bị quy là hành vi thực hiện với cái đầu lạnh. Thế nhưng, nếu nhằm kìm hãm sự cuồng nộ bùng phát để người chồng không tự ý vung tay trả thù, anh ta vẫn không được miễn trừ hình phạt theo Luật Cornelia về tội mед sát, miễn là anh ta đoạt mạng vợ mình sau một khoảng thời gian cách biệt, thì anh ta lại càng khó lòng được bào chữa biết bao nếu sau khi lựa chọn con đường trả thù công khai bằng cách tống giam người vợ cùng kẻ tình nhân giả mạo, anh ta lại nhẫn tâm tàn sát ả cùng cha mẹ vợ một cách dã man đến thế sau một khoảng thời gian đằng đẵng trôi qua?

Cần phải bổ sung thêm tình tiết tăng nặng hình phạt này, rằng đối với hai vị phụ huynh bất hạnh, chẳng có một nguyên nhân chính đáng nào để tước đoạt mạng sống của họ trừ khi hắn muốn xem vụ kiện do họ khởi xướng nhằm hủy bỏ hợp đồng hồi môn vì phát hiện ra tung tích giả dối của người con là một lý do như vậy. Thế nhưng, nguyên nhân này thay vì giảm nhẹ lại càng làm trầm trọng thêm hành vi phạm tội thành tội ác tối cao phản quốc (læsa majestas), bởi sự an toàn tuyệt đối mà Bệ hạ Giáo hoàng mong muốn mang lại cho tất cả những bên tranh kiện tại Thành Rome. Điểm này được tìm thấy trong sắc lệnh nổi tiếng của Alexander VI, nơi chúng ta đọc thấy: “Sự vô nhân tính và dã man khao khát cái chết của người khác thật kinh hoàng và đáng phỉ nhổ,” và ở đoạn cuối, chúng ta đọc: “Xâm phạm quyền tài phán của Đại tôn nghiêm Thiên Chúa, và tổn hại đến Uy quyền Tông tòa.” Hơn thế nữa: “Họ tự động gánh chịu hình phạt của tội phản quốc (læsa majestas).” Và chỉ ít lâu sau: “Và họ sẽ mãi mãi bị mọi người hoài nghi trong mọi việc làm tốt đẹp, bị xem như những kẻ ngoài vòng pháp luật, đê tiện và không còn chút giá trị.”

Rất đáng được cân nhắc, một tình tiết tăng nặng khác cho vụ tàn sát vô nhân tính này, đó là nó được thực hiện ngay trong chính mái ấm của nạn nhân – nơi vốn dĩ phải là chốn ẩn náu an toàn nhất cho mỗi con người, chiếu theo văn bản pháp luật. [Các trích dẫn] Và Cicero đã thốt lên đầy tao nhã: “Còn điều gì thiêng liêng hơn, còn điều gì được che chở kỹ càng hơn bởi mọi tình cảm tôn giáo cho bằng mái nhà của mỗi công dân chúng ta! Nơi đây là bàn thờ của chúng ta, nơi đây là bếp lửa sưởi ấm của chúng ta, nơi đây là các vị thần hộ mệnh trong gia đình, và chính là nơi dung chứa các nghi lễ thiêng liêng của tín ngưỡng chúng ta. Nơi ẩn náu này quá đỗi thiêng liêng đối với tất cả mọi người đến mức việc lôi tuột bất cứ ai ra khỏi đó là một hành động đê tiện.” Điều này lại càng đúng hơn bao giờ hết khi áp dụng cho người vợ khốn khổ – kẻ bị giam cầm tại chốn ấy hệt như trong một ngục thất, với sự đồng thuận của cả Abate Franceschini. Và từ đó, có thể nói rằng sự an toàn công cộng đã bị giày xéo, và tôn nghiêm của bậc Quân vương đã bị tổn thương, bởi cùng một lý luận ấy được áp dụng cho cả một ngục thất đích thực, chính thức lẫn một ngục thất được chỉ định bởi bậc Quân vương, theo như lời khẳng định của các bậc thầy sau đây. [Các trích dẫn]

Cuối cùng, chúng ta cũng cần phải xem xét tình tiết tăng nặng về "vũ khí cấm", thứ được sử dụng để thực hiện tội ác. Bản thân điều này đã đòi hỏi phải có án tử hình, dẫu cho tội ác chủ mưu có thể bị trừng trị nhẹ nhàng hơn ở những khía cạnh khác, theo lời khuyên của Sanfelicius khi ông viện dẫn rằng tòa từng tuyên xử như vậy. [Trích dẫn]

Giovanni Battista Bottini,

Biện lý Viện Công tố và Phủ Tông tòa.

[Tựa đề hồ sơ của Tập tài liệu 7.]

Do Ngài Thống đốc Khải hoàn và Đáng kính nhất

của Thành phố phụ trách các Vụ án Hình sự:

VỤ ÁN MЕД SÁT TẠI ROME.

Dành cho Bá tước Guido Franceschini và các đồng phạm, những kẻ đang bị giam giữ.

Bản tóm lược.

Tại Rome, theo bản in của Phủ Tông tòa Đáng kính,

1698.

BẢN TÓM LƯỢC

[TẬP TÀI LIỆU 7.]

Số 1. — Thư của ngài Marzi-Medici, Thống đốc Arezzo.

Bậc Thầy Đáng kính và Thân yêu Nhất của tôi:

Bức thư đầy ân huệ của ngài đề ngày 24 tháng trước đã đến tay tôi, và tôi vô cùng tiếc nuối trước sự bất an mà ngài ám chỉ rằng mình đang phải gánh chịu do những lời nguyền rủa mà Signor Pietro Comparini cùng vợ ông ta đã tung ra khắp Rome, liên quan đến sự đối xử tệ bạc mà họ tự nhận đã phải nề nếp gánh chịu trong tư gia của ngài khi lưu trú ở Arezzo. Vì bức thư của ngài ngỏ ý muốn tôi cung cấp thông tin xác thực, tôi xin trả lời với tất cả sự thẳng thắn rằng, cả trong dòng dõi quý tộc lẫn trong tư gia của Bá tước Guido, họ đều được đối xử với tất cả sự kính trọng và đúng mực. Nguyên nhân của cuộc xích mích đầu tiên bùng phát giữa họ với thân mẫu và các em trai ngài là vì Signora Violante, chỉ vài ngày sau khi đặt chân đến nơi, đã cả gan thể hiện quyền uy thống trị trong nhà và nắm giữ chìa khóa của mọi thứ, thậm chí suýt đuổi cả Signora Beatrice – thân mẫu ngài – ra khỏi nhà cửa. Hoàn toàn có lý khi không ai trong số các người em chịu đồng thuận với điều đó, và đây chính là ngòi nổ cho những lăng mạ đầu tiên cũng như các cuộc cãi vã gia đình. Những xích mích ấy sau đó càng leo thang khi họ nhìn thấy Signor Pietro đã từ bỏ việc giao du, trò chuyện với những tầng lớp thượng lưu tinh hoa nhất trong thành phố để kết thân với những kẻ hạ tiện nhất. Và cùng với những kẻ đó, ông ta bắt đầu lui tới tất cả các quán rượu ở đây hàng ngày. Điều này làm tổn hại uy tín của ông ta và chẳng mang lại chút danh tiếng tốt đẹp nào cho gia đình Franceschini. Gây ra sự tai tiếng lớn hơn nhiều chính là những lần bỏ trốn cùng các đơn từ khiếu nại mà người vợ của Guido – con gái họ – gửi lên Đức Giám Mục. Những việc này chẳng vì lý do nào khác ngoài việc cả cô lẫn cha mẹ cô không muốn tiếp tục ở lại Arezzo mà khao khát được trở về Rome. Sau khi bị vị Giám mục vô cùng khôn ngoan ấy quở trách, ngài luôn sai người đưa cô trở về nhà bằng xe ngựa của mình. Sự thật là kể từ khi gia đình Comparini rời khỏi Thành phố này cho đến tận bây giờ, Signora vẫn luôn cư xử với sự nết na và thận trọng cao độ. Từ thực tế này, ai nấy đều suy luận rằng đứa trẻ tội nghiệp ấy đã bị cha mẹ xúi giục dấn thân vào những hành động quá khích, như chính cô đã tuyên bố với tất cả mọi người. Giờ đây, cô thậm chí còn căm ghét cả ký ức về họ. Nhờ thế, cô đang dần lấy lại được thiện cảm của tất cả mọi người, đặc biệt là các quý bà trong thành phố – những người từng từ chối giao du với cô. Cuối cùng, chính những kẻ thuộc gia đình Comparini ấy đã tước đoạt toàn bộ trang sức của Signora, và tôi đã buộc họ phải trả lại. Nói tóm lại, những vụ bê bối mà họ gây ra trước toàn thể thành phố trong vài tháng ngắn ngủi lưu lại đây lớn lao đến mức tôi chỉ có thể kể ra đây một vài câu chuyện trong số đó. Tôi xin đảm bảo với ngài rằng các em trai ngài đã phải kiên nhẫn với họ như những vị thánh tử đạo. Do đó, khi nhận thấy họ đã trở thành những kẻ không thể cải tạo, là chủ đề bàn tán của cả thị trấn, và có thể đẩy các em trai ngài tới những hành động quá khích chống lại họ để gìn giữ kỷ cương phép nước, tôi đã vận dụng quyền hạn được ban phái bởi Đức Điện hạ Đại công tước để đe dọa tống giam và trừng phạt nếu họ không biết tự điều chỉnh hành vi. Sau những lời đe dọa ấy – điều mà họ rõ ràng đáng phải nhận và lẽ ra đã có thể giáng xuống đầu họ – họ đã quyết định quay về Rome như những gì đã diễn ra ngay sau đó, để lại đằng sau tại thành phố này một tiếng tăm vô cùng tồi tệ.

Còn về những chuyện khác, hiện tại trong tư gia của ngài đang ngập tràn sự tĩnh lặng tuyệt đối, và Signora vẫn đang sống với sự thận trọng gương mẫu, căm ghét tấm gương tồi tệ mà cô từng trưng ra trước các quý bà trong thành phố, đồng thời cô cũng thẳng thắn thú nhận rằng đó là do cha mẹ cô sai khiến. Theo phán quyết của tôi, chính bàn tay của Chúa đã giải thoát gia đình ngài khỏi những cái đầu u tối ấy. Đây là tất cả những gì tôi có thể ghi lại ở đây, ngoài vô số chuyện khác có thể kể về nó. Do đó, hãy cứ yên tâm thư thái, và hãy tin tôi rằng sự tai tiếng ấy hoàn toàn thuộc về chính họ. Tôi chỉ xin ký tên mình bằng tất cả tấm lòng gửi đến ngài tối cao,

Người đầy tớ tận tụy và biết ơn nhất của ngài,

Vincenzo Marzi-Medici.

Arezzo, ngày 2 tháng 8 năm 1694.

Gửi Signor Abate Paolo Franceschini, tại Rome.

Số 2. — Lời khai của Francesca.

Tôi xin thưa với Điện hạ lý do tại sao tôi lại bỏ trốn khỏi tư gia của chồng mình. Tại Rome này, cách đây ba năm, tôi được cha và mẹ gả cho Franceschini nói trên, và sau khi đính ước, ông ấy đã ở lại Rome suốt hai tháng mà không hề động phòng hoa chúc. Sau đó, cùng với cha và mẹ tôi, tôi được chồng mình đưa đến Arezzo, bởi trong hợp đồng kết hôn đã thỏa thuận rằng cha và mẹ tôi sẽ dọn đến Arezzo sinh sống, và họ đã làm đúng như vậy. Sau khi ở lại đó được bốn tháng, họ đã rời đi và quay trở lại Rome, do phải chịu đựng sự đối xử tệ bạc không chỉ từ chồng tôi mà còn từ những người khác trong nhà ông ấy.

Tôi bị bỏ lại Arezzo, và khi khoảng một năm trôi qua kể từ ngày động phòng mà tôi vẫn không mang thai, chồng tôi cùng mẹ chồng là Beatrice bắt đầu quay lưng với tôi vì tôi không có con cái. Ông ấy bảo rằng vì tôi mà dòng dõi nhà họ sẽ tuyệt tု và sau này ông không thể hy vọng có người thừa kế do tôi sinh ra; bởi tình cờ ông nghe cha tôi kể rằng trong một trận bệnh thời niên thiếu, tôi từng được cho uống một số loại dược thảo có thể đã cản trở khả năng sinh nở. Vì lý do đó, tôi liên tục bị chồng và mẹ chồng đối xử tệ bạc, mặc dù tôi đã đáp lời rằng bản thân không hề có lỗi trong chuyện ấy. Thế nhưng họ vẫn tiếp tục đe dọa tước đoạt mạng sống của tôi, và chẳng vì một nguyên nhân thực tế nào, họ tìm mọi cớ để hành hạ tôi.

Sau đó, chồng tôi bắt đầu ghen tuông và cấm tiệt tôi không được ló mặt ra cửa sổ. Và để dập tắt cái cớ ghen tuông ấy, tôi chưa bao giờ thò mặt ra ngoài trừ khi thực sự bất đắc dĩ. Thế rồi vào một ngày nọ, khi chúng tôi đang ở trên hiên nhà, ông ấy bảo rằng tôi cứ đứng lù lù ở đó để đưa tình liếc mắt, dù chẳng nói cho tôi biết là với ai. Tôi đáp rằng đó chỉ là những cái cớ vớ vẩn, và từ vị trí đó người ta chỉ nhìn thấy con đường chứ chẳng tài nào ngó vào cửa sổ các nhà khác được; bởi hiên nhà hoàn toàn nằm trên mái.

Cô kể về những lời đe dọa của chồng do sự nồng nhiệt của cô dành cho người tình.

Và rồi vì Kinh sư Caponsacchi, cùng với những thanh niên khác trong vùng, thường đi ngang qua nhà chúng tôi và dừng lại trò chuyện với mấy ả lẳng lơ đứng sẵn ở phía trước, chồng tôi bắt đầu nổi trận lôi đình với tôi chỉ vì vị Kinh sư nọ cứ đi qua đi lại như thế, mặc dù tôi hoàn toàn vô can. Sự nghi kỵ của ông ta càng dâng cao hơn nữa khi vào một buổi tối, lúc chúng tôi đang chen chúc giữa đám đông ở buổi biểu diễn, Kinh sư Conti – anh chồng của chị dâu tôi – đã ném cho tôi một ít kẹo hoa quả. Chồng tôi, người đang đứng cạnh, đã nổi giận – không phải với Conti, mà với Caponsacchi, kẻ đang ngồi sát bên Conti ấy. Rồi vì Conti thường xuyên lui tới nhà chúng tôi với tư cách họ hàng, chồng tôi cũng đâm ra trúng thực khó chịu với ông ấy y như vậy; đến mức khi nhận thức được điều đó, tôi luôn lui về phòng riêng mỗi khi ông ấy đến nhà để tránh chuốc lấy thêm phiền toái; thế nhưng chồng tôi chẳng vì thế mà nguôi giận,

mà lại cho rằng tôi làm thế chỉ là một trò mánh khóe, và những nghi kỵ của ông đối với tôi vẫn không hề thuyên giảm. Ông lại bắt đầu đày đọa tôi vì chuyện Caponsacchi, khiến tôi rơi vào bước đường cùng tuyệt vọng chẳng biết phải thưa thốt thế nào. Thế rồi để xóa bỏ cái cớ gây sự ấy, tôi đã cất lời nói chuyện với Caponsacchi vào một ngày nọ khi ông đi ngang qua nhà, van nài ông đừng đi qua con đường đó nữa để tôi được giải thoát khỏi mọi đau khổ mà chồng gây ra cho mình vì lý do này. Ông đáp rằng bản thân chẳng rõ chồng tôi vơ vét đâu ra cái nghi kỵ ấy, bởi ông vốn đi ngang qua đó vì những việc khác, và tóm lại là Guido chẳng thể cấm ông bước đi trên đường phố. Và dẫu đã hứa với tôi là sẽ không đi qua đó nữa, ông vẫn tiếp tục làm thế. Nhưng tôi thì chẳng bao giờ ló mặt ra cửa sổ. Thế mà bất chấp tất cả những điều ấy, chồng tôi vẫn chẳng buông tha, tiếp tục đối xử tệ bạc, đe dọa tước đoạt mạng sống của tôi và tuyên bố rằng ông muốn giết tôi.

Vào thời điểm xảy ra vụ việc ở buổi biểu diễn kể trên, ngay khi chúng tôi vừa về đến nhà, ông đã chĩa thẳng khẩu súng lục vào ngực tôi và gầm lên rằng: “Lạy Chúa! Cái gì ngăn cản ta phơi thây cô ngay tại đây nhỉ? Caponsacchi hãy tự lo thân cho cho kỹ đi, nếu cô không muốn ta làm thế và đoạt mạng cô.”

Cô qua đời khi vẫn quả quyết rằng mình không biết chữ.

Hơn nữa, vào giai đoạn đầu của những rắc rối này, tôi đã hai lần tìm đến ngài Giám mục với hy vọng ngài có thể tìm cách cứu vãn phần nào; nhưng chẳng ích gì, bởi mối quan hệ giữa ngài với gia đình chồng tôi. Và vì tôi chỉ là kẻ tha hương trên đất khách quê người chẳng biết phải tự giải cứu bản thân thế nào trước những hiểm nguy và lăng nhục này, lại thêm nỗi sợ rằng nếu Guido không dùng vũ khí đoạt mạng thì hắn cũng sẽ đầu độc tôi, tôi bèn lên kế hoạch trốn chạy trở về Rome với cha mẹ. Nhưng vì chẳng biết phải thực hiện thế nào, khoảng một tháng sau, tôi đã đến xưng tội với một vị linh mục dòng Augustinian, người mà họ gọi là Romano. Tôi kể hết mọi nỗi niềm cay đắng của mình, khẩn nài ông viết thư thay tên tôi gửi cho cha – bởi tôi hoàn்த்த không biết chữ – để báo rằng tôi đang khốn cùng, buộc phải lìa bỏ người chồng và tìm về bên ông ở Rome. Nhưng tôi chẳng nhận được hồi âm.

Cô thú nhận sự táo bạo và quyết đoán của người tình.

Cô thú nhận về cuộc trò chuyện với người tình.

Cô thú nhận về một cuộc trò chuyện mới với người tình.

Lời dối trá về thời điểm đến Castelnuovo.

Người tình không phải họ hàng của chồng cô.

Do đó, chẳng biết phải xoay sở với ai để thực hiện tâm nguyện, lại đinh ninh rằng chẳng một ai trong vùng chịu giúp đỡ mình vì mối quan hệ họ hàng hay bè bạn với chồng, cuối cùng tôi đã quyết định hé lộ chuyện này với Caponsacchi, bởi tôi từng nghe đồn ông là một kẻ gan góc. Thế là vào một ngày nọ khi ông đang đi ngang qua nhà lúc chồng tôi vắng mặt, tôi đã cất tiếng gọi và trò chuyện với ông từ cầu thang. Tôi bày tỏ hiểm cảnh mà bản thân đang vướng phải vì chính ông, đồng thời khẩn nài ông đưa tôi về Rome với cha mẹ. Tuy nhiên, ông đáp rằng bản thân chẳng muốn nhúng tay vào một vụ bê bối như thế, bởi điều đó sẽ bị cả thành phố dòm ngó đàm tiếu, nhất là khi ông lại là bạn bè với gia đình chồng tôi. Nhưng tôi đã tha thiết nài nỉ hết lời, giãi bày rằng việc giải cứu một người phụ nữ ngoại quốc tội nghiệp khỏi lưỡi hái tử thần là bổn phận của một tín đồ Ki-tô. Cuối cùng, tôi cũng lay động được ông, khiến ông nhận lời đồng hành cùng tôi như đã nói. Sau đó, ông bảo sẽ lo xe cộ, và khi mọi chuyện đâu vào đấy, ông sẽ phát tín hiệu bằng cách thả rơi chiếc khăn tay khi đi ngang qua nhà tôi, y hệt như những lần trước. Thế nhưng ngày hôm sau trôi qua, dù tôi vẫn túc trực sau lớp cửa chớp, ông chẳng hề phát tín hiệu nào. Sang đến ngày tiếp theo, tôi lại bắt chuyện và trách móc vì ông đã nuốt lời hứa. Ông phân bua rằng ở Arezzo lúc đó không tài nào tìm được xe. Tôi đáp rằng dẫu thế nào đi nữa, ông cũng phải kiếm cho bằng được một chiếc xe từ nơi khác tới như đã hứa. Rồi vào ngày Chủ nhật cuối cùng của tháng vừa qua, ông lại một lần nữa đi qua nhà tôi và thả rơi chiếc khăn tay làm tín hiệu như đã hứa. Thế là tối hôm đó, tôi lên giường ngủ cùng chồng, và khi chắc mẩm ông đã chìm vào giấc ngủ say, tôi trộm vùng dậy mặc quần áo. Tôi gom một vài món đồ lặt vặt của riêng mình, một chiếc hộp nhỏ chứa vô số thứ linh tinh, cùng một ít tiền – chẳng rõ bao nhiêu – lấy từ trong tráp. Hơn thế nữa, những thứ đó hoàn toàn thuộc về sở hữu của tôi, điều này rành rành qua danh mục tài sản và tiền bạc do viên thủ quỹ ở Castelnuovo lập nên. Rồi vào lúc rạng sáng, tôi bước xuống lầu, gặp Caponsacchi ở đó, và chúng tôi cùng nhau tiến về Porta San Spirito. Ngay bên ngoài cổng có một chiếc xe ngựa kéo bởi hai con ngựa cùng một gã đánh xe chờ sẵn; khi cả hai đã bước lên xe, chúng tôi xuôi về hướng Rome, phi nước đại cả ngày lẫn đêm không nghỉ cho đến khi đặt chân tới Castelnuovo, ngoại trừ những lúc dừng chân giải lao và đổi ngựa. Chúng tôi đến nơi vào lúc rạng sáng, và tại đó bị chồng tôi đuổi kịp như tôi từng thuật lại trước Điện hạ. Caponsacchi hoàn toàn chẳng có chút quan hệ họ hàng nào với chồng tôi cả, nhưng quả thực họ là bạn bè.

Những lời dối trá mới, rằng cô không hề nhận thư từ người tình và bản thân không biết chữ.

Trước vụ việc nói trên, Caponsacchi chưa từng gửi cho tôi bất kỳ bức thư nào, bởi tôi hoàn toàn không biết đọc chữ viết tay, và cũng chẳng biết viết chữ.

Trước vụ việc nói trên, tôi tuyệt đối không hề gửi bất kỳ bức thư dưới hình thức nào cho Caponsacchi.

Một lời dối trá khác, rằng cô không hề gửi thư cho người tình.

Cô không biết viết chữ, và chính chồng cô là người đã phác thảo bức thư.

Khi tiếp tục bị đặt dưới lời tuyên thệ, cô khai rằng: Trong thời gian ở Arezzo, tôi từng viết thư theo yêu cầu của chồng gửi cho Abate Franceschini – anh chồng của tôi đang ở Rome này. Nhưng vì không biết viết, chồng tôi đã dùng bút chì phác thảo bức thư rồi bắt tôi dùng bút mực tô lại theo những nét đó. Và ông ta bảo rằng người anh trai vô cùng thích thú khi nhận được bức thư do chính tay tôi viết. Ông ta bắt tôi làm thế hai hoặc ba lần.

Nếu Điện hạ cho tôi xem một trong những bức thư do chính tay tôi viết như thế rồi gửi cho Abate Franceschini, tôi chắc chắn sẽ nhận ra ngay lập tức.

Và khi bức thư được đưa ra, v.v., cô đáp: “Tôi đã nhìn và xem xét thật kỹ bức thư do lệnh của Điện hạ đưa cho tôi, bắt đầu từ dòng ‘Carissimo Sig. Cognato, sono con questa’ và kết thúc bằng ‘Francesca Comparini ne Franceschini’, sau khi xem xét, tôi thấy rằng – dẫu không dám thề đó là sự thật tuyệt đối – hình như đây chính là một trong những bức thư tôi từng viết gửi Abate Franceschini, anh chồng tôi, theo đúng ý nguyện của chồng, v.v.”

Một lời dối trá khác về thời điểm đến quán trọ Castelnuovo.

Và sau một vài diễn biến đan xen, v.v., khi bị gặng hỏi, v.v., cô đáp: “Tôi chưa từng gửi bất kỳ bức thư nào qua tay ả Maria cho bất kỳ ai.”

Nói cho trọn vẹn sự thật, tôi đặt chân đến Castelnuovo vào lúc rạng đông vừa hửng.

Chúng tôi đã tự giam mình trong quán trọ Castelnuovo ở đó suốt hơn một khoảng thời gian một tiếng đồng hồ. Trong quãng thời gian ấy, chúng tôi ở trong một căn phòng trên lầu.

Những lời dối trá mới rằng cô không hề ngả lưng ngủ tại Quán trọ Castelnuovo.

Và sau một vài câu chuyện khác, khi bị gặng hỏi, cô đáp: “Tôi không hề ngủ, cũng chẳng hề ngả lưng nghỉ ngơi tại quán trọ Castelnuovo trong suốt khoảng thời gian dừng chân ở đó như đã khai.”

Tôi biết Điện hạ bảo rằng nhà chức trách còn bịa đặt thêm rằng tôi đã ngủ suốt đêm tại quán trọ Castelnuovo kể trên trong một căn phòng trên lầu, nơi Kinh sư Caponsacchi cũng ngủ ở đó. Và tôi xin thưa rằng chẳng ai có thể nói thế một cách chân thực được, bởi tôi hoàn toàn không hề chợp mắt nghỉ ngơi chút nào tại quán trọ đó, mà chỉ dừng chân đúng bằng khoảng thời gian đã nêu ở trên.

[Bức thư của Pompilia gửi Abate Franceschini xuất hiện ở cả đây lẫn trong bản tóm lược của bên Bào chữa. Nó đã được dịch ở trang 56, 57.]

Số 4. — Thư của Francesca gửi Abate Franceschini.

Bên ngoài: Gửi Abate Paolo Franceschini, tại Rome; nhưng bên trong:

Thưa Ngài và Anh yêu quý:

Tôi đã nhận được chiếc quạt ngài gửi, món quà vô cùng tuyệt vời đối với tôi. Tôi vui mừng đón nhận nó và xin cảm ơn ngài. Tôi lấy làm tiếc khi cha mẹ tôi lại vô cớ làm tổn hại đến danh dự dòng họ chúng ta. Về phần mình, tôi vẫn bình an và hạnh phúc vì giờ đây không còn họ ở bên xúi giục làm điều quấy. Tôi dành những tình cảm tốt đẹp cho toàn bộ gia đình chúng ta trong sự kính sợ thiêng liêng trước Chúa. Thực ra ngài hoàn toàn có thể cười trừ trước những lời nguyền rủa của cha mẹ tôi. Xin cứ sai bảo tôi, người luôn kính trọng ngài từ tận đáy lòng.

Người đầy tớ và em dâu mang ơn ngài sâu sắc,

Francesca Comparini Franceschini.

Arezzo, ngày 19 tháng 7 năm 1694.

Số 5. — Bản thẩm vấn Kinh sư Caponsacchi.

Tôi buộc phải đến Rome vì công việc riêng của mình, và khi đem bí mật đó thổ lộ với Giovanni Battista Conti – một họ hàng của Franceschini, kẻ thường xuyên lui tới tư gia của hắn – có lẽ Francesca đã hay biết chuyện từ chính vị Kinh sư này, mặc dù trong thị trấn khi ấy cũng râm ran bàn tán về chuyến đi Rome sắp tới của tôi. Thế là một bức thư do Francesca gửi cho tôi đã được mang đến một ngày nọ qua tay một ả tên là Maria, khi đó là người hầu trong nhà Franceschini. Trong thư, cô ấy bảo rằng đã hay tin tôi sắp đi Rome, và vì chồng cô ta muốn tước đoạt mạng sống nên cô quyết định trốn về với cha ở Rome; mặt khác vì chẳng biết phải gởi gắm thân phận cho ai, cô khẩn nài tôi làm ơn đồng hành cùng cô như đã nói. Tôi đã đáp lời rằng bản thân không hề muốn dính líu vào những chuyện như thế hay tự đẩy mình vào hiểm họa; và tôi gửi câu trả lời lại qua chính người hầu đó. Tôi không nhớ chính xác thời điểm cô ấy gửi bức thư trên cho mình. Sau đó, mỗi khi tôi đi ngang qua nhà, cô ấy vẫn tiếp tục khẩn nài bằng cách thỉnh thoảng ném từ cửa sổ xuống một mẩu giấy lặp lại lời cầu xin ấy. Và tôi lại đáp lời, gửi câu trả lời qua người hầu cũ, bảo rằng bản thân chẳng màng vướng vào những chốn rắc rối này. Thế là cuối cùng cô ta lại ném thêm một mẩu giấy nữa từ cửa sổ xuống, và theo như tôi được biết, mẩu giấy ấy đã bị một người phụ nữ lao động sống ở bên kia đường trông thấy – tôi không rõ tên ả – và ả ta đã mang nó đến cho người chồng. Ngay sau đó, chính người hầu nữ nọ lại được sai đến để báo tin rằng trong nhà đã xảy ra một trận đại náo vì chuyện đó, và người chị gái của Guido – kẻ được gả vào gia đình Conti – thậm chí còn lớn tiếng tuyên bố rằng chính cô hầu đó đã mang thư cho tôi. Cô ta còn kể rằng Guido lớn tiếng dọa sẽ tìm cách giết vợ bằng cách này hay cách khác sau ít lâu nữa, đồng thời thề sẽ trừng trị cả tôi. Do đó, với mục đích này, để tự giải thoát bản thân khỏi mọi khốn cùng hiểm nguy, đồng thời cứu lấy sinh mệnh của Francesca, tôi đã quyết định lên đường đi Rome, đồng hành cùng cô ấy và đưa cô về với cha đẻ. Thế rồi vào một buổi tối nọ – tôi không nhớ rõ chính xác thời gian – khi đang đi ngang qua nhà họ, tôi ném lên một bức thư được cô kéo thấu lên cửa sổ bằng một sợi dây. Trong thư, tôi nhắn rằng sẽ đồng hành cùng cô ấy như đã nói để cứu cô thoát khỏi cái chết. Một buổi tối khác, cô lại ném xuống cho tôi một bức thư khác, trong đó cô khẩn thiết nhắc lại yêu cầu trên, giãi bày rằng chồng cô cứ liên tục đe dọa tước đoạt mạng sống; vì thế cô buộc phải cậy nhờ sự giúp đỡ bằng chuyến đồng hành của tôi như tôi từng ngỏ lời. Và cuối cùng, vào Chủ nhật tuần cuối cùng của tháng 4 vừa qua, trong lúc tôi đang đi qua nhà họ còn cô thì đứng ở cửa sổ, tôi thông báo rằng tôi đã thuê được xe ngựa vào sáng sớm hôm sau và sẽ cho xe đợi sẵn ở cổng San Clemente. Thế là vào khoảng một giờ sáng, cô ấy thui thủi một mình đến cổng thành đó. Chúng tôi bước lên xe, vòng ra phía bên ngoài tường thành để hướng về phía cổng San Spirito, tức là hướng đi Perugia. Chiếc xe này thuộc sở hữu của Agostino, một chủ quán trọ ở Arezzo, và gã đánh xe có biệt danh Venarino – người hầu của Agostino – là kẻ cầm cương. Tôi đã bảo hắn rời khỏi thành phố vào tối Chủ nhật lúc giờ Ave Maria. Sau đó, chúng tôi tiếp tục hành trình không nghỉ ngơi qua đêm ở bất cứ đâu, mà chỉ dừng lại những lúc thiết yếu để giải lao và đổi ngựa, cho đến khi đặt chân tới Castelnuovo vào tối thứ Ba, ngày cuối cùng của tháng 4 nói trên. Rồi vì Francesca than thở rằng cô đang phải chịu đựng những cơn đau nhức và không đủ sức khỏe để tiếp tục hành trình thêm nữa nếu không nghỉ ngơi, cô liền thả ngã người, vẫn mặc nguyên quần áo, lên một chiếc giường trong căn phòng ở đó, và tôi cũng y như vậy, mặc nguyên quần áo nằm lên chiếc giường còn lại trong cùng căn phòng ấy. Tôi dặn chủ quán gọi chúng tôi dậy sau ba hoặc bốn tiếng để tiếp tục lên đường. Nhưng hắn đã chẳng gọi chúng tôi, và trong khoảng thời gian đó, chồng của Francesca đã đuổi kịp tới nơi, cho người bắt giữ cả hai chúng tôi rồi giải thẳng về Rome.

Tôi chưa từng trò chuyện với Francesca ở Arezzo vào bất kỳ thời điểm nào khác ngoài những lần tôi đã kể lại cho các vị ở trên.

Người tình không có quan hệ họ hàng với Bá tước Guido.

Chồng của Francesca tuyệt đối không có bất kỳ mối quan hệ họ hàng nào với tôi dưới bất kỳ hình thức nào.

Tôi hoàn toàn không có nghề nghiệp gì, mà chỉ là một Kinh sư thuộc nhà thờ Pieve, tại Santa Maria của Arezzo, và mới chỉ là một thầy phó tế.

Khi tôi bị giam giữ tại Castelnuovo, một số tiền bạc, nhẫn và những thứ khác đã bị thu giữ, và nhà chức trách đã lập hẳn một biên bản về những thứ đó.

Tôi chưa từng viết bất kỳ bức thư nào cho Francesca, ngoại trừ những gì tôi đã trình bày ở trên.

Những bức thư do Francesca gửi cho tôi như đã nói đều đã bị tôi đốt sạch ở Arezzo.

Mặc dù tại nhà tù Castelnuovo – nơi tôi bị tống giam – nhà chức trách cùng với chồng của Francesca đã tiến hành lục soát vô cùng kỹ lưỡng, chẳng có bất kỳ thứ gì được tìm thấy ở đó cả.

Francesca khi rời khỏi Arezzo có mang theo một bọc quần áo của riêng mình và một chiếc hộp, cô bảo bên trong có đựng mấy món đồ trang sức, nhưng tôi không hề trông thấy chúng. Và cô ấy gói chúng trong một chiếc khăn tay cùng một số tiền xu, những thứ sau đó đã được viên thủ quỹ ghi chép lại tại Castelnuovo.

Tôi không biết chính xác những bức thư gửi cho tôi do ai viết, nhưng tôi phỏng đoán có thể do chính tay cô ấy viết, tuy nhiên tôi không rõ cô có biết chữ hay không.

Trong căn phòng trọ ở Castelnuovo nơi chúng tôi dừng chân, như tôi đã trình bày trong lời khai khác, có hai chiếc giường. Chỉ có đúng một chiếc được người hầu quán trọ trải ga sẵn để phục vụ cho Signora Francesca. Tôi đã không bảo họ trải ga cho chiếc giường còn lại, bởi tôi không có ý định cởi đồ đi ngủ. Bản thân cô ấy cũng chẳng hề cởi đồ, như tôi đã nói trong bản khai trước.

Nếu tôi được nhìn thấy một trong những bức thư do chính tay tôi viết gửi Signora Francesca, tôi chắc chắn sẽ nhận ra nó rất rõ.

Tôi đã nhìn thấy và đang nhìn rất kỹ hai bức thư được trưng ra làm bằng chứng trong vụ kiện này và được đưa cho tôi xem theo lệnh của Điện hạ. Một trong hai bức bắt đầu bằng dòng “Adorata mia Signora, vorrei sapere, v.v.” và kết thúc bằng “mi ha letto il Conti”. Sau khi suy ngẫm kỹ lưỡng bức thư này, tôi tuyên bố rằng nó không phải do tôi viết, dẫu cho nét chữ có đôi chút tương đồng với chữ viết của tôi. Tôi cũng đã xem bức thư còn lại, bắt đầu bằng “Amatissima mia, Signora, Ricevo, v.v.” và kết thúc bằng “questa mia”, sau khi xem xét cẩn thận, tôi khẳng định rằng nó hoàn toàn không do tôi viết, và không hề mang nét chữ của tôi. Hơn thế nữa, nó chẳng có lấy một chút tương đồng nhỏ nhặt nào với chữ viết của tôi cả.

Tôi chưa từng trò chuyện với Signora Francesca ở Arezzo, ngoại trừ lần tôi nói chuyện với cô qua khung cửa sổ, như tôi đã khai trong bản cung khác.

Tôi chưa từng nhận bất kỳ bức thư nào khác từ Signora Francesca liên quan đến những vấn đề nào khác ngoài chuyến trốn chạy về Rome của cô ấy, đúng như những gì tôi đã trình bày trong các bản khai trước.

Tôi vô cùng kinh ngạc trước việc Viện Công tố cứ giả định rằng trước chuyến trốn chạy, đã có nhiều bức thư tình khác được Signora Francesca gửi cho tôi; bởi cô ấy vốn là một thiếu phụ nết na và những hành động như thế hoàn toàn không phù hợp với địa vị cũng như dòng dõi của cô. Do đó, tôi tuyên bố rằng giả định nói trên là hoàn toàn giả dối và không có chút căn cứ nào.

Tôi xin nhắc lại với Điện hạ rằng trong nhà tù Castelnuovo, nhà chức trách hoàn toàn không thu giữ được bất kỳ thứ gì. Và nếu Điện hạ bảo rằng người ta đã tìm thấy một vài bức thư tình – thứ mà Viện Công tố giả định là do Signora Francesca gửi cho tôi – tôi xin khẳng định và đáp lại rằng điều đó hoàn toàn không đúng sự thật.

Số 6. — Thư của ngài Giám mục Đáng kính nhất thành Arezzo.

Bên ngoài: Gửi Signor Paolo Franceschini Đáng kính và Đáng kính trọng nhất, tại Rome.

Và bên trong:

Signor Đáng kính và Đáng kính trọng nhất của tôi:

Tôi thấu hiểu lý do tại sao ngài lại muốn kể cho tôi nghe về những cuộc tranh chấp đã bùng phát giữa Signor Guido – em trai ngài – và Signor Comparini. Và tôi không thể không cảm thấy thương xót cho những phiền toái mà ngài phải gánh chịu trong một vụ án quá đỗi hy hữu, thậm chí là chưa từng có tiền lệ. Signora – em dâu ngài – đã có đôi lần tìm đến tôi nương nhờ, nhưng sự kích động tột độ của cô ta, đi kèm với nỗi cuồng nộ thái quá của người mẹ, đã phơi bày cho tôi thấy rằng người con gái đã bước những bước này hoàn toàn do sự xúi giục. Thế nên tôi đã cố gắng đứng ra giảng hòa giữa họ, đinh ninh rằng một khi gột bỏ được những lời xúi giục của cha mẹ, cô ta sẽ có thể trở lại với lý trí đúng đắn. Tôi càng dễ tin vào điều đó hơn bởi cô ta hãy còn quá trẻ. Và cô ta càng lên tiếng, càng gào thét bao nhiêu, thì chứng tỏ cô ta càng bị thúc đẩy bởi những lời xúi giục của người mẹ bấy nhiêu. Và để ngăn cô ta không bị kích động thêm nữa, tôi đã sai người đưa cô về nhà bằng xe ngựa của mình tận hai lần. Tôi nắm rõ đôi chút về chuyện này bởi ngài Thượng nghị sĩ Marzi-Medici – người đứng đầu chính quyền thế tục tại thị trấn này thay mặt cho Đại công tước Đại nhân của chúng ta – đã kể hết cho tôi nghe. Và tôi chỉ xin bổ sung rằng tôi xin tái khẳng định những gì mình từng viết với một sự chân thành tuyệt đối. Cầu mong có thêm nhiều cơ hội để phục vụ ngài, tôi xin khẳng định mình là,

Người đầy tớ vâng lời nhất của ngài,

Đức Giám mục Đáng kính của Arezzo.

Arezzo, ngày 15 tháng 9 năm 1694.

Số 7. — Những bức thư tình qua lại.

Ngài thân mến của tôi:

Tôi không dài dòng bồi đắp thêm những lời khẳng định nhằm chứng minh tình yêu của mình dành cho ngài, bởi quyết tâm của tôi và sự xứng đáng của ngài đã là minh chứng đủ đầy nhất rồi. Tình cảm của tôi nay đã chẳng còn cương vị nào kìm hãm nổi, v.v. Nguyện xin ân sủng thuộc về đấng ban ơn.

Signor của riêng tôi:

Tôi xin nhắn với ngài, đừng quá ngạc nhiên nếu mẹ tôi xuất hiện ở cửa sổ, bởi bà đang nhìn kẻ đang sắp xếp lại chiếc ghế dài. Và vì thế ngài cứ việc đi qua đây mà không phải sợ hãi điều gì. Khi nào thảnh thơi hơn, tôi sẽ viết cho ngài vài điều hay ho, v.v. Khi nào người ta mách tôi chuyện gì, tôi sẽ thông báo lại cho ngài.

Mirtillo được tôn thờ của tôi, Cuộc đời của riêng tôi:

Xin ngài hãy tha thứ cho tôi vì ngày hôm qua lúc ở tu viện Cappucchini tôi đã không dám nhìn ngài, bởi tôi thấy hai kẻ đó đang dòm ngó xem tôi có liếc nhìn ngài hay không. Thế nên tôi đau đớn biết bao khi chẳng thể ngắm nhìn Ánh Dương của mình. Nhưng tôi đã được ngắm nhìn người của riêng mình bằng cả con tim – nơi tôi khắc ghi hình bóng ngài. Tôi vẫn là tôi và mãi mãi là

Người đầy tớ tận tụy và người tình trung thủy của ngài,

Amarillis.

Người vô cùng yêu dấu của tôi:

Tôi đã nhận được bức thư của ngài, mang lại cho tôi biết bao đau đớn, v.v., rằng Gã Ghen Tuông có thể đã nhìn thấy những bức thư. Và hắn quả thực đã nhìn thấy chúng, nhưng lại chẳng mở ra xem, bởi chúng được buộc túm lại với nhau và hắn tưởng đó là những bức thư khác, nên đã không thèm chạm tay vào. Tên này đi loan tin vì hắn muốn ngài nổi giận với tôi, v.v. Ngài hỏi tôi có còn chung một ý nguyện ấy không, và tôi xin đáp là có. Nếu ngài vẫn chưa thay đổi, tôi đã sẵn sàng làm những gì từng thưa với ngài, v.v. Thế rồi chẳng bao lâu nữa, nếu chúng vẫn tiếp tục nốc thứ rượu vang đỏ ấy, tôi sẽ báo cho ngài hay. Dù ngài vẫn giữ nguyên tâm trí hay đã hối hận về điều đó, tôi vẫn hoàn toàn thỏa mãn làm theo ý ngài muốn, v.v. Tôi vẫn là như trước đây,

Người tình Trung thủy của ngài.

Signor yêu dấu nhất:

Tôi chẳng hiểu vì sao tối hôm qua ngài lại không đi ngang qua đây; bởi tôi đã túc trực ở khung cửa sổ mà chẳng thấy bóng dáng ai. Tôi phải rời khỏi cửa sổ vì Kinh sư – anh tôi – đang ở đó. Tôi vội lánh sang những khung cửa sổ khác kẻo anh ấy trông thấy tôi, v.v. Nhưng ngài lại quay bước về phía cửa nhà người tình của ngài, bởi ở đó có bóng hồng được ngài tôn thờ. Conti vừa hỏi mượn tôi mấy vần thơ bát ngôn mà ngài từng tặng tôi, v.v. Do đó hãy bảo tôi xem có nên giao chúng cho hắn hay vẫn cứ giữ khư khư những vần thơ quý giá ấy cho riêng mình. Và tôi vẫn là tôi và mãi mãi là

Người tình trung thủy, vâng, là người tình trung thủy nhất của ngài,

Amarillis.

Tôi quên mất không thưa với ngài rằng Signora thân mẫu tôi đã cắt cơn sốt và đang tự mình uống rượu. Tuy nhiên, rượu của bà cũng đỏ hệt như rượu của chúng ta. Thế nên hãy bảo tôi phải làm gì để tôi tuân theo. Tôi xin khép lại bằng việc gửi đến ngài hàng triệu nụ hôn. Nhưng tôi biết rằng những nụ hôn kiểu này chẳng mặn nồng bằng một vài nụ hôn do chính tay ngài trao tặng. Dẫu thế những nụ hôn của Signora lại vô cùng quý giá đối với ngài, dẫu tôi phải thưa rằng chúng vốn đã bị đầu độc, v.v. Hãy cứ tỏ ra câu nệ với người khác y như cách ngài từng đối xử với tôi. Bởi ngài có lý do để làm thế với thiên hạ, nhưng với tôi thì chẳng có chút cớ nào, v.v.

Narcissus Trân quý Nhất:

Tối nay tôi đã nhận được thư của ngài, và thật vô cùng an ủi khi biết rằng ngài không hề nổi giận, v.v. Tôi chẳng rõ khi nào hắn mới đưa nó cho tôi, nhưng nếu hắn đưa, tôi sẽ trao lại cho ngài. Gã Ghen Tuông đang vắng nhà, nhưng tôi vẫn cứ ở đây cùng với tất cả những thứ khác; thế nhưng vì mẹ tôi vẫn chưa tìm được người hầu, v.v., họ tuyên bố sẽ tiếp tục ở lại đây một thời gian. Do đó ngài sẽ không vì chuyện tôi chốc lát không được gặp ngài mà phai nhòa khỏi tâm trí [?] đâu. Bất cứ ai yêu thương với một trái tim chân thành như tôi sẽ luôn khắc ghi hình bóng người mình yêu. Xin ngài tha thứ nếu tôi làm phiền ngài bằng những dòng chữ quá đỗi dài dòng. Tự nhận thức bản thân là thế, tôi vẫn là

Người đầy tớ tận tụy và Người tình trung thủy nhất của ngài.

Signor yêu dấu nhất:

Ước gì ngài có thể hình dung được tôi đã viết hai câu thơ này với sự vội vã nhường nào, v.v. Tôi đã chạm mặt ngài Bác sĩ theo thói quen cũ. Ông ta hỏi tôi đang đi đâu, và dọc đường, ông ta gặng hỏi tại sao tôi lại viết những lời cay độc mỉa mai cho ông ta. Tôi đáp rằng ông ta hoàn toàn đáng bị đối xử tệ hơn thế, bởi ông ta nói lời hay ý đẹp nhưng toàn hành động quái gở; vì ông ta từng tuyên bố có cảm tình với tôi và muốn tống cả bản thân ông ta lẫn những người khác xuống Sovara, v.v. Ông ta phân bua rằng điều đó không xuất phát từ hắn, mà do một quý ông khác từng được tôi đem lòng ái mộ – kẻ có phong thái hào hoa hơn ông ta. Tôi đáp lại rằng nếu kẻ đó không hào hoa hơn ông ta, thì chí ít hắn cũng chung thủy hơn, v.v. Tự nhận bản thân vẫn luôn chung thủy như xưa, v.v.

Signor Được Tôn thờ và Kính yêu của tôi:

Qua bức thư này, tôi muốn thanh minh cho sai sót của mình khi niêm phong bức thư gửi đi Rome, v.v. Tôi xin thưa với ngài rằng người ta hoàn toàn không tìm thấy bất kỳ bức thư nào của tôi cả, bởi tôi chẳng bao giờ để chúng vương vãi trong nhà mà đem thẳng vào lò lửa thiêu rụi. Trong lúc còn giữ lại, tôi cất chúng ngay trước ngực mình. Đây chẳng phải là lời ngụy biện để ngài phỏng đoán [đó là] một trong những bức thư của tôi; bởi tôi nói thật là tôi cất nó nơi ngực áo mình, v.v. Vì có kẻ trong nhà có lẽ đang nấp sau tấm rèm, theo như tôi đinh ninh, xin ngài đừng phát tín hiệu gì khi đứng dưới các khung cửa sổ. Tối nay tôi sẽ có mặt ở cửa sổ hoặc sau lớp cửa chớp, và khi trông thấy ngài, tôi sẽ lộ diện bên khung cửa. Nhưng chúng ta cần phải thận trọng để hắn không tài nào bắt gặp tôi. Bởi hắn từng lớn tiếng tuyên bố rằng nếu bắt gặp tôi, hắn sẽ làm những chuyện đến cả thành Tơ-roa Aeneas thủa nào còn chẳng dám làm. Để tránh khơi mào sự nghi kỵ của hắn, tôi sẽ không đứng đó lâu. Nhưng tôi xin hứa mình là

Người đầy tớ Tận tụy Nhất của ngài.

Mối Ẩn ức Khát khao của tôi:

Việc ngài nói rằng tôi không yêu ngài, chỉ vì ngài chưa thấu hiểu tôi, dẫu không phải là một lỗi lầm, thì ít ra cũng khiến tôi phiền lòng. Hãy lắng nghe tôi, người thương hỡi: Tôi đang hờn giận ngài đấy, bởi ngài hoặc xem tôi là kẻ mù lòa, hoặc không đánh giá tôi là kẻ khả ái. Ngài không thể thốt lên sự thật rằng tôi không yêu ngài, cũng chẳng thể quả quyết rằng bất kỳ ai trên đời yêu ngài đằm thắm bằng tôi. Hãy nhìn thẳng vào đôi mắt tôi, và ngài sẽ phải sững sờ; bởi khi chúng ngấn lệ long lanh, chúng sẽ là những chiếc gương trung thực phản chiếu gương mặt ngài được tạc khắc tày tắp ở đó (nơi dung mạo ấy được phác họa dưới Ánh Dương), rằng làn da trắng ngần của ngài tựa tuyết trắng so với Ngân Hà, rằng các Nữ thần Ân sủng đã tự tay nhào nặn từng bước đi của ngài, rằng Nữ thần Tình yêu Venus khi tạo tác ra ngài đã phải dùng chính chiếc đai lưng của mình để đo đạc từng đường nét cơ thể. Ồ vâng, tôi yêu ngài đến mức ở một khía cạnh nào đó, tôi chỉ ước ao được một mình ngài yêu thương trên cõi đời này, bởi tôi cảm giác như mình có thể ôm trọn tình yêu dành cho ngài ở giữa vùng Latium. Tôi muốn tất cả mọi người cùng yêu ngài, bởi khi đó ngài sẽ thấy rằng tất cả bọn họ cộng lại cũng chẳng thể yêu ngài sâu sắc bằng một mình tôi. Lồng ngực tôi bị mọi bộ phận khác trên cơ thể ghen tị, bởi chỉ có nó mới được phép yêu thương ngài. Đây là những điều người ta không thể thấu hiểu chỉ qua lời đồn đại; đây là những điều đủ sức bào chữa trước bất kỳ ai hoài nghi điều đó. Nhưng ngài quả là một tuyệt sắc giai nhân tàn nhẫn; bởi dẫu có trông thấy một dung mạo được kiến tạo bởi những phép màu thiên sứ, ngài cũng chớ nên xem đó là dối trá nếu bắt gặp một trái tim được nhào nặn từ những phép màu của tình yêu, v.v. Tôi gửi tặng ngài muôn vàn vạn triệu nụ hôn.

Người vô cùng yêu dấu của tôi:

Tôi xin gác lại những lời khách sáo, bởi tôi chẳng tài nào sánh kịp những vần thơ hào hoa nhường ấy của ngài – thứ vốn khác xa so với những gì tôi xứng đáng. Ngài bảo muốn biết chuyện gì đã xảy ra trong nhà chúng ta. Tôi xin đáp rằng chẳng có chuyện gì xảy ra cả, chí ít là theo những gì tôi nhìn thấy, bởi chẳng ai trong số họ hé răng nửa lời với tôi – không một ai. Nhưng Signor Guido có vẻ niềm nở với tôi hơn là hằn học, và do đó tôi chẳng tài nào dò ra được liệu họ có đang nổi giận với tôi hay không. Cứ để anh chồng tôi khóa chặt cửa đi; anh ta vẫn hay làm thế mà, v.v. Nếu ngài không muốn đi ngang qua đây nữa, tôi xin phó mặc điều đó cho sự phán đoán của ngài, và tôi sẽ lặng lẽ nhẫn nhục chịu đựng những nỗi đau làm ngài thỏa lòng. Do đó tôi xin nhắn rằng ngài cứ tùy nghi hành động. Bởi hệt như vàng được tinh luyện trong lửa, tình yêu cũng được tôi luyện qua những đớn đau. Tôi có thể thú nhận rằng bản thân sẽ đau đớn xiết bao khi không được nhìn thấy ngài như thói quen hằng ngày, v.v. Với một nụ hôn thắm thiết, tôi vẫn là người tình chân thành nhất và là nô lệ trung thủy nhất của ngài như thuở nào.

Tôi suýt quên không thưa với ngài rằng tôi vẫn ở chung một căn phòng như lúc ban đầu, và tối thứ Năm tôi đã lên giường đi ngủ lúc tám giờ, thế nên ngài đã không nghe thấy tiếng tôi bước vào phòng. Tôi đã dặn người hầu phát những tín hiệu đã thỏa thuận, v.v.

Signor Guido sẽ trở về vào sáng thứ Bảy và ngài có thể đi qua đây vào lúc mười giờ tối hoặc sớm hơn, khi ngài trông thấy ánh đèn trong phòng, v.v.

Người vô cùng yêu dấu của tôi:

Tôi đã nhận được bức thư của ngài, món quà vô cùng dễ chịu đối với tôi, hệt như tất cả những bức thư khác ngài từng gửi, v.v. Tôi thấy ngài rất thích vở kịch Mục tử trung kiên (Pastor Fido). Nhưng tôi ước gì ngài học tập theo nhân vật ấy, còn tôi sẽ đóng vai một Vienna khác. Tôi nghe nàng ấy kể rằng ngài sẽ muốn đến thăm tôi ở Biệt thự, v.v. Ước gì tôi có thể biến điều đó thành hiện thực, tôi thà làm vợ ngài còn hơn làm người hầu. Ngài bảo rằng Conti không chịu mang thư cho ngài nữa. Nhưng xin bật mí để ngài hay rằng tôi đang dỗ dành hắn, và tôi đủ khôn ngoan để sai khiến hắn phải mang thư đến cho ngài; bởi tôi chỉ cần thốt ra vài lời ngọt ngào là hắn mê mẩn ngay và sẽ răm rắp làm theo ý tôi muốn. Ngài bảo tôi hãy thả một sợi dây thừng quaấn song cửa, nhưng lại chẳng nói cho tôi biết là vào tối nào, v.v. Tuy nhiên tôi xin báo rằng Gã Ghen Tuông đã đi Sovara rồi, nếu ngài muốn vào gặp tôi. Nhưng ngài Cha xứ thì tuyệt đối không đời nào chịu chấp thuận, và chính vì lý do đó tôi mới không để ngài tới đây, bởi giờ đây cửa chính hướng ra đường không còn mở nữa, nhưng ngài có thể mở được cửa hậu, v.v. Chỉ tiếc là Định mệnh và chính ngài lại chẳng muốn thế. Tôi cảm ơn những nụ hôn ngài gửi tặng, nhưng nếu chính tay ngài trao chúng cho tôi, tôi sẽ trân quý biết bao. Và tôi xin gửi lại cho ngài những nụ hôn khác để đáp lễ, nhiều triệu nụ hôn y như số ngài từng ban phát cho tôi.

Người tình Trung thủy Nhất của ngài.

Tôi chẳng biết nên tự xưng tên mình là gì, là Vienna, hay Amarillis, hay Dorinda, hay Lilla, nhưng tôi muốn gọi mình là Ariadne, bởi tôi tin rằng mình buộc phải đóng vai ngài ấy. Tôi muốn tự xưng như thế, miễn là ngài đừng hóa thân thành một Theseus, mà hãy là một Giuse thanh bạch, hoặc một Narcissus đáng yêu, hay một Ilago, hay một Fedone. Adonis quả thực từng xót thương cho Venus, nhưng tôi thì chẳng phải loại người đó, thậm chí còn là một Medusa. Do đó tôi xứng đáng phải chịu, v.v. Nếu ngài từng đọc Tasso, ngài sẽ rõ nhân vật này là ai, v.v.

Thần tượng Yêu dấu của tôi:

Tôi đã tường tận những chuyện xảy ra với ngài. Tôi không hề ôm lòng hờn trách khi ngài bảo rằng việc bắt mẹ tôi chợp mắt là bất khả thi, trong lúc bà vẫn đang đau ốm và chẳng chịu uống giọt rượu nào, thế nên chẳng tài nào ngủ được. Có lẽ vài ngày tới bà sẽ khỏe lại. Khi đó tôi sẽ báo cho ngài hay, v.v.

Người tình trung thủy của ngài,

Amarillis.

Trái tim được Tôn thờ, Yêu dấu và Kính yêu của tôi:

Tôi vô cùng bối rối trước những lời ca tụng nhường ấy, v.v. Ngài viết thư cho tôi thường xuyên hơn mức cần thiết về tay Bác sĩ. Ngài đang xúc phạm tôi khi thốt lên rằng tôi sẽ quay lại yêu hắn ta. Tôi xin cam đoan với ngài chắc như đinh đóng cột rằng Mặt trời sẽ mọc lên trên thế giới này, tôi hoàn toàn chẳng còn chút tâm can nào cho một cú sốc thứ hai như thế nữa. Nhưng kẻ làm điều quấy ắt sẽ suy nghĩ quấy, v.v. Còn về điều ngài muốn biết về thứ rượu vang, tôi xin thưa rằng nó hiện đang là rượu đỏ, nhưng tôi chẳng rõ sẽ giữ màu ấy được bao lâu, dẫu vậy tôi sẽ thông báo cho ngài hay. Gửi đến ngài muôn vàn vạn triệu nụ hôn, tôi vẫn là, v.v.

Hãy đến vào lúc bảy giờ tối nay, bởi tôi muốn trò chuyện với ngài, và hãy hắng giọng khi ngài đứng dưới cửa sổ.

Amarillis.

Ả đang phát điên lên vì không tài nào thốt lên được, như ngài đã dặn tôi ở đây, rằng ả trắng tựa sữa, còn ngài thì sậm màu hơn tôi. Nếu tôi là ngài, tôi đã gọi ngài là ngà voi rồi, hệt như cách tôi đang gọi ngài đấy. Hãy cẩn trọng vào tối nay kẻo lại nhầm lẫn Gã Ghen Tuông với tôi đấy nhé. Do đó tôi sẽ hắng giọng, và nếu ngài không nghe thấy tôi hắng giọng, đừng có nhúc nhích gì cả.

Tôi báo để ngài hay là Signor Guido đang chuẩn bị ra khỏi thành phố và sẽ vắng nhà vài ngày. Thế nên tôi khẩn nại ngài hãy đến vào khoảng bảy giờ tối nay. Và khi ngài đã đứng dưới khung cửa sổ, hãy hắng giọng rồi đợi một lát để tôi không nhầm lẫn. Anh ta sẽ khởi hành vào sáng thứ Hai, v.v.

Người yêu dấu và Xứng đáng Nhất của tôi:

Tôi xin gửi lời cảm ơn vô hạn từ Rosalinda, v.v. Tôi muốn ngài biết rằng hắn cứ phát tín hiệu dọc theo Via del Poggio, v.v., chứ không phải vì tôi muốn thử thách tình yêu của ngài – thứ mà tôi thừa rõ. Ngài kiên định hệt như tôi, và do đó tôi chẳng cần phải tiến hành những thử nghiệm đó, v.v. Để ngài không thể thốt lên rằng tôi không còn yêu ngài nữa, bởi mọi thiện chí của tôi dành cho Signor Guido nay đã trút hết lên ngài – người vô cùng xứng đáng.

Amarillis.

Thư của Người tình.

Signora được tôn thờ của tôi:

Tôi muốn biết liệu cô có thể rời đi vào tối Chủ nhật, tức là tối mai hay không, bởi nếu tối mai cô không trốn đi, chỉ có Chúa mới biết khi nào cô mới thực hiện được, do tình trạng khan hiếm xe cộ bắt nguồn việc vào thứ Tư Đức Giám Mục sẽ khởi hành với ba chiếc xe. Do đó, nếu cô có thể đi, ngay khi đọc xong bức thư này của tôi, hãy quay lại bên cửa sổ và ném nó xuống cho tôi như một tín hiệu để tôi kịp đặt trước một chiếc xe từ một ai đó. Nếu tôi thuê được xe vào ngày mai, khi đi qua đó tôi sẽ làm rơi chiếc khăn tay đúng một lần duy nhất. Rồi sau đó, vào tối mai tôi sẽ túc trực chờ đợi từ tám giờ tối cho đến khi cần thiết. Và ngay khi cô thấy họ đã chìm vào giấc ngủ say, hãy mở cửa để tôi giúp cô thu dọn hành lý và gom tiền bạc. Trên hết, hãy tìm cách bỏ thứ đó vào tất cả ly chén của bọn chúng, và chính cô tuyệt đối đừng uống. Và nếu vô vận đến mức họ phát hiện ra và đe dọa tước đoạt mạng sống của cô, hãy cứ mở cửa để tôi được chết cùng cô hoặc giải cứu cô khỏi tay họ. Và khẩn cầu Chúa ban cho kế hoạch này của chúng ta có một kết cục viên mãn, tôi xin khẳng định mình mãi mãi là,

Người đầy tớ và Người tình Trung thủy Nhất của ngài,

Mirtillus.

Thật là một điềm gở khi Gã Ghen Tuông có vẻ đã nguôi ngoai, và hắn vừa bảo rằng cô đã đứng ở khung cửa sổ. Bởi hắn muốn dùng cách đó để dò la xem cô đang làm gì bên cửa sổ và mục đích cô đứng ở đó để làm gì. Vì Conti vừa mách tôi rằng giờ đây hắn còn ghen tuông hơn trước bội phần, và nếu phát hiện ra bất kỳ điều gì, hắn sẽ quyết tâm trả thù bằng cách tước đoạt mạng sống của chúng ta. Hắn cũng muốn làm điều tương tự với tôi, và đó chính là kịch bản sẽ xảy ra. Thế là khoảnh khắc đứt gãy sợi dây đàn cuối cùng cũng đã điểm.

Signora Yêu dấu Nhất:

Tôi đã nhận được mẩu giấy của cô đầy ắp những biểu cảm đó (và theo sau là những lời lẽ thắm thiết). Xin hãy rộng lượng đón nhận tôi vào lồng ngực cô – nơi tôi ký gửi mọi tình cảm của mình, v.v. Hãy thiêu rụi mẩu giấy này của tôi ra thành tro bụi.

Một bức thư khác của Francesca.

Signor Kính yêu của tôi:

Thôi thúc bởi tình cảm sâu đậm dành cho ngài, tôi buộc lòng phải phủ nhận những gì mình gửi cho ngài vào tối hôm qua trong bức thư lúc tôi bảo rằng không muốn dặn ngài đến đây. Nếu lúc trước tôi không nói thế, thì giờ đây tôi xin khẳng định rằng tôi rất muốn ngài đến đây vào tối nay đúng vào khung giờ hệt như tối hôm kia ngày kia. Tôi thực sự ngẫm ra rằng những ngọn tháp nào dễ gì bị lay chuyển bởi những đòn gió thoảng mây bay như thế. Nhưng nếu ngài không muốn đến đây (để tránh việc ngài phải phá vỡ lời hứa với một quý cô yêu kiều nào đó hoặc dẫu cho có bất tiện đi chăng nữa), tôi tuyệt đối không muốn trở thành nguyên nhân gây chuyện. Do đó nếu ngài muốn đến đây, hãy phi ngựa qua ngay khi vừa đọc xong thư này, v.v.

Số 8. — Sắc lệnh lưu đày người tình.

Thứ Ba, ngày 24 tháng 9 năm 1697.

Joseph Maria Caponsacchi, người Arezzo, vì tội đồng lõa trong chuyến trốn chạy và đào tẩu của Francesca Comparini, cùng tội giao hợp thể xác với người này, đã bị kết án lưu đày ba năm tới Civita Vecchia.

[Tựa đề hồ sơ của Tập tài liệu 8.]

Do Ngài Thống đốc Khải hoàn và Đáng kính nhất

của Thành phố phụ trách các Vụ án Hình sự:

VỤ ÁN MЕД SÁT TẠI ROME.

Dành cho Bá tước Guido Franceschini và các đồng phạm, những kẻ đang bị giam giữ, chống lại Viện Công tố.

Bản tưởng trình mới về sự việc và luật pháp,

kèm theo bản tóm lược,

do ngài Biện lý của Người nghèo chấp bút.

Tại Rome, theo bản in của Phủ Tông tòa Đáng kính,

1698.

ROMANA HOMICIDIORUM

109

[Tập tài liệu 8.]

Ngài Thống đốc Đáng kính và Đáng kính trọng nhất:

Lời thú tội của Bá tước Guido và các đồng phạm liên quan đến vụ mед sát Francesca – vợ ông ta – cùng Pietro và Violante Comparini – cha mẹ vợ ông ta – còn cách một khoảng rất xa so với việc hậu thuẫn cho Viện Công tố đòi hỏi án tử hình thông thường. Mà trái lại, nó vô cùng có lợi cho chúng ta trong việc loại trừ hình phạt ấy. Bởi chẳng còn chút hoài nghi nào về nguyên nhân của các vụ mед sát, đó chính là causa honoris (vì danh dự). Điều này thoạt đầu từng bị Viện Công tố chối bay chối biến do sự hiện diện của những nguyên nhân khác, dù rằng chúng hoặc chẳng đủ sức nặng, hoặc mang tính chất gián tiếp làm tổn hại đến ý niệm danh dự. Chúng ta sẽ điểm lại chúng từ bây giờ, và sẽ không làm thế với những "bàn tay không rửa". Bởi lời thú tội thực chất phải được tiếp nhận cùng với toàn bộ các chi tiết của nó, chứ không được phép xé lẻ theo một mục đích được trù tính từ trước. [Các trích dẫn]

Chỉ riêng nguyên nhân này thôi cũng đã là căn cứ quá đủ để đòi hỏi xét xử ông ta cùng các đồng phạm một cách khoan dung hơn, nếu chúng ta ghi nhớ rằng causa honoris hoàn toàn đủ sức nặng để làm giảm nhẹ hình phạt này. Bởi chúng ta đã chứng minh trong phần tranh biện khác rằng một người chồng hoàn toàn có thể tước đoạt mạng sống của người vợ ngoại tình, ngay cả sau một khoảng thời gian cách biệt, mà không phải gánh chịu án tử hình, miễn là hành vi ngoại tình thực sự được chứng minh, hệt như Biện lý của Viện Công tố đã nhượng bộ trong lời đáp của ông. § Solamque suspicionem.

Và quả thực, trong bản biện hộ khác, chúng ta đã viện dẫn vô số phán quyết từ các tòa án tối cao, qua đó hiển thị rõ rằng hình phạt đã được giảm nhẹ đối với những người chồng từng sai sát thủ định đoạt mạng sống người vợ; và ngược lại, chẳng có phán quyết nào có lợi cho Viện Công tố được trích dẫn cả. Do đó, một quan điểm như thế càng phải được đón nhận dễ dàng hơn, nhất là khi nó được bảo chứng bởi đông đảo các bậc thầy luật pháp hơn. Và dẫu cho Farinacci và Rainaldi có vẻ đứng về chiến tuyến bên kia, thì ngay trong tác phẩm Những câu hỏi pháp lý của mình, Farinacci vẫn tự bộc lộ sự hoang mang lớn, như tôi đã chỉ ra trong bản biện hộ khác; và ở phần tư vấn 141, ông cho thấy mình là kẻ cực kỳ hay thay đổi, bởi tại phần tư vấn 66, số 5, ông từng chứng minh điều ngược lại. Do đó, khi sự thay đổi lập trường ấy bị vạch mặt, nhằm tự bào chữa, ông đã khẳng định trong phần tư vấn 141 nói trên, mục số 16, rằng Beatrice – người từng được ông viết lời bào chữa trong phần tư vấn 66 – đã bị xử trảm; cứ như thể loại phán quyết nghiêm ngặt này phải được noi theo trong thực tiễn. Mong vị học giả lỗi lạc này tha thứ cho tôi, nhưng ông đang đáp lại một cách mâu thuẫn, khi đã quên béng những gì mình viết ở cuối phần tư vấn 66: đó là Beatrice phải chịu án tử hình không phải vì cô ta, sau một khoảng thời gian cách biệt, đã ra lệnh định đoạt mạng sống kẻ đang tâm mưu hại danh dự mình, mà vì cô ta không chứng minh được quyền hưởng ngoại lệ sau này, đúng như ông viết: "Cũng vậy, đã từng có niềm hy vọng lớn dành cho người chị em Beatrice, nếu cô ta chứng minh được lời bào chữa mà mình đưa ra, ngặt nỗi cô ta lại chẳng chứng minh được."

Thế nhưng ngài Rainaldi đáng kính – người mà từng lời văn câu chữ tôi hết mực tôn kính – trong tác phẩm Quan sát Hình sự của ông (chương 2, § 4, số 156), sau khi khẳng định rằng người ta có thể hy vọng vào sự ân xá phần nào khỏi hình phạt thông thường nhờ vào lòng nhân ái của bậc Quân vương, lại không đưa ra phán quyết dứt khoát bằng cách trích dẫn Gizzarellus và Giurba – những kẻ quả quyết rằng xét về mặt công lý, hình phạt cần phải được cắt giảm. Thay vào đó, ông quay lại với những gì mình từng viết (chương 7 ở mục Rubrica dưới số 60), nơi ông lại chẳng hề công khai mổ xẻ vấn đề về hành vi mед sát được dung thứ vì danh dự. Bằng không, ông sẽ đi ngược lại với quan điểm chung của các bậc thầy và vô số phán quyết từ các tòa án tối cao, tức là thực tiễn phổ biến của các tòa án. [Trích dẫn] "Và quan điểm này được tuân thủ trong thực tiễn, theo như tôi tìm thấy khi sự việc diễn ra, tòa án Napoli đã phán quyết như vậy." Và bàn về thực tiễn này, Matthæus cũng đồng thời làm chứng. [Trích dẫn]

Tuy nhiên, như tôi đã trình bày, chỉ cần lời thú tội của Guido được tiếp nhận trọn vẹn không xé lẻ là đã đủ để tẩy oan cho ông ta rồi. Dù vậy, để đạt được độ hoàn thiện cao nhất, chúng ta vẫn cung cấp những bằng chứng toàn diện về hành vi ngoại tình, đúng như những gì được phơi bày trong tiến trình truy tố vụ trốn chạy. Viện Công tố đã tìm cách tấn công các bằng chứng này nhằm vớt vát thể diện không phải buông vũ khí; và "gót chân Achilles" trong luận điệu của hắn chỉ là một màn chéo hỏi ngược ngạo, vốn chưa bao giờ được chấp nhận đưa vào hồ sơ vụ án lưu trữ vĩnh viễn. Nó lôi ra đây lời của một ả đàn bà hạ tiện nào đó, từng là người hầu trong tư gia bị cáo – kẻ từng bị đối xử vô cùng tàn nhẫn bởi Guido, bởi người em trai là Kinh sư, và bởi thân mẫu của họ. Với một sự hăng hái thái quá, ả ta kể lể về sự đối xử tệ bạc mà Pietro, Violante và Francesca – con gái họ kiêm vợ hắn – phải gánh chịu, đặc biệt là trong vấn đề ăn uống, khiến Pietro và Violante thà chọn cách quay về Rome còn hơn.

Thế nhưng, Guido bằng một thỏa thuận bằng văn bản đã tự ràng buộc mình phải cung cấp thức ăn cho cặp vợ chồng nói trên. Hơn thế nữa, người ta còn lớn tiếng gào thét rằng cuộc trốn chạy của Pompilia là điều bắt buộc, bởi cô ta đang bị đe dọa tước đoạt mạng sống; cốt để che đậy ham muốn hạ tiện muốn giẫm đạp lên lời thề chung thủy hôn nhân của chính cô ta khỏi bị phơi bày.

Tuy nhiên, nếu chúng ta tôn trọng sự thật, tình hình tài chính gia đình bị cáo không hề eo hẹp túng quẫn đến thế, bởi của cải dư dả thừa mứa không chỉ cho một lối sống đạm bạc, mà thậm chí còn cho cả sự xa hoa phung phí. Vụ trộm tiền bạc do Francesca thực hiện ngay trong lúc trốn chạy chính là minh chứng hùng hồn nhất cho điều đó. (Xem hồ sơ truy tố vụ trốn chạy, trang 5, 63 và 92.)

Nguyên nhân thực sự và đích thực thôi thúc Pietro cùng vợ quay về Rome không gì khác ngoài việc thân mẫu của Bá tước Guido không tài nào chịu đựng nổi việc gia đình Comparini cứ xía vào điều phối chuyện gia đình và tự tung tự tác định đoạt mọi thứ liên quan đến việc quản lý tư gia theo ý thích; họ muốn làm điều đó với một sự ngạo mạn trơ trẽn tột độ. Hơn thế nữa, Pietro cảm thấy khó chịu khi bị quở trách vì tội bỏ bê việc giao du với tầng lớp quý tộc để kết bè kết phái tại các quán rượu cùng những thành phần hạ tiện nhất trong thị trấn, gây ra sự tai tiếng cho những con người dòng dõi cao quý. Và trầm trọng hơn nữa là việc ông ta bị Thống đốc Thành phố buộc phải trả lại một số trang sức và ngọc ngào của con gái mà ông ta từng tước đoạt dưới sự đe dọa tống giam, đúng như lời khai của Bá tước Guido trong buổi thẩm vấn (trang 96 và 97). Và điều này được chứng minh một cách tuyệt vời qua bức thư của chính vị Thống đốc nọ mới được chúng ta đệ trình, được ghi nhận trong Bản tóm lược, Số 1.

Những lời khai này hoàn toàn trùng khớp với buổi chéo hỏi chính Francesca khi ả bị bắt giữ trong chuyến trốn chạy; trong đó chúng ta hoàn toàn chẳng đọc được dòng nào nói rằng cô ta bị đối xử tệ bạc, hay từng cằn nhằn về mái nhà nghèo khó nhưng đàng hoàng ấy. Thế nhưng, nếu thực sự từng trải qua những đọa đày ấy, rất có thể cô ta đã vin vào sự túng thiếu trong nhà và những khốn khổ chốn khuê phòng để bao biện cho chuyến trốn chạy của mình.

Chúng tôi không phủ nhận rằng các cuộc tranh chấp đã bùng phát ngay lập tức giữa Francesca và chồng, và rất có thể ông ta từng đe dọa tước đoạt mạng sống của cô. Nhưng điều đó xảy ra vì một lý do khác, đó là buộc cô phải chấm dứt những mối tình vụng trộm bất chính bắt nguồn từ sự xúi giục của cha mẹ, và đòi hỏi cô phải sống với sự trinh bạch rành rành như được ghi chép rành rành trong bản khai của cô (Bản tóm lược của chúng ta, Số 2, chữ cái A).

Điều này càng được xác thực qua thực tế là chính Francesca, trong bức thư gửi cho Abate Franceschini, đã ngây thơ thú nhận (Bản tóm lược của Viện Công tố, Số 4, và Bản tóm lược của chúng ta, Số 3) rằng cha mẹ cô quả thực đang gieo rắc mâu thuẫn giữa hai vợ chồng, xúi giục cô tìm đến Giám mục dưới cái cớ giả dối là bị đối xử tệ bạc; và ngày đêm họ không ngừng thúc đẩy cô đầu độc chồng, anh chồng cùng mẹ chồng, phóng hỏa đốt nhà, và điều kinh hoàng hơn nữa là tậu lấy một người tình rồi trốn về Rome cùng hắn ta. Cô cũng chẳng ngần ngại tuân lệnh họ trong một vài vụ việc đó.

Và trong một bức thư khác gửi cho chính vị Abate nọ, do chúng ta trưng ra và được ghi trong Bản tóm lược của chúng ta, Số 4, chúng ta đọc thấy: “Giờ đây tôi không còn phải chịu đựng những kẻ xúi giục mình làm điều quấy ở bên cạnh nữa.”

Phản hồi cho rằng từng con chữ đơn lẻ trong bức thư đầu tiên nói trên đã bị Guido phác thảo trước rồi sau đó được chính cô dùng bút tô lại, hoàn toàn không có giá trị phản bác, như cô đã quả quyết trong Bản tóm lược của chúng ta, Số 2, chữ cái K. Để chứng minh cho tuyên bố này, cô ta chẳng thể đưa ra bất kỳ bằng chứng nào khác ngoài việc nại ra lý do mình không biết chữ. (Bản tóm lược, Số 2, các chữ cái B, H và K).

Hơn thế nữa, trong chuyện này, cô ta đã bị phơi bày hoàn toàn đuôi cáo dối trá qua chữ ký của chính mình – thứ được cô ta thừa nhận theo lệnh của tòa án khi đang ngồi tù, như chúng ta tìm thấy trong hồ sơ truy tố vụ trốn chạy (trang 39). Cô ta cũng bị phơi bày dối trá qua chữ ký trên bản hợp đồng kết hôn của mình – thứ mà tính xác thực của nó là điều không thể hoài nghi, vừa vì có sự góp mặt chữ ký của một vị Hồng y, vừa vì chữ viết tay ấy đã được chính cô ta thừa nhận trước yêu cầu của công chứng viên, như có thể nhìn thấy trong bản sao được lưu trữ trong hồ sơ truy tố vụ trốn chạy, trang 132. Và hơn thế nữa, cô ta còn bị vạch mặt bởi chính vị linh mục cùng cô trốn chạy – người quả quyết rằng không chỉ một lần vào ban đêm ông ta từng nhận những bức thư hoặc do cô ta ném qua cửa sổ hoặc do người hầu mang tới; chúng tôi đã cung cấp lời khai của ông ta trong Bản tóm lược của chúng ta, Số 5, các chữ cái A, B, C và D. Điều này được chứng thực bởi nhân chứng của Viện Công tố (trang 108), nơi chúng ta đọc thấy: “Và ả ném một mẩu giấy xuống, đúng như tôi nhìn thấy vô cùng rõ ràng, rồi vị Kinh sư nhặt nó lên và bỏ đi.” Ngoài ra, còn có những bức thư và tờ giấy chật kín những lời ái ân mặn nồng được tìm thấy ngay trong nhà tù ở Castelnuovo, nơi họ bị đuổi kịp và bắt giữ. Thế nhưng việc những con chữ trong đó cũng do chồng cô ta phác thảo trước là điều hoàn toàn bất khả thi, và cũng chẳng có ai khai nhận chúng do ai viết; do đó, phải phỏng đoán rằng chúng hoàn toàn do chính tay cô ta tự biên tự diễn, cốt để che đậy những mối tình vụng trộm bất chính mà họ buộc phải giấu giếm với sự cẩn trọng cao độ. Và tôi khẩn nài bức thư nói trên hãy được đệ trình trước mắt chúng ta, để thấy rõ liệu những nét chữ ấy được nhào nặn bởi một kẻ không biết chữ mô phỏng lại những ký hiệu bằng mực, hay được viết ra bởi đôi bàn tay thành thạo của chính người phụ nữ ấy.

Trước hết, tính xác thực của bức thư nói trên mà chúng ta đang bàn tới có thể được đúc kết từ bức thư của Thống đốc Arezzo trong Bản tóm lược của chúng ta, Số 1, nơi chúng ta tìm thấy: “Gây ra sự tai tiếng lớn hơn nhiều chính là những chuyến bỏ trốn và đơn từ khiếu nại do người vợ – con gái họ – gửi lên Đức Giám Mục. Những việc này chẳng vì lý do nào khác ngoài việc cả cô lẫn cha mẹ cô không muốn tiếp tục ở lại Arezzo mà khao khát được trở về Rome. Sau khi bị vị Giám mục vô cùng khôn ngoan ấy quở trách, ngài luôn sai người đưa cô về nhà bằng xe ngựa của mình.”

Và điều này cũng có thể được suy luận một cách rành rành từ một bức thư khác của vị Giám mục đáng kính nhất, được cung cấp trong Bản tóm lược, Số 6, nơi chúng ta đọc thấy: “Cô ta càng gào thét bao nhiêu, thì chứng tỏ cô ta càng bị thúc đẩy bởi những lời xúi giục của người mẹ bấy nhiêu.” Và chỉ sau vài từ: “Tôi nắm rõ đôi chút về chuyện này bởi Thượng nghị sĩ Marzi-Medici – người đứng đầu chính quyền thế tục tại thành phố này thay mặt cho Đại công tước Đại nhân của chúng ta – đã kể hết cho tôi nghe.”

Nó càng được xác thực hơn nữa qua một bức thư khác của Signor Bartolommeo Albergotti – do phe bên kia trưng ra và được ghi trong Bản tóm lược của phe đó, Số 2, phần cuối. Nhưng bức thư ấy lại không được trích dẫn trọn vẹn, bởi tại đoạn đề cập đến viên Thư ký của Giám mục đang hối thúc Bá tước Guido và mẹ ông ta, lẽ ra chúng ta phải đọc thấy thế này: “Yêu cầu không được đối xử tệ bạc với Signora vì sự lăng nhục đã giáng lên ngài ấy. Sau những trận cãi vã đủ điều kiểu đó, ngài ấy đã đón Signora về nhà. Và cô ta tuyên bố rằng bản thân tuyệt đối không muốn sống chung với Signora Beatrice và với người em chồng là Kinh sư Girolamo.” Và sau một vài chi tiết khác: “Tôi khẩn nài bản thân ngài và Signora Violante hãy sẵn sàng tìm kiếm phương thuốc xoa dịu bằng cách tiêm nhiễm vào lòng người vợ một sự bình yên tĩnh lặng, điều sẽ mang lại sự yên bình cho tất cả” (như chúng ta đọc thấy ở trang 190).

Điều này cũng được chứng minh qua bức thư của vị Abate do phe bên kia trưng ra (trang 182), nơi chúng ta đọc thấy: “Signor Guido – em trai tôi – đã đưa ra cho ông ta vài lời đề nghị nhưng không được chấp thuận; và họ khăng khăng đòi chúng tôi phải ép mẹ mình và ngài Kinh sư rời khỏi nhà. Nhưng điều đó sẽ không bao giờ xảy ra, dẫu cho tình yêu và sự hòa hợp có không hiện diện theo sau đi chăng nữa. Tôi sẽ không bao giờ đưa ra lời khuyên như thế.”

Và từ bức thư của Signor Romano ở trang 188, đoạn sau, nơi chúng ta đọc thấy (so sánh trang liv.): “Tôi đã thấu hiểu lý do tại sao cô ta lại trốn đến chỗ Đức Giám mục, và đó là vì cô ta không muốn sống chung với Kinh sư và Beatrice,” v.v. (những từ ngữ này không được ghi chú trong Bản tóm lược của Viện Công tố, Số 2).

Do đó, xin các vị hãy tự mình phán xét xem Francesca có thực sự bị đối xử tệ bạc hay không, dẫu rằng cô ta hoàn toàn đáng phải chịu điều đó vì hành vi tìm đến Đức Giám Mục một cách nôn nóng, vô liêm sỉ và vô cớ. Từ đó hiển thị rõ ràng việc gia đình Comparini rời khỏi Arezzo và Francesca bỏ trốn khỏi nhà có thực sự xuất phát từ sự đối xử tệ bạc hay không.

Giờ đây, chúng ta hãy cùng xem xét – dẫu cho có thừa nhận sự đối xử tệ bạc ấy đi chăng nữa – liệu Francesca có nguyên nhân gì để bỏ trốn khỏi tư gia của chồng, hay chuyến trốn chạy của cô ta chẳng qua chỉ là một hành vi đầy tai tiếng. Điều này sẽ không khó để làm sáng tỏ, nếu chúng ta dừng chân đôi chút để ngẫm nghĩ về lời khai của chính Francesca cùng những bức thư được tìm thấy tại nhà tù Castelnuovo nói trên. Những bức thư này từng được Viện Công tố trưng ra trong vụ truy tố vụ trốn chạy, dẫu cho chúng chưa bao giờ được công nhận chính thức. Việc thiếu sự công nhận ấy không thể cản đường chúng ta, và tôi thiết nghĩ không thể chối cãi rằng chúng chung một nét chữ, nếu đem ra so sánh với chữ viết chắc chắn theo lệnh của tòa án. Hơn thế nữa, vì chúng chứa đựng những nội dung ái tình cùng danh tính của chính Guido, chẳng một kẻ tỉnh táo nào lại đi cho rằng chúng không do chính tay họ viết ra.

Từ chính lời khai của cô ta, hiển hiện rõ ràng rằng cô ta thường xuyên bị lăng mạ vì chứng vô sinh, và bị khủng bố bởi những lời đe dọa tước đoạt mạng sống xuất phát từ những mối tình vụng trộm với vị linh mục nọ (như chúng ta thấy trong Bản tóm lược đã dẫn, Số 2, chữ cái A). Người chồng cẩn trọng cũng không hề bị qua mặt, bởi tình yêu của cô ta ngày một dâng cao trong khi tình cảm vợ chồng lại lụi tàn tỷ lệ thuận với sự gia tăng tình cảm dành cho người tình. Trong những bức thư ấy (được ghi trong Bản tóm lược, Số 7), vị linh mục nọ được gọi bằng những danh xưng: Người yêu dấu, Đấng được tôn thờ, Mirtillus, Hồn tôi, Yêu dấu Nhất, Narcissus, Mối Ẩn ức Khát khao của tôi, Thần tượng Cực kỳ Đáng mến; và cô ta ký tên mình là “Người tình trung thủy của chàng” và “Amarillis”. Ngược lại, cô ta cũng được người tình gọi là “Signora được tôn thờ của tôi”. Và qua từng chi tiết trong những bức thư ấy, biểu lộ rõ tình yêu mãnh liệt cùng ngọn lửa nồng cháy mà người phụ nữ bất hạnh ấy đang khao khát vì người tình, là điều rành rành không phải bàn cãi. Tôi cũng chẳng thể không thẹn thùng khi nhắc lại những từ ngữ ái ân vô cùng thắm thiết của cô ta. Nhưng có một câu, và rất có thể là câu thứ hai, tôi không thể bỏ qua, đó là “nhìn móng vuốt để nhận ra con sư tử”. Cứ thế trong bức thư 17, chúng ta đọc thấy: “Để ngài không thể thốt lên rằng tôi không còn yêu ngài nữa; bởi mọi thiện chí của tôi dành cho Signor Guido nay đang chuyển dời sang ngài – người vô cùng xứng đáng.” Và đây rất có thể là lý do khiến cô ta từ chối chia sẻ chung giường với chồng, đúng như bức thư của Signor Albergotti đã chỉ ra, nơi ông ta nói rằng: “Signora chìm trong u sầu, và hai buổi tối sau khi ngài khởi hành, cô ta đã gây ra một trận đại náo tưng bừng, bởi cô ta không muốn sang ngủ cùng chồng là Signor Guido, điều làm tôi vô cùng khó chịu.”

Trong bức thư đầu tiên [chúng ta đọc thấy]: “Tình cảm của tôi nay đã chẳng còn cương vị nào kìm hãm nổi”; trong bức thứ tư: “Tôi đã sẵn sàng làm những gì từng thưa với ngài”; trong bức thứ mười: “Tôi sẽ lặng lẽ nhẫn nhục chịu đựng những nỗi đau làm ngài thỏa lòng.” Sẽ là một nhiệm vụ dài dòng và ghê tởm biết bao nếu phải kể lể từng câu một. Bởi cô ta hoàn toàn không muốn uốn nắn bản thân theo phong tục nết na ở Arezzo, vốn quen sống một cuộc đời phóng khoáng hơn. Điều này có thể đọc thấy trong bức thư của Abate Franceschini do phe bên kia trưng ra (trang 179) và phần tiếp theo, nơi chúng ta đọc thấy:

“Những nguyên nhân gây gổ mâu thuẫn bùng phát giữa các vị và Signor Guido, tôi không muốn mổ xẻ. Tôi chỉ biết chừng này để nói rằng điều này bắt nguồn từ việc các vị muốn ngăn cản người vợ làm những điều mà theo phong tục tập quán của xứ sở, người chồng hoàn toàn có thể và có bổn phận phải làm. Bởi Chúa đã ban cho người chồng quyền thống trị đối với người vợ, và đó cũng là quy chuẩn chung cũng như tập quán của xứ sở. Nếu bản thân ngài và Signor Pietro ngáng đường điều đó, ngài đã hành động sai quấy, và bổn phận của người chồng là phải quở trách vợ mình.” Và trong một bức thư khác, trang 124, chúng ta đọc thấy: “Tôi không tài nào thuyết phục nổi bản thân rằng mẹ và các em tôi lại cư xử theo cái cách ép buộc cô ta phải tìm đến sự cứu rỗi đó.” Và sau vài từ, chúng ta đọc thấy: “Và hãy đinh ninh rằng những gì tôi nỗ lực dùng lời lẽ để khuyên nhủ Signora Francesca, Signor Pietro và chính ngài chỉ vì lòng nhiệt thành thuần túy đối với danh dự của gia tộc các ngài và của chính các ngài mà thôi.”

Mặt khác, điều tương tự cũng có thể rút ra từ bức thư của chính vị linh mục nọ (như chúng ta đọc thấy trong thư 20): “Tôi đã nhận được những mẩu giấy của cô đầy ắp những biểu cảm [yêu đương] đó, v.v. Xin hãy rộng lượng đón nhận tôi vào lồng ngực cô – nơi tôi ký gửi mọi tình cảm của mình.” Và những bức thư đề cập đến chuyến trốn chạy đã minh chứng rõ mồn một cho sự qua lại tình cảm tương ứng, được chứng minh vô cùng rõ ràng qua hệ quả diễn ra sau đó. Cứ thế, trong bức thư 18, chúng ta đọc thấy: “Tôi muốn biết liệu cô có thể rời đi vào tối Chủ nhật, tức là tối mai hay không; bởi nếu tối mai cô không trốn đi, chỉ có Chúa mới biết khi nào cô mới đi, do tình trạng khan hiếm xe cộ.” Và sau một vài từ đan xen: “Ngay khi cô thấy họ đã chìm vào giấc ngủ say, hãy mở cửa để tôi giúp cô thu dọn hành lý và gom tiền bạc.” Và sau vài từ nữa: “Khẩn cầu Chúa ban cho kế hoạch này của chúng ta có một kết cục viên mãn.”

Và bức thư 19 của chính vị người tình ấy – nơi những bằng chứng về tình yêu được phơi bày không chút mập mờ – cũng cho chúng ta thấy những thứ tình ái đó mang phẩm chất gì, khi chúng ta đọc thấy: “Việc Gã Ghen Tuông có vẻ đã nguôi ngoai, và hắn vừa bảo rằng cô đã đứng ở khung cửa sổ, là một điềm gở; bởi hắn muốn dùng cách đó để dò la xem cô đang làm gì bên cửa sổ và mục đích cô đứng ở đó để làm gì. Vì [Conti] vừa mách tôi rằng giờ đây hắn còn ghen tuông hơn trước bội phần, và nếu phát hiện ra bất kỳ điều gì, hắn sẽ quyết tâm trả thù bằng cách tước đoạt mạng sống của cô và tìm mọi cách làm điều tương tự với tôi.”

Nó còn được chứng minh thêm nữa rằng người bị cáo khốn khổ đã than khóc cay đắng vì cô ta không chỉ thỏa mãn với một kẻ tình nhân duy nhất ở Arezzo, mà còn bị vấy bẩn bởi vô số kẻ theo đuổi, khiến cô ta nhân lên gấp bội sự ô nhục giáng xuống gia đình hắn (trang 98) và phần tiếp theo. Chúng ta cũng đọc thấy rành mạch trong bức thư thứ bảy:

“Tôi đã chạm mặt ngài Bác sĩ theo thói quen cũ. Ông ta hỏi tôi đang đi đâu, và dọc đường, ông ta gặng hỏi tại sao tôi lại viết những lời cay độc mỉa mai cho ông ta. Tôi đáp rằng ông ta hoàn toàn đáng bị đối xử tệ hơn thế, bởi ông ta nói lời hay ý đẹp nhưng toàn hành động quái gở; vì ông ta từng tuyên bố có cảm tình với tôi và muốn tống cả bản thân ông ta lẫn những người khác xuống ‘Sovara’.”

Và trong bức thư thứ mười ba:

“Còn về tay Bác sĩ, ngài đang xúc phạm tôi khi thốt lên rằng tôi sẽ quay lại yêu hắn ta. Tôi xin cam đoan với ngài chắc như đinh đóng cột rằng Mặt trời sẽ mọc, tôi hoàn toàn chẳng còn chút tâm can nào cho một cú sốc thứ hai như thế nữa.”

Do đó, hoàn toàn rành mạch việc Francesca có một nguyên nhân chính đáng để rời bỏ tư gia của chồng, hay cô ta thực chất bị thúc đẩy bởi những thèm khát nồng nhiệt hơn của tình yêu. Giờ đây người ta có thể biện bạch rằng những bức thư này được gửi đi vì một mục đích tốt đẹp, để vị linh mục chịu tháp tùng cô nhằm trốn tránh hiểm họa cái chết, khi cô rơi vào hoàn cảnh đó mà chẳng có nổi một nguyên nhân chính đáng nào. Và người ta cũng có thể bảo rằng cô hoàn toàn có thể giữ gìn sự trinh bạch của mình trong vòng tay đồng hành của người tình. Thế nhưng vì những biểu cảm ái tình được sử dụng trong thư không hề phản ánh sự trinh bạch trong tâm hồn lẫn nết na, và vì thiếu vắng nguyên nhân chính đáng cho chuyến trốn chạy, tấm voan che phủ mà thói dâm ô của cô cố tình dùng để ngụy trang đã tan thành mây khói. Tôi thừa nhận rằng Judith – một góa phụ hoàn toàn trinh bạch, sở hữu vẻ ngoài trang nhã và vô cùng xinh đẹp ở nhiều phương diện – từng chủ động tiếp cận một kẻ thù dâm ô tột độ; nhưng đó là vì một công cuộc thanh cao, đó là giải phóng quê hương xứ sở. Cô ta không mang theo những bức thư dâm ô, mà chỉ dùng những lời lẽ đanh thép, thứ trinh bạch vẹn nguyên của nó là điều tội lỗi nếu dám hoài nghi, bởi cô được thúc đẩy bởi hơi thở của Chúa Thánh Thần. Thế nhưng ngày nay, tìm đâu ra lấy dăm ba bóng hồng Judith; thay vào đó là sự sinh sôi nảy nở của những đứa con gái nhà Lot, những kẻ khi không tài nào gìn giữ được phẩm giá ngay cả khi ở cạnh cha mình, đã chuốc cho ông say mèm bằng rượu vang, cốt để khi tỉnh táo ông không thể từ chối vì họ đang phạm tội lỗi hèn mọn, để rồi trong cơn mê sương mù, ông đã vô tình bị vấy bẩn bởi loạn luân nhơ nhớp. (Sáng Thế Ký, chương 29.) Liệu chúng ta có tin rằng một cô gái đang chết dần chết mòn vì ái tình, kẻ đang rực cháy khát khao bên vòng tay của Thần tình yêu Cupido và người tình, lại có thể gìn giữ sự trinh bạch trong suốt một hành trình dài dằng dặc hay không? Mong sao cô ta giữ được sự trinh bạch ấy ngay trong chính tư gia của chồng mình!

Và dẫu cho Guido có áp đặt lên cô, mà không vì lý do chính đáng nào, một nỗi sợ hãi cái chết có thật đi chăng nữa, cô cũng không vì thế mà được phép khơi mào thêm sự nghi kỵ của hắn về mối quan hệ dâm ô bằng cách chọn làm bạn đồng hành trong chuyến trốn chạy chính vị linh mục từng bị chồng cô nghi ngờ; bởi Caponsacchi hoàn toàn chẳng có chút quan hệ họ hàng nào với cô hay chồng cô cả, như chính họ đã thú nhận trong Bản tóm lược của chúng ta, số 2, chữ cái G, và số 5, chữ cái E. Làm thế chỉ càng minh chứng cho sự ô nhục của cô mà thôi. Thay vào đó, trong lúc vẫn cẩn trọng gìn giữ phẩm giá người phụ nữ đã có gia đình, cô hoàn toàn có thể bước chân vào một tu viện nào đó với sự trợ giúp từ một giáo sĩ nếu cô nói thật thay vì dối gian; hoặc cô có thể tìm đến sự che chở của viên thống đốc dân sự – kẻ sau khi thẩm định mọi chuyện sẽ ban cho cô một hành trình trở về Thành Rome an toàn dưới sự hộ tống của những nam nữ nhân đàng hoàng; hoặc ông ta có thể đặt cô vào tư gia của một vị phu nhân đoan chính nào đó với các biện pháp canh gác an toàn thích hợp. Nhưng dẫu cho cô chẳng đặt niềm tin vào bất kỳ lựa chọn nào trong số đó và quyết tâm quay về Rome, chí ít cô cũng có thể khởi hành chuyến đi ấy cùng với một người hầu.

Tương tự như vậy, cái cớ thứ hai nhằm phủ lên mối tình bất chính một bộ mặt lương thiện cũng sụp đổ – đó là việc trong chuyến trốn chạy nói trên, một vị linh mục khác, chính là anh rể của chị dâu Francesca, đã được thông báo. Bởi nếu đọc kỹ từng câu chữ trong những bức thư nói trên, sự nghi ngờ về mối thư từ bất chính với sự thông đồng của ông ta càng dâng cao ngất ngưởng. Chúng ta đọc thấy trong bức thư 11:

“Ngài bảo rằng [Conti] không chịu mang thư cho ngài. Nhưng xin bật mí để ngài hay rằng tôi đang dỗ dành hắn, và tôi đủ khôn ngoan để sai khiến hắn phải mang thư đến cho ngài. Bởi tôi chỉ cần thốt ra vài lời ngọt ngào là hắn mê mẩn ngay và sẽ răm rắp làm theo ý tôi muốn.”

Và trong bức thư 19 của người tình:

“Bởi hắn đã bảo tôi rằng giờ đây hắn còn ghen tuông hơn trước bội phần, và nếu phát hiện ra bất kỳ điều gì, hắn sẽ quyết tâm trả thù.”

Nhưng thử hỏi ai lại dám suy diễn rằng chúng ta có thể rút ra từ những lời lẽ đó kết luận rằng tình yêu đôi lứa của họ hoàn toàn trinh bạch, chỉ vì một vị linh mục khác hay biết chuyện. Tôi thừa nhận rằng việc Francesca thò mặt ra cửa sổ theo tiếng hít gió của người tình ngay trước mặt vị linh mục kia là một hành động chẳng có gì hay ho cả. Nhân chứng của Viện Công tố trong vụ truy tố vụ trốn chạy đã thề thốt về điều này (trang 107-108). Do đó, chẳng phải vô cớ mà Bá tước Guido lại nuôi dưỡng mối nghi ngờ đối với cả vị linh mục kia nữa, hệt như chính Francesca đã khẳng định trong lời khai tại Bản tóm lược của chúng ta, số 2, trước chữ cái A.

Do đó, hai điều sau đây được xem như đã được chứng minh: [thứ nhất] việc không xác lập được rằng Francesca bị đe dọa tước đoạt mạng sống mà không có nguyên nhân chính đáng hợp pháp, và [thứ hai] việc xác lập được một mối quan hệ thư từ vô cùng đáng ngờ với người tình. Kéo theo đó là những lời đe dọa được chồng cô thốt ra nhằm bảo vệ danh dự của mình, và do đó Francesca hoàn toàn có quyền năng tự giải thoát bản thân khỏi những lời đe dọa ấy mà không cần gây tai tiếng, không cần bỏ trốn và không cần đánh mất phẩm giá bằng cách sống một cuộc đời trinh bạch. Thế nhưng, cô ta lại quá đỗi dễ dãi trước những kích thích xác thịt, và đã phó mặc mọi thứ cho việc thỏa mãn ham muốn đồi bại mà chẳng màng mảy may đến việc bản thân đã giẫm đạp lên lời thề chung thủy hôn nhân. Quá đỗi ngây ngô khi hoài nghi sự liều lĩnh tột độ của cô ta, bởi nó hiển thị rõ mồn một qua những chi tiết được đưa ra trong hồ sơ truy tố vụ trốn chạy, đặc biệt là qua tình yêu qua lại giữa hai kẻ tình nhân, v.v. Nó cũng minh bạch qua những bức thư chứa đầy những biểu cảm vô cùng thắm thiết. [Các trích dẫn]

Bàn về hành vi ra vào tư gia Francesca của vị linh mục nọ vào thời điểm đáng ngờ, một nhân chứng của bên nguyên đơn làm chứng (trang 107): “Vào giờ Ave Maria, trong lúc tôi đang đứng ở cùng khung cửa sổ, tôi nhìn thấy cánh cửa của Signori Franceschini khẽ hé mở vô cùng nhẹ nhàng, và từ đó bước ra vị Signor, v.v. Ông ta khép hờ cánh cửa lúc bước ra, nhưng kỳ thực không khóa kín nó, và từ đó, chỉ một lát sau, tôi nhìn thấy Signora Francesca Pompilia tay cầm ngọn đèn tiến đến khép chặt cánh cửa ấy lại.” Nó cũng được chứng minh qua bức thư số 11, nơi chúng ta đọc thấy: “Chính vì lý do đó tôi mới không để ngài tới đây bởi giờ đây cửa chính hướng ra đường không còn mở nữa, nhưng ngài có thể mở được cửa hậu,” v.v. Tự thân điều này cũng đủ để cấu thành tội ngoại tình, ngay cả khi phiên tòa đang được tiến hành nhằm đòi hỏi hình phạt cho hành vi đó. [Các trích dẫn]

Hành vi ngả người ra cửa sổ theo tiếng hít gió ngày lẫn đêm, cùng những cái gật đầu tình tứ qua lại mà nhân chứng làm chứng ở trang 108, cũng quá đủ để chứng minh sự giao hợp thể xác. [Các trích dẫn]

Rồi đến phương thức họ chuẩn bị cho chuyến trốn chạy, bao gồm cả một sự phản bội lộ liễu, như có thể hiểu được từ bức thư số 18 của vị linh mục, nơi [chúng ta đọc thấy]: “Trên hết, hãy tìm cách bỏ thứ đó vào tất cả ly chén của bọn chúng, và chính cô tuyệt đối đừng uống.” Bởi khi dò la cơ hội pha chế thuốc mê cho chúng, ông ta đang gặng hỏi xem thứ rượu vang có màu gì đang được uống trong nhà, để tôi phỏng đoán rằng màu sắc của nó khi bị biến chất bởi dược chất pha trộn vào có thể làm lộ tẩy âm mưu của họ. Do đó trong bức thư số 4, chúng ta đọc thấy: “Thế rồi, nếu chúng vẫn tiếp tục nốc rượu vang đỏ, tôi sẽ báo cho ngài hay.” Trong số 12: “Khi ngài bảo rằng việc bắt mẹ tôi chợp mắt là bất khả thi, trong lúc bà đang đau ốm và chẳng chịu uống giọt rượu nào.” Và trong thư số 13: “Còn về điều ngài muốn biết về thứ rượu vang, tôi xin thưa rằng nó hiện đang là rượu đỏ, nhưng tôi chẳng rõ sẽ giữ màu ấy được bao lâu; dẫu vậy tôi sẽ thông báo cho ngài hay.”

Hơn thế nữa, người vợ bất hạnh này còn bị thiêu đốt bởi ngọn lửa ái tình rực cháy dành cho vị linh mục nọ, đúng như ghi chép trong các bức thư 5 và 21; điều này thường chỉ nảy sinh ở những kẻ tình nhân mà thôi. Do đó, vì không thể chối cãi rằng tình yêu xác thịt là sự qua lại từ hai phía, tôi thiết nghĩ không thể hoài nghi việc cô ta rời bỏ tư gia của chồng cùng hành trình đồng hành dài đằng đẵng đã phơi bày tội ngoại tình của họ. [Các trích dẫn]

Trong tiến trình của chuyến đi, những cái nụ hôn đã được trao đi gửi lại từ cả hai phía; nhân chứng của phe nguyên đơn đã làm chứng về điều này; nhưng tôi không hề tìm thấy trong hồ sơ chứng cứ việc hắn nhìn thấy chúng vào ban đêm, như bên kia phỏng đoán; bởi trang 100 khẳng định rằng “Tôi chỉ nhìn thấy có lúc họ trao nhau nụ hôn.” Và những cái hôn ấy Francesca khao khát được trao và nhận đến mức trong bức thư số 11 [chúng ta đọc thấy]: “Tôi cảm ơn những nụ hôn ngài gửi tặng; nhưng nếu chính tay ngài trao chúng cho tôi, tôi sẽ trân quý biết bao. Tôi xin gửi lại cho ngài nhiều triệu nụ hôn hơn thế.” Và trong thư số 10: “Và gửi đến ngài một nụ hôn ái tình.” Và ở số 5: “Tôi xin chào tạm biệt với hàng triệu nụ hôn.” Và rải rác ở khắp các bức thư khác. Những điều này khiến cho tội ngoại tình trở thành sự thật không chút mập mờ, đến mức không thiếu những học giả khẳng định rằng khi nụ hôn đã được chứng minh thì tội ngoại tình có thể xem như đã được chứng minh. [Các trích dẫn]

Do đó, trừ khi tôi hoàn toàn lầm lẫn, chẳng thể tìm thấy bất kỳ ai am hiểu những điều chúng ta vừa kể lại lại khờ khạo và yếu bóng vía đến mức không tin chắc rằng khi họ bị bắt tại quán trọ, sự trinh bạch của người phụ nữ đã bị xâm phạm, hoặc trong suốt chặng đường đi, hoặc vào ban đêm lúc họ nghỉ ngơi, hay hợp lý nhất là vào buổi sáng lúc họ đang tận hưởng bầu bạn bên nhau.

Nhưng gạt sang một bên thực tế rằng vị linh mục mặc thường phục (trang 4 và 100), điều mang trọng lượng không nhỏ trong việc chứng minh tội ngoại tình, mọi hoài nghi còn lại đều bị xóa sạch, khi họ cùng nhau đặt chân tới quán trọ Castelnuovo vào lúc bảy giờ rưỡi tối, đúng như ba nhân chứng của phe nguyên đơn đồng thanh khai báo (trang 44, 47, 49). Và mặc dù trong phòng có tới hai chiếc giường, vị linh mục nọ chỉ đòi hỏi người ta trải ga cho đúng một chiếc để phục vụ Signora Francesca, còn suốt cả đêm dài, sau cánh cửa đóng kín, ông ta nghỉ ngơi một mình với cô ta (nếu bọn tình nhân có thể gọi là nghỉ ngơi); từ đó tội ngoại tình được chứng minh không chút hoài nghi. [Các trích dẫn]

Bằng chứng này quả thực càng trở nên đanh thép hơn từ lời dối trá của Francesca – kẻ quả quyết rằng họ đặt chân đến quán trọ lúc rạng đông (Bản tóm lược, Số 2, các chữ cái F và L). Bởi nếu không có hành vi đen tối nào xảy ra, cô ta đã chẳng đời nào tìm cách che đậy sự thật. [Trích dẫn]

Cuối cùng, phán quyết hoặc sắc lệnh của Tòa án này, được ghi trong Bản tóm lược, Số 8, nơi vị linh mục nói trên bị kết án vì tội giao hợp thể xác với Francesca, đã xóa sạch mọi nghi ngờ; bởi hành vi ngoại tình từ đó bị gán nhãn ô nhục, hệt như đã được chứng minh trong phần tranh biện khác của chúng ta. Và dù có người lớn tiếng quả quyết rằng các vị Thẩm phán từng có ý định sửa đổi bản án này để đính kèm cụm từ “vì tội giao hợp thể xác bịa đặt”, thì nó chưa bao giờ được sửa đổi như thế cả. Hơn thế nữa, một sự sửa đổi như thế cũng chẳng thể cản trở gì sau khi người chồng bất hạnh đã hay tin tội ngoại tình của vợ mình đã rành rành rõ mồn một, nổi cộm tai tiếng và được xác thực qua sắc lệnh của các Thẩm phán.

Nhưng dĩ nhiên, dẫu cho chúng ta có bị tước bỏ bằng chứng này đi chăng nữa, sự giao hợp thể xác giữa họ vẫn vượt mức thừa thãi để chứng minh cho mục đích của chúng ta; bởi chúng ta không tranh biện nhằm áp dụng hình phạt của tội ngoại tình, mà chúng ta suy luận tội ngoại tình nhằm loại trừ một hình phạt khác. [Các trích dẫn] Bởi việc ngoại tình được chứng minh dồi dào qua các bằng chứng gián tiếp cho các mục đích dân sự, chẳng hạn như ly hôn hay mất của hồi môn, là điều vô cùng thông lệ. [Các trích dẫn]

Cũng chẳng có gì lạ khi một vài bằng chứng đanh thép lại được chứng minh bởi duy nhất một nhân chứng đơn lẻ; bởi chúng ta đang tranh biện nhằm xác lập sự đồi bại và ngoại tình thực tế; không phải để kết án người vợ ngoại tình, mà nhằm bào chữa cho bị cáo.

Và lý do vô cùng hiển nhiên, bởi để bào chữa cho người chồng tội mед sát người vợ ngoại tình sau một khoảng thời gian cách biệt, người ta không đòi hỏi phải có bằng chứng chính xác tuyệt đối về tội ngoại tình, mà chỉ cần sự nghi ngờ mãnh liệt về tội ngoại tình là quá dư dả, đúng như Sanfelicius đã xác thực rằng tòa từng phán quyết như vậy (quyết định 337, số 13). Nhưng chúng ta đang đứng trên những cơ sở vững chắc hơn, bởi chúng ta không chỉ có những sự nghi ngờ mãnh liệt rút ra từ các nhân chứng đơn lẻ, mà còn có những căn cứ được chứng minh vô cùng tinh vi, vâng, là những bằng chứng sáng ngời nhất do Viện Công tố suy luận ra.

Việc Francesca, vào những giây phút cận kề cái chết, đã tìm cách thanh minh cho bản thân và người tình bằng cách quả quyết rằng không có tội lỗi nào xảy ra giữa họ, chẳng hề làm tổn hại mảy may đến bằng chứng tội lỗi này; bởi kiểu thanh minh mang đậm tính giả tạo này chỉ có thể cứu vớt người đồng hành với cô y như lúc trước cô từng giáng tai họa lên đầu ông ta; và chẳng có bằng chứng nào khác có thể gột rửa tội danh cho ông ta được nữa. Điều này quả thực giúp ích cho kẻ đồng hành, nhưng chẳng cứu rỗi được chính cô. Thế nhưng vì cô đã bị kết án bởi những bằng chứng nói trên về tội vi phạm lời thề chung thủy hôn nhân, sẽ là một điều ngớ ngẩn nếu một lời thanh minh được thốt lên cốt để ra đi như một người phụ nữ đoan chính lại có quyền năng phá hủy những bằng chứng về sự đồi bại của cô ta. [Các trích dẫn] Và điều kinh hoàng hơn nữa là từ lời thanh minh đó, kẻ thủ ác tước đoạt mạng sống của cô lại phải gánh chịu hình phạt nặng nề hơn.

Tôi đặt trọn niềm tin, và điều đó tiếp thêm hy vọng cho tôi rằng linh hồn cô được an nghỉ trong sự bình yên vĩnh hằng nhờ sự trợ giúp của ơn trên, bởi cô từng có thời gian ghét bỏ cuộc đời lầm lỗi trước kia. Nhưng chẳng một kẻ tỉnh táo nào lại ca ngợi bản di chúc của cô – nơi cô chỉ định đứa con trai vừa mới cào đời và do đó hãy còn ngây thơ làm người thừa kế duy nhất, đứa bé từng bị giấu nhẹm khỏi người cha, đồng thời chỉ định một kẻ xa lạ chẳng có chút quan hệ họ hàng nào làm người thừa kế phần tài sản còn lại.

Do đó, từ những cân nhắc này, hiển nhiên thấy rằng tội ngoại tình của Francesca đã được chứng minh trọn vẹn. Thế nên, chiếu theo quan điểm của Viện Công tố, tội mед sát cô ta, dẫu được thực hiện sau một khoảng thời gian cách biệt, cũng không đáng phải đền tội bằng án tử hình; không chỉ vì nỗi uất hận được phôi thai chính đáng, mà còn bởi sự tổn thương danh dự luôn giữ vững sức mạnh của nó, theo tinh thần của Virgil trong tác phẩm Aneid, Cuốn I: "Ôm ấp vết thương vĩnh hằng trong lồng ngực."

Việc ông ta không tước đoạt mạng sống của người vợ và kẻ tình nhân khi bắt quả tang họ tại quán trọ Castelnuovo, mà thay vào đó chỉ lo tống giam họ, hoàn toàn không đủ sức phản bác; cứ như thể sau khi cậy nhờ tòa án, ông ta không còn quyền tự tay rửa hận cho danh dự của mình nữa.

Bởi chúng ta phủ nhận trước mặt tất cả thiên đường rằng ông ta có thể tước đoạt mạng sống của bất kỳ ai trong số họ vào lúc đó, bởi ông ta đã kiệt sức vì chuyến đi bão táp, và tâm trí bị xáo trộn trầm trọng bởi cuồng nộ đến mức phát sốt. Hơn thế nữa, ông ta từng nghe tin vị linh mục nọ mang theo vũ khí hỏa khí, như ông từng khẳng định trong hồ sơ truy tố vụ trốn chạy, vào thời điểm lời nói của ông không thể bị nghi ngờ, bởi các vụ mед sát khi đó vẫn chưa xảy ra (trang 76 và 77). Sự thật là vị linh mục nọ cũng là một kẻ vô cùng nguy hiểm, theo như nhân chứng của phe nguyên đơn (trang 167), và chính Francesca cũng thú nhận điều đó. Ở nơi khác, bị cáo còn nhắc đến việc tước đoạt một khẩu súng trường chĩa thẳng vào các sĩ quan, đúng như lời ông ta tự khẳng định (trang 71). Và hơn thế nữa, Caponsacchi lại quá đỗi bồng bột và sẵn sàng kháng cự, như chúng ta đọc thấy trong thư 18. Ở đó, khi bàn về liều thuốc mê định bỏ vào đám gia nhân, ông ta bổ sung: “Nếu vô vận đến mức họ phát hiện ra và đe dọa tước đoạt mạng sống của cô, hãy mở cửa để tôi được chết cùng cô hoặc giải cứu cô khỏi tay họ.” Về phần người vợ, cô ta chẳng hề sợ hãi, đầy vẻ đe dọa, nổi trận lôi đình và thậm chí cuồng nộ, đúng như kết cục đã chứng minh; bởi khi bị tóm gọn bởi đội tuần đinh của Tòa án Tông tòa, cô ta đã cả gan ngay trước mặt các sĩ quan và nhân chứng lao thẳng vào chồng với thanh gươm tuốt trần. Và cô ta đã có thể dễ dàng tước đoạt mạng sống của ông nếu không bị ngăn cản kịp thời (trang 50). Bản thân ông ta, với một thể trạng yếu ớt và sức lực chẳng có bao nhiêu, đời nào có thể trả thù bằng cách tước đoạt mạng sống của cả hai hay bất kỳ ai trong số họ, khi trong tay chỉ lăm lăm thanh gươm của kẻ lữ hành. Do đó, vì không đủ sức tước đoạt mạng sống của họ, ông ta đã chọn cách tống giam họ trong tâm trí bấn loạn, cốt để ngăn chặn sự ô nhục tiếp diễn và qua đó chặn đứng hành vi ngoại tình trong tương lai của họ.

Nhưng quả thực, dẫu cho ông ta có đủ sức tước đoạt mạng sống của họ đi chăng nữa mà không làm thế, ông ta vẫn đáng được biểu dương; bởi cho đến thời điểm đó, tội ngoại tình vẫn chưa bị phơi bày rành mạch qua phán quyết của thẩm phán, và chỉ có những nghi ngờ mãnh liệt mới đang thúc giục ông ta.

Còn về việc cậy nhờ tòa án – điều bị gán ghép là hành vi từ bỏ quyền tước đoạt mạng sống người vợ ngoại tình, mà chúng ta một mực phủ nhận – xin ngài hãy lưu ý rằng Tòa án đã hành động vô cùng khôn ngoan khi đưa Francesca vào Tu viện để cô được quản thúc đàng hoàng hơn trong ngục thất. Rồi khi tiếp nhận bản chứng thực từ bác sĩ về tình trạng sức khỏe của cô, để cô không bị giam giữ ở đó trong cảnh thiếu thốn những phương tiện thiết yếu và do đó phải gánh chịu hình phạt ngay giữa dòng sự kiện (điều luôn được né tránh ở mọi nơi), sau khi nhận được sự đồng thuận từ Abate Franceschini – em trai bị cáo – tòa án đã cho phép đưa cô về tư gia cha mẹ đẻ kèm theo lời cảnh cáo phải biến ngôi nhà đó thành ngục thất.

Thế nhưng tôi không tài nào ca ngợi bất kỳ kẻ nào, bất kể là ai, đã tìm cách lôi Francesca ra khỏi Tu viện dưới cái cớ giả dối là bệnh tật, trong khi hắn hoàn toàn có thể đường đường chính chính và đàng hoàng đạt được mục đích bằng cách phơi bày sự thật, đó chính là cái thai trong bụng cô. Nhưng hành động này được thực hiện chẳng vì lý do nào khác ngoài những mục đích sau: hoặc để giấu nhẹm đứa con trai khỏi Bá tước Guido, bởi luật pháp mặc nhiên phỏng đoán đứa bé sinh ra từ người cha hợp pháp dẫu cho người vợ có thói lang chạ; hoặc vì Francesca đinh ninh rằng đứa trẻ được thụ thai với một kẻ khác, và có lẽ đang cố tình che giấu tình trạng mang thai của mình khỏi người chồng.

Và giờ đây trong lúc này, xin ngài Thống đốc Đáng kính hãy hướng ánh mắt về Arezzo và ngẫm nghĩ đôi chút về Bá tước Guido đang chìm ngập trong ô nhục khi sắc lệnh kết án tội ngoại tình đến tai ông ta. Người vợ ngoại tình vẫn chưa bị trừng trị, còn ông ta thì mù tịt trước thực tế rằng cô ta không thể bị trừng phạt do chứng bệnh giả vờ, và rằng trong suốt thai kỳ bị cô che giấu kỹ càng khỏi ông, cô ta không thích hợp để chịu đựng thanh gươm trả thù. Hơn thế nữa, khi nhìn thấy Francesca quay trở lại chính cái ổ quỷ đầy nghi ngờ của Pietro và Violante – những kẻ từng tiêm nhiễm sự đồi bại cho Francesca, từng chối bỏ cô và lớn tiếng tuyên bố rằng cô là con hoang của một ả điếm – ông ta đã hoàn toàn mất hết kiên nhẫn, rành rành qua lời khai của Blasio (trang 318), nơi chúng ta đọc thấy: “Nhưng hơn thế nữa, cô ta đã được đón nhận trở lại tư gia sau khi bỏ trốn khỏi Guido, mặc dù Guido từng tống giam cô vào Tu viện.” Sự biến chất này đã đẩy người chồng bất hạnh – chí ít cũng là một con người có danh dự – vào đường cùng tuyệt vọng. Do đó, việc ông ta cậy nhờ tòa án không đời nào được phép làm gia tăng hình phạt dành cho mình.

Chúng tôi không phủ nhận rằng Abate Franceschini từng đồng ý cho chuyển Francesca về nhà Pietro và Violante (nhằm thể hiện sự tôn kính của chúng tôi đối với ngài Biện lý Viện Công tố), nhưng sự đồng thuận ấy chỉ diễn ra qua lời nói miệng, bởi tôi chưa từng tận mắt nhìn thấy nó trên giấy trắng mực đen. Thế nhưng đối với lập luận của chúng ta, điều này chẳng ảnh hưởng gì đến Bá tước Guido, vì không hề xác lập được việc ông ta hay biết về sự đồng thuận đó, và cho đến nay Viện Công tố chỉ mới dừng lại ở mức giả định rằng ông ta đã được người em trai Abate Franceschini thông báo về thỏa thuận này. [Trích dẫn]

Chúng ta buộc phải khẳng định rằng sự hay biết này không thể bị phỏng đoán như được chỉ ra bên dưới, hoặc tồi tệ nhất là chỉ tồn tại sự hay biết mang tính phỏng đoán mà thôi. Và tôi thiết nghĩ không thể dựa vào một loại kiến thức thuần túy phỏng đoán kiểu này để đòi hỏi án tử hình, cũng như không thể kết án Bá tước Guido, bởi ông ta chưa từng thú nhận hay bị kết tội về sự hay biết đó: chương không ai trong số họ, nơi chúng ta đọc thấy: “Chúng ta không thể giáng phán quyết lên bất cứ ai trừ khi kẻ đó bị kết tội hoặc tự nguyện cúi đầu nhận tội.”

Thực ra, chuyện gì sẽ xảy ra nếu Bá tước Guido thừa nhận rằng chính ông ta đã viết bản đồng thuận do vị Abate – người em trai – cung cấp, vì nó chẳng hề có sự ủy quyền đặc biệt nào cho vụ việc cụ thể đó; cũng chẳng có sự ủy quyền chung để tiến hành kiện tụng, mà chỉ để nhận lại số tiền bị Francesca tước đoạt từ ông, như có thể nhìn thấy ở trang 136. Bằng hành vi vượt quá giới hạn quyền lực của mình, Abate Paolo đã châm ngòi cho ngọn lửa giận dữ trong lòng Guido; bởi người đàn ông bất hạnh ấy khi ấy đã sục sôi căm phẫn trước sự xấc láo của Francesca, Pietro và Violante, đến mức suýt bị đẩy đến bước đường tự tay tước đoạt mạng sống người khác. Ông ta đã trì hoãn điều đó chừng nào còn nuôi hy vọng có thể hủy bỏ cuộc hôn nhân vì sự nhầm lẫn về nhân thân người vợ. Bởi ông ta khi ấy hoàn toàn mù tịt về nguyên lý Giáo luật rằng sự nhầm lẫn về bản chất của con người được kết hôn không làm vô hiệu hóa hôn nhân, mà chỉ có nhầm lẫn về cá nhân mới làm được điều đó. [Trích dẫn]

Cũng chẳng có chút trọng lượng nào khi cho rằng Francesca, vào thời điểm cô ta bị tước đoạt mạng sống, đang chịu sự bảo lãnh giữ nhà làm ngục thất, cứ như thể cô ta đang nằm dưới sự giám hộ của bậc Quân vureng. Bởi dẫu sự thể có ra sao đi nữa, ngay cả khi bị cáo có tước đoạt mạng sống của Francesca gây tổn hại đến bậc Quân vureng, thì vì ông ta khao khát khôi phục danh dự và gột rửa những vết nhơ bất công bám víu vào uy tín của mình bằng chính dòng máu của ả, sự giám hộ nói trên không cần phải bận tâm chú ý đến trong trường hợp cụ thể này, cũng không làm trầm trọng thêm tội ác; hệt như trong tình huống trầm trọng hơn của kẻ làm tổn thương một người mang giấy thông hành bảo đảm từ bậc Quân vureng, Farinacci đã khẳng định khi phân định rạch ròi [Trích dẫn] rằng sự hay biết về điều đó không được phép phỏng đoán.

Hơn thế nữa, khi chúng ta bàn về sự giam giữ, chúng ta phải hiểu nó áp dụng cho sự giam giữ công cộng chứ không phải một tư gia riêng tư, như đã được chứng minh trong phần biện hộ khác của chúng ta. Phản hồi cho rằng điều này áp dụng cho kẻ đang bị giam giữ chứ không phải cho người quản thúc là Violante, cũng không đủ sức nặng; bởi tôi chẳng tài nào nhận ra bất kỳ sự phân biệt hợp lý nào giữa hai bên, vì cả hai trường hợp đều có thể đủ để thoát khỏi hình phạt; cũng chẳng có căn cứ nào đanh thép hơn được tìm thấy cho bên này so với bên kia. Và quả thực, một trường hợp thứ ba còn đáng được dung thứ hơn nữa, đó là kẻ phá vỡ loại giam giữ này khi sự hay biết về nó không được chứng minh. Bởi một tội ác như thế có thể nảy sinh dưới sự giam giữ đó, y như kẻ từng tước đoạt mạng sống của một đối tượng đang mang lệnh trục xuất nhưng lại hoàn toàn mù tịt về lệnh trục xuất ấy, đã tự bào chữa cho bản thân. [Các trích dẫn]

Do đó, nếu Bá tước Guido không phải chịu trừng phạt vì tội mед sát vợ, thì với lý do tương tự, ông ta cũng không thể bị trừng phạt vì tội mед sát Pietro và Violante, bởi những vụ mед sát này được thực hiện vì cùng một nguyên nhân, causa honoris. Bởi chính theo sự xúi giục của họ, Francesca mới tìm thấy người tình, và trầm trọng hơn nữa, để bôi nhọ Guido, họ đã chẳng thẹn thùng lớn tiếng tuyên bố rằng Francesca được thụ thai một cách bất hợp pháp và sinh ra từ một ả điếm. Điều này làm lu mờ nghiêm trọng danh dự của cả một gia tộc, như Gratian quan sát [Trích dẫn]; bởi con cháu của những kẻ như thế thường y hệt như mẹ của chúng. Rồi sau đó, như tôi đã trình bày ở trên, bị cáo bừng bừng nộ khí khi hay tin Francesca quay trở về tư gia của họ (trang 318) và phần tiếp theo. Và Alexander đã chứng minh điều này trong lời thú nhận của ông ta khi ông thốt lên (trang 646): “Dẫn đến việc ông ta buộc phải tước đoạt mạng sống của vợ, mẹ vợ và cha vợ: bởi mẹ vợ và cha vợ chính là những kẻ nhúng tay tiếp tay cho con gái họ làm điều quấy, đồng thời hành xử như những kẻ chứa chấp dắt mối cho hắn.” Sự việc diễn ra sau đây càng làm cho điều đó trở nên sáng ngời hơn, bởi vào buổi tối định mệnh khi họ bị tước đoạt mạng sống, ngay khi tiếng gõ cửa vang lên và vừa nghe thấy cái tên vô cùng yêu dấu của người tình, Violante đã lập tức mở toang cửa. Và qua đó, bà ta đã phơi bày – trừ khi tôi lầm lẫn – thứ gột rửa mọi hoài nghi rằng Pietro và Violante hoàn toàn không hề bất bình với những mối tình vụng trộm của cô con gái và người tình của ả.

Hoàn toàn là một khi chúng ta buộc phải thừa nhận hoặc [thứ nhất] rằng gia đình Comparini đã gây ra sự tổn thương mới đối với danh dự của ông ta bằng cách đón nhận cô ta về tư gia sau khi chính họ từng lớn tiếng tuyên bố cô không phải con ruột của mình và sau khi tội ngoại tình của cô đã rành rành hiển hiện, và do đó cần phải hạ mức hình phạt thông thường. [Trích dẫn] Bởi cơn giận dữ chính đáng, một khi đã phôi thai, sẽ luôn đè nặng lên lồng ngực và thúc giục con người ta vùng lên trả thù. [Các trích dẫn]

Hoặc nếu không [thứ hai], chúng ta buộc phải thừa nhận một nguyên nhân giận dữ chính đáng vẫn tiếp tục âm ỉ, thậm chí còn leo thang, thứ là nền tảng quá đỗi vững chắc để khẳng định rằng các vụ mед sát đã được thực hiện một cách chớp nhoáng không chần chừ. [Các trích dẫn]

Thế nên, từ lời thú nhận của Bá tước Guido cũng như từ các đồng phạm, và từ vô số bằng chứng được trưng ra trong phiên tòa, hiển hiện rõ ràng rằng Guido bị thúc đẩy tước đoạt mạng sống của họ bởi ý thức tổn thương danh dự, Viện Công tố chỉ đang uổng công vô ích khi giả định rằng ông ta phạm tội vì một nguyên nhân xa vời nào khác. Bởi để nói lên sự thật, tôi chẳng tài nào tìm thấy bất kỳ nguyên nhân nào khác không chạm trổ và làm tổn thương danh dự, nếu chúng ta ghi nhớ những gì Guido từng khai trước tòa (trang 96 và 97): cụ thể là gia đình Comparini đã sắp đặt chuyến trốn chạy cho Francesca và mưu hại tính mạng của ông ta. Chỉ riêng điều này thôi cũng đủ để phóng thích ông ta khỏi hình phạt thông thường. Bertazzolus và Grammaticus [Trích dẫn] làm chứng rằng một kẻ từng định đoạt mạng sống của kẻ đe dọa mình đã được xử nhẹ tay hơn, dẫu cho những lời đe dọa ấy chưa bao giờ được chứng minh rành mạch. [Các trích dẫn] “Và cái chết mà hắn từng đe dọa lại giáng xuống chính đầu hắn, và những gì hắn trù tính đã quay trở lại quật ngã hắn,” đồng thời: “Chẳng có gì hoài nghi khi kẻ từng bước đi với tâm địa tước đoạt mạng sống lại tỏ ra đã bị tước đoạt mạng sống một cách chính đáng.”

Một nguyên nhân khác dẫn đến vụ mед sát bị Viện Công tố gán ghép là vụ kiện nhằm hủy bỏ lời hứa hồi môn. Về điểm này, một cuộc thẩm định toàn diện và cực kỳ khéo léo đã được thực hiện bởi phe bên kia, và nhờ đó họ bịa đặt rằng ông ta đã vướng vào các hình phạt theo Hiến pháp Alexandria và các Lệnh cấm. Nhưng sự bịa đặt này nhanh chóng tan thành mây khói trên thực tế. Bởi nếu chúng ta soi xét kỹ lưỡng, chúng ta sẽ không khó để nhận ra rằng một nguyên nhân kiểu này cũng tổn thương danh dự chẳng kém gì ai. Bởi căn cứ duy nhất mà Pietro từng dùng để cố gắng cởi bỏ nghĩa vụ cung cấp của hồi môn đã hứa không gì khác ngoài việc: Francesca không phải con ruột của ông ta, mà là sản phẩm của một người cha vô danh và một ả điếm. Tuy nhiên, bất cứ người đàn ông nào cũng thừa rõ loại tuyên bố kiểu này sẽ giáng một đòn chí mạng vào uy tín của một nhà quý tộc hay không.

Dù cho kiểu bịa đặt này có thể tìm được chỗ đứng trước khi chúng ta tiếp nhận những lời thú nhận của Bá tước Guido và các đồng phạm hay không, như tôi đã trình bày ở trên (bởi khi ấy Viện Công tố có thể hoang mang không rõ Guido bị thúc đẩy tước đoạt mạng sống đối phương bằng cách nào), thì sau đó, nó đã trở nên sáng sủa từ lời thú nhận của tất cả bọn họ rằng ý thức tổn thương danh dự mới chính là thứ truyền động lực, thậm chí ép buộc ông ta dấn thân vào hành động mед sát, đúng như Bá tước Guido khẳng định (trang 678) nơi chúng ta đọc thấy: “Để giáng những nhát dao lên họ, bởi họ đã giày xéo danh dự của tôi, thứ vốn là quan trọng nhất.” Thật vô ích khi cứ gặng hỏi xem ông ta có tước đoạt mạng sống của họ vì một nguyên nhân nào khác hay không, bởi vì rõ ràng là vì danh dự, Viện Công tố đời nào chứng minh được rằng họ bị tước đoạt mạng sống vì vụ kiện chứ không phải vì danh dự, theo đúng yêu cầu để vướng phải hình phạt của Sắc lệnh nói trên. [Trích dẫn]

Những tuyên bố này cũng hoàn toàn thích hợp khi áp dụng cho vụ mед sát Francesca – kẻ từng đòi ly hôn. Bởi nếu cô ta ngụy tạo lý do ly thân vì bất kỳ nguyên nhân nào khác, và nếu sự bất trung của cô không rành mạch rõ mồn một, khi ấy mới có đất diễn cho Hiến pháp Alexandria. Thế nhưng vì danh dự bị tổn thương mới là ngòi nổ cho vụ mед sát, chúng ta đã vượt xa khỏi các điều kiện của Hiến pháp Alexandria. Bằng không, người ta sẽ tìm ra một con đường quá đỗi tuyệt vời để những người vợ hành nghề đái bậy lẳng lơ mà vẫn nhởn nhơ không bị trừng phạt. Bởi nếu khả dĩ, sau khi hành vi ngoại tình được thừa nhận, họ vẫn được phép kiện tụng ly hôn, họ sẽ tìm thấy một chốn nương thân an toàn để trốn tránh bàn tay của những người chồng đang phẫn nộ chính đáng, và sẽ được bảo vệ bởi chiếc khiên của Sắc lệnh nói trên dẫu cho việc ly hôn không thành và dẫu cho những người chồng đã bị tổn thương nghiêm trọng vì sự ô nhục của họ.

Thế nhưng, hình phạt tử hình tột độ ấy lại càng không thể giáng xuống đầu Guido dưới cái cớ rằng ông ta đã tụ tập những kẻ mang vũ khí, đi ngược lại với quy định của các Sắc lệnh Tông tòa và Lệnh cấm. Bởi bất cứ khi nào câu hỏi đặt ra là liệu một người chồng có được phép tập hợp người để tước đoạt mạng sống của người vợ ngoại tình hay không, chúng ta lại vượt ra ngoài các điều kiện của Hiến pháp; bởi chúng chỉ phát huy tác dụng bất cứ khi nào con người ta tụ tập cho một tội ác bất định, và tội ác ấy rốt cuộc không diễn ra; khi đó các điều khoản của Sắc lệnh mới thực sự áp dụng được. Nhưng bất cứ khi nào những kẻ đó liên kết lại với nhau để thực hiện tội ác, và tội ác thực sự diễn ra sau đó, người ta sẽ tập trung chú ý vào mục đích cuối cùng mà đám người ấy được tụ tập, và hình phạt cho mục đích đó sẽ được tuyên bố, chứ không có bất kỳ cuộc điều tra xa xôi nào về khởi đầu (tức là hành vi tụ tập) nữa, hệt như tôi đã chứng minh trong phần biện hộ khác của mình. Và giờ đây tôi xin bổ sung thêm một trích dẫn khác [Các trích dẫn], nơi sau khi tranh cãi hồi lâu, ông khẳng định: “Nhưng chắc chắn, bất chấp những gì đã được trình bày ở trên, trong vụ án hiện tại, tôi không tin rằng chúng ta nên chệch hướng khỏi phán quyết của vô số hiền nhân – những kẻ mà chúng ta hoàn toàn có thể tin rằng đã cân nhắc và chấp bút toàn bộ sự việc với một sự trưởng thành và thận trọng tối đa dâng hiến cho Đức Thánh Cha Clement VIII của chúng ta.” Và ở phần cuối của đoạn bổ sung này, người ta làm chứng rằng Phủ Tông tòa từng phán quyết như vậy theo lệnh của vị Giáo hoàng nói trên. [Trích dẫn]

Điều này cũng được chứng minh qua các Lệnh cấm của ngài Thống đốc Khải hoàn của tôi, chương 82, nơi họ áp đặt hình phạt cho hành vi tập hợp người vì mục đích đen tối, nếu mục đích đen tối đó không thực sự diễn ra. Nhưng họ chẳng đưa ra phán quyết nào khi tội ác mà đám người đó được tụ tập nhằm thực thi đã hoàn tất, bởi trong trường hợp này, các hình phạt cho hành vi tụ tập sẽ chấm dứt và chỉ có hình phạt cho tội ác đã thực thi mới được giáng xuống, y như đã trình bày ở trên.

Và việc tụ tập người nhằm mục đích khôi phục uy tín danh dự không nằm trong tầm ngắm của các hình phạt theo Hiến pháp Tông tòa (xem Farinaccius, phần tư vấn 65, số 65, số 66).

Cuối cùng, vấn đề mang theo vũ khí cấm vẫn nằm lại chờ được xem xét. Dẫu cho một số học giả từng khẳng định rằng điều này không được phép đánh đồng với tội ác chính, thì quan điểm ngược lại vẫn được nắm giữ bởi đa số; bởi mục đích chính mà kẻ phạm tội hướng tới mới là điều phải được cân nhắc. Bartolo cũng giữ quan điểm này ngay trong hoàn cảnh của chúng ta. [Các trích dẫn] Và xoay quanh điểm cho rằng kẻ tước đoạt mạng sống vì danh dự, mang theo vũ khí cấm, vẫn phải chịu trừng phạt nhẹ nhàng hơn, Matthæus làm chứng rằng tòa từng phán quyết như thế. [Trích dẫn]

Điều này cũng hoàn toàn đứng vững trong trường hợp cực đoan hơn với nhiều tội ác, những thứ hoàn toàn có thể dễ dàng được thực hiện độc lập và hướng tới những mục đích khác nhau; thế nhưng, nếu chúng được thực hiện cùng một thời điểm và vì cùng một mục đích, thì chỉ có hình phạt dành cho tội ác mà kẻ đó chủ yếu hướng tới mới được áp dụng. Cứ thế, nếu một kẻ mang tâm địa trộm cắp trèo qua tường thành phố, dẫu cho hắn hoàn toàn có thể thực hiện hành vi trộm cắp đó mà không cần phạm tội vượt tường thành (một tội ác vô cùng nghiêm trọng, theo Farinaccius, câu hỏi 20, số 146), thì ngay cả khi đó, chỉ có duy nhất một hình phạt được giáng xuống, cụ thể là hình phạt cho tội trộm cắp, vì đó là thứ chủ yếu hướng tới; và hình phạt này có phần khắc nghiệt hơn một chút so với tội trèo tường thành phố, nhưng chẳng phải mức nghiêm trọng tột độ. [Các trích dẫn]

Tôi cũng không hề bỏ sót chi tiết rằng các Lệnh cấm của ngài Thống đốc Khải hoàn của chúng ta, chương 8, dường như giải quyết vấn đề bằng cách quyết định rằng hình phạt cho việc mang vũ khí không được phép đánh đồng với hình phạt cho tội ác được thực hiện bằng thứ vũ khí đó. Tôi cũng chẳng phớt lờ việc các Lệnh cấm này không bao gồm một trong những đồng phạm – kẻ mang quốc tịch nước ngoài và không thuộc về hạt quản hạt đó. Nhưng vì theo thông luật, các Lệnh cấm này nhận được cách giải thích thụ động bất cứ khi nào vũ khí không được mang đi vì mục đích đen tối, để rồi sau đó một tội ác nào đó được thực hiện bằng chúng (bởi kẻ phạm tội không nhắm tới tội ác mà hắn thực hiện), hắn sẽ phải chịu trừng phạt cho cả hai tội ác, vì hắn đã thực hiện những tội ác khác nhau vào những thời điểm khác nhau. Nhưng bất cứ khi nào ai đó mang theo vũ khí cấm với mục đích tước đoạt mạng sống, rồi sau đó thực hiện vụ mед sát ấy, tội ác chủ đạo là án mạng – thứ vì nó mà hắn mang vũ khí – sẽ được cân nhắc và hình phạt cho tội mед sát sẽ được giáng xuống, chứ không phải hình phạt cho việc mang vũ khí. [Các trích dẫn]

Tôi xin ngài hãy lưu ý rằng tội ác đang được bàn tới trở nên trầm trọng không phải từ loại vũ khí dùng để tước đoạt mạng sống, mà từ thực tế rằng ba kẻ vốn chẳng mảy may sợ hãi điều quấy, nhưng thực ra rất cần phải sợ hãi, đã bị tước đoạt mạng sống. Số lượng nạn nhân, chứ không phải công cụ tước đoạt mạng sống của họ, mới là thứ gây chấn động, và kết cục cũng sẽ y hệt như thế dẫu cho họ bị tước đoạt mạng sống bằng thanh gươm dài nhất, hay bằng gậy gộc, hay bằng những hòn đá. Do đó, sẽ là một vấn đề vô cùng khắt khe nếu Viện Công tố cứ sùng sục phẫn nộ vì những vụ mед sát này, và khi không tài nào đòi hỏi án tử hình cho chúng, lại quay sang đòi hỏi nó cho hành vi mang theo vũ khí.

Song song với đó, Bá tước Guido đã phủ nhận một cách rành mạch rằng ông ta sở hữu, mang theo hay cất giữ vũ khí vượt quá kích thước hợp pháp. Và dẫu cho bốn tên đồng phạm có khai rằng vào thời điểm xảy ra vụ mед sát, Guido đang cầm trên tay một con dao găm ngắn, và từng phân phát loại vũ khí tương tự cho các đồng phạm, thì điều đó cũng chẳng thể khép ông ta vào án tử hình thông thường. Cứ thế Farinaccius và những người khác khẳng định sau khi vấn đề này đã được mổ xẻ thấu đáo và quan điểm trái chiều bị bác bỏ. [Các trích dẫn]

Ông cũng không hề phủ nhận rằng bản thân có giắt bên mình một con dao găm hoàn toàn hợp pháp. Nhưng ông không mang nó theo khi thực hiện vụ mед sát, cũng chẳng mang nó vì mục đích mед sát, mà chỉ để tự vệ nếu chẳng may chạm trán những kẻ ngoại lai sẵn sàng dùng bạo lực chống lại mình trong tư gia nói trên. Và điều đó hoàn toàn hợp pháp đối với ông; bởi quyền mang theo loại vũ khí này được rộng mở trong toàn bộ Nhà nước Giáo hội, và (tôi dám mạnh dạn bổ sung) thậm chí ngay tại chính Thành phố. Bởi chẳng có bất kỳ điều khoản nào nhắc đến Thành phố, mặc dù một số địa điểm được loại trừ; theo đúng châm ngôn vô cùng chính xác: “Ngoại lệ chứng thực quy tắc cho những gì không bị ngoại lệ.” [Các trích dẫn]

Và ông càng có lý do để tin rằng hành vi đó là hợp pháp, bởi ông có những kẻ thù trong thành phố – những kẻ từng đe dọa và giăng bẫy ông ngay tại đây, đúng như lời chính Guido khẳng định; và do đó việc mang theo loại vũ khí này ở đây là cấp thiết hơn so với bất kỳ nơi nào khác.

Cũng chẳng đúng đắn gì khi vì lý do bị cho là đã mед sát có trù tính từ trước mà đặc quyền mang loại vũ khí này bị tước bỏ. Bởi ngoài những gì đã được trình bày ở trên và trong phần biện hộ khác xác lập thực tế rằng các tội ác nói trên được thực hiện “vì danh dự”, chúng không thể bị quy là được thực hiện “sau một khoảng thời gian cách biệt”. Sự phản đối ấy có thể đứng vững nếu ông ta dùng thứ vũ khí đó trong vụ mед sát, nhưng vì điều đó không được xác thực, việc tước đoạt quyền mang vũ khí của ông ta dường như là bất khả thi. Dẫu sao đi nữa, nếu xét về mặt luật gia nghiêm ngặt, ông ta có thể bị xem là đã thực hiện hành vi mед sát khi đang mang theo thứ vũ khí nói trên, ông ta cũng không đáng phải nhận hình phạt tử hình tột độ. Trong tác phẩm Caballus, vụ án 90, số 7: “Tuy nhiên trên thực tế, trong những trường hợp này, tôi chưa từng thấy án tử hình diễn ra, mà thay vào đó nó được ân chuẩn chuyển thành một hình phạt nhẹ nhàng hơn.”

Cuối cùng, không thể nói rằng ông ta đã vướng vào hình phạt cấm mang vũ khí từ thực tế rằng ông ta có mặt trong các vụ mед sát do đồng phạm thực hiện bằng những thứ vũ khí đó; bởi hình phạt kiểu này vốn dành cho kẻ cung cấp thứ vũ khí nói trên không mở rộng ra đối với những kẻ giúp sức và hỗ trợ. [Các trích dẫn]

Tôi không nhắc đến Domenico và Francesco, bởi hai kẻ sau, với tư cách là người ngoại quốc, không bị ràng buộc bởi các Lệnh cấm của chúng ta. Nhưng tất cả các luận điểm đều đứng về phía họ, và mọi căn cứ làm giảm nhẹ hình phạt vốn có lợi cho Bá tước Guido cũng đồng thời có lợi cho tất cả bọn họ; bởi những kẻ đồng lõa không được phép phán xét dựa trên những căn cứ khác biệt so với chủ mưu, đúng như tôi từng chứng minh trong phần biện hộ khác của mình. Ở đó tôi không viện dẫn thẩm quyền của vị bác sĩ này hay vị bác sĩ nọ một cách đơn lẻ, mà trích dẫn phán quyết từ các tòa án tối cao. Clar cũng làm chứng rằng quan điểm này đã được tuân thủ trong thực tiễn hành nghề. (§ Homicidium, dưới số 51)

Thế nhưng tôi khẩn thiết cầu xin ngài Thống đốc Đáng kính hãy mở rộng lòng nhân ái với cái nhìn thanh thản để nhận thấy rằng Bá tước Guido thực hiện hành vi tước đoạt mạng sống ấy cốt để danh dự của ông ta – thứ từng bị vùi dập trong ô nhục – có thể trỗi dậy từ cõi chết. Ông đã tước đoạt mạng sống của người vợ – nguồn cơn của sự nhơ nhớp – cùng cha mẹ cô ta, những kẻ đã vứt bỏ mọi sự thật thà và chối bỏ chính con gái mình. Họ cũng chẳng thẹn thùng lớn tiếng tuyên bố rằng cô được sinh ra từ một ả điếm, cốt để ông phải cúi đầu hổ thẹn. Họ còn tiêm nhiễm tâm trí cô, không chỉ xúi giục mà còn dùng áp lực của nghĩa vụ con cháu để ép buộc cô sa vào những mối tình vụng trộm. Ông tước đoạt mạng sống của cô để không phải tiếp tục sống trong cảnh nhục nhã, bị họ hàng ghẻ lạnh, bị tầng lớp quý tộc chỉ trỏ dèm pha, bị bạn bè bỏ rơi và bị thiên hạ cười chê. Ông thực sự đã tước đoạt mạng sống của cô ngay tại Thành phố từng chứng kiến một vị phu nhân quý tộc gột rửa những vết nhơ ô nhục bằng chính dòng máu của mình – những vết nhơ trái với ý muốn từng bị con trai một vị vua giáng lên cô. Và qua đó cô đã đền tội cho lỗi lầm bạo ngược của kẻ khác bằng chính cái chết của mình. (Xem Valerius Maximus và Titus Livius.) Thành phố này cũng từng chứng kiến một người cha hoàn toàn vô tội, thậm chí còn được ngợi ca, kẻ từng nhuộm đẫm đôi tay trong máu của con gái mình, cốt để cô không bị kéo lê vào vũng lầy nhơ nhớp. [Các trích dẫn] Nỗi sợ hãi đánh mất danh dự đè nặng lên trái tim ông đến mức ông thà chịu cảnh mất đi con gái còn hơn để cô tiếp tục sống trong cảnh ô nhục, dẫu cho điều đó trái với ý muốn của chính cô. Bá tước Guido đã thực hiện hành vi tước đoạt mạng sống ấy ngay trong chính tư gia của họ, để người vợ ngoại tình cùng cha mẹ cô – những kẻ nhúng tay vào tội ác của cô – nhận ra rằng chẳng có nơi chốn hay chốn nương thân nào có thể an toàn và bất khả xâm phạm trước một kẻ có danh dự bị tổn thương. Ông tước đoạt mạng sống của họ để những hành vi nhơ nhớp không thể tiếp tục diễn ra ở đó, và để mái nhà từng là nhân chứng cho những nỗi ô nhục này cũng sẽ là nhân chứng cho hình phạt giáng xuống đầu họ. Ông tước đoạt mạng sống của họ bởi chẳng còn con đường nào khác có thể chữa lành cho uy tín của mình vốn đã bị thương tổn trầm trọng. Ông tước đoạt mạng sống của họ để làm gương cho những người vợ khác thấy rằng các luật lệ thiêng liêng của hôn nhân phải được tôn trọng một cách tôn kính. Cuối cùng, ông tước đoạt mạng sống của họ để hoặc có thể sống một cách quang minh chính đại giữa dòng đời, hoặc chí ít sẽ ngã xuống như một nạn nhân đáng thương cho danh dự bị xúc phạm của chính mình.

Giacinto Arcangeli, Biện lý của Người nghèo.

[Tựa đề hồ sơ của Tập tài liệu 9.]

Do Ngài Thống đốc Khải hoàn và Đáng kính nhất

của Thành phố phụ trách các Vụ án Hình sự:

VỤ ÁN MЕД SÁT TẠI ROME.

Dành cho Bá tước Guido Franceschini và các đồng phạm, những kẻ đang bị giam giữ, chống lại Viện Công tố.

Bản tưởng trình mới về luật pháp,

do Biện lý của Người nghèo chấp bút.

Tại Rome, theo bản in của Phủ Tông tòa Đáng kính,

1698.

133

ROMANA HOMICIDIORUM

[Tập tài liệu 9.]

Ngài Thống đốc Đáng kính và Đáng kính trọng nhất:

Những lời thú tội của Bá tước Guido Franceschini cùng các đồng phạm Domenico Gambassini, Francesco Pasquini và Alessandro Baldeschi hoàn toàn vô giá trị; và do đó chúng không được phép nhận bất kỳ sự cân nhắc nào, vì chúng được thốt ra dưới nỗi sợ hãi trước hình phạt tra tấn tột độ của ngục thất thức đêm (vigil), vốn bị phán quyết một cách bất công đối với họ. [Các trích dẫn] Và điều này hoàn toàn đúng đắn dẫu cho họ vẫn tiếp tục bám trụ lấy những lời thú tội đó đi nữa. [Các trích dẫn] Bởi hệt như chúng ta từng trình bày trong phần biện hộ trước (có thể được tái sử dụng ở đây một cách ân chuẩn), Sắc lệnh của Paul V – vị giáo hoàng có ký ức thiêng liêng ban hành nhằm cải cách các tòa án của Thành phố [Trích dẫn] – đã truyền lệnh rằng hình thức tra tấn này tuyệt đối không được phép giáng xuống trừ khi hội tụ đồng thời hai tình tiết. Một trong số đó là bị cáo phải đang đối mặt với những bằng chứng đanh thép nhất, và điều thứ hai là tội ác phải cực kỳ tàn bạo. Và các học giả được viện dẫn trong phần biện hộ của tôi, § Quatenus, v.v., làm chứng rằng thực tiễn vẫn tuyên xử như vậy.

Hơn thế nữa, những quyền năng [tùy nghi] bị phỏng đoán của tòa án này cũng chẳng thể chống lưng; bởi bất kể chúng là gì đi nữa, chúng hoàn toàn không có đất diễn trừ khi các tội ác phải chịu mức án tử hình. Raynaldus [Trích dẫn] đã đưa ra lý do này: Bất cứ khi nào bị cáo không bị kết án tử hình, hắn cũng không được phép bị đẩy vào những màn tra tấn có thể tước đoạt mạng sống – thứ suýt chút nữa đã cướp đi mạng sống của Alessandro, kẻ từng ngất lịm đi dưới hai vòng tra tấn y hệt như thế.

Thế nhưng tội ác bị quy chụp cho Bá tước Guido cùng các đồng phạm, và chính họ đã cúi đầu thú nhận, tuyệt đối không phải là tội mед sát cấp độ một hay cấp độ hai, đúng như đã được chứng minh trọn vẹn trong phần biện hộ trước của tôi. Và quả thực, vì Bá tước Guido bị thúc đẩy tước đoạt mạng sống hoặc sai người tước đoạt mạng sống của cả Francesca Pompilia – vợ ông – lẫn Pietro và Violante – cha mẹ vợ ông – vì lý do danh dự; cụ thể là do hành vi ngoại tình mà Francesca Pompilia đã thực hiện với sự thông đồng và tiếp tay của họ, thực tế này đã gột rửa hình phạt tử hình, không chỉ đối với cá nhân ông (chiếu theo các văn bản và học giả được viện dẫn trong phần biện hộ nói trên) [Các trích dẫn], mà còn cho cả các đồng phạm của ông (chiếu theo các học giả cũng được viện dẫn trong phần biện hộ ấy). [Các trích dẫn]

Gabriel tuyên bố rằng: “Và những kẻ đó lại càng ít đáng bị trừng phạt bằng án tử hình hơn nữa, bởi nếu chúng ta chịu khó mổ xẻ quan điểm chung của các bậc hiền nhân, cơn giận dữ chính đáng hoàn toàn có thể bào chữa cho một hình phạt trầm trọng hơn thế này; bởi theo luật Gracchian, Sắc lệnh về Tội ngoại tình, ngay cả những kẻ được kêu gọi và dẫn dắt vào tội ác cũng đồng thời phải được bào chữa.”

Gạt sang một bên những gì có thể được đòi hỏi trong trạng thái hiện tại của vụ án, rằng luận điểm tổn hại danh dự chưa được xác thiết, sắc lệnh kết án Kinh sư Caponsacchi vì tội ngoại tình nói trên được ban hành tại tòa án này vào ngày 24 tháng 9 vừa qua và được ghi chép trọn vẹn trong Bản tóm lược của chúng ta, Số 8, đã làm cho mọi chuyện trở nên sáng sủa và minh bạch. [Các trích dẫn] Bởi ở đó đã ghi rõ rằng: “Joseph Maria Caponsacchi, người Arezzo, vì tội đồng lõa trong chuyến trốn chạy và đào tẩu của Francesca Comparini, cùng tội giao hợp thể xác với người này, đã bị kết án lưu đày ba năm tới Civita Vecchia.” Những từ ngữ đó không thể bị xem chỉ là tựa đề của vụ án, thứ chẳng khép ai vào tội trạng gì, hệt như ngài Biện lý của Viện Công tố phỏng đoán; mà chính là sắc lệnh đích thực cùng tựa đề của vụ án, như tôi đã tận mắt nhìn thấy trong Hồ sơ gốc, đó là thứ diễn ra như sau: Aretii in Etruria fugæ a viro.

Nhưng tóm lại, vị Kinh sư nói trên chỉ bị kết án mức hình phạt ấy đơn thuần vì ông ta là người ngoại quốc và đã thực hiện tội ác bên ngoài Nhà nước này; trong trường hợp đó ông ta chỉ phải chịu hình phạt duy nhất là lưu đày. [Trích dẫn]

Cũng hoàn toàn không đúng sự thật khi cho rằng Tòa án đã rút lui khỏi sắc lệnh nói trên, và việc đòi hỏi sửa đổi nó lại càng không có. Bởi chúng ta chẳng nắm trong tay bất kỳ sự thật nào khác ngoài việc nhằm ban phát một chút ân huệ nhỏ nhoi cho danh dự vẫn đang được lớn tiếng khẳng định của người vợ cùng sự đoan chính của vị Kinh sư – điều mà Biện lý của Người nghèo kiêm người bào chữa cho họ cứ liên tục hối thúc không ngơi nghỉ – trong lệnh tống giam, thay vì những từ ngữ của sắc lệnh nói trên, người ta đã áp dụng những từ ngữ khác sau đây: Pro causa de qua in actis. Những từ ngữ này không hề ngụ ý sự đính chính cho các từ ngữ đi trước, mà thực chất là sự chèn vào một cách ảo diệu toàn bộ các hồ sơ vụ án, và do đó bao hàm cả chính sắc lệnh này. [Các trích dẫn]

Và điều này lại càng đúng hơn bao giờ hết bởi sắc lệnh nói trên không thể bị thay đổi trừ khi cả hai phía đều được lắng nghe; mà theo trí nhớ của tôi, đó chính là lời đáp được trao cho vị Biện lý khi ông ta khăng khăng đòi hỏi sự sửa đổi ấy. [Các trích dẫn]

Nhưng hà cớ gì giờ đây tôi lại phải khăng khăng bám lấy những vấn đề cũ kỹ khi đang có sẵn những bằng chứng không thể chối cãi về tội ngoại tình và sự ô nhục tiếp nối của người vợ từ vô số căn cứ đanh thép được suy luận trong giai đoạn hiện tại của vụ án, và đã được người đồng nghiệp đáng kính của tôi – ngài Biện lý của Người nghèo – cân nhắc kỹ lưỡng theo phong cách xuất chúng quen thuộc của ông? (Tôi xin phép không lặp lại chúng ở đây để tránh sự thừa thãi vô ích.) Do đó chẳng còn lại chút đất trống nào cho sự hoài nghi về danh dự bị giày xéo, thứ thực chất đã thúc đẩy Bá tước Guido dấn thân vào tội ác. Bởi sẽ là quá đủ nếu một nguyên nhân kiểu này được xác thực, ngay cả sau khi người ta đã thực hiện tội ác, đúng như Bertazzolus khuyên nhủ về điểm này. [Các trích dẫn]

Hơn thế nữa, giờ đây chẳng có nhu cầu nào phải bám lấy những chuyện cũ bởi Bá tước Guido đã bày tỏ luận điểm tổn hại danh dự không chỉ chống lại người vợ, mà còn chống lại cả cha mẹ vợ trong lời thú nhận của mình (đặc biệt ở trang 98): “Nối tiếp sau đó là chuyến trốn chạy của cô ta, vô cùng ô nhục, không chỉ đối với gia tộc tôi vốn cao quý, mà sẽ là ô nhục cho bất kỳ gia tộc nào dẫu cho có ở tầng lớp thấp kém đi chăng nữa. Cô ta đã thực hiện màn đào tẩu ban đêm đó cùng Kinh sư Caponsacchi và các đồng phạm. Trên hành trình trốn chạy cùng gã đánh xe, cô ta đã bị gã đánh xe tận mắt nhìn thấy đang ôm hôn và quấn quýt bên vị Kinh sư nói trên. Hơn thế nữa, tôi còn phát hiện ra họ từng ngủ chung với nhau tại trạm bưu điện Foligno và sau đó tại Castelnuovo. Bằng những bằng chứng như thế, cô ta hoàn toàn bị kết án là một ả ngoại tình, không chỉ vì chuyện này, mà còn vì những thói hư tật xấu tương tự khác mà tôi sau đó nghe đồn cô từng thực hiện ở Arezzo với nhiều kẻ khác.” Và trang 672, nơi chúng ta đọc thấy: “Và khi Santi được hỏi liệu hắn có đồng ý nhúng tay vào một vụ lăng nhục giáng lên gia đình Comparini, vì danh dự của tôi và những âm mưu họ giăng bẫy tước đoạt mạng sống của tôi, Alessandro đã đáp rằng hắn sẽ làm thế, và nếu cần thêm kẻ nào khác hắn sẽ tự đi tìm. Do đó, chỉ vài ngày sau, tôi đã đón nhận Biagio – kẻ được nhắc tên hai lần ở trên – vào tư gia cùng với Santi, và hắn ta tuyên bố rằng mình cũng sẽ nhúng tay vào đó, xem đây đặc biệt là vấn đề danh dự của tôi và âm mưu chống lại tính mạng tôi.” Và tại trang 678: “Và trong lúc chúng tôi đang ở trong cùng một khu vườn nho, tức là căn nhà nằm bên trong đó, chúng tôi đã bàn thảo về nhiều vấn đề khác nhau và đặc biệt là những việc cần phải làm, cụ thể là những sự lăng nhục giáng lên gia đình Comparini (tức là Pietro, Violante và Francesca – vợ tôi) cùng việc giáng những nhát dao lên họ bởi họ đã tước đoạt danh dự của tôi, thứ vốn là quan trọng nhất, lại còn mưu hại tính mạng tôi.” Và tại trang 683, sát phần cuối, chúng ta đọc thấy: “Và tôi có vô số điều để kể đến mức người ta có thể viết từ giờ cho đến sáng mai, nếu tôi muốn kể hết mọi khốn khổ và tốn kém mình phải gánh chịu từ gia đình Comparini. Nhưng tất cả những thứ đó chẳng là gì sất, nếu họ không chạm trổ vào danh dự của tôi và mưu hại tính mạng tôi.” Và trang 684: “Santi được nhắc tên ở trên vốn là một tá điền của tôi tại biệt thự Vittiano, và do đó nắm rõ mọi rắc rối này mà tôi phải gánh chịu từ tay gia đình Comparini. Hắn ta cũng hay biết về chuyến trốn chạy vô cùng vô liêm sỉ do vợ tôi thực hiện theo phương thức đã kể ở nơi khác. Alessandro nói trên sau đó đã tự mình tìm đến gặp tôi và đã tìm ra tôi, cốt để nhúng tay vào, trong trường hợp tôi muốn rửa hận cho danh dự của mình và những âm mưu họ đã giăng bẫy tước đoạt tính mạng tôi.” Và trang 699: “Và bản thân cô ta cùng Kinh sư Caponsacchi đã bị chính tôi đuổi kịp tại Castelnuovo, nơi họ bị các sĩ quan bắt giữ và giải thẳng đến các nhà tù này. Trước Tòa án, không ít lần tôi nhấn mạnh vào tội ác mang thai giả của cô ta để họ phải chịu trừng phạt. Chưa từng tận mắt nhìn thấy những gì được xem là thuận tiện trong một vụ án mang tầm vóc quan trọng đối với danh dự của mình, tôi buộc lòng phải đưa ra một quyết định nào đó nhằm khôi phục lại nó, bởi gia đình Comparini với sự ô nhục tột độ đã trút gánh nặng nhơ nhớp của chính họ lên vai tôi.” Và trang 722: “Và những gì tôi nói với Alessandro, Biagio và Domenico, tôi cũng từng nói với Francesco một lần khi hắn, hay biết những tổn thương danh dự mà tôi phải gánh chịu, đã gặng hỏi tôi xem bản thân đã sẵn sàng giáng cho vợ mình một trận đòn chưa. Và khi đó tôi đã đáp lại hắn rằng cô ta không chỉ xứng đáng nhận một trận đòn, mà là cái chết.”

Một lời thú nhận như thế phải được tiếp nhận cùng với những điều kiện kèm theo của nó, bởi Viện Công tố không được phép xé lẻ và tách rời nó ra khỏi những điều kiện đó (chiếu theo lý thuyết thông thường). [Các trích dẫn]

Điều này hoàn toàn đúng đắn bất cứ khi nào, hệt như trong vụ án hiện tại, người ta đang tranh biện nhằm áp dụng hình phạt thông thường, bất kể người ta có thể bàn tán gì theo một vài học giả về việc áp dụng hình phạt phi thường. [Các trích dẫn] Ludovicus mở rộng kết luận này cho mọi lời thú nhận có điều kiện trong bất kỳ loại tội ác nào.

Điều này càng đúng hơn bao giờ hết khi điều kiện đi kèm không chỉ được chống đỡ bởi một vài yếu tố mỏng manh, mà còn được chứng minh một cách vô cùng đanh thép. [Các trích dẫn] Bởi bên cạnh sắc lệnh nói trên cùng những cân nhắc khác ở trên, chúng ta còn có những đồng phạm trong tội ác thề thốt rằng các dịch vụ của họ được yêu cầu bởi Bá tước Guido để thực hiện tội ác ngay bên cạnh ông ta vì nguyên nhân nói trên. Đặc biệt là trường hợp của Blasio Agostinelli, trang 316: “Signor Guido bảo với tôi rằng vợ ông ta đã bỏ trốn khỏi ông cùng một vị Abate, và mang theo một ít tiền bạc cùng trang sức. Ông dẫn tôi vào chính căn phòng nơi cô ta đã khoắng sạch trang sức và tiền bạc của mình, đồng thời bảo rằng ông muốn đi Rome để tước đoạt mạng sống của vợ, và muốn tôi cùng Alessandro đi cùng,” v.v. Và trang 317: “Vào thời điểm trên, Guido nói với tôi rằng vợ ông ta, cốt để trốn chạy an toàn cùng vị Abate đó mà không bị ông hay biết, đã pha thuốc mê vào rượu vang trong bữa tối để đánh gối ngủ say cả ông lẫn tất cả những người khác trong nhà. Ông ta cũng kể rằng mình đang vướng vào vụ kiện tụng với cha vợ – kẻ không chỉ thề thốt rằng người vợ không phải con ruột của mình, mà thậm chí còn đón nhận cô ta về nhà sau khi cô bỏ trốn khỏi chồng, dẫu cho ông ta có thể tống giam cô vào tu viện sau khi đuổi kịp tại Castelnuovo trong chuyến trốn chạy.” Và Alessandro Baldeschi (trang 623): “Signor Guido trước sự chứng kiến của tôi, cũng như của Biagio, Francesco và Domenico, bảo rằng tôi nên tước đoạt mạng sống của người phụ nữ đó, tức là người vợ đang ở Rome, để khôi phục lại danh dự của chính mình; đồng thời tước đoạt mạng sống của cả cha và mẹ người vợ đó vì họ đã nhúng tay tiếp tay cho hành vi lăng nhục giáng lên danh dự của ông.” Và trang 645: “Ông ta cũng nói với chúng tôi, trước sự chứng kiến của người quản lý vườn nho, rằng mình buộc phải tước đoạt mạng sống của vợ, cha vợ và mẹ vợ, bởi mẹ vợ đã nhúng tay tiếp tay cho con gái họ làm điều quấy, đồng thời hành xử như những kẻ dắt mối, và vì Guido cũng tuyên bố rằng chính những kẻ mà ông ta buộc phải tước đoạt mạng sống đó từng muốn tước đoạt mạng sống của chính ông ta, tức là Guido.”

Cũng chẳng thể phủ nhận luận điểm tổn hại danh dự qua những bản khai của những kẻ từng cứu giúp Francesca Pompilia cho đến tận lúc lâm: bởi họ khai rằng cô ta từng tuyên bố chưa từng vi phạm lời thề chung thủy hôn nhân. Những lời khẳng định đó chỉ là lời làm chứng bên ngoài phiên tòa, và không đòi hỏi phải được tin tưởng. [Các trích dẫn]

Và đặc biệt hơn nữa khi chúng ta nhớ rằng chúng được tống tiền và nài nỉ (trong lúc vụ kiện đang tiến hành và phe bên kia không được triệu tập) bởi người thừa kế của chính Francesca Pompilia, cốt để né tránh cuộc truy tố từ Tu viện Convertites – nơi đang đòi quyền thừa kế tài sản của cô ta dựa trên cơ sở tội lỗi đồi bại. Sự ô nhục như thế sẽ khiến toàn bộ tài sản thừa kế của cô bị phong tỏa và giao phó theo phán quyết pháp lý cho Tu viện nói trên theo luật định. [Các trích dẫn]

Và sự phản đối đối với lời làm chứng của họ lại càng đúng đắn hơn bởi một số nhân chứng thề thốt như trên chính là những người thụ hưởng tài sản từ Francesca Pompilia, khiến họ đang thề thốt vì lợi ích cá nhân của chính mình. Bởi nếu sự nhơ nhớp của cô ta được xác thực, tài sản của cô sẽ thuộc về Tu viện nói trên, và hệ quả là họ sẽ bị tusng cổ ra khỏi những phần di sản của mình. [Các trích dẫn]

Và dẫu cho những bản khai này có khơi gợi được niềm tin đến đâu đi nữa, một lời tuyên bố kiểu này cũng chẳng mang lại tác dụng gì, bởi chẳng ai bị phỏng đoán là sẵn sàng phơi bày sự đồi bại của chính mình. [Các trích dẫn] Tương tự như vậy, Francesca Pompilia cũng không đáng được tin tưởng, nhất là khi làm chứng bên ngoài phiên tòa và không có lời tuyên thệ. [Các trích dẫn] Lại càng ít có cơ sở để tin tưởng những nhân chứng nói trên, kẻo người ta lại dành cho bằng chứng nghe hơi nồi chõ sự tin tưởng lớn hơn cả bản gốc của nó. [Các trích dẫn]

Cũng chẳng thể khẳng định rằng chẳng ai dám vô tâm trước sự an toàn đời đời của mình; bởi không phải ai cũng được phỏng đoán là Thánh Gio-an Tẩy giả. [Trích dẫn] Nhất là khi cuộc tranh biện đang xoay quanh thiệt hại của bên thứ ba. [Trích dẫn] Và càng đúng hơn thế nữa khi cuộc tranh biện nhằm trừng phạt nặng nề hơn kẻ thù của người đưa ra tuyên bố. [Các trích dẫn]

Và do đó, một khi luận điểm tổn hại danh dự đã được xác thiết, việc các vụ mед sát nói trên được thực hiện sau một khoảng thời gian cách biệt cũng chẳng tạo ra thêm sự khác biệt nào nữa, chiếu theo những gì chúng ta đã khẳng định trọn vẹn trong bản biện hộ trước, § nec verum est, kéo dài cho đến tận § prædictis nullatenus. Ở đó đã chỉ ra rằng đây là quan điểm chung của các học giả, và dựa vào đó phán quyết đã được ban hành từ thời điểm này sang thời điểm khác không chỉ tại các Tòa án Tông tòa, mà còn ở tất cả các tòa án khác trên thế giới, hệt như Matthæus quan sát rất kỹ, v.v. [Trích dẫn]

Cũng chẳng thể chệch hướng khỏi quan điểm này trong vụ án hiện tại dưới cái cớ rằng Bá tước Guido không tước đoạt mạng sống của người vợ ngay khoảnh khắc bắt giữ ả trong chuyến trốn chạy cùng người tình, mà thay vào đó lại hài lòng giải cô ta trước tòa án như một ả ngoại tình. Bởi sẽ chẳng an toàn chút nào nếu ông ta tước đoạt mạng sống của cô ta lúc ấy; vì ông ta chỉ có một mình trong khi cô lại đi cùng người tình – một gã thanh niên gan góc, khỏe mạnh, mang vũ khí đầy mình và quen thuộc với tội lỗi. Hơn thế nữa, kẻ tình nhân này lại vô cùng bồng bột và sẵn sàng kháng cự, cốt để người thương Amarillis không bị giật khỏi vòng tay hắn. Tương tự như vậy, cô ta cũng vô cùng bồng bột và sẵn sàng cản trở chồng mình ngay cả bằng thanh gươm vớ lấy và tuốt trần, kẻo người yêu Mirtillo bị tổn thương. Do đó, không thể xem Guido đã tha thứ cho cô hay đã khép lại tổn thương của mình. Nhưng để cô không trốn thoát đến những vùng đất xa xôi hơn nơi ông chẳng còn chút hy vọng nào về sự trả thù xứng đáng, cơn giận dữ chính đáng và bộc phát khi ấy đã xui khiến ông tước đoạt tự do của cô thông qua các sĩ quan, cốt để có thể tước đoạt mạng sống của ả ngay khi có thể; và khi một cơ hội thích hợp xuất hiện sau đó, nếu ông tước đoạt mạng sống của cô, nó phải được xem hệt như thể ông đã ra tay ngay lập tức. [Các trích dẫn]

Và nhìn chung, bất cứ điều gì được thực hiện sau một khoảng thời gian cách biệt đều có thể được xem là thực hiện một cách chớp nhoáng không chần chừ, nếu nó được tiến hành ngay khi cơ hội hành động vừa hé lộ. [Các trích dẫn]

Và Luật pháp xa rời biết bao việc tin rằng loại tổn thương này được tha thứ bởi người chồng, khi nó tin rằng ngọn lửa trả thù vẫn luôn âm ỉ cháy trong lòng anh ta. Do đó dẫn đến việc người vợ có thể bị xem là tự chuốc lấy hiểm họa cho chính mình; và thậm chí cái chết của cô ta diễn ra sau đó không bao giờ được phép xem là hành vi mед sát có trù tính trước. [Các trích dẫn] Muta từng bàn về trường hợp một người chồng dụ dỗ vợ bước ra bên ngoài tường thành phố qua lời người con trai, cốt để tước đoạt mạng sống của cô một cách an toàn, thế nhưng người chồng ấy cuối cùng chỉ bị kết án chèo thuyền galley bảy năm.

Điều này cũng tạo nên đôi chút khác biệt trong vụ án, rằng một số học giả giữ quan điểm rằng một người chồng hoàn toàn có thể che giấu sự đồi bại của vợ mình cốt để sau đó tiến hành trả thù một cách an toàn. [Các trích dẫn] Tương tự như vậy, anh ta có thể để vợ che giấu nỗi ô nhục của mình cốt để tước đoạt mạng sống một cách an toàn kẻ dám làm tổn hại đến phẩm giá của cô, chiếu theo nghị định thư vô cùng nổi tiếng của Castro 277, tập 2.

Và điều này càng đáng được lưu tâm hơn nữa bởi Bá tước Guido từng bị chỉ trích bởi chính Biện lý của Người nghèo – người bào chữa cho Francesca và Kinh sư Caponsacchi – vì hành vi cậy nhờ tòa án này. [Các trích dẫn] Chúng ta từng viện dẫn vô số học giả trong số đó ở bản biện hộ trước, § et hæc nostra: bởi họ đồng thanh khẳng định rằng những người chồng bị xem là đê tiện và mọc sừng nếu không tự tay trả thù, mà lại chờ đợi điều đó được thực hiện bởi các thẩm phán – những kẻ quay sang chế giễu và cười chê họ. Do đó chẳng có gì lấy làm lạ nếu người chồng bất hạnh, sau khi cậy nhờ tòa án theo sự xúi giục của cơn nóng giận dại dột trong lòng, lại khao khát tự rửa hận cho danh dự đã mất. Bởi ông ta phạm tội cốt để trốn tránh sự dè bỉu của cả kẻ vô học lẫn người uyên bác, và để không chuốc thêm vết nhơ này vào nỗi nhục mất danh dự.

Cũng chẳng có lý do gì để bám víu vào việc chính Bá tước Guido, trong một đoạn của lời thú nhận, bên cạnh việc nhắc đến danh dự bị tổn thương, còn đề cập đến những âm mưu nhắm vào tính mạng mình; bởi sức nặng của danh dự lớn hơn rất nhiều trong tâm trí ông, đúng như chính ông khẳng định (trang 678): “Xét đến thực tế rằng họ đã tước đoạt danh dự của tôi, thứ vốn là quan trọng nhất.” Cũng chẳng nên dành chút cân nhắc nào cho nguyên nhân kia; bởi vì nó quá đỗi yếu ớt, nó buộc phải nhường đường cho lý do đã nêu, hệt như đã được chứng minh trong bản biện hộ trước của chúng ta, § Et in omnem Casum, nơi cho một mục đích khác chúng ta từng viện dẫn Matthæus [Trích dẫn] – kẻ đang bàn luận chính xác trong những điều kiện này.

Và chừng nào chúng ta còn muốn dành sự chú ý cho nguyên nhân phụ này, nó cũng đồng thời đủ sức để thoát khỏi hình phạt thông thường. [Các trích dẫn]

Viện Công tố thừa nhận sự thích hợp của những vấn đề nói trên; do đó hắn quay sang bám víu vào các tình tiết xoay quanh tội ác, cụ thể là hành vi tụ tập người mang vũ khí, vụ kiện tụng đang diễn ra giữa Bá tước Guido và gia đình Comparini, vũ khí cấm, và cuối cùng là địa điểm thực hiện tội ác. Bởi Francesca Pompilia bị giam cầm tại ngôi nhà nơi cô bị tước đoạt mạng sống, hệt như trong ngục thất. Nhưng lời đáp hoàn toàn dễ dàng bởi những tình tiết như thế hoàn toàn có thể làm gia tăng đôi chút hình phạt cho chủ mưu tội ác, nhưng chưa đủ sức đẩy nó lên mức cao nhất đến mức Bá tước Guido và các đồng phạm phải gánh chịu án tử hình. Bởi chúng ta tìm thấy những phán quyết trong các tình tiết này được trích dẫn bởi Muta [Trích dẫn]: “Do đó một phán quyết đã được đưa ra chiếu theo bối cảnh chung của vụ án, tháng 3 năm 1617, trước Điện hạ, qua đó phương thức tước đoạt mạng sống tồi tệ của ông ta hiển thị rõ rành rành; bởi ông ta đã dụ dỗ cô bước ra qua người con trai, và sau đó thi thể cô được phát hiện trong tình trạng bị chó xé xác bên ngoài tường thành. Do đó Leonardus bị kết án chèo thuyền galley của hoàng gia trong bảy năm.” Và Sanfelici [Trích dẫn] tuyên bố rằng: “Và mặc dù một vài kẻ trong số họ bị kết án lưu đày, đó là vì hành vi cắt xén bộ phận sinh dục, một tội ác mà Viện Công tố đòi hỏi phải trừng phạt bằng hình phạt theo Luật Cornelia về Tội mед sát.”

Và Matthæus [Trích dẫn] phát biểu rằng:

“Khi vấn đề đã được cân nhắc kỹ lưỡng hơn trong Hội đồng, người ta quyết định rằng người chồng đã tiến hành một cách quá mức ranh ma khi giả vờ vắng nhà, mang theo em trai mình, và tước đoạt mạng sống bằng vũ khí cấm; bởi đơn thuần thông qua việc sử dụng hỏa khí, một tội ác trở nên đầy mưu mô hiểm độc với chúng ta, v.v. Và do đó người ta quyết định rằng, vì hành vi vượt quá giới hạn này, ông ta phải chịu hình phạt lưu đày bốn năm cùng khoản tiền phạt 2000 ducat.” Và điều này ở giai đoạn kháng cáo đã được xác thực [Trích dẫn] nơi chúng ta đọc thấy: “Và quyết định đó được đưa ra trước các sự kiện được đề xuất khi kết án Francesco Palomi mức hình phạt chèo thuyền galley mười năm, v.v., xuất phát từ tình tiết tăng nặng của hỏa khí. Antonio Alvarez – kẻ từng cố tình tước đoạt mạng sống của vợ vì ả phản bội hắn, v.v. – cũng bị kết án mức hình phạt tương tự. Hình phạt bị gia tăng bởi ông ta bị phán xét là đã trì hoãn việc này trước đó, vì ông ta không phàn nàn về tội ngoại tình đơn thuần, mà phàn nàn về việc cô ta sống như một ả đái bậy. Và cô ta không thể làm điều đó nếu thiếu đi sự dửng dưng và đồng lõa của người chồng.”

Và lập luận của chúng ta rành mạch hiển hiện, bởi không thể chối cãi rằng Bá tước Guido cùng các đồng phạm đã thực hiện tất cả các tội ác nói trên trên cùng một căn cứ danh dự bị tổn thương. Bởi hệt như cái cớ này phải được xem là đủ để thoát khỏi hình phạt thông thường cho tội mед sát, nó cũng đồng thời phải được xem là đủ để né tránh bất kỳ hình phạt nào khác được ấn định trong các Sắc lệnh Tông tòa chống lại những kẻ thực hiện các tội ác khác được biểu thị trong đó; bởi mục đích chủ đạo của kẻ phạm tội luôn phải được chăm sóc chú ý. [Trích dẫn]

Điều đó đã được tuyên bố về điểm này nhằm né tránh hình phạt giáng xuống trong Sắc lệnh thứ 75 của Sixtus V [Trích dẫn] chống lại những kẻ tụ tập người mang vũ khí, bất cứ khi nào những kẻ đó rõ ràng được tụ tập với mục đích thực hiện một tội ác nào đó, chẳng hạn như phá ngục thất và giải cứu những kẻ đang bị giam giữ trong đó. Và ba vị thẩm phán vô cùng lừng lẫy của Tòa án Tông tòa, cụ thể là Coccini, Blanchetti và Orani đã phán quyết như vậy. Quyết định của họ được bao gồm trong số những người khác được sưu tầm bởi Farinacci [Trích dẫn], và ông làm chứng rằng tòa đã phán quyết như vậy trong toàn thể hội đồng, nơi vụ án được đề xuất và thẩm định theo lệnh của Đức Clement VIII có ký ức thiêng liêng.

Cũng chẳng có gì đứng vững để phản bác từ những gì ông ta viết sau đó trái ngược lại nhằm hậu thuẫn cho Viện Công tố, khi ông giữ chức Biện lý; Spada. [Trích dẫn] Bởi quan điểm đó của ông ta đã bị bác bỏ một cách rành mạch và bị gạt bỏ dựa trên những lý do cùng lập luận vô cùng vững chắc, [Các trích dẫn]

Và trong những điều kiện đó, nhằm né tránh hình phạt của các Lệnh cấm hoặc Sắc lệnh Tông tòa cấm mang theo vũ khí, tôi từng viện dẫn vô số học giả trong bản biện hộ trước của mình, § neque plures [neque vero], và trên hết là Policardus, v.v. [Trích dẫn] – kẻ mổ xẻ vấn đề này vô cùng tường tận. Ngài Biện lý của Người nghèo đáng kính của tôi đã sưu tầm thêm những người khác trong bản biện hộ hiện tại của mình, § remanet tandem. Thêm vào đó, tôi xin bổ sung Caballus [Các trích dẫn], nơi tuyên bố rằng các hành vi chuẩn bị phải được gộp chung với những gì được chuẩn bị, và ông làm chứng rằng điều đó từng được phán quyết bởi Hội đồng Tối cao Napoli.

Tương tự như vậy, nhằm né tránh hình phạt ấn định cho những kẻ tước đoạt mạng sống của một đối tượng đang bị giam giữ trong ngục thất, và do đó nằm dưới sự giám hộ của bậc Quân vureng, tôi từng trích dẫn vô số học giả trong bản biện hộ trước của mình, § similiter nec aggravari. Giờ đây tôi xin bổ sung thêm những điều này. [Các trích dẫn]

Cũng chẳng có chút khác biệt nào khi Policardus, ở đoạn được trích dẫn, và một vài học giả khác vừa được nhắc tên lại bàn về hành vi mед sát được thực hiện trong một trận cãi vã hay để tự vệ. Bởi tình tiết đi kèm của một cuộc cãi vã chỉ giúp giải thoát kẻ phạm tội khỏi hình phạt thông thường của tội ác trong chừng mực nó bỏ qua tội ác ở một kẻ, khi bị khiêu khích, khao khát được trả thù (như Ulpian phát biểu), và trong chừng mực một kẻ bị cuốn phăng đi bởi ngọn lửa phẫn nộ chính đáng không nằm trong sự minh mẫn trọn vẹn của trí tuệ. [Trích dẫn]

Nhưng cả hai lý do đó không chút hoài nghi đều đứng về phía người chồng hoặc bất kỳ ai khác thực hiện hành vi mед sát vì danh dự [Trích dẫn], dẫu cho họ có hành động sau một khoảng thời gian cách biệt đi chăng nữa. [Các trích dẫn]

Và trong chính những điều kiện đó, kẻ tước đoạt mạng sống của người vợ ngoại tình sau một khoảng thời gian cách biệt được bào chữa xuất phát từ cơn giận dữ chính đáng, thứ khiến anh ta không nằm trong sự minh mẫn trọn vẹn của trí tuệ, v.v. [Các trích dẫn]

Ulpian [Trích dẫn] cũng phát biểu rằng: “Anh ta buộc phải phẫn nộ với người vợ từng giày xéo hôn nhân của mình, và cơn giận của anh ta phải tuôn trào từ sự phẫn nộ vì nỗi nhục nhã phải gánh chịu, và bản chất của anh ta phải trỗi dậy để xua đuổi cô ta ra khỏi bản thân bằng bất kỳ phương thức nào có thể.” “Bởi kiềm chế cơn giận khó khăn hơn nhiều so với việc thực hiện các phép màu,” hệt như lời Thánh Gregory. [Trích dẫn]

Mặt khác, những học giả khác bàn về những kẻ thực hiện hành vi mед sát để tự vệ bằng vũ khí cấm hoặc trong ngục thất cũng đồng thời phải đứng về phía chúng ta. Bởi việc bảo vệ danh dự trong trường hợp của những con người dòng dõi cao quý, đặc biệt là các bậc quý tộc, được ví von hệt như việc bảo vệ chính sinh mạng của mình. [Các trích dẫn] Và quả thực nó vượt lên trên cả sinh mạng, theo những lời của vị Sứ đồ trong bức thư thứ nhất gửi tín đồ Cô-rint-tô, chương 9: “Thà tôi chết đi còn hơn để bất kỳ ai tước đoạt vinh quang của tôi.” Và Thánh Ambrose: “Bởi ai lại không xem sự tổn thương thể xác, hay sự mất mát tài sản, nhỏ bé hơn sự tổn thương tinh thần hay sự mất mát uy tín?” Và bài diễn văn Philippic thứ ba của Cicero: “Chúng ta sinh ra là để đón nhận danh dự và tự do; hoặc là giữ gìn chúng, hoặc chết trong danh dự.” [Các trích dẫn]

Do đó kẻ hắt hủi danh dự của chính mình, và không lo khôi phục lại nó bằng sự trả thù, chẳng khác biệt gì so với loài cầm thú. [Các trích dẫn] Thậm chí hắn còn phải được xem là phi lý hơn cả loài cầm thú, chiếu theo những lời vàng ngọc của Theodoric được trích dẫn bởi Cassiodorus, thứ chúng ta từng viện dẫn trong bản biện hộ trước, § Nec verum est. [Các trích dẫn]

Rồi đến vụ kiện tụng đang diễn ra giữa Bá tước Guido và gia đình Comparini liên quan đến vụ lừa dối về thân thế, bên cạnh những gì vừa được nhắc đến, tôi khẩn nài một lần nữa xin hãy lưu ý rằng Hiến pháp của Alexander không có đất diễn bất cứ khi nào sự khiêu khích phát sinh từ phía nạn nhân bị tổn thương, hệt như Farinacci khẳng định [Trích dẫn] khi tuân theo một phán quyết của Tòa Rota được ông đặt ở phần cuối của bản tư vấn. Và chúng ta từng cân nhắc điều này trước đây trong bản biện hộ trước, § absque eo quod. Sự khiêu khích kiểu đó trong vụ án hiện tại bắt nguồn từ sự tổn thương mà gia đình Comparini giáng lên chính Bá tước Guido trong lúc vụ kiện đang tiến hành, xuất phát từ tội đồng lõa của họ trong chuyến trốn chạy và ngoại tình do cô con gái thực hiện nhân cơ hội đó.

Vụ kiện thứ hai mà Francesca Pompilia ngụy tạo để khởi xướng chống lại Bá tước Guido nhằm ly hôn có thể được gạt sang một bên. Bởi bên cạnh những cân nhắc được dâng hiến bởi ngài Biện lý của Người nghèo đáng kính của tôi trong bản biện hộ hiện tại, § quæ etiam aptantur, vụ kiện này được khởi xướng một cách bất hợp pháp, bởi lời cảnh báo về nó, theo như tôi phỏng đoán, chỉ mới chạm đến Abate Paolo – người em trai của Bá tước Guido – kẻ chẳng hề có chút thẩm quyền nào trong vấn đề này. Và điều này càng đúng hơn bao giờ hết bởi người ta không chứng minh được rằng chính Guido hay biết về vụ kiện được khởi xướng đó, như hiện tại đang bị bịa đặt.

Về phần Blasio Agostinelli, quá nhiều thứ đã được viết trong bản biện hộ trước, bởi hắn chưa từng bị thẩm vấn lại, và trong lời khai trước đây hắn chỉ thú nhận rằng bản thân có mặt trong các vụ mед sát nói trên chứ không hề nhúng tay vào chúng. Do đó quan điểm khắt khe hơn của Caballus không thể áp dụng cho hắn, kẻ từng tuyên bố rằng những kẻ giúp sức kiểu này không được miễn trừ hình phạt mед sát bất cứ khi nào chúng tự tay tước đoạt mạng sống của ai đó. Bởi quan điểm của tác giả này đã được chúng ta chứng minh là sai lầm trong bản biện hộ trước, § quidquid in contrarium.

Tôi rất muốn bổ sung thêm điều gì đó vào những gì đã được trình bày trong bản biện hộ trước xoay quanh quốc tịch nước ngoài và tuổi vị thành niên của Domenico và Francesco; nhưng vẫn chưa rõ ràng dưới bộ luật nào mà Viện Công tố bị đặt giả định rằng họ bỏ lỡ những điều này. Do đó tôi sẽ hài lòng dừng lại với lời đáp này, đinh ninh chắc chắn rằng sẽ không có chuyện ngài Biện lý của Viện Công tố tự mình nhào nặn các cáo buộc đồng thời tự đáp lại các cáo buộc của chúng ta mà không thông báo cho tôi, hệt như đã diễn ra trong bản biện hộ trước khiến tôi và những người khác vô cùng sửng sốt. Bởi cả tôi lẫn ông ấy đều có bổn phận phải tìm kiếm sự thật và là những người biện hộ cho điều đó, vì cả hai chúng ta đều là sĩ quan của bậc Quân vureng theo những cân nhắc của Rainaldi. [Trích dẫn] Kẻ thực sự mong muốn điều gì khác ngoài công lý được thi hành, nhất là khi đối phó với những kẻ khốn khổ đang bị giam giữ trong ngục tù? Trong vụ án của họ, lòng trắc ẩn phải được chiến thắng hiên ngang, bởi họ chính là kho báu của Chúa Kitô. [Trích dẫn]

Desiderio Spreti, Biện lý của Người nghèo.

BẢN TƯỜNG TRÌNH VỀ CÁC SỰ KIỆN VÀ CĂN CỨ

CỦA VỤ ÁN FRANCESCHINI

145

[Tập tài liệu 10.]

Tài sản của Pietro Comparini hoàn toàn không vượt quá con số 10.000 hoặc 12.000 scudi, vướng phải quyền hưởng hoa lợi đảo ngược, đi kèm với nghĩa vụ phải bù đắp một tỷ lệ phần trăm thu nhập tốt. Do đó, ông ta buộc phải sống một cách tằn tiện để tránh bị đẩy vào cảnh khánh kiệt, khi có một rào cản ngăn cấm ông sử dụng nguồn vốn và một phần thu nhập. Ông ta cũng quá đỗi nuông chiều dạ dày và mang tính lười nhác, hơn thế nữa lại cưới một người vợ có của hồi môn vô cùng khiêm tốn. Rồi những vụ kiện tụng ập xuống đầu, thu nhập từ trái phiếu bị cắt giảm, cùng những bất hạnh khác giáng xuống, khiến ông ta rơi xuống vũng lầy nghèo đói và khốn khổ vô cùng. Đến mức ông ta nhiều lần bị tống giam vì nợ nần và, sau khi nộp bản khai tài sản, đã nhận được sự trợ cấp bí mật hàng tháng từ Cung điện Giáo hoàng.

Khi rơi vào bước đường cùng túng quẫn ấy, ông ta quyết định gả con gái mình là Francesca Pompilia cho bất kỳ ai chịu gánh vác gánh nặng nuôi nấng cả ông lẫn người vợ Violante Peruzzi – một người phụ nữ vô cùng sắc sảo và lắm điều. Chính theo lời khuyên của bà ta mà ông đã dấn thân vào vụ việc này, và cuộc hôn nhân với Bá tước Guido Franceschini được xem là vô cùng thích hợp. Bởi khi người chồng đưa người vợ mới cùng cha mẹ cô ta trở về quê hương Arezzo của mình, anh ta có thể tìm ra một giải pháp thích hợp cho những thiếu thốn của họ, thông qua sự trợ giúp tại Rome từ người em trai Abate Paolo Franceschini – một con người năng nổ và tháo vát; qua đó vực dậy khối tài sản thừa kế của Pietro đang bị phong tỏa và siết chặt bởi các chủ nợ. Do đó, khi của hồi môn được ấn định ở con số 26 trái phiếu, đi kèm với hy vọng thừa kế phần tài sản còn lại trong tương lai nhờ vào quyền hưởng hoa lợi đảo ngược mà người vợ được thụ hưởng, thương vụ đã được chấp thuận. Thương vụ này mang lại lợi ích cho Pietro và vợ khi giúp họ thoát khỏi vũng lầy túng quẫn đang phải quằn quại gánh chịu. Và nó cũng đồng thời mang lại lợi ích cho nhà Franceschini, đúng như sự tháo vát của vị Abate và một vài khoản chi tiêu tạm thời từ gia tộc họ chứng minh hùng hồn. Bởi họ hoàn toàn có thể tin rằng thời gian tới họ sẽ thâu tóm được khối tài sản nói trên hoặc toàn bộ, hoặc hao hụt chẳng đáng kể.

Những mục đích tương hỗ của cuộc hôn nhân bất hạnh đó từ thuở ban đầu là như thế. Từ thực tế này, người ta có thể thấy cái cớ để nói rằng Bá tước Guido, trong lúc sắp đặt mọi chuyện, từng lừa gạt Pietro và vợ bằng cách trưng ra một danh mục tài sản với thu nhập hàng năm lên tới 1700 scudi – thứ sau đó bị chứng minh là thấp hơn nhiều – mỏng manh đến nhường nào, bởi mục đích tối thượng thúc đẩy cuộc hôn nhân hoàn toàn có thể đạt được bằng cách trưng ra một mức thu nhập nhỏ hơn thế rất nhiều. Bởi người ta thừa biết rằng khi danh mục tài sản này được Violante đưa cho Pietro Comparini xem, ông ta từng thốt lên khi mục kích nó rằng: “Ồ, hồ, với tôi chỉ cần bằng một nửa số đó thôi là đã quá đủ rồi.” Và quả thực Pietro sẽ là kẻ ngốc nghếch nhất trần đời nếu giao phó con gái mình cho một người chồng chỉ dựa trên danh mục tài sản đơn thuần của một kẻ ngoại quốc mà không thèm tìm hiểu xem nó có thật hay không, để rồi nguyên nhân thúc đẩy cốt lõi của cuộc hôn nhân lại là nguồn tài nguyên hiển thị trong danh mục tài sản đó. Ngay cả trên phương diện chuẩn mực và phép xã giao, Guido cũng không đáng bị quở trách; bởi khi danh mục tài sản nói trên được Pietro trưng ra trước tòa, Abate Paolo Franceschini vô cùng sửng sốt trước nó, đến mức ông phải quở trách người em trai của mình qua thư, và Guido đã đáp lại rằng ông ta làm thế theo sự xúi giục của Violante. Bởi bà ta khao khát cuộc hôn nhân phải được hoàn tất, và khi thấy Pietro còn đang lừng chừng, bà đã xúi giục Guido đưa ra danh mục tài sản nói trên kèm theo một vài chỉnh sửa, nhằm khích lệ chồng mình.

Cuối cùng, cuộc hôn nhân cũng được định đoạt, và tất cả bọn họ cùng nhau quay trở về thành phố Arezzo. Nhà Comparini cũng không hề bị đối xử tệ bạc ở đó, dẫu cho họ cố gắng chứng minh điều đó qua lời khai vô căn cứ của một ả người hầu từng bỏ nhà ra đi trong cơn thịnh nộ. Chỉ cần đọc qua lời khai ấy thôi cũng đủ để bảo đảm rằng ả ta làm thế với một động cơ đen tối và do bị kẻ khác xúi giục, như chính ả từng tuyên bố với nhiều người. Bản khai này phơi bày một cách phát ói thành kiến khó ưa mà nó được nhào nặn ra, đặc biệt là đoạn ả ta quả thực rằng một con cừu non bú sữa ít ỏi được dùng làm thức ăn cho bảy hoặc tám người suốt cả một tuần rỗi. Và còn vô số những chuyện tương tự không tài nào tin nổi khác. [Gia đình Comparini] thực ra được đối xử với tất cả sự cân nhắc và đúng mực, đúng như Đức Giám Mục và Thống đốc thành phố làm chứng; và họ là những con người đủ tư cách phán xét hơn và đáng tin hơn bội phần so với một ả người hầu hiểm độc và ăn tiền mua chuộc. Nhưng ngài cũng có thể tiếp nhận bản chứng thực từ một kẻ từng phục vụ trong gia đình đó suốt mười ba tháng, vào khoảng thời gian Pietro và Violante còn lưu lại nơi đây, và hắn ta có thể kể rành mạch nhiều chi tiết về sự đối xử tử tế mà họ nhận được từ nhà Franceschini.

Sự thật là những xích mích có tầm quan trọng đáng kể đã bùng phát trong gia đình đó; nhưng chúng bắt nguồn từ cái lưỡi cay độc của Pietro cùng sự kiêu ngạo của người vợ Violante. Bởi họ chế giễu mọi quy trình của nhà Franceschini, và chen lấn xía vào với thái độ bề trên, giáng xuống thân mẫu của nhà Franceschini cùng phần đời còn lại trong gia đình những phiền toái đắng cay, thứ từng bị che đậy vào thời điểm đó nhằm tránh vi phạm luật hiếu khách. Và bất chấp tất cả những điều đó, khi Pietro và vợ quyết định quay về Rome, ngay khi họ bày tỏ mong muốn, họ đã được cung cấp tiền bạc cho chuyến đi, cùng đồ đạc ở Rome để sắp đặt lại ngôi nhà họ từng bỏ lại.

Ngay khi Pietro và Violante đặt chân tới Rome, một thông báo pháp lý đã được tống đạt theo yêu cầu của Pietro, trong đó ông tuyên bố rằng Francesca Pompilia không thực sự là con ruột của mình, và do đó ông không bị ràng buộc phải thực hiện lời hứa hồi môn. Để chứng minh điều này, ông ta mang ra bản chứng thực từ người vợ Violante. Về mặt bản chất, bà ta tuyên bố rằng cốt để qua mặt các chủ nợ của chồng khỏi những quyền lợi hợp pháp, nhờ vào quyền hưởng hoa lợi đảo ngược, đồng thời để tận hưởng thu nhập từ trái phiếu, bà từng giả vờ mang thai, rồi với sự trợ giúp của một mụ đỡ đẻ, đã giả vờ sinh ra một đứa con gái. Đó chính là Francesca Pompilia, kẻ có nguồn gốc dòng dõi vô cùng hạ tiện.

Từ hành vi đáng trách bị phơi bày một cách đột ngột khắp toàn bộ Tòa án đó, gia đình Franceschini tất yếu nảy sinh mối thù hận tột độ đối với những kẻ chủ mưu. Nhưng họ vẫn kiềm chế được cơn thịnh nộ chính đáng với hy vọng rằng nếu Francesca Pompilia không thực sự là con ruột của Pietro và Violante, như từng lầm tưởng vào thời điểm đính ước, cuộc hôn nhân có thể bị hủy bỏ và qua đó họ có thể tự gột rửa vết nhơ trên uy tín của mình. Nhân chứng cho cảm xúc này được tìm thấy ở vô số học giả và chuyên gia từng được nhà Franceschini cầu cứu để suy ngẫm về điểm đó và bày tỏ quan điểm của họ. Nhưng vì họ không đồng thuận với nhau, nhà Franceschini khi ấy không muốn dấn thân vào một canh bạc mạo hiểm như thế, trong tiến trình của nó họ buộc phải giả định và thú nhận rằng cô không phải là con của gia đình Comparini. Nhưng bởi lời thú nhận đó, họ sẽ tự làm tổn hại đến lợi ích của mình trong khoản hồi môn. Và do đó họ ngẫm nghĩ kỹ lưỡng rồi cho qua chuyện để tránh tự đẩy bản thân vào hiểm họa vừa mất của hồi môn vừa chẳng tài nào hủy bỏ nổi cuộc hôn nhân.

Dẫu vậy, họ vẫn phản đối thông báo đó, và xin cho Francesca Pompilia được tiếp tục nắm giữ phần lớn quyền thế làm con gái, kèm theo một sắc lệnh chuyển nhượng các trái phiếu hồi môn. Nhưng Pietro đã kháng cáo sắc lệnh ấy, và vụ án tiếp tục được đưa lên Tòa Thượng thẩm Tư pháp (Segnatura di Giustizia). Tiếp theo đó là việc các tập tài liệu được phát tán rộng khắp Rô-ma, do chính tay Pietro cho in ấn, gây tổn hại vô cùng nghiêm trọng đến danh dự của gia tộc Franceschini, thậm chí bôi nhọ họ. Dù vậy, phía Franceschini vẫn kìm nén được sự phẫn nộ chính đáng trong tâm can đang sục sôi, bám chặt lấy niềm tin rằng tòa án sẽ phải công nhận (và quả thực đã công nhận) sự sai trái của kẻ địch cũng như sự thật của chính họ. Dựa vào hy vọng ấy, họ lần lượt nhẫn nhục chịu đựng biết bao lời lăng mạ do các bè phái khác nhau dựng lên nhằm chống lại họ, cùng những thủ đoạn quanh co nhằm cản trở việc chuyển nhượng các trái phiếu hồi môn, khi nhà Comparini dựng lên đủ mặt chủ nợ, dù là thật hay giả. Do sự chống đối này, nhà Franceschini phải gánh chịu những phiền toái và tốn kém của việc chuyển nhượng đó. Họ cũng chẳng thu được chút lợi lộc nào từ nguồn hoa lợi ấy, thậm chí chẳng nhận được dù chỉ là khoản tiền thanh toán của hai tháng.

Sự việc của hai bên đã đẩy tới đỉnh điểm như thế, thì một buổi sáng nọ, Guido tỉnh dậy và phát hiện vợ mình không có trên giường. Ngay khi đứng dậy, ông ta nhận ra chiếc hộp đựng trang sức đã bị vét sạch và vợ mình đã bỏ trốn. Không loại trừ khả năng cô ta đã bỏ thuốc mê cho Guido và toàn bộ người hầu trong nhà vào tối hôm trước; và người ta cho rằng việc này xảy ra theo sự xúi giục của Pietro và Violante, bởi ông ta đã không chỉ một lần nghe được những lời đe dọa như vậy. Ông ta liền vội vã lên đường đi Rô-ma, và sau một chuyến đi bạt mạng, ông ta đã bắt kịp người vợ trốn chạy của mình đang ở cùng kinh sĩ Caponsacchi thành Arezzo, tại quán trọ ở Castelnuovo. Vì đi một mình lại không tấc sắt trong tay, trong khi đối phương có vũ khí và vô cùng kiên quyết, ông ta thấy mình không đủ sức trả thù cho hành vi tày trời ấy. Do đó, ông ta cho rằng tốt hơn hết là nên nhờ nhà chức trách tại địa phương bắt giữ họ. Tòa án đã cử cảnh sát bắt giữ cả hai kẻ trốn chạy. Họ được giao cho quyền tài phán của Đức ông Thống đốc Rô-ma, rồi được giải đến các Nhà tù Mới.

Quả thực, phía Viện Công tố (Fisc) rất xoáy vào chi tiết cho rằng Franceschini đã trả thù cho những nhục nhã của mình ngay khi bắt kịp họ; nhưng để đáp lại điều này một cách thỏa đáng, người ta phải nghĩ đến việc ông ta hoàn toàn không thể thực hiện hành vi trả thù do đối phương đã cẩn trọng mang theo vũ khí, bởi Franceschini đã nghe ngóng dọc đường rằng nhóm người trốn chạy có mang theo vũ khí. Để chứng minh điều này, khi vừa nhìn thấy chồng, người vợ thậm chí còn cả gan rút gươm trần định đoạt mạng chồng. Vì lý do ấy, việc ngăn chặn cuộc trốn chạy của họ lúc bấy giờ bằng cách bắt giữ họ là một sự kiềm chế khôn ngoan. Điều này càng đúng hơn nữa bởi tội ngoại tình của người vợ khi đó vẫn chưa được chứng minh, và rất có thể ông ta vẫn còn ngần ngại không muốn làm vấy máu đôi tay mình bằng máu của người mà ông ta từng ôm ấp trong vòng tay, chừng nào vẫn còn lại chút hy vọng vớt vác danh dự theo bất kỳ con đường nào khác ngoài việc sát hại cô ta.

Nhưng sau đó, người ta tìm thấy những bức thư tình thắm thiết gửi cho nhau giữa hai kẻ trốn chạy ấy, những bức thư trơ trẽn, suồng sã và chuẩn bị cho cuộc trönes chạy. Qua lời khai thẩm vấn của người đánh xe, hiển nhiên thấy rằng suốt chuyến đi trên xe ngựa, họ chẳng làm gì ngoài việc ôm hôn nhau đầy dâm ô. Và từ lời khai của chủ quán trọ ở Castelnuovo, Guido phát hiện ra cả hai đã ngủ chung một phòng. Cuối cùng, từ bản án hoặc sắc lệnh của tòa án kết tội kinh sĩ Caponsacchi phải đi lưu đày ở Civita Vecchia trong ba năm vì tội "đã giao hợp với Francesca", sự tai tiếng và rùm beng của vụ ngoại tình này đã thành sự thật. Hãy để bất kỳ ai còn chút ý thức về danh dự phải suy ngẫm xem người tội nghiệp Guido rơi vào cảnh khốn đốn và dằn vặt tâm can đến nhường nào, khi mà ngay cả những loài vật vô tri còn căm ghét và ghê tởm sự ô uế trong mối liên kết vợ chồng, với tất cả sự dữ dội mà bản năng tự nhiên có thể gợi lên. Chúng không chỉ trả thù sự lẳng lơ của bạn tình bằng cái chết của kẻ ngoại tình, mà còn trả thù cả những lăng mạ và tổn hại giáng xuống danh dự của chủ nhân. Vì Ê-li-an (Elian) trong cuốn Lịch sử Tự nhiên của ông có kể về một con voi đã trả thù tội ngoại tình cho chủ mình bằng cái chết của người vợ và kẻ ngoại tình bị bắt quả tang đang ăn nằm với nhau. Và còn những ví dụ khác nữa, như Tiraquelli đã dẫn. [Dẫn chứng.]

Nhưng quay trở lại chuỗi sự kiện, phải nói rằng, sau khi những kẻ trốn chạy bị giam cầm, Guido cũng đến Rô-ma và vô cùng đau đớn, gần như phát điên vì những hành vi tày trời của vợ mình. Ông ta được những người bạn tốt an ủi với niềm hy vọng rằng âm mưu trốn chạy này, kết hợp với việc Francesca không có xuất thân đàng hoàng (dưới vỏ bọc mà ông ta đã kết hôn), sẽ tạo thuận lợi cho việc hủy bỏ cuộc hôn nhân ấy, và bằng cách đó, mọi vết nhơ trên danh dự của ông ta sẽ được xóa sạch. Do đó, mang theo niềm hy vọng ấy, ông ta trở về quê nhà, phó mặc việc giải quyết vụ việc cho Abate, người em trai của mình. Viên Thư ký của Công đồng Thánh có thể làm chứng cho điều này; bởi Abate Paolo đã trình bày sự việc với ông và nài nỉ ông đề xuất trước công đồng thánh ấy điểm luật về tính hiệu lực của cuộc hôn nhân vào lúc đó — nghĩa là, sau khi đã có bản án hình sự tại Tòa án của Đức ông Thống đốc.

Trong khi đó, vị Abate nấy cũng lo toan kế hoạch thỉnh cầu kết thúc vụ án hình sự nói trên. Khi Pompilia, để tránh bị kết tội bởi những bức thư tình, đã viện đến lời nói dối rằng cô ta không biết viết, viên Abate dễ dàng vạch trần lời nói dối ấy bằng cách đưa ra bản hợp đồng hôn nhân có chữ ký của chính tay cô, cũng như của một vị Hồng y hiện đã qua đời, thông qua việc nhận diện chữ ký. Thế nhưng bất chấp điều đó, khi bản chất của vụ việc đã phơi bày khắp nơi, vị Abate nhận ra rằng thay vì nhận được sự thương xót, từng chút một, mọi người bắt đầu cười chê và nhạo báng ông, như ông đã kể cho vài người nghe. Rất có thể người ta đang mưu toan du nhập vào Rô-ma quyền được phạm tội chống lại các luật lệ của Thiên Chúa mà không bị trừng phạt, đi kèm với học thuyết của Molinos và triết lý tội lỗi, vốn đã bị chặn đứng bởi quyền uy của Tòa Thánh. Có biết bao nhiêu kẻ muốn xóa bỏ khỏi tâm trí con người lòng tự trọng về danh dự và tiếng tăm để chúng có thể phạm tội chống lại luật pháp loài người mà không bị trừng phạt, và tạo cơ hội cho những kẻ ngoại tình hoành hành mà không vấp phải sự trừng phạt hay hổ thẹn nào.

Và chắc chắn rằng vị Abate, thấy vụ án bị kéo dài một cách vô lý, có đầy đủ lý do chính đáng để đặt nó dưới chân Đức Thánh Cha [Giáo hoàng], kèm theo một bản tưởng trình trong đó ông tuyên bố rằng ông không thể chịu đựng nổi những vụ kiện tụng cùng phiền toái quá đỗi trọng đại và đa dạng bắt nguồn từ cuộc hôn nhân bất hạnh ấy, và ông khẩn nài chỉ định một phiên tòa đặc biệt cho tất cả các vụ án — nghĩa là các vụ liên quan đến tư cách con gái, việc trốn chạy, tội ngoại tình, của hồi môn, và những vấn đề khác phát sinh từ cuộc hôn nhân cũng như vụ án xin tiêu hôn. Nhưng ông chẳng nhận được hồi âm nào khác ngoài câu: "Mọi việc tùy thuộc ở các Thẩm phán." Thế nên, với sự phó thác thành kính lên Đức Thánh Cha, ông chờ đợi kết quả của phiên tòa hình sự nói trên, nơi mà ông hy vọng sẽ giành lại được, ít nhất là một phần, danh dự cho gia tộc mình.

Trong khi ấy, Pietro Comparini được cung cấp đầy đủ tiền bạc nhờ lòng hảo tâm của một kẻ giấu mặt nào đó, rất có thể là một kẻ si tình của cô gái trẻ. Ông ta lớn tiếng khoe khoang chiến thắng của mình giữa chốn đông người và các cửa tiệm, những nơi ông ta thường lui tới, đồng thời ca ngợi sự quyết đoán cùng khí phách của con gái mình vì đã biết cách đánh lừa nhà Franceschini bằng một cuộc trốn chạy đáng hổ thẹn cùng vụ trộm cắp những bảo vật quý giá ấy, và vì đã tìm ra mưu kế đưa ra trước tòa những câu trả lời vô cùng suôn sẻ cùng mọi chi tiết của chúng. Ông ta cũng khoe khoang rằng chẳng mấy chốc cô ta sẽ trở về nhà ông bất chấp nhà Franceschini. Bởi ông ta sẽ gây ra ngần ấy vụ kiện tụng và điều tiếng khiến họ buộc phải ngậm tăm và để mặc sự việc diễn ra. Về những lời tuyên bố này, chúng ta có thể trưng ra lời chứng của rất nhiều người, trong trường hợp cần đến. Do đó, vì những lời khoe khoang cay độc và những sự kích động ấy, tâm can của Guido càng thêm cay đắng, bất chấp mọi sức lực ông ta có thể huy động để kìm nén cơn giận dữ đã bị châm ngòi bởi những tổn thương nhường ấy.

Francesca Pompilia trước đó đã được chuyển từ nhà tù sang nhà tế thế gọi là della Scalette, nơi cô ở lại vài tháng. Sau đó, người ta phát hiện ra cô đang mang thai, và nhiều nỗ lực đã được thực hiện để ép phá thai. Vì mục đích này, bột thuốc và các dược chất khác đã nhiều lần được người mẹ cho cô uống. Khi cách này tỏ ra vô ích, cô được đưa trở lại nhà của Pietro và Violante với cái cớ bị bệnh tắc nghẽn và cần phải điều trị. Tại đó, khi các y bác sĩ tới gần, việc cô mang thai đã bị lộ tẩy. Sự thật là, khi bụng cô bắt đầu lớn lên, các nữ tu không muốn việc sinh nở diễn ra trong tu viện của họ, và vì thế người ta đã bịa ra cái cớ đưa cô đi với lý do bị bệnh tắc nghẽn nói trên và sự cần thiết phải chữa trị nó.

Đến lúc này, vị Abate thấy mình buộc phải phá vỡ bức tường nhẫn nhịn: bởi mặc dù ông chỉ bị xúc phạm gián tiếp, nghĩa là qua nhân thân và danh dự của người em trai, thế nhưng ông có cảm giác như khuôn mặt của bất kỳ ai cũng đã trở thành chiếc gương soi, phản chiếu hình ảnh sự nhạo báng giáng xuống gia tộc mình. Do đó, dù là kẻ mạnh mẽ và kiên định trong những vấn đề khác, ông vẫn cảm thấy nhục nhã, thường bật khóc tức tưởi cho đến khi cảm thấy chỉ muốn lao mình xuống sông, như ông đã từng tuyên bố với tất cả bạn bè. Và để tự giải thoát khỏi hiểm họa kề cận ấy, ông quyết định từ bỏ Rô-ma, Triều đình, những hy vọng và tài sản của mình, những vị bảo trợ đầy trìu mến và quyền lực, cùng bất kỳ thứ tài sản nào ông đã tích cóp trong suốt ba mươi năm tại Thành phố ấy. Ai cũng có thể tưởng tượng ra nỗi đau đớn nhường nào khi ông phải rời bỏ những thứ đó để đến một xứ sở xa lạ và vô danh, nơi ông sẽ không phải chạm trán với sự cay độc của những kẻ từng chế nhạo mình, những kẻ mà bản thân ông hay gia tộc ông chưa từng chuốc lấy điều đó.

Nhưng nỗi đau của Guido, bắt nguồn từ một vết thương sâu sắc và buốt giá hơn nằm ngay trong tận tâm can của một người chồng, có đủ sức mạnh để khơi bùng cơn giận dữ của ông lên đến cực điểm. Ông cũng không coi việc tự đày ải bản thân để chuộc lại tội lỗi của kẻ khác là sự đền bù thỏa đáng; bởi một quyết định như vậy có thể bị thế gian coi là bằng chứng rõ mành rõ mồn về sự yếu đuối và hèn nhát của ông. Chẳng mấy chốc, ông nhận được tin chắc chắn rằng, trong suốt tháng Mười Hai, Pompilia đã hạ sinh một bé trai tại nhà của nhà Comparini, và đứa trẻ này đã được bíف giao cho một bà vú nuôi giao dưỡng. Ông cũng nghe ngỏm rằng sự tai tiếng trong mối quan hệ với vị kinh sĩ kia vẫn tiếp tục, bởi người ta nói rằng ông ta đã được tiếp đón như một khách quý trong ngôi nhà ấy. Giống như một con kền kền, Caponsacchi cứ lượn lờ vòng quanh những bức tường ấy, để rồi cắm chiếc mỏ và bộ móng vuốt vào mảnh thịt thèm thuồng nhằm khoét sâu thêm nỗi ô nhục của Guido. Do đó, dòng máu trong người Guido sục sôi cuồng nộ, giục giã ông tìm kiếm chốn dung thân cho bản thân ngay cả trong những quyết định tuyệt vọng nhất.

Trong khi đó, tâm trí ông cứ xoay vần hết lần này đến lần khác trong cơn mê sảng, ngẫm nghĩ rằng mình bị bạn bè căm ghét, người thân lánh mặt, và bị mọi người ở quê nhà chỉ trỏ bằng ngón tay khinh miệt. Và lời đồn đại vang xa rằng ở Rô-ma người ta đang bán rẻ danh dự của ông tại một cái chợ nhơ nhớp. (Việc này đã thúc giục thủ quỹ của hội Convertites, kể từ sau cái chết của Pompilia, phải tiến hành các thủ tục tố tụng và chiếm giữ tài sản của cô ta). Thêm vào những điều trên là những lời quở trách liên tục mà ông phải hứng chịu vì cái danh dự đã mất, khiến ông say khướt trong cơn thịnh nộ. Ông rời Arezzo với những suy nghĩ tuyệt vọng, và khi đến Rô-ma, ông tiến thẳng đến ngôi nhà vốn là chốn dung thân cho những nỗi nhục nhã của mình. Ông không thể hoài nghi gì thêm về việc cái tên của kẻ ngoại tình được tôn trọng đến mức nào; bởi khi Guido giả vờ trao một lá thư do hắn gửi tới, cánh cửa liền lập tức mở toang; và như thế, vừa mới đặt chân lên thềm cửa, ông đã thấy nỗi nhục nhã của mình hiện hình rành rành trước mắt; một nỗi nhục mà trước đó ông chỉ mới hình dung qua những mường tượng từ xa. Rồi khi sự táo bạo và đắc thắng dâng trào, ông không còn sợ hãi việc vạch trần trước mặt cô ta mọi sự lăng mạ từng giáng xuống danh dự của ông ngay trong ngôi nhà ấy; và khi nhìn quanh những bức tường cẩn đầy những nỗi nhục nhã nặng nề nhất và sự ô nhục của mình, những con đê lý trí trong ông sụp đổ và ông lao đầu vào thảm kịch khốc liệt là tự nhấn chìm bản thân trong dòng máu của những kẻ đã đạp đổ danh dự của ông.

Chẳng còn nghi ngờ gì nữa, Franceschini đã phạm tội ác của một kẻ tuyệt vọng, và tâm trí ông ta trong cơn cuồng nộ ấy hoàn toàn trống rỗng lý trí. Vì đã mất đi tài sản, người vợ và danh dự, ông ta chẳng còn gì khác để mất ngoài cái sinh mạng khốn khổ của mình. Bởi như Paolo Zacchia, nhà triết học kiêm luật gia uyên bác, đã nói khi bàn về cơn giận ở con người: "Sức mạnh của nó lớn đến mức không khác gì mấy so với sự điên cuồng và cuồng nộ." Galenus khẳng định điều này một cách vô cùng rõ ràng, và nói thêm rằng khi luật pháp nhận ra những tội ác được phạm phải trong trạng thái như thế, chúng sẽ bị trừng phạt với mức án nhẹ hơn, cho dù đó là tội ác vô cùng tồi tệ là tội giết cha mẹ (parricide). Calder [Dẫn chứng] cũng đưa ra nhiều vấn đề khác về quan điểm của chúng ta ở mục số 27 và các mục tiếp theo. Và những tiền đề lý thuyết này được kiểm chứng qua thực tế ở trường hợp của Guido; vì ông ta quá ư điên cuồng và mất hết lý trí đến mức đã dấn thân vào một hành động tày trời như vậy ngay cả vào thời điểm ban đêm khi có rất nhiều người xung quanh. Và sau đó ông ta chẳng hề đề phòng bất kỳ điều gì, vốn là điều mà bất kỳ ai có tâm trí tỉnh táo nào cũng sẽ làm để kiềm chế hành động của mình. Ông ta lên đường đi theo con đường cái quan với hành trình dài chừng bảy mươi dặm từ vùng ngoại ô thành phố mà chẳng hề chuẩn bị xe cộ gì, cứ như thể ông ta chỉ là một lữ khách rời khỏi Rô-ma. Những hoàn cảnh đó là bằng chứng rõ ràng về một tâm trí bị tổn thương và mê sảng. [Dẫn chứng.]

Thánh Giê-rô-ni-mô (St. Jerome) viết trong các bức thư của ngài:

"Nơi nào vắng bóng danh dự, nơi đó có sự khinh miệt; và nơi nào có sự khinh miệt, nơi đó có sự lăng nhục lặp đi lặp lại; và nơi có lăng nhục, nơi đó có sự phẫn uất; và nơi có phẫn uất, nơi đó chẳng có sự bình yên; và nơi thiếu vắng bình yên, nơi đó tâm trí thường bị quăng quật khỏi sự thăng bằng."

Cũng trong trường hợp này, sự phân biệt pháp lý không xem xét liệu kẻ bị cơn giận sai khiến đã phạm tội ngay trong luồng xung động đầu tiên của cơn giận, hay sau một khoảng thời gian gián đoạn. Bởi sự phân biệt này có thể có chỗ đứng khi cơn giận bắt nguồn từ một sự lăng nhục mang tính hành vi nhất thời, chứ không phải là một hành vi thường trực. Nhưng trong vụ việc chúng ta đang bàn tới, sự lăng nhục kích động cơn giận lại bao gồm các hành vi thường xuyên và lặp đi lặp lại; nghĩa là, không chỉ ở việc người vợ chuyển từ tu viện về nhà Pietro với một cái cớ trống rỗng và nực cười, mà còn tồi tệ hơn là việc cô ta cứ ở lì trong ngôi nhà nói trên cùng tình tiết tăng nặng là sự ô nhục của chính ông ta (như đã nói ở trên). Do đó, vì sự tổn thương ấy mang tính thường trực do những nỗi nhục nhã liên tục mà người bị hại phải gánh chịu, nên hành vi trả thù được hiểu là diễn ra ngay lập tức mà không có bất kỳ khoảng gián đoạn nào. Điều này đã được các luật sư bào chữa cho vụ án chứng minh đầy đủ trong các trước tác uyên bác và sâu sắc của họ bằng những lập luận vô cùng đanh thép cùng học thức siêu việt.

Cũng chẳng ích gì khi ai đó nói rằng tội ác đã bị trầm trọng hóa thêm, thứ nhất, bởi loại vũ khí được sử dụng; vì Virgil [A. I. 150] đã viết: *Furor arma ministrat* (Cơn cuồng nộ cung cấp vũ khí); hay thứ hai, bởi sự đồng lõa của bốn người, hay có thể gọi là một hội kín; hay thứ ba, bởi địa điểm, hành vi quá khích, hoặc những hoàn cảnh khác được Viện Công tố cân nhắc. Bởi đối với một kẻ điên, mọi thứ đều có thể được tha thứ, vì đó là một chân lý hiển nhiên và là nguyên tắc vô cùng chắc chắn rằng bản chất tự nhiên khi ấy trỗi dậy theo cách đẩy con người ra khỏi chính mình, bằng bất kỳ phương thức nào có thể, v.v. Phù hợp với điều đó, Fracosto phát biểu như sau: "Và quả thực, một tâm hồn cao thượng, kẻ thấu hiểu giá trị của danh dự và uy tín của chính mình, sẽ cảm thấy bị tổn thương vô cùng buốt giá ở một phần nhạy cảm và mỏng manh đến thế; và vào thời điểm như vậy, chạm đến giới hạn của sự điên loạn và tuyệt vọng; bởi nó đã đánh mất ánh sáng của lý trí, và trong cơn mê sảng cùng cuồng phong, nó sẽ chẳng thể thỏa mãn dẫu có lật tung cả những bản lề của Vũ Trụ, nếu điều đó là khả thể, với mục đích tiêu diệt không chỉ những kẻ chủ mưu mà cả những địa điểm và ký ức về những nỗi nhục nhã cùng hổ thẹn của nó." Vì "cơn thịnh nộ và cuồng nộ của con người không dung tha vào ngày trả thù, cũng chẳng màng đến lời cầu xin của bất kỳ ai, và không chấp nhận nhiều lễ vật để chuộc lỗi," như Chúa Thánh Thần đã phán về điểm này, qua miệng của Sa-lô-môn (Solomon), trong chương sáu sách Châm Ngôn, ở phần cuối. Điều này hoàn toàn phù hợp với những gì Thánh Bernard đã viết rất uyên bác trong bức thư gửi người cháu trai Robert ở phần đầu: "Quả thực, cơn giận chẳng màng suy tính sâu xa, chẳng có ý thức hổ thẹn, chẳng tuân theo lý trí, chẳng sợ mất phẩm giá, chẳng tuân thủ luật pháp, chẳng cam chịu phán quyết của nó, và phớt lờ mọi phép tắc cùng trật tự."

Chẳng còn nghi ngờ gì nữa, Samson đã đạt đến đỉnh điểm này khi rơi vào tay kẻ thù. Anh ta đã chịu đựng với một tâm hồn gan dạ việc mất đi đôi mắt và những thảm họa trầm trọng khác, nhưng khi thấy mình bị biến thành trò tiêu khiển nơi chốn đông người, và khi nghe thấy những lời chế nhạo cùng nhạo báng của đám đông ở đó, ngực anh ta sục sôi cơn giận, để rồi trong cơn điên cuồng và cuồng nộ, anh ta kêu lên: "Xin cho tôi được chết cùng những người Phi-li-tinh." Và dùng sức lay mạnh các cột trụ chống đỡ cung điện, anh ta san bằng nó thành đống đổ nát: "Và anh ta đã giết nhiều kẻ hơn trong lúc chết so với những kẻ anh ta đã giết khi còn sống," như Kinh Thánh đã làm chứng. Và chính Chúa Cư-tô, dẫu ngài vô cùng hiền hòa và có sự nhẫn nại lớn lao nhất khi phải đón nhận những lời phỉ báng và lăng mạ mà chẳng một lời phàn nàn, thế nhưng ngài đã đáp lại, khi biết rằng danh dự của mình bị chạm đến: "Danh dự của ta, ta sẽ chẳng trao cho ai." Và chắc chắn rằng bất kỳ ai quan tâm đến danh dự và uy tín thà chết một cách vinh hiển dưới lưỡi dao *mannaia* còn hơn là sống hàng thế kỷ trước mặt thế gian trong sự hổ thẹn và nhục nhã.

Lập luận này, dẫu đanh thép đến đâu, cũng đã thành công trong việc làm lung lay một tín đồ khôn ngoan và kiên định của Viện Công tố. Và đây là lý do tại sao ngòi bút vô cùng uyên bác của Đức ông thuộc Viện Công tố đã thốt lên đoạn văn sau đây:

"Nhưng bởi nhà Comparini nại rằng việc cung cấp thức ăn cho Francesca khi ở trong tù là bổn phận của Franceschini, còn phía sau khẳng định đó là việc của nhà Comparini, nên Đức ông Chủ tịch Tối cao và Đáng kính, sau khi có được sự đồng thuận của Abate Paolo, người anh ruột của Guido và là đại diện của ông trong vụ án, đã chỉ định ngôi nhà của chính nhà Comparini làm nhà giam an toàn và bảo đảm cho Francesca dưới sự bảo lãnh." Nhưng sự thật này có thể được giải thích rành mạch để nó không cấu thành một sự phản đối.

Khi Francesca Pompilia chuẩn bị được chuyển từ nhà tù sang tu viện, Abate Franceschini được yêu cầu cung cấp thức ăn, kèm theo lời tuyên bố rằng nếu ông từ chối, sẽ xuất hiện một bên thứ ba vô danh gánh vác gánh nặng đó để làm họ nhục nhã. Do đó, vị Abate muốn một lần cho xong chấm dứt mọi cơ hội đón nhận những lăng nhục mới; và để tránh mọi cáo buộc giữ lại dù chỉ là dấu hiệu nhỏ nhất của mối quan hệ với người em dâu ô nhục này, ông đã chấp nhận một giải pháp trung dung được đề xuất cho mình, đó là Lamparelli, với tư cách là Viện trưởng Viện Bác ái, sẽ lo liệu việc đó bằng nguồn quỹ của riêng mình và sẽ được hoàn lại bằng những phần thuộc về nhà Franceschini một cách hợp lý; vì ông ta đã tự bù đắp khoản đó bằng số tiền tìm thấy trên người những kẻ trốn chạy, vốn là số tiền bị đánh cắp từ người chồng; khi cô ta bị bắt, số tiền này đã được đem gửi tại văn phòng, nơi vẫn còn lại nhiều đến mức sau khi mọi chuyện kết thúc, số tiền dư còn lại đã được giao lại cho chính vị Abate.

Và khi Francesca được chuyển từ tu viện đến nhà Violante, tất cả các tình tiết trước đó và sau đó đều khiến cho việc vị Abate đồng thuận là điều cực kỳ khó xảy ra, và vì sự đồng thuận này không được ghi chép lại trong các hồ sơ ấy, nên có vẻ rất rõ ràng là nó hoàn toàn không được đưa ra. Ông cũng không thể hợp pháp ban cho nó, bởi ông không phải là đại diện cho người em trai trong vấn đề đó; vì ủy quyền của ông chỉ giới hạn thuần túy trong quyền thu hồi tiền bạc và những thứ khác đã được gửi tại văn phòng. Điều này được chứng minh qua các hành động của ông và qua câu chuyện mà vị Abate sau đó kể cho bạn bè cùng người họ hàng nghe; và nó hoàn toàn phá hủy khẳng định của Viện Công tố, bởi Abate Paolo nói rằng ông quả thực được thông báo rằng cô gái trẻ buộc phải tìm cách chữa trị một chứng bệnh được chứng nhận bởi bác sĩ, và rằng cô buộc phải rời tu viện để trở về nhà cha đẻ. Đối với điều này, vì nó có vẻ chỉ là một cái cớ ngụy tạo, ông đáp rằng ông hoàn toàn có thể đảm nhận việc tẩy uế cho người vợ ngay trong tu viện mà không đẩy cô vào hiểm họa hiển nhiên về sự nhục nhã lớn hơn. Ông cũng nói rằng ông vô cùng ngạc nhiên khi tình cảm của một người cha lại đột ngột trỗi dậy ở Pietro Comparini đối với Pompilia, người mà ông ta và vợ từng nhiều lần chối bỏ không nhận làm con gái. Ông tự hỏi làm sao họ vừa có thể là, lại vừa không phải là cha mẹ của người phụ nữ nói trên, tùy theo ý muốn của họ nhằm làm tổn hại đến gia tộc Franceschini.

Và nếu vị cố vấn pháp luật, với mục đích tô điểm cho danh dự của người phụ nữ nói trên, đã ngụy tạo nhiều lời biện minh, cần phải lưu ý rằng về bản chất, tất cả những gì ông ta nói về điểm đó đều dựa trên những gì chính miệng cô ta nói để tự vực dậy và tự giải thoát khỏi tội lỗi của mình, cả trong tình huống ngặt nghèo này lẫn trong cuộc trốn chạy, cũng như trong phiên tòa có thể được nhắc đến; thực tế, hoàn toàn ngược lại mới là điều hiển nhiên; và từ những cuộc kiểm tra bên ngoài mà phái Convertites dự định thực hiện nhưng rồi lại thôi khi nghe tin về sự ra đời của đứa con trai. Và ước gì ơn trên thương xót để cô ta tuân thủ các luật lệ của sự khiêm nhường thánh thiện! vì trong trường hợp đó, một tai họa lớn lao đã chẳng giáng xuống từ những tính khí thất thường của cô. Chúng ta cũng nên lưu ý thêm rằng tuyên bố do người vợ đưa ra trước ngưỡng cửa cái chết có thể có điều mờ ám tự thân, theo nghĩa là sau khi xá giải và giải tội, tội lỗi của một người bị xóa bỏ như thể nó chưa từng được phạm phải, nên trước tòa án công lý, cô ta sẽ không còn cần đến sự khoan hồng nữa. Do đó, từ những hoàn cảnh được trích dẫn trên cùng các lý do vô cùng đanh thép, không còn chỗ để hoài nghi rằng Franceschini xứng đáng nhận được sự khoan hồng mà luật pháp dành cho những hành vi vượt quá giới hạn bắt nguồn từ những vết châm chích của danh dự. Và, nếu chúng ta đang ở trong những hoàn cảnh mà vụ án cần phải được xét xử theo bề mặt tiện lợi, mà không chút do dự, Franceschini nên bị trừng phạt nhẹ nhàng để làm giảm bớt sức mạnh của sự lẳng lơ và trơ trẽn. Bởi người phụ nữ ấy không phải không có bè phái, những kẻ đang đắc thắng khắp Rô-ma trong một phe nhóm phản trắc, cả nơi công cộng lẫn chốn riêng tư. Điều này nhằm đàn áp và nhạo báng những người chồng coi trọng danh dự của mình. Và họ gán danh hiệu thủ cựu cho sự cẩn trọng mà một người cần phải thực hiện để bảo tồn danh dự của chính mình.

[Tựa đề tập tài liệu của Tập 11.]

Bởi Đức ông Chủ tịch Tối cao và Đáng kính nhất

của Thành phố trong các Vụ án Hình sự:

VỤ ÁN MẠNG RÔ-MA

kèm theo tình tiết tăng nặng.

Đại diện Viện Công tố, chống lại Bá tước Guido Franceschini

và các Đồng phạm của ông ta.

Bản Tóm lược.

Tại Rô-ma, theo mẫu in của Tòa Khâm sứ Tông tòa,

1698.

BẢN TÓM LƯỢC

159

[Tập tài liệu 11.]

Số 1.—Giấy cam kết do Francesca Pompilia ký nhằm giữ ngôi nhà của mình như một nhà tù.

Ngày 12 tháng 10 năm 1697.

Trước mặt tôi, v.v., Francesca Pompilia, vợ của Guido Franceschini thành Arezzo, đã được trả tự do, v.v., và đã hứa, v.v., sẽ coi ngôi nhà này của Pietro (con trai của cố Francesco Comparini), v.v., tọa lạc tại Via Paolina, như một nhà tù an toàn và bảo đảm, không rời khỏi đó, dù là ban ngày hay ban đêm, cũng không xuất hiện ở cửa ra vào hay cửa sổ mở dưới bất kỳ lý do nào, v.v., với ý niệm phải quay trở lại nhà tù, v.v. Và sau khi hồi phục sức khỏe, cô sẽ trình diện bất cứ lúc nào, v.v., theo mọi mệnh lệnh của Đức ông Chủ tịch Tối cao và Đáng kính nhất của Thành phố; vì lý do tranh tụng trong phiên tòa, v.v., từ các bằng chứng có thể phát sinh, dù là mới hay không mới; dưới mức phạt 300 scudi, do Tòa Khâm sứ Tông tòa áp đặt trong vụ án, v.v.

Tiếp theo là phần bảo lãnh theo đúng thể thức,

Chưởng công lý dành cho người nghèo.

Số 2.—Giấy chứng nhận Rửa tội của Francesca Pompilia.

Tôi, người ký tên dưới đây, xin chứng nhận, v.v., như được tìm thấy trong sổ bộ rửa tội, trang 152, các chi tiết được nêu dưới đây, cụ thể là:

Ngày 23 tháng 7 năm 1680. Tôi, Bartolomeo Mini, phó tế, đã rửa tội cho đứa trẻ sơ sinh ra ngày 17 tháng này của Pietro Comparini và Violante Peruzzi, cư ngụ tại giáo xứ này. Đứa trẻ được đặt tên như sau: Francesca Camilla Vittoria Angela Pompilia, v.v. Để làm tin, v.v.

Rô-ma, ngày 9 tháng 2 năm 1698.

Sự thật là vậy, Pietro Ottoboni, Phó tế xứ San Lorenzo ở Lucina.

160

Số 3.—Thư của Francesca Pompilia, viết trong nhà tù Castelnuovo gửi cho cha mẹ.

Cha và Mẹ kính yêu của con:

Con muốn báo cho cha mẹ hay rằng con đang bị giam cầm tại đây ở Castelnuovo vì tội trốn khỏi nhà cùng một quý ông mà cha mẹ không quen biết. Nhưng ông ấy là họ hàng nhà Guillichini, người từng ở Rô-ma và là người lẽ ra đã cùng con đi Rô-ma. Vì anh Guillichini bị ốm và không thể đi cùng con, nên vị quý ông kia đã tới, và con đi cùng ông ấy vì lý do này, bởi sinh mạng của con chẳng đáng giá nổi một giờ. Vì Guido chồng con muốn giết con, bởi anh ta ôm ấp những sự hoài nghi nào đó không có thật, và vì những lý do đó anh ta muốn tước đoạt sinh mạng con. Con đã cố ý gửi thư báo cho cha mẹ về những chuyện đó nhưng cha mẹ lại không tin những bức thư gửi đi là do chính tay con viết. Nhưng con xin tuyên bố rằng con đã học xong cách viết ở Arezzo. Con xin nói để cha mẹ hay rằng người mang lá thư này vì động lòng thương xót nên đã cung cấp cho con giấy bút cùng những thứ con cần. Thế nên ngay khi cha mẹ đọc xong lá thư này của con, hãy đến đây ngay Castelnuovo để cứu giúp con, vì chồng con đang làm mọi cách chống lại con. Thế nên nếu cha mẹ thương con gái mình, hãy đến thật nhanh. Con xin dừng bút vì không còn thời gian nữa. Ngày 3 tháng 5.

Gửi cho Signor Pietro Comparini, cha con, phố Via Vittoria, Rô-ma.

Số 4.—Một bức thư khác của chính người đó, trong đó cô trách mắng vị Kinh sĩ vì những lời tán tỉnh bất chính.

Tôi vô cùng cảm ơn ông vì những khúc thơ tám câu mà ông đã gửi cho tôi. Tất cả những thứ đó hoàn toàn trái ngược với tập Rosalinda, vốn đàng hoàng bao nhiêu thì những thứ này lại trơ trẽn bấy nhiêu. Và tôi lấy làm ngạc nhiên khi một người đoan trang như ông lại sáng tác và sao chép những nội dung trơ trẽn đến thế. Tôi không muốn ông làm mọi việc y như những gì ông đã làm trong mấy cuốn sách này, cuốn đầu tiên thì dễ thương biết bao; trong khi những khúc thơ tám câu này lại hoàn toàn ngược lại. Tôi không thể tin rằng một người vốn khiêm nhường như ông lại trở nên táo bạo đến thế, v.v.

Số 5.—Các phần trong di chúc của Pietro Comparini.

Về từng phần và toàn bộ tài sản của tôi, v.v., tôi chỉ định vợ tôi, Signora Violante Peruzzi, làm người thừa kế hưởng hoa lợi (usufructuary heir), v.v. Và

161

khi bà qua đời, tôi chỉ định thay thế vị trí của bà, trong quyền hưởng hoa lợi toàn bộ điền sản của tôi, là Francesca Pompilia, vợ của Signor Guido Franceschini thành Arezzo. Và tôi làm vậy vì tư chất tốt đẹp của cô ấy và vì trong một thời gian dài, vâng, trong nhiều năm, tôi đã tin tưởng coi cô ấy như con gái ruột của mình, và nghĩ rằng Signora Violante, vợ tôi và chính tôi là cha mẹ của cô ấy. Sau đó tôi phát hiện ra rằng cả cô ấy và tôi đều bị lừa phỉnh trong niềm tin ấy, nhờ vào sự phù phiếm của những âm mưu do người vợ nói trên của tôi không may hoài thai ra, nhằm khiến tôi tin vào sự ra đời của chính người con gái đó. Và vì sự cắn rứt lương tâm sau khi Francesca Pompilia kết hôn, sự thật này đã được Signora Violante vợ tôi tiết lộ cho tôi. Và âm mưu giả mạo sinh nở này đã được tôi tìm ra là có thật nhờ thông tin từ những người đáng tin cậy.

Do đó, tất cả những điều này tôi ban tặng, với điều kiện là Francesca Pompilia phải tìm về thành phố của chính mình và ở lại đây tại Rô-ma, v.v., nơi mà tôi hy vọng cô ấy sẽ sống đời khiêm nhường, lương thiện, và sẽ sống cuộc đời của một Ki-tô hữu tốt lành. Nhưng nếu cô ấy không trở lại thành phố này, hoặc nếu khi đã trở lại mà cô ấy sống trong sự ô nhục trơ trẽn (và xin Thiên Chúa ngăn điều đó lại), tôi muốn cô ấy bị tước quyền hưởng hoa lợi điền sản của tôi nói trên và trao cơ hội thay thế cho người thừa kế được nêu tên dưới đây, với tư cách là chủ sở hữu, v.v. Bởi vì như vậy, v.v., chứ không phải cách khác, v.v. Và bởi vì tình huống có thể phát sinh là cô ấy bị bỏ lại trong cảnh góa bụa, hoặc cuộc hôn nhân của cô bị hủy bỏ, vì một vụ kiện đang diễn ra trước Đức ông Tomati do nhà Olivieri đệ trình liên quan đến tư cách con cái của cô, và nếu Francesca muốn tái hôn, hoặc trở thành nữ tu, tôi sẵn lòng để cô ấy tách ra khỏi điền sản của tôi khoản tiền lên tới 1000 scudi nhằm mục đích tái hôn hoặc tu hành, nếu cô ấy muốn. Và tôi khuyên cô ấy đừng tái hôn, kẻo lại tự chuốc lấy những trò lừa dối lần thứ hai. Hơn thế nữa, tôi trao cho cô ấy quyền định đoạt bằng di chúc thêm 200 scudi từ điền sản của tôi. Và trong trường hợp Signor Guido qua đời trước, dẫn đến việc hoàn trả cho Francesca Pompilia nói trên, v.v., số tiền do Signor Guido nhận, lên tới tổng số khoảng 700 scudi, v.v. (điều mà tôi nghĩ sẽ cực kỳ khó khăn, nếu không muốn nói là bất khả thi, vì Signor Guido nghèo rớt mồng tơi và gia đình anh ta rất nghèo), tôi muốn những khoản tiền này không được tính trừ vào số tiền 1000 scudi của Francesca Pompilia nói trên, càng không được tính vào quyền lập di chúc của cô ấy, bởi vì khi đó, v.v.

162

Số 6.—Giấy ủy quyền quản lý công việc của Guido Franceschini trao cho Abate Paolo, người anh trai của ông.

Ngày 7 tháng 10 năm 1694.

Guido, con trai của cố Tomaso di Franceschini thành Arezzo, tự nguyện, v.v., đã lập và chỉ định, v.v., làm đại diện thực sự, v.v., đặc biệt và chung, v.v., là Abate Paolo Franceschini, người anh ruột của ông, hiện đang cư ngụ tại Rô-ma, v.v., với mục đích theo đuổi và biện hộ, nhân danh Người ủy quyền nói trên, mọi vụ kiện tụng và tranh chấp, dân sự hoặc hỗn hợp, đã được khởi kiện hoặc sắp khởi kiện vì bất kỳ lý do gì, và chống lại bất kỳ ai, ở bất cứ đâu, và đặc biệt tại Rô-ma, dù với tư cách nguyên đơn hay bị đơn trước bất kỳ thẩm phán nào, dù là giáo hội hay thế tục, dù trước Thánh Bộ hay Tòa án, và trước một hoặc cả hai bên, để đưa ra hoặc tiếp nhận các cáo buộc, hoặc tranh tụng, để tuyên thệ liên quan đến cáo buộc vu khống, và cung cấp bất kỳ lời khai hợp pháp nào khác, v.v., và để theo đuổi cũng như đạt được từng điều và tất cả các vấn đề cần thiết khác, theo cùng phương thức và thể thức mà Người ủy quyền có thể làm, nếu có mặt trực tiếp, và theo cách thức làm hài lòng vị Đại lý nói trên, v.v., cam kết, v.v., và yêu cầu, v.v.

Tôi, Joseph, v.v., de Ricii, Công chứng viên Công cộng, v.v., thành Arezzo đã được yêu cầu, v.v., để làm tin, v.v.

[Tựa đề tập tài liệu của Tập 12.]

Bởi Đức ông Chủ tịch Tối cao và Đáng kính nhất

của Thành phố trong các Vụ án Hình sự:

Đại diện Viện Công tố, chống lại Bá tước Guido Franceschini

và các Đồng phạm đang bị giam giữ của ông ta.

Bản Phản hồi của Tổng Chưởng lý Viện Công tố.

Tại Rô-ma, theo mẫu in của Tòa Khâm sứ Tông tòa,

1698.

ROMANA EXCIDII

165

[Tập tài liệu 12.]

Đức ông Chủ tịch Tối cao và Đáng kính:

Tại sao chúng ta lại phải lãng phí thời gian tranh cãi xem liệu tội ngoại tình do Francesca Comparini phạm phải với kinh sĩ Caponsacchi, như bên kia quả quyết, đã được chứng minh đầy đủ hay chưa? Bởi trong thông tin đầu tiên của chúng tôi [Tập tài liệu 5] về luật pháp và thực tế trong vụ án, chúng tôi đã tuyên bố rằng phán quyết được đưa ra tại Thánh Bộ chỉ bao gồm hình phạt lưu đày đến Civita Vecchia đối với vị kinh sĩ nói trên, và hình phạt giam giữ trong tu viện đối với Francesca, chính vì sự thiếu hụt bằng chứng về tội ngoại tình đó. Và điều này hoàn toàn đúng đắn theo luật pháp, bởi vì cả bản thân vị kinh sĩ lẫn Francesca đều chưa từng thú tội, chứ đừng nói là bị kết tội; và bởi vì những giả định do bên kia đưa ra chỉ mang tính tầm thường và mập mờ. Nhưng ngay cả khi những giả định sau có trọng lượng và vô cùng cấp bách đi nữa, chúng cũng không đủ để xác lập bằng chứng thuyết phục, mà cùng lắm chỉ có thể dẫn dắt tâm trí thẩm phán áp dụng một hình phạt nhẹ hơn nào đó mang tính tùy nghi đối với họ, như Farinacci đã làm chứng. [Dẫn chứng.]

Do đó, đại diện cho Viện Công tố, chúng ta phải kiên quyết nhấn mạnh vào điểm rằng Guido Franceschini không có quyền tước đoạt mạng sống, sau một khoảng thời gian, đối với người vợ mà ông ta không bắt quả tang đang ngoại tình hay có hành vi đồi bại, mà không phải gánh chịu hình phạt thông thường của Luật Lex Cornelia de Sicariis. Bởi trong các văn bản trước đây của chúng tôi, mục § Alii vero, chúng tôi đã chứng minh bằng sức mạnh của nhiều bậc uy quyền kiệt xuất rằng một người chồng sát hại vợ sau một khoảng thời gian sẽ không được miễn trừ hình phạt nói trên.

Giờ đây, khi khẳng định nền tảng này [trong lập luận của họ] đã bị lật tẩy, chúng tôi tuyên bố rằng các quyền lợi của Viện Công tố hoàn toàn không thể bị bác bỏ trong vụ án chúng ta đang giải quyết, kể từ khi các cơ quan công quyền được phía Bào chữa trưng dẫn nhằm miễn trừ cho người chồng khỏi hình phạt thông thường chỉ bàn về trường hợp án mạng đơn thuần; và do đó, chúng không nên được mở rộng sang một trường hợp vốn bị trầm trọng hóa thêm bởi các tình tiết tăng nặng đi kèm. Và lý do chính là vì mức hình phạt hoàn toàn không thể giống nhau, khi tội ác ở trường hợp này trầm trọng hơn trường hợp kia. [Dẫn chứng.]

Cũng không thể viện dẫn sự phản đối nhằm lật đổ tư tưởng nền tảng này của Viện Công tố rằng mọi tình tiết tăng nặng đi kèm, vốn được tập hợp lại nhằm phục vụ cho Viện Công tố, không nên được xem xét, bởi vì chúng hướng tới và được định hướng trước cho mục đích đã định; vì mục đích và ý định của Bá tước Guido hoàn hướng tới việc sát hại vợ mình và rửa sạch danh dự của ông ta. Nhưng người ta hoàn toàn có thể hiểu được lập luận ấy sai lầm đến nhường nào qua những gì tôi đã viết trong mục § Prima enim cùng với mục tiếp theo, và § secunda qualitas cùng với si ergo. Ở đó, chúng tôi đã chứng minh rằng các nhà uy quyền uyên bác được phía bên kia trưng dẫn đều bàn về và cần phải được hiểu theo nghĩa khi mục đích đó là hợp pháp và không bị luật pháp cấm đoán, hoặc khi một tình tiết tăng nặng nào đó, thông qua sức mạnh của các Hiến chế hoặc Lệnh cấm cụ thể, không thiết lập nên một tội ác tử hình nào khác, tách biệt và riêng biệt. Và điều này đúng bất kể mục đích được định trước trong tâm trí kẻ phạm tội có xảy ra hay không.

Nhưng trong vụ án của chúng ta, từ những gì đã được các luật sư của phe Bào chữa thừa nhận, người chồng không được pháp luật cho phép sát hại vợ mình mà không bị trừng phạt, sau một khoảng thời gian, vì tội ngoại tình. Nhưng anh ta được pháp luật cho phép tước đoạt mạng sống kẻ ngoại tình đê tiện và người vợ ngoại tình của hắn ta chỉ khi bắt quả tang họ ngoại tình. Vậy thì làm thế nào những nhà uy quyền đó có thể áp dụng cho vụ án của chúng ta? Bởi vì chúng chỉ có giá trị và tìm thấy chỗ đứng của mình trong một trường hợp được pháp luật cho phép. Trong những hoàn cảnh ấy, Laurentius Matthæus đã lên tiếng [Dẫn chứng], người được phía bên kia trưng dẫn, nơi trong phần trình bày vụ việc của ông, chúng ta có thể đọc thấy: "Kẻ ngoại tình và người vợ ngoại tình đã bị sát hại trong ngôi nhà của người chồng, mặc dù trong trường hợp đó người chồng không thoát khỏi sự trừng phạt, bởi vì anh ta đã sử dụng hỏa khí."

Cũng không có giá trị trong luật pháp và thực tiễn rằng việc mang theo vũ khí được gộp chung với tội ác đã phạm. Không phải trong luật pháp, như chúng tôi đã khẳng định trong lập luận khác của mình ở mục § si ergo; cũng không phải trong thực tiễn, bởi vì trong tất cả các tòa án thuộc toàn bộ Nhà nước Giáo hoàng, người ta vẫn đinh ninh rằng ngay cả khi một vụ án mạng trong cơn thịnh nộ đã được thực hiện, nếu nó được thực hiện bằng những thứ vũ khí bị cấm dưới hình phạt tử hình, đặc biệt là nếu những thứ vũ khí đó lọt vào tay Tòa án, một hình phạt nghiêm khắc hơn sẽ bị giáng xuống. Và những vụ án mạng đáng lẽ phải chịu hình phạt nhẹ hơn vì chúng được thực hiện trong cơn giận dữ lại bị kết án theo hình phạt thông thường chính vì hành vi mang theo thứ vũ khí đó. Farinacci và Guazzini làm chứng rằng đây là thực tiễn tại Nhà nước Giáo hoàng khi Sắc lệnh này còn hiệu lực. [Dẫn chứng.]

Càng ít có khả năng áp dụng hơn đối với những nhà uy quyền khác, những người được trưng dẫn để thoát khỏi quy định trong Hiến chế của Alexander. Bởi mặc dù đúng là đối với tội ác này, hình phạt bị đe dọa bởi chính sắc lệnh đó sẽ không xuất hiện trừ khi ba vấn đề này cùng lúc hiện diện, cụ thể là mưu mẹo, cớ duyên của một vụ kiện, và việc không có sự khiêu khích nào phát sinh (như Farinacci giữ quan điểm [Dẫn chứng]), thế nhưng trong vụ án của chúng ta, tất cả các điều kiện nói trên đều hội tụ. Về sự mưu mẹo, chẳng còn nghi ngờ gì mấy, kể từ khi chính lời thú nhận của các Bị cáo, chúng ta đã nắm được thông tin về cuộc thảo luận và bàn bạc trước đó nhằm thực hiện các vụ án mạng. Và Decian cùng những người khác khẳng định cáo buộc mưu mẹo có thể phát sinh từ một cuộc thảo luận như vậy. [Dẫn chứng.]

Sự hiện diện của một vụ kiện tương tự cũng không có gì phải nghi ngờ; bởi vì, theo lời thỉnh trình của Pietro Comparini, vụ kiện không chỉ được đưa ra trước Thẩm phán Tomati liên quan đến của hồi môn đã hứa và tài sản chịu sự ràng buộc (entail) nhằm loại trừ Guido Franceschini và Francesca vợ ông, mà một phán quyết có lợi cho Franceschini nói trên cũng đã được chính thẩm phán đó tuyên đọc.

Nhưng hơn thế nữa, chúng ta có thể suy ra từ chính lời thú nhận của Franceschini rằng sự khiêu khích khiến ông ta động lòng sát hại vợ bắt nguồn từ hành vi ngoại tình giả tạo; về điểm này, các luật sư bào chữa đã kiên quyết nhấn mạnh. Họ cũng không thể chối cãi rằng chính nguyên nhân này đã được đưa vào vụ truy tố hình sự trước sự chứng kiến của thẩm phán bởi chính Franceschini. Do đó, hoàn toàn cần thiết phải thừa nhận rằng điều này phải biện minh cho việc áp dụng hình phạt của Sắc lệnh Bân-lê (Bull) Alexandrian; bởi sắc lệnh này bàn về cả các vụ án dân sự lẫn hình sự, như hiển hiện ở điều khoản thứ tư của chính sắc lệnh đó, nơi chúng ta đọc thấy: "Rằng liên tiếp trong những thời gian tương lai mãi mãi, từng người và tất cả mọi người, giáo sĩ và thế tục, thuộc bất kỳ phẩm chất, nhân phẩm, trạng thái và cấp bậc nổi bật nào, trong các vụ án của chính họ dưới đặc quyền giáo sĩ hoặc thế tục, cũng như trong các vụ án hình sự và hỗn hợp, cho dù hiện đang trước Tòa án này hoặc đang chờ xử lý vào thời điểm đó, các đối thủ của họ, hoặc những kẻ đi theo hoặc giúp đỡ họ, hoặc những Người biện hộ hoặc Cố vấn của họ." Và cũng ở đoạn nơi chúng ta đọc thấy: "Nếu việc tước đoạt chi thể, hoặc cái chết (xin Thiên Chúa ngăn điều đó lại) xảy ra, họ phải gánh chịu đương nhiên (ipso facto) bên cạnh việc mất đi quyền lợi và vụ kiện của mình, bản án dành cho tội lăng mạ sự tôn nghiêm của Luật pháp."

168

Chúng tôi tin rằng mình đã bàn thảo đủ các vấn đề này với ngòi bút phi nước đại (vì thời gian chỉ có vọn vẹn ba tiếng ngắn ngủi) nhằm chứng minh rõ ràng rằng những nền tảng của Viện Công tố được khẳng định trong các văn bản trước đây của chúng tôi vẫn đứng vững, bất chấp những gì gần đây được phe đối lập suy luận ra một cách đầy đủ và uyên bác nhưng lại thiếu vắng bằng chứng hợp pháp.

F. Gambi,

Tổng Chưởng lý Viện Công tố và của

Tòa Khâm sứ Tông tòa.

[Tựa đề tập tài liệu của Tập 13.]

Bởi Đức ông Chủ tịch Tối cao và Đáng kính nhất

của Thành phố trong các Vụ án Hình sự:

VỤ ÁN MẠNG RÔ-MA

kèm theo tình tiết tăng nặng.

Đại diện Viện Công tố, chống lại Bá tước Guido Franceschini

và các Đồng phạm của ông ta.

Bản phản hồi về các vấn đề pháp lý, do Ngài

Cố vấn pháp lý của Viện Công tố chấp bút.

Tại Rô-ma, theo mẫu in của Tòa Khâm sứ Tông tòa,

1698.

ROMANA HOMICIDIORUM

171

[Tập tài liệu 13.]

Đức ông Chủ tịch Tối cao và Đáng kính:

Ngay phần đầu của bản thông tin gần đây, Ngài Cố vấn pháp lý cho Người nghèo của tôi đã chỉ trích là bất công bản sắc lệnh của Tối cao Pháp viện này, vốn đã giáng hình phạt tra tấn cảnh thức (torture of the vigil) lên Bá tước Guido Franceschini và các đồng phạm của ông ta, với mục đích ép buộc họ khai ra tội ác vô cùng ghê rợn do họ gây ra. Do đó, ông ta cho rằng những lời thú nhận đó, được đưa ra dưới sự sợ hãi và được phê chuẩn sau khi sự việc đã kết thúc (như thường lệ), không thể làm tổn hại gì đến Bị cáo. Quả thực, ông ta tìm cách phủ nhận tính công lý của sắc lệnh nói trên, không chỉ vì sự vắng mặt của tính chất cực kỳ tàn bạo (theo yêu cầu của sắc lệnh thuộc triều đại cố Phao-lô V nhằm cải tổ các tòa án của Thành phố), mà còn từ thực tế rằng án tử hình không thể được đòi hỏi đối với tội ác đang được bàn thảo. Và ông ta quả quyết rằng điều này là như vậy (bất chấp những quyền hạn bất thường trong việc ra lệnh tra tấn cảnh thức được ban cho Tối cao Pháp viện này) nhằm tránh việc có sự khắc nghiệt lớn hơn trong tiến trình xét xử so với chính hình phạt. [Dẫn chứng.]

Ở phần cuối của bản thông tin gần đây nói trên, ông ta cũng chỉ trích tôi bởi vì, trước sự ngạc nhiên tột độ của chính ông ta và những người khác, tôi đã sao nhãng bổn phận tìm kiếm sự thật khi đưa ra một số cáo buộc nhất định nhằm bào chữa cho các quyền lợi của Viện Công tố, mà tôi lại không thông báo cho ông ta. Tôi nghĩ rằng ông ta đã phàn nàn quá đủ về điều đó bằng miệng rồi, nên lẽ ra ông ta có thể tha cho chúng tôi lời phàn nàn mới này của mình. Nhưng tôi không có bổn phận phải kể lại những điều đó cho ông ta, cũng như những thông tin mà ông ta lập ra nhằm Bào chữa (quả thực rất uyên bác theo cách của họ) chưa bao giờ được ông ta công bố cho tôi hay biết. Nhưng tôi chỉ khẳng định điều này, rằng tôi đã đổ vào đó rất nhiều mồ hôi công sức, kẻo tôi có vẻ như đã sao nhãng chức trách của mình và thiếu đi sự kính cẩn mà tôi hằng kính dâng lên Đức ông.

Do đó, gác lại lời xin lỗi cá nhân của chính mình, tôi tiếp tục bảo vệ sắc lệnh của Tối cao Pháp viện này trước cáo buộc bất công giáng lên nó. Tôi cũng bỏ qua việc chứng minh tính chất tàn bạo của tội ác xem liệu nó có thể được coi là vô cùng ghê rợn hay không, bởi tôi đã tranh luận dư dả về điểm này trong bản phản hồi trước đây của mình, mục § Sed quatenus

172

etiam, cùng với mục tiếp theo. Vì tôi đã chỉ ra rằng tính chất này có thể được duy trì nhờ các tình tiết tăng nặng đi kèm vốn làm trầm trọng thêm và nâng tầm tội ác lên thành hành vi xúc phạm sự tôn nghiêm của luật pháp, theo các điều khoản của Hiến chế Tông tòa và Lệnh cấm Đại cương. Tôi nghĩ rằng trong lập luận hiện tại của mình, việc chứng minh rằng mức án tử hình nên được đòi hỏi cho tội ác này đã là quá đủ rồi. Tôi hy vọng sẽ hoàn thành điều này mà không gặp mấy khó khăn, kể từ khi chính chủng loại tra tấn khắc nghiệt được ra lệnh bởi các thẩm phán có sự liêm chính như vậy, tính khả thi của hình phạt nói trên đã được giả định trước. Và do đó, từ khi không có điều gì mới mẻ, dù về thực tế hay luật pháp, được đưa ra, mà chưa từng được xem xét liên quan đến nguyên nhân ra lệnh tra tấn, giờ đây khi lời thú nhận của Bị cáo đã tiếp nối sau đó, bổn phận của các Thẩm phán là phải tuyên án thi hành mức hình phạt đáng đời, vốn đã bị mọi người mong mỏi từ lâu.

Tôi đã nói rằng không có điều gì mới mẻ được phe bào chữa đưa ra, vì nỗ lực đặc biệt của họ bao gồm việc lặp lại lời biện hộ về nỗi nhục nhã vì tội ngoại tình giả tạo do người vợ của Guido phạm phải, với sự giúp đỡ và thông đồng của cha mẹ cô, những kẻ đã bị tàn sát dã man cùng với cô. Lời biện hộ này được đưa ra nhằm mục đích khơi gợi lòng thương xót của Đức ông Chủ tịch Tối cao và các Quan tòa Đáng kính của tôi, để Guido và các đồng phạm có thể bị trừng phạt nhẹ nhàng hơn, theo những nhà uy quyền được trưng dẫn về điểm đó trong thông tin đầu tiên của họ, mục § hoc stante, cùng với mục tiếp theo, và mục § Prædictis nullatenus, cũng với mục tiếp theo; và trong thông tin hiện tại, mục § Verum et socios. Nhưng câu trả lời tương tự lại lặp lại, rằng đối với các Bị cáo, ngoại lệ này dựa trên lời biện hộ về tổn thương danh dự giả tạo không thể mang lại sự dung thân nào, bởi vì lời biện hộ này không có nền tảng trong thực tế và không liên quan gì đến luật pháp.

Vì có khác biệt gì đâu ngay cả khi sự hoài nghi mạnh mẽ đơn thuần về tội ngoại tình là đủ để tha thứ cho hành vi trả thù được thực hiện ngay lập tức bởi một người chồng đối với vợ mình hoặc người tình của cô ta? Nếu cô ta bị bắt quả tang trong các hành vi dâm dục, hoặc trong những hành vi chuẩn bị cho việc đó; thì bởi vì một nỗi uất ức bất ngờ như vậy bị kích động từ đó, khơi gợi một người đàn ông nổi giận, hình phạt rất thường nên được dung hòa tùy theo bản chất của vụ án và con người. Nhưng điều chắc chắn là để thoát khỏi hình phạt thông thường của Luật Lex Cornelia de Sicariis đối với tội giết vợ được thực hiện sau một khoảng thời gian, sự hoài nghi đơn thuần về tội ngoại tình, dù mạnh mẽ đến đâu, cũng chưa đủ; mà cần phải có bằng chứng rõ ràng nhất về điều đó, hoặc từ lời thú nhận của chính người vợ hoặc từ một bản án kết tội tiếp theo. [Dẫn chứng.]

173

Nhưng bằng chứng như vậy hoàn toàn thiếu vắng trong vụ án của chúng ta. Bởi người vợ bất hạnh vẫn liên tục phủ nhận tội ngoại tình ngay cả cho đến hơi thở cuối cùng của cuộc đời cô, như hiển hiện từ các lời chứng có tuyên thệ của các linh mục và những người khác, những người đã vui lòng chăm sóc cô sau khi cô bị thương. Vì họ đồng lòng khẳng định rằng cô vẫn luôn quả quyết mình chưa từng vi phạm lời thề chung thủy vợ chồng. Cô cũng không xin được ơn trên tha thứ cho tội lỗi đó bằng Lòng Thương Xót Vô Biên; lời khẳng định này quả thực có trọng lượng lớn, vì không ai được cho là ra đi mà quên mất sự cứu rỗi đời đời của mình. [Dẫn chứng.]

Cũng không có câu trả lời nào do phe Bào chữa đưa ra có liên quan cả; cụ thể là những bằng chứng phủ nhận tội ngoại tình đó được rút ra hoàn toàn từ lời khai được lấy bên ngoài tòa án, và bị ép cung bởi người thừa kế trong lúc vụ kiện đang chờ xử lý, nhằm dẹp bỏ những phiền toái do Tu viện Convertites gây ra, và rằng một số người ký tên dưới đây là những người được chỉ định hưởng di sản (legatees). Họ cũng đáp lại rằng vì tuyên bố như của cô ta phục vụ cho việc che đậy sự đê tiện của chính cô, nên không đáng tin, nhất là khi nó không được tuyên thệ. Và hơn nữa, mặc dù không ai được cho là quên đi sự cứu rỗi đời đời của mình, nhưng không phải tất cả mọi người đều được cho là miễn nhiễm với tội lỗi, giống như Thánh Gio-an Tẩy Giả, điều này đặc biệt đúng khi lập luận liên quan đến sự thiệt hại của bên thứ ba và hình phạt nghiêm khắc hơn đối với kẻ thù của người đưa ra tuyên bố.

Giờ đây, khi tất cả những tuyên bố này bị phá hủy mà chẳng tốn chút công sức nào, sự bất thường của bằng chứng có thể cản trở đường đi của chúng ta, nếu Viện Công tố bắt buộc phải gánh vác chứng cứ và hoàn thiện nó. Nhưng gánh nặng chứng minh lại thuộc về Bị cáo, theo các cơ quan công quyền được trích dẫn ở trên nhằm tránh án tử hình, bất cứ khi nào một người đàn ông sát hại vợ mình sau một khoảng thời gian. Các lời chứng trên chỉ được đưa ra đơn thuần nhằm làm suy yếu bằng chứng về tội ngoại tình giả tạo do Guido đưa ra. Trong trường hợp này, chắc chắn những lời chứng như thế không thể bị hắt hủi, nhất là khi chúng ta cân nhắc đến tư chất của những người làm chứng, vì họ là các linh mục có sự liêm chính nổi tiếng, và thật khó tin rằng họ lại sẵn sàng nói dối. [Dẫn chứng.]

Sự phản đối xa hơn rằng những lời chứng này đã bị ép cung bởi người thừa kế, trong lúc vụ kiện đang chờ xử lý, với mục đích thoát khỏi rắc rối do Tu viện Convertites gây ra, cũng được gỡ bỏ bằng câu trả lời tương tự; bởi vì khi người ta đang tranh luận để chứng minh một tuyên bố được đưa ra trong những ngày cuối đời và ngay trước ngưỡng cửa cái chết, bằng chứng không thể được thiết lập, trừ khi điều này có giá trị. Và người thừa kế đáng được biểu dương, bởi vì anh ta buộc phải trả thưa cho vụ án mạng của người đã khuất, kẻo anh ta bị coi là không xứng đáng theo đoạn văn bản. [Dẫn chứng.] "Những người thừa kế được chứng minh là để cho vụ án mạng của người lập di chúc trôi qua mà không được trả thưa sẽ bị buộc phải hoàn trả toàn bộ tài sản," v.v. Anh ta đã thu xếp những lời chứng này để bảo vệ danh tiếng tốt đẹp của người lập di chúc; và điều này đúng hơn là vì lòng nhiệt thành đối với danh tiếng tốt đẹp của cô ấy chứ không phải để ngăn chặn những phiền toái bị gây ra một cách bất công, và việc dẹp bỏ những phiền toái sau có thể được quay ngược lại để loại trừ bằng chứng giả tạo về sự bất lương của người vợ bất hạnh.

Càng ít có khả năng cản trở chúng ta hơn khi một số người ký tên là những người hưởng di sản, vì lợi ích của họ không đủ lớn để ngăn cản việc họ đưa ra lời khai. [Dẫn chứng.] Và điều này đặc biệt đúng khi người ta đang tranh luận để chứng minh một vấn đề diễn ra bên trong những bức tường của một ngôi nhà, và do đó bằng chứng về nó bị coi là khó khăn. [Dẫn chứng.] Và một ngoại lệ như vậy đối với lời khai của họ, chừng nào nó còn có nền tảng, sẽ bị xóa sạch hoàn toàn bởi số lượng nhân chứng ký tên dưới các lời chứng nói trên. [Dẫn chứng.]

Nhưng [cuối cùng], đối với sự phản đối rằng tuyên bố của một người sắp chết không cần phải lưu tâm, khi nó hướng tới việc tự minh oan cho bản thân, bởi vì không ai bị buộc phải vạch trần sự đê tiện của chính mình. Điều này quả thực có thể đúng nếu tội ngoại tình đã được chứng minh, và nếu không hiển hiện rõ rằng, dẫu bị thương, cô ta đã qua đời với biểu hiện mạnh mẽ nhất của lòng sám hối Ki-tô giáo, điều loại trừ mọi hoài nghi về một lời nói dối. Trong trường hợp này, một sự phản đối như thế không có giá trị, mà thay vào đó là một giả định vô cùng hợp lý khác, cụ thể là không ai được cho là sẵn sàng ra đi mà quên mất sự cứu rỗi đời đời của mình. [Dẫn chứng.]

Vì Mascardus [Dẫn chứng] nói rằng lời thú tội được đưa ra trong giờ phút lâm chung có giá trị, và ông nói thêm rằng điều này đến gần sự thật hơn, đồng thời dẫn chứng Marsilius để làm bằng chứng. [Dẫn chứng.] Người sau khẳng định rằng nếu bất cứ ai quả quyết rằng một người tuyên thệ trong giờ phút lâm chung đang nói dối, thì anh ta đang nói điều khó xảy ra. Và Mascardus kết luận rằng quan điểm này công bằng hơn, và phù hợp hơn với lý trí cùng luật tự nhiên. Và mặc dù ông đưa ra một số giới hạn, không có giới hạn nào trong số đó áp dụng cho vụ án của chúng ta; và vấn đề mà ông đang tranh luận liên quan đến tuyên bố của một người bị thương, xem liệu tuyên bố đó có cấu thành bằng chứng chống lại người bị buộc tội hay không; và điều này khác biệt một trời một vực với tranh chấp của chúng ta, nếu chúng ta chỉ lưu ý rằng gánh nặng chứng minh không nằm ở Viện Công tố. Tuyên bố của Pompilia khi lâm chung cũng không hướng chủ yếu tới việc trả thù, vì hiển hiện khá rõ từ những người làm chứng rằng cô ấy co rúm lại vì kinh hãi trước điều đó; vì cô ấy luôn tuyên bố rằng cô hết lòng tha thứ cho chồng mình.

Những vấn đề này chúng ta đã lưu ý trước đó cốt để nói dư thừa chứ không phải vì chúng ta buộc phải khẳng định công lý của sắc lệnh thuộc Tối cao Pháp viện này. Giờ đây, việc thoát khỏi bằng chứng về tội ngoại tình giả tạo do phe Bào chữa đưa ra sẽ trở nên dễ dàng. Bởi chừng nào bằng chứng này được rút ra từ sắc lệnh khác của chính Tối cao Pháp viện này, kết án kinh sĩ Caponsacchi vì tội trốn chạy và giao hợp với Francesca Pompilia, câu trả lời đã được đưa ra trước đó vẫn giữ nguyên giá trị: cụ thể là không nên chú ý đến một danh hiệu (title), mà chỉ chú ý đến bằng chứng phát sinh từ phiên tòa, và hình phạt được áp dụng bởi bản án. Thế còn nếu trong sắc lệnh đó, cùng với "danh hiệu" "đồng lõa trong cuộc trốn chạy và tẩu thoát của Francesca Pompilia", còn được đính kèm thêm danh hiệu "vì tội giao hợp với người đó" thì sao? Thế nhưng kể từ khi trong chính phiên tòa không tìm thấy bằng chứng nào xác minh điều này, và vì hình phạt lưu đày ba năm không tương ứng với điều đó, nên không nên chú ý đến danh hiệu đơn thuần, theo các cơ quan công quyền được trưng dẫn trong phản hồi trước đây của tôi, mục § non relevante.

Và vì lý do sau đây, càng ít có khả năng thiết lập bằng chứng rõ ràng như vậy về tội ngoại tình giả tạo theo yêu cầu để thoát khỏi hình phạt thông thường vì tội trả thù sau một khoảng thời gian. Bởi theo yêu cầu của Chưởng lý dành cho Người nghèo, một sự đính chính đã được ra lệnh bởi các Thẩm phán, với sự phê chuẩn của Đức ông Chủ tịch của tôi, thay thế một danh hiệu chung liên quan đến vụ kiện đó, cụ thể là Pro causa de qua in actis; và mặc dù sự đính chính này không thể đọc được trong hồ sơ (thường gọi là Vachetta) nơi các quyết định thường được ghi chép, thế nhưng nó đã được thực hiện trong lệnh đày Caponsacchi đi lưu đày và trong sắc lệnh giao ngôi nhà cho Pompilia làm nhà tù. (Bản tóm lược, Số 1.) Và vì cái sau được thực hiện với sự đồng thuận của Abate Paolo Franceschini, chúng ta có thể khẳng định rằng sự thay đổi danh hiệu nói trên đã được ông ta biết đến vì sự sốt sắng khét tiếng của ông ta trong việc điều hành vụ án; và do đó, sẽ rất khó có khả năng là ông ta đã không kiểm tra kỹ lưỡng sắc lệnh đó cùng nghĩa vụ do Pietro gánh vác là cung cấp thức ăn cho cô, mà không có hy vọng được hoàn lại, và giấy cam kết được đưa ra cho cô để giữ ngôi nhà làm nhà tù. Vì những lý do này, việc ông ta biết về sự thay đổi đó nên được coi là đã được chứng minh đầy đủ. [Dẫn chứng.]

Và do đó, câu trả lời rằng sắc lệnh không thể bị thay đổi trừ khi cả hai bên được lắng nghe sẽ trở thành vô nghĩa. Bởi trong khi Francesca Pompilia, người có việc bào chữa vẫn chưa hoàn tất, chưa được lắng nghe, thì việc đưa danh hiệu giao hợp vào bản án kết tội của vị kinh sĩ lại càng không thể xảy ra. Vì điều này sẽ gây tổn hại cho cô ấy, không chỉ liên quan đến danh tiếng của cô, mà còn vì việc mất đi của hồi môn, thứ mà người chồng vô cùng thèm khát. Bởi bằng cách này, một người phụ nữ không được bảo vệ sẽ phải chịu án phạt, và tồi tệ hơn là, như thực tế cho thấy, sẽ bị phơi bày trước cơn thịnh nộ của người chồng mình. Và do đó, việc đính chính này được yêu cầu và thực hiện là hoàn toàn công bằng. Và ngay cả khi điều này không xảy ra, một bản án tuyên chống lại vị kinh sĩ cũng không thể làm tổn hại đến cô ấy, vì đó là vấn đề được thực hiện liên quan đến các bên khác. [Dẫn chứng.]

Nhưng thật vô căn cứ khi quả quyết rằng một sự thay đổi liên quan đến vấn đề của phiên tòa cũng đồng thời truyền đạt sự thay đổi tương tự đối với cách diễn đạt về danh hiệu giao hợp. Bởi vì từ khi có một số danh hiệu ban đầu được diễn đạt trong sắc lệnh kết tội (chẳng hạn như đồng lõa trong cuộc trốn chạy, tẩu thoát, và giao hợp là nền tảng của vụ kiện), thì tuyên bố về nguyên nhân chứa đựng trong đó không có khả năng xảy ra đối với cái này hơn là đối với cái kia, và chắc chắn nó không có khả năng xảy ra đối với tất cả chúng. Bởi nếu họ muốn gộp tất cả những điều đó vào sắc lệnh đã được sửa đổi, họ sẽ nói: Pro causis de quibus in Processu, vì số ít không tương hợp với nhiều nguyên nhân. [Dẫn chứng.] Nhưng trong vụ truy tố, cáo buộc "giao hợp" đã không được chứng minh và vị kinh sĩ không thể bị kết tội về điều đó trong khi Francesca Pompilia chưa được lắng nghe và không được bảo vệ. Điều này là do tính bất khả phân chia của tội ngoại tình, vốn không cho phép chia cắt vụ án với mục đích kết tội người này, trong khi vụ án vẫn đang chờ xử lý đối với người kia. Và điều này đặc biệt đúng khi tất cả các bên đều có mặt và bị giam giữ trong tù. [Dẫn chứng.] Do đó, biểu thức Causæ, de qua in Processu, nên được hiểu là chỉ áp dụng cho sự đồng lõa trong cuộc trốn chạy và tẩu thoát (vì điều này có thể được ban hành mà không cần kết tội Francesca Pompilia), chứ không áp dụng cho "giao hợp". Vì tuyên bố được đưa ra nên được coi là chỉ áp dụng cho những vấn đề mà phán quyết liên quan đến nó đồng thuận. [Dẫn chứng.]

Và khẳng định này của chúng tôi được làm cho hiển hiện qua sự nhẹ nhàng của hình phạt mà vị kinh sĩ bị kết án, cụ thể là mức án ba năm lưu đày. Điều này chắc chắn không tương ứng với các tội danh tẩu thoát cùng một người phụ nữ đã có chồng khỏi nhà chồng, đưa cô ta về Thành phố, và giao hợp với cô ta. Bởi vì chừng nào tình tiết tăng nặng về tội hiếp dâm, đã được bàn đến, bị trừng phạt bằng án tử hình, trừ khi người đang bị xử lý là một linh mục, thì một hình phạt khắc nghiệt hơn nhiều sẽ phải giáng xuống chỉ riêng cho tội ngoại tình, nếu bằng chứng về điều đó phát sinh từ phiên tòa. [Dẫn chứng.]

Ngài Cố vấn pháp lý cho Người nghèo của tôi thừa nhận rằng mức hình phạt là quá nhẹ để chuộc lại một tội ác khắc nghiệt như thế, và đặc biệt là phù hợp với Hiến chế của Sixtus, được phục hồi bởi Innocent XI thuộc triều đại cố. Và do đó để tránh việc thừa nhận sự thiếu hụt bằng chứng, điều có thể được suy ra rất rõ từ sự nhẹ nhàng của hình phạt, ông ta tìm cách đáp lại rằng vị kinh sĩ đó được xử lý nhẹ nhàng hơn bởi vì ông ta là người ngoại quốc và bởi vì tội ác đang được xem xét đã được thực hiện bên ngoài Nhà nước Giáo hoàng. Trong trường hợp này, người ta chỉ nên bị bãi miễn đơn thuần bằng hình phạt lưu đày. Nhưng câu trả lời này được chứng minh là không có nền tảng vì nhiều lý do.

Thứ nhất, bởi vì do đặc quyền nổi tiếng của Thành phố Rô-ma, nơi là quê hương của tất cả mọi người, ngay cả những kẻ đã phạm tội bên ngoài Nhà nước Giáo hoàng vốn chịu thẩm quyền thế tục của Giáo hoàng cũng có thể bị trừng phạt ở đây. Và điều này đúng, không chỉ đối với việc xử lý tội phạm, vốn được cho phép đối với bất kỳ Hoàng tử nào, mà còn đối với việc xét xử các tội ác. [Dẫn chứng.] Cyrill làm chứng rằng chính ông đã giữ quan điểm đó vào năm 1540, tại Tòa án Capitolian, và Farinacci làm chứng rằng điều đó đã được giữ tại chính Tòa án này vào năm 1580, trong vụ án của Gregorio Corso, kẻ đã bị kết án lao động khổ sai trên chiến thuyền, bởi vì hắn đã phạm tội giết người ở Florence và đã đến đây Rô-ma, sau khi chiếm đoạt con ngựa của người hắn đã sát hại. Và điều này bất chấp thực tế là vụ án đã được biện hộ rất gay gắt cho bị cáo. [Dẫn chứng.]

Thứ hai, bởi vì thẩm quyền này có giá trị bất cứ khi nào có tranh luận về việc trừng phạt các tội ác do các giáo sĩ thực hiện, những người chịu quyền tài phán của Tối cao Giáo hoàng, và trong Thành phố có thể bị trừng phạt vì tội ác của họ với hình phạt thông thường, mặc dù các tội ác đã được thực hiện bên ngoài thẩm quyền thời gian của Giáo hoàng. [Dẫn chứng.] "Rô-ma là một quê hương chung và do đó, trong các tòa án Rô-ma, bất kỳ giáo sĩ hoặc giáo dân nào cũng có thể bị đưa ra xét xử, mặc dù ông ta không phạm tội ác của mình ở đó." [Dẫn chứng.]

Thứ ba, bởi vì chừng nào người ta cho rằng việc tiếp cận Thành phố và việc đưa người vợ đi đến đó được thực hiện vì sự dâm dục, và để bảo đảm sự tự do lớn hơn cho việc giao hợp với cô ta, bằng cách đưa cô ta khỏi nhà chồng, thì vị kinh sĩ, vì mục đích này, sẽ phải chịu những hình phạt có thể thực sự chuộc lại tội ác, và những hình phạt cũng có thể bị giáng xuống ở đây trong Thành phố; vì một người có thể bị trừng phạt với cùng hình phạt nếu anh ta tiếp tục phạm tội ở đây, mặc dù anh ta thực hiện nó bên ngoài Nhà nước. [Dẫn chứng.] Caballus [Dẫn chứng] giữ quan điểm rằng, để quyết định quyền tài phán của thẩm phán đối với các tội ác đã được thực hiện, kẻ phạm tội, chứ không phải tội ác, nên được xem xét. [Dẫn chứng.]

Thứ tư, bởi vì tội giao hợp giả tạo, chừng nào nó có thể được coi là đã được chứng minh trong vụ truy tố (và người ta có thể xác minh rằng sắc lệnh đã bị thay đổi liên quan đến điều đó), đã diễn ra trong Nhà nước Giáo hoàng; vì bằng chứng mạnh mẽ nhất về tội ác đó được rút ra từ việc được quả quyết là ngủ chung trong một phòng ngủ tại quán trọ ở Castelnuovo. [Dẫn chứng.] Và do đó vị kinh sĩ có thể và đáng lẽ phải bị trừng phạt bằng hình phạt thích đáng, không chỉ vì hành vi dấn thân của ông ta, mà còn vì tội ngoại tình, nếu điều đó đã được chứng minh. Và kể từ khi điều này không được áp dụng, người ta có thể quả quyết rằng vị kinh sĩ hoàn toàn không bị kết tội "giao hợp", trừ khi người ta muốn chỉ trích là bất công sắc lệnh đó, vốn áp áp đặt một hình phạt nhẹ nhàng và chỉ phù hợp thuần túy với việc trốn chạy đơn thuần cùng sự đồng lõa trong cuộc trốn chạy, và vốn đã được dung hòa rất nhiều vì lời bào chữa do Chưởng lý dành cho Người nghèo đưa ra. Do đó, người ta có thể quả quyết rằng vị kinh sĩ không bị kết tội vì tội giao hợp giả tạo, vì bản chất của hình phạt chứng minh rõ bản chất của tội ác, với thứ mà nó phải tương xứng, theo Sách Đệ-trị 25: "Tùy theo mức độ tội lỗi của một người sẽ là hình thức những đòn roi của anh ta." [Dẫn chứng.]

Và do đó, kể từ khi bản án kết tội giả tạo đối với kinh sĩ Caponsacchi vì tội giao hợp với Francesca Pompilia bị loại trừ, sự tai tiếng khét tiếng của tội ngoại tình phát sinh từ đó cũng sụp đổ. Sự tai tiếng khét tiếng này cũng không thể bị cáo buộc chống lại cô ấy khi không được bảo vệ. Và giống như hành vi trả thù công khai, thứ sắp được tuyên bởi một thẩm phán, không thể dựa vào đó một cách hợp pháp, thì hành vi trả thù tư nhân lại càng ít được coi là có thể tha thứ hơn, khi được thực hiện bởi người chồng trong việc sát hại cô ta sau một khoảng thời gian. Anh ta được miễn hình phạt thông thường đối với tội án mạng ngay cả theo quan điểm khoan dung hơn chỉ khi tội ngoại tình được thiết lập bằng những bằng chứng rõ ràng nhất được trưng bày trong lời thú nhận của bị cáo, hoặc bằng một bản án được đưa ra kèm theo đó.

Tương tự, việc tránh né những phỏng đoán do phe Bào chữa đưa ra sẽ trở nên thừa thãi, đặc biệt là bởi Chưởng lý dành cho Người nghèo, nhằm phá hủy bằng chứng về tội ngoại tình được rút ra từ đó; vì câu trả lời đơn thuần này sẽ là đủ, cụ thể là tất cả những bằng chứng này đều được tập hợp lại trong vụ truy tố cuộc trốn chạy của Pompilia, được thực hiện theo yêu cầu của Bá tước Guido, khi ông ta thúc ép mạnh mẽ để giành lấy của hồi môn vì tội ngoại tình của cô. Và điều này đã được nhấn mạnh bởi các cố vấn của Viện Công tố, những người đã viết rất sắc sảo về những vấn đề này vào thời điểm đó. Thế nhưng, trong bản báo cáo của vụ án, những phỏng đoán này đã không được các thẩm phán xem xét vì tính không liên quan của chúng. Điều này hiển hiện từ sự nhẹ nhàng của hình phạt được sắc lệnh giáng xuống chống lại vị kinh sĩ. Và do đó, việc kiểm tra những điều này không thể được làm mới lại sau khi Viện Công tố đã nhượng bộ và lặng lẽ tuân theo bản án, từ đó ông ta có thể kháng cáo nếu ông ta tự cho mình bị xử ép. Guido cũng không thể hợp pháp viện đến một hành vi trả thù tồi tệ như vậy bằng chính tay mình. Nhưng kẻo một tính năng nào đó của vụ án bị bỏ lại mà không được chạm tới, và để công lý của sắc lệnh có thể được khẳng định rõ ràng hơn, tôi đã nhọc công bác bỏ những điều này một cách ngắn gọn.

Và kể từ khi, ở nơi đầu tiên, nguyên nhân trốn chạy được phe Bào chữa xem xét để họ có thể chứng minh rằng cuộc trốn chạy đó hoàn toàn phi pháp và được lên kế hoạch cho hành vi giao hợp dễ dàng hơn, các bằng chứng được mang lại cho mục đích này nên được kiểm tra. Trọng tâm trong số này được rút ra từ lá thư được quả quyết là của Francesca Pompilia, được viết gửi Abate Franceschini. Lá thư này giả vờ rằng cha mẹ cô đã thúc giục cô đầu độc chồng, anh chồng và mẹ chồng, đốt cháy ngôi nhà, và trở lại Thành phố cùng người tình. Nhưng người ta không thể có sự bác bỏ nào tốt hơn chính nội dung của lá thư đó, bao gồm những vấn đề quá ư khó xảy ra, vâng, và thực sự là không thể tin được, đến nỗi nó đã bị các thẩm phán bác bỏ một cách đúng đắn. Bởi vì ai có thể được tìm thấy là thiếu thốn và ngu dốt về tình yêu và bổn phận con cái đến mức khiến bản thân tin rằng một đứa trẻ đơn thuần, không quá mười bốn tuổi [Dẫn chứng], kết hôn rời xa nhà cha đẻ, đau đớn buốt giá trước sự ra đi của cha mẹ, và bị giam giữ một cách khốn khổ trong ngôi nhà của chồng mình, đến nỗi cô buộc phải viện đến các cơ quan tôn giáo và thế tục, lại có thể viết cho người anh trai của chồng mình (người vốn vô cảm với họ như vậy), với một tâm trí bình thản, về những lời khuyên và mệnh lệnh đê tiện như thế do họ đưa ra, trừ khi, như cô ngây thơ thú nhận, cô bị chồng ép buộc phải viết nó? Cô cũng không thể, mà không gặp hiểm họa lớn, từ chối người chồng của mình, kẻ đang đòi hỏi điều này. Một sự vô lý như vậy tự nó đã đủ để làm run rẩy vì kinh hãi những ai đọc nó, và cho thấy rõ rằng cô đã không viết điều này theo ý muốn của mình, mà dưới sự ép buộc. [Dẫn chứng.]

Và do đó, không cần phải kiểm tra xem liệu phẩm chất được thêm vào lời thú nhận của cô có khả năng xảy ra hay không, cụ thể là chồng cô đã đánh dấu các chữ cái trong bức thư nói trên trước, rồi cô mới tô mực lên bằng cách dò theo chúng bằng một cây bút; bởi vì cô không biết viết. Vì rất có thể cô đã rùng mình khi thú nhận rằng cô đã viết những vấn đề như vậy, ngay cả dưới sự ép buộc của nỗi sợ hãi, để làm tổn hại đến cha và mẹ mình. Một nỗi sợ hãi như vậy hoàn toàn có thể đoán trước ở một người vợ khốn khổ ở độ tuổi còn non trẻ, thiếu thốn mọi sự giúp đỡ, ở xa mái ấm của cha mình và ở trong ngôi nhà của chồng mình. [Dẫn chứng.] Mogolon nói rằng từ sự vắng mặt của người thân, phỏng đoán về nỗi sợ hãi như vậy có thể phát sinh. [Dẫn chứng.] Và điều này đặc biệt đúng sau khi cô đã viện đến các cơ quan công quyền trong vô vọng. Cũng không thể suy ra một bằng chứng đầy đủ ngược lại từ chữ ký của Francesca trong hợp đồng hôn nhân, và từ những bức thư được cho là đã được viết và gửi tuần tự bởi cô cho vị kinh sĩ, hoặc được ném ra khỏi cửa sổ. [Dẫn chứng.] Vì chữ ký vô cùng ngắn ngủi được thực hiện trong thỏa thuận hôn nhân không cho thấy kỹ năng viết lường nào đến mức với cùng sự dễ dàng đó cô có thể viết một bức thư dài như vậy, vì kinh nghiệm hàng ngày dạy rằng có rất nhiều người được tìm thấy là hầu như không thể viết nổi tên của chính họ.

Càng ít có khả năng nói rằng khả năng viết đã được chứng minh bằng những bức thư tình được quả quyết; vì những bức thư này liên tục bị Pompilia phủ nhận. Những bức thư này cũng không thể được nói là đã được xác minh đầy đủ bởi khẳng định của nhân chứng Viện Công tố nói trên, cụ thể là cô ta đã ném một tờ giấy ra khỏi cửa sổ, thứ mà vị kinh sĩ đã nhặt lấy rồi bỏ đi. Vì ngoài thực tế là nhân chứng đứng một mình và thuộc tầng suất đê tiện nhất, cụ thể là một ả điếm bất lương, và do đó không thích hợp để chứng minh một vấn đề [Dẫn chứng], cô ta không khẳng định, cũng không thể khẳng định rằng lá thư nói trên được viết bởi Francesca Pompilia. Tương tự, những bức thư được tìm thấy trong nhà tù Castelnuovo có thể đã được viết bởi bàn tay của một kẻ xa lạ nào đó. Và ngay cả khi chúng đã được viết bởi cô ấy, chừng nào chúng mang một ngày tháng muộn hơn, chúng không chứng minh được kỹ năng viết của cô ấy vào một thời điểm nào đó trong quá khứ; vì cô ấy có thể đã có được kỹ năng đó sau đó vì sự tuyệt vọng đã mài giũa trí khôn của cô, với mục đích xui khiến vị kinh sĩ đảm nhận cuộc trốn chạy cùng cô, để cô có thể thoát khỏi hiểm họa của cái chết kề cận. Vì trong những vấn đề như thế này, vốn biến đổi và có thể thay đổi, người ta không thể lập luận tốt từ hiện tại sang quá khứ. [Dẫn chứng.] Và việc thực sự cô đã học viết ở Arezzo sau sự ra đi của cha mẹ hiển hiện từ bức thư cô viết trong nhà tù Castelnuovo, và được tìm thấy giữa các giấy tờ riêng tư của cô sau khi cô qua đời. Điều này được đưa ra trong Bản tóm lược hiện tại, Số 3.

Những bằng chứng về bức thư nói trên [gửi Abate Franceschini] được rút ra từ các bức thư của Thống đốc Arezzo, của Đức Giám mục Đáng kính, và của Bartolommeo Albergotti, cách xa việc loại trừ lý do hợp pháp cho cuộc trốn chạy do chính cô và vị kinh sĩ đưa ra trong suốt vụ truy tố, mà chúng còn thiên vị cho điều đó. Vì mặc dù họ chỉ trích cô vì đã có sự viện dẫn thiếu khôn ngoan như vậy đến họ, họ rất có thể đã làm điều này để tự giải thoát khỏi sự khiển trách vì đã hắt hủi cô một cách thiếu suy nghĩ. Do đó, có khả năng cao hơn là bởi họ, tâm trí của người chồng tàn nhẫn của cô và của người mẹ chồng vốn vô cảm và không thể lay chuyển, như kinh nghiệm dạy chúng ta, đã bị kích động nhiều hơn nữa. Bất kỳ ai cũng có thể biết rõ rằng tâm trí của Guido càng trở nên cay đắng hơn sau vụ kiện được khởi cựu liên quan đến giả định sinh nở và việc hủy bỏ hợp đồng của hồi môn, và sau khi xuất bản các tập tài liệu về sự túng thiếu trong gia đình và sự đối xử đê tiện mà họ phải gánh chịu trong ngôi nhà của cặp đôi ở Arezzo. Cơn giận của ông ta cũng bị khuấy động bởi sự hoài nghi ghen tuông của ông đối với vị kinh sĩ (mặc dù tình yêu của Pompilia đối với người sau chỉ là giả vờ với mục đích chinh phục ông ta) và bởi sự phẫn nộ của ông, thứ làm gia tăng lòng thù hận chết chóc phát sinh từ một vụ kiện về một khoản tiền đáng kể, và nhiều hơn thế nữa về toàn bộ điền sản. [Dẫn chứng.] Tranh cội về giả định sinh nở nên được coi là như vậy. Nỗi sợ hãi chính đáng của người vợ bất hạnh về hiểm họa tử thần của cô cũng không thể bị phủ nhận. Và bị đẩy đến đường cùng trong việc tránh điều này, cô hoàn toàn có thể đã trốn chạy; vì nếu việc đó là được phép vì những cú đánh vượt quá giới hạn chỉnh đốn hợp pháp [Dẫn chứng] thì việc đó sẽ còn được phép hơn biết bao, khi người vợ liên tục sợ rằng anh ta sẽ sát hại cô bằng gươm hoặc bằng thuốc độc. Và để tránh điều này, việc rời bỏ người chồng và trở về mái ấm của cha mình chỉ là một lời khuyên khôn ngoan đối với cô.

Quả thực sẽ tốt hơn nếu cô giành được sự an toàn của mình bằng cách viện đến Đức Giám mục Rất đáng kính, để ngài có thể đưa cô vào một tu viện nào đó hoặc gửi cho một vị phu nhân lương thiện; hoặc đến Đức ông Thống đốc, người sẽ cân nhắc sự an toàn của cô và danh dự trong gia tộc chồng cô; hoặc nếu cô trốn chạy trong công ty của một ai đó có liên quan đến hộ gia đình. Nhưng nỗi sợ hãi về hiểm họa kề cận không cho phép một người đưa ra lời khuyên tốt hơn, và đặc biệt là một người vợ khốn khổ ở độ tuổi non trẻ, thiếu thốn mọi sự trợ giúp và phơi bày trước cơn thịnh nộ của chồng và mẹ chồng cô. Và hơn thế nữa, cô hoàn toàn có thể sợ rằng sự viện dẫn mới đến họ sẽ là vô ích, vì cô đã thấy những lần trước quá ư vô dụng. Cô cũng không thể tìm ra cách nào tốt hơn để trốn chạy an toàn, nơi cô nghĩ là chốn dung thân duy nhất cho chính mình, ngoài việc sử dụng sự giúp đỡ và công ty của vị kinh sĩ, người đã được đề xuất cho cô vì mục đích này bởi Kinh sĩ Conti và Signor Gregorio Guillichini, những người họ hàng của chồng cô. Thật khó tin rằng họ lại thông đồng chống lại danh dự của Guido mà không có lý do mạnh mẽ và khẩn cấp nhất cũng như không có sự tin tưởng vào tính trung thực và khiêm nhường của Caponsacchi. Vì một trong số họ, cụ thể là Gregorio, đã tự nguyện làm người đồng hành cho chuyến đi và sẽ thực hiện lời đề nghị của mình nếu bệnh trạng của anh ta cho phép; như chúng ta đọc trong bức thư nói trên của Francesca Pompilia được tìm thấy sau khi cô qua đời và được trưng bày trong Bản tóm lược hiện tại của chúng ta, Số 3, nơi đề cập đến những nguyên nhân giống nhau, về bệnh trạng của Gregorio và hiểm họa kề cận, thứ không cho phép cô chờ đợi sự bình phục của anh ta. Và do đó, cô xứng đáng được tha thứ vì cô đã trốn chạy vì sự cần thiết ngặt nghèo trong công ty của vị kinh sĩ, một người có tính khiêm nhường được cô biết rõ (như cũng hiển hiện từ một bức thư khác trong Bản tóm lược của các đối thủ của chúng ta, Số 7, thư 12, nơi cô gọi anh ta là Giu-se khiết tịnh, và từ bức thư khác, nơi cô ca ngợi anh ta vì ý thức hổ thẹn). Vì nếu cô chọn phương thuốc này dưới sự cần thiết ngặt nghèo, cô nên được tha thứ theo châm ngôn chung, "sự cần thiết không tuân theo luật lệ." [Dẫn chứng.]

Cũng không thể suy ra nguyên nhân bất hợp pháp của cuộc trốn chạy vì tình yêu bất lương mà Francesca Pompilia dành cho vị kinh sĩ trong một số bức thư này. Vì mặc dù chúng có vẻ mang tính ái tình, thế nhưng chúng được định hướng cho mục đích quy rũ chính vị kinh sĩ này, để anh ta có thể trốn chạy cùng cô; vì thiếu anh ta, cô biết rằng mình không thể thực hiện điều đó, hay thậm chí là mưu tính nó. Do đó, những bức thư không thể mang lại bằng chứng về tội ngoại tình tiếp theo. Vì mặc dù bằng chứng có thể phát sinh từ các bức thư tình, theo các cơ quan công quyền được trưng dẫn bởi phe Bào chữa ở mục § His praehibitis, thế nhưng điều này được tránh né, nếu các bức thư hướng tới một mục đích được phép, chẳng hạn như trốn chạy để thoát khỏi hiểm họa tử thần. Vì khi đó, chừng nào mục đích là được phép, các phương tiện cũng được coi là như vậy, mặc dù chúng không thiếu sự hoài nghi; vì chúng không được coi xét tự thân, mà vì mục đích của chúng. [Dẫn chứng.] Cũng không thể chứng minh tội ngoại tình cho đến nay được rút ra từ các bức thư tình lại mạnh mẽ đến mức nếu chúng không bao gồm sự thú nhận ngầm về hành vi tà dâm tiếp theo. [Dẫn chứng.]

Cân nhắc sau đây đặc biệt khẩn cấp trong việc dẫn đến niềm tin rằng cô gái bất hạnh đã nghĩ vị kinh sĩ sẽ cư xử khiêm nhường trong suốt chuyến đi. Vì trong một trong các bức thư của mình, cô không quên trách mắng anh ta (người mà trước đó đã được ca ngợi vì tính trung thực và khiêm nhường) bởi vì anh ta đã gửi cho cô những vần thơ đáng ngờ (Bản tóm lược hiện tại, Số 4): "Tôi lấy làm ngạc nhiên rằng một người khiêm nhường như ông lại sáng tác và sao chép những nội dung trơ trẽn đến thế." Và xa hơn nữa: "Tôi không muốn ông làm mọi việc y như những gì ông đã làm trong mấy cuốn sách này; cuốn đầu tiên thì dễ thương biết bao, nhưng những khúc thơ tám câu này lại hoàn toàn ngược lại. Tôi không thể tin rằng một người đáng kính như ông lại trở nên táo bạo đến thế." Từ lời khiển trách thành thật này, hiển hiện khá rõ với tinh thần nào những bức thư này đã được viết, mặc dù chúng chứa đầy những lời ngon ngọt và bằng chứng của tình yêu; vì cô thậm chí còn co rúm lại trước những vần thơ bất danh dự được gửi cho cô. Do đó, các bức thư nên được hiểu theo ý định của người viết chúng, giống như lời nói của một người vậy. [Dẫn chứng.]

Và lẽ nào giả định rằng người vợ bất hạnh đã đánh mất sự hổ thẹn đoan trang của mình trong chuyến đi lại nên bị coi là tầm thường và vô lý hay sao? Vì cô đã có đủ việc phải làm để lo cho sự an toàn của chính mình bằng cuộc trốn chạy bạt mạng. Cũng không có khả năng là cô đã bị cám dỗ bởi vị kinh sĩ, vì tình yêu giữa họ chỉ được chứng minh bằng những bức thư nói trên vốn chuẩn bị cho cuộc trốn chạy. Và những bức thư này cho thấy sự quan tâm của cô đối với tính khiêm nhường và sự tiết chế của anh ta, vì chỉ vì việc gửi chúng mà cô đã phàn nàn như vậy. Vì cô sợ rằng anh ta có thể trở nên quá táo bạo, như hiển hiện từ các chi tiết của lá thư được trích dẫn ở trên. Cũng không thiếu những ví dụ về sự tiết chế được tuân thủ trong suốt một hành trình dài hơn và dễ dàng hơn, vốn đã được đảm nhận và hoàn thành bởi những người yêu nhau, mặc dù họ hoàn toàn có thể hợp pháp đắm chìm trong tình yêu của mình. Do đó, không có gì là vô lý khi cô gái khốn khổ giữ bản thân mình một cách nghiêm ngặt trong các giới hạn; vì cô đang ở trong hiểm họa tử thần, thứ mà cô hy vọng sẽ tránh được bằng cuộc trốn chạy chớp nhoáng.

Những bằng chứng khác về tội ngoại tình giả tạo này yếu hơn nhiều, và đã bị phớt lờ một cách đúng đắn trong bản báo cáo của vụ án, cả liên quan đến cuộc trốn chạy lẫn liên quan đến việc ra lệnh tra tấn; vì tình yêu tương ứng giữa cô và vị kinh sĩ không thể được nói là đã được chứng minh đầy đủ bởi những bức thư nói trên; vì chúng là sự chuẩn bị cho cuộc trốn chạy đã được sắp đặt trước này.

Việc ra vào ngôi nhà của Francesca vào ban đêm được chứng minh bởi một nhân chứng đê tiện duy nhất. Việc ra vào như thế cũng không nên được coi là vì một mục đích xấu, vì nó nằm trong sự chuẩn bị cho cuộc trốn chạy. Vì khi chúng ta có một nguyên nhân được phép được đưa ra, với thứ mà một vấn đề có thể được quy chiếu, nó không nên được quy cho một điều gì đó phi pháp và mang tính tội ác. [Dẫn chứng.]

Đến lý do này cũng nên quy chiếu sự sẵn sàng của cô trong việc hiện diện bên cửa sổ ngày lẫn đêm trước tiếng xuýt xoa làm tín hiệu cho thấy người tình giả định của cô đang đi qua. Vì từ khi tình yêu của cô có thể chỉ là một vấn đề giả vờ với mục đích chinh phục anh ta để trao cho cô sự giúp đỡ trong cuộc trốn chạy bằng cách cung cấp cho cô sự đồng hành của anh ta trong chuyến đi, những dấu hiệu tình yêu này không thể có tầm quan trọng nào khác ngoài chính tình yêu giả vờ đó. Người vợ bất hạnh đã sử dụng nó như một mưu mẹo, thực tế là vậy, để cô có thể lo cho sự an toàn của chính mình. Và do đó câu trả lời này lặp lại: "Nếu mục đích là hợp pháp, các phương tiện được sắp đặt để thực hiện nó không thể bị lên án."

Phương thức mưu mẹo giả tạo trong việc chuẩn bị cho cuộc trốn chạy và thực hiện nó bằng phương tiện thuốc mê được quản lý cho chồng và những người hầu (chừng nào nó được chứng minh, và nó hoàn toàn không được chứng minh trong Vụ truy tố) quả thực mang lại bằng chứng về cuộc trốn chạy của cô, chứ không phải về tội ngoại tình; vì nó đã được sắp xếp trước, không phải cho mục đích đó, mà để thoát khỏi hiểm họa tử thần, thứ mà người vợ sẽ tự phơi bày vào đó, một cách quá ư dại dột, trừ khi cô đã chắc chắn rằng chồng mình, người đang nằm trên giường cùng cô, đang ngủ say như chết, hoặc trừ khi cô đã xoay sở được một cách dễ dàng nào đó.

Sự nồng nhiệt được thể hiện trong một số bức thư quả thực là dấu hiệu của tình yêu, theo lời của nhà thơ: "Tình yêu là một thứ đầy rẫy sự sợ hãi lo âu." [Ovid, Heroides, I. 12.] Nhưng vì tình yêu là giả vờ cho một mục đích hợp pháp (như đã nói) cô cũng có thể thể hiện sự nồng nhiệt để giả vờ yêu, vì nó hướng tới cùng mục đích chiến thắng thiện chí của anh ta, để khi có được sự phục vụ thực sự của anh ta, cô có thể trốn thoát. Do đó, từ tình yêu giả vờ này và những dấu hiệu tình yêu được giả mạo này, người ta không thể lập luận rằng sự khởi hành cùng nhau của họ khỏi ngôi nhà của người chồng và sự liên kết của họ trong suốt một hành trình dài mang lại bằng chứng về tội ngoại tình giả tạo; bởi vì ngay cả trong tình yêu đích thực và tương ứng, sự tiết chế vẫn đã được tuân thủ, điều chắc chắn là khó khăn hơn.

Cũng không có các cơ quan công quyền được trưng dẫn bởi phe Bào chữa, ở mục § Accedit quod, là có thể áp dụng; bởi vì đoạn văn bản đó có sự quan tâm đến một người phụ nữ dành cả đêm bên ngoài ngôi nhà của chồng mình và chống lại ý muốn của anh ta, mà không có nguyên nhân chính đáng và có khả năng xảy ra, như hiển hiện từ những lời của chính nó. Quyết định này không áp dụng cho vụ án của chúng ta, kể từ khi Pompilia khốn khổ rời khỏi ngôi nhà của chồng mình và đi đến mái ấm của cha mình để cô có thể thoát khỏi hiểm họa tử thần mà cô sợ là đang đe dọa mình. Và do đó, vì cô đã làm điều đó vì lý do chính đáng và có khả năng xảy ra, sự lên án của đoạn văn bản nói trên đã bị quay lưng đi. Và Farinacci giải thích khẳng định đó như vậy. [Dẫn chứng.] "Nhưng nó khác đi nếu được thực hiện vì lý do, bởi vì việc dành cả đêm cùng nhau tự thân không chứng minh được thói hư tật xấu; vì một trường hợp có thể được đưa ra nơi một người vợ dành cả đêm với đàn ông, thế nhưng vẫn không phá vỡ lời thề hôn nhân của mình." [Dẫn chứng.] Kể từ khi khả năng này được kiểm chứng trong vụ án của chính chúng ta, bằng chứng về tội ngoại tình tiếp theo không thể được suy ra từ cuộc trốn chạy và sự liên kết của cô với anh ta trong chuyến đi, với mục đích lo cho sự an toàn của chính cô.

Hành vi hôn nhau tương ứng của họ trong chuyến đi, chừng nào nó được chứng minh, không mang lại sự phỏng đoán nhẹ nhàng nào về sự khiêm nhường bị vi phạm; nhưng bằng chứng về điều đó quá ư không chắc chắn; vì nó nằm trên lời của một nhân chứng đê tiện duy nhất, người thề về những vấn đề khá khó xảy ra, cụ thể là, trong lúc ông ta lái xe ngựa của họ rất nhanh, ông ta thấy Francesca Pompilia và vị kinh sĩ đang hôn nhau. Đầy rẫy sự thù hận trong lòng biết bao khi sự lắng đọng này thực sự hiển hiện từ thực tế này — rằng trong đêm tối, ông ta thấy một hành vi chớp nhoáng và thoáng qua, mà không đưa ra bất kỳ lý do nào cho sự hiểu biết của mình, chẳng hạn như mặt trăng đang chiếu sáng hoặc một thứ ánh sáng nhân tạo nào đó đã cung cấp cho ông ta cơ hội để nhìn thấy nó. [Dẫn chứng.] Tính khó xảy ra, hoặc đúng hơn là không thể tin được, được gia tăng bởi vì, trong lúc nhân chứng tập trung vào việc lái chiếc xe ngựa với tốc độ lớn đến mức trông giống như bay (như một nhân chứng khác làm chứng), làm sao ông ta có thể nhìn ngược lại và thấy hành vi hôn nhau tương ứng của họ? Một sự khó xảy ra như thế sẽ tước đi niềm tin không chỉ từ một nhân chứng duy nhất, mà từ rất nhiều người trong số họ. [Dẫn chứng.] Hơn thế nữa, có khả năng cần phải được cân nhắc rằng sự va đập vào nhau của những người ngồi trong xe ngựa có thể đã xảy ra từ tốc độ cao; và từ thực tế này, một nhân chứng quá tò mò có thể tin rằng họ đang hôn nhau, mặc dù, trên thực tế, sự gần gũi giữa đầu và mặt của họ với nhau hoàn toàn có thể do sự ngẫu nhiên thuần túy, và không phải vì mục đích của những nụ hôn đáng hổ thẹn và dâm dục. Bởi vì bất cứ lúc nào một hành vi có thể được phỏng đoán là vì mục đích tốt hay xấu, phỏng đoán về mục đích xấu luôn bị loại trừ. [Dẫn chứng.] Và do đó trong bản báo cáo nói trên của vụ truy tố cuộc trốn chạy, phỏng đoán này đã bị phớt lờ một cách công bằng vì thiếu bằng chứng; nó cũng không bị từ chối nếu không có cách nào khác.

Cũng không có lời khai mang tính định kiến và khó xảy ra này của nhân chứng nói trên nhận được bất kỳ sự hỗ trợ nào từ những bức thư giả vờ, trong đó Francesca cảm ơn anh ta vì những nụ hôn được gửi tới, những thứ mà cô nói sẽ thân thiết hơn với cô nếu chúng được trao bởi chính vị kinh sĩ, và gửi trả lại anh ta hàng triệu lần nhiều hơn thế. Vì không thể suy ra từ đó rằng nếu cơ hội được trao thì hành vi hôn nhau tương ứng của họ sẽ diễn ra, vì những từ ngữ này được đưa ra như sự phục vụ và quy rũ với mục đích chinh phục anh ta; chúng cũng không hàm ý một nghĩa vụ nào cả. [Dẫn chứng.] Và do đó chúng không dẫn đến việc suy ra rằng chúng đã được thực hiện, đặc biệt là vì Francesca đã nhiều lần cảnh báo vị kinh sĩ phải tuân thủ sự khiêm nhường đúng mực. Và khi cô thấy anh ta vượt quá giới hạn của nó bằng cách gửi cho cô những vần thơ bất danh dự, cô đã nguyền rủa anh ta không được trở nên táo bạo trong việc thúc giục đam mê của mình. Điều này hoàn toàn xa rời khát vọng bất tịnh về việc nhận những nụ hôn của anh ta, điều được trình bày một cách chính thức trong bức thư nói trên, vì nó hoàn toàn không có bất kỳ suy nghĩ nào về việc làm tổn hại đến danh dự đoan trang của cô.

Việc sử dụng y phục thế tục, thứ mà vị kinh sĩ được tìm thấy đang mặc, không thể mang lại bằng chứng nào, bởi vì, vì ông ta không phải là linh mục, ông ta không thể bị nói là bị cấm làm điều đó trên một hành trình. Và điều này có lẽ đã được sắp xếp với thiện chí để che giấu bản thân và ngăn chặn vụ bê bối, thứ có thể được hình dung khi thấy một linh mục đi cùng một người phụ nữ ở độ tuổi nở rộ và, như tôi đã nghe, có danh tiếng không nhỏ về sắc đẹp, du hành mà không có sự đồng hành của một người phụ nữ khác hoặc người hầu. [Dẫn chứng.] Và do đó thẩm quyền của Matthæus Sanzio, v.v., không thể áp dụng, bởi vì trong trường hợp của ông ta không có nguyên nhân đồng thời do đó linh mục có thể tiếp cận với quần áo không thích hợp và mang theo vũ khí; và anh ta đã bị người chồng tìm thấy, hoặc ngay trong hành vi hoặc trong sự chuẩn bị cho nó, và đã bị sát hại tại chỗ. Trong một trường hợp như vậy, bằng chứng về tội ngoại tình có thể được thừa nhận tốt với mục đích làm giảm nhẹ hình phạt, và chúng được thu thập bởi cùng một tác giả cho mục đích đó.

Hành vi ngủ chung trên cùng một chiếc giường, hoặc ít nhất trong cùng một phòng ngủ, tại quán trọ ở Castelnuovo đã không được chú ý trong bản báo cáo của vụ truy tố cuộc trốn chạy, bởi vì thiếu bằng chứng. Cáo buộc này thực sự bị phủ nhận bởi Francesca Pompilia, và vị kinh sĩ chỉ thẳng thắn thú nhận rằng ông đã nghỉ ngơi một lát trên một chiếc giường khác trong cùng một căn phòng. Người ta cũng không nên phóng đại một thời gian lưu trú ngắn ngủi trong căn phòng đó thành một tội ác, vì nó nên được quy cho sự bảo vệ của ông đối với Francesca nói trên, người mà ông đang đồng hành trong chuyến đi, và do đó có nghĩa vụ bảo vệ cô kẻo có điều ác nào đó giáng xuống cô. Bất cứ lúc nào một hành vi có thể được nói là được thực hiện vì mục đích tốt, mọi sự hoài nghi về điều ác đều chấm dứt. Trong chính những hoàn cảnh này, Gravetta [Dẫn chứng] nói rằng sự giải thích nên hướng tới sự khoan dung, mặc dù sự giải thích khắc nghiệt hơn có vẻ có khả năng xảy ra hơn. Cũng không đủ làm bằng chứng đầy đủ về tội ngoại tình (nếu người ta đang tranh luận một vụ án hình sự) rằng một thanh niên bị nhìn thấy ở một mình và lõa thể với cô ta, và rằng anh ta bị phát hiện bị khóa trong phòng ngủ với người vợ, ngay cả khi anh ta cởi giày và quần áo; bởi vì những vấn đề này có thể chỉ mang tính chuẩn bị. Và bằng chứng về tội ngoại tình càng ít có khả năng phát sinh từ thời gian lưu trú ngắn ngủi của anh ta trong cùng phòng ngủ với mục đích bảo vệ cô.

Cũng không thể rút ra bằng chứng về việc họ đã ngủ chung từ lời khai của người hầu trong cùng quán trọ, người quả quyết rằng anh ta đã được lệnh chỉ chuẩn bị một chiếc giường đơn. Vì điều đó không suy ra rằng cả hai đã ngủ trong đó; nhưng điều này được thực hiện bởi vì chỉ có Pompilia muốn nghỉ ngơi một chút để lấy lại sức lực, thứ đã bị kiệt quệ bởi tốc độ của cuộc hành trình mà họ đã thực hiện. Vị kinh sĩ đã canh chừng cô và chuẩn bị cho sự tiếp tục của cuộc hành trình; và do đó, khi người chồng đến nơi, anh ta đang tập trung vào việc này bằng cách ra lệnh chuẩn bị xe ngựa. Do đó, không có bằng chứng nào về việc họ đã ngủ chung có thể phát sinh từ lời khai này, và nó đã bị các thẩm phán từ chối một cách công bằng, để nó không cần thêm sự bác bỏ nào nữa.

Và mặc dù Francesca Pompilia, trong phần thẩm vấn chéo của cô, đã cố gắng che giấu một thời gian lưu trú dài hơn tại quán trọ nói trên bằng cách quả quyết rằng họ đã đến đó vào lúc rạng đông, thế nhưng không có bằng chứng nào về tội ngoại tình có thể được rút ra từ lời nói dối nói trên, vì cô đã đưa ra khẳng định đó để tránh sự hoài nghi về sự khiêm nhường bị vi phạm, điều có thể được hình dung từ một sự chậm trễ dài hơn và cơ hội thuận lợi hơn. Và do đó, chừng nào lời thú nhận của cô sẽ không gây tổn hại gì cho cô, ngay cả khi cô đã thừa nhận nó với những hoàn cảnh dẫn đến niềm tin vào sự bảo tồn ý thức danh dự của mình, thì lời nói dối này cũng không thể làm tổn hại đến cô. [Dẫn chứng.]

Vì những lý do này, bằng chứng về tội ngoại tình giả tạo bị loại trừ và hầu như bị phá hủy hoàn toàn, không nên chú ý đến thực tế là Bá tước Guido, trong lời thú nhận của mình, đòi hỏi tình tiết giảm nhẹ là tổn hại danh dự, liên quan đến cả vợ ông lẫn cha mẹ vợ; và rằng lời thú nhận này không thể bị chia cắt với mục đích giáng xuống hình phạt thông thường. Bởi vì những nhà uy quyền có tên tuổi lớn không hề thiếu vắng, những người khẳng định rằng một phẩm chất cho mục đích này được thêm vào lời thú nhận cần phải bị từ chối; và vượt lên trên những người khác, chính là Bartolo [Dẫn chứng], người chứng minh kết luận này bằng nhiều lý do, và đáp lại những lý do trái ngược [Dẫn chứng], nơi người ta nói rằng một thẩm phán không nên chấp nhận một lời thú nhận được định tính như vậy. [Dẫn chứng.]

Lời biện hộ như vậy về tổn hại danh dự cũng không phải lúc nào cũng có lợi cho một người trong việc tránh án tử hình, mà chỉ khi hành vi trả thù được thực hiện ngay lập tức; hoặc sau một khoảng thời gian, theo quan điểm khoan dung hơn, khi tội ngoại tình được chứng minh bằng bản án kết tội hoặc bằng lời thú nhận.

Nhưng dây cương của sự trả thù tư nhân sẽ bị nới lỏng quá mức gây tổn hại cho nhà nước nếu, khi thiếu bằng chứng về tội ngoại tình, người ta vẫn có thể đứng vững với mục đích giảm nhẹ hình phạt dựa trên một phẩm chất nào đó được bị cáo thêm vào lời thú nhận của mình. Bởi vì bằng cách này, một nhân chứng có thể tạo ra một lối thoát trong vụ án của chính mình, điều không được phép đối với bất kỳ ai. [Dẫn chứng.] Và không có điều gì vô lý hơn có thể được nghĩ tới ngoài việc gánh nặng chứng minh thuộc về anh ta trong việc tránh án tử hình có thể được hoàn thành chỉ bằng tuyên bố đơn thuần của bị cáo.

Chúng ta cũng không nên chấp nhận quan điểm rằng, ngay cả khi tội ngoại tình đã được chứng minh, một người chồng có thể sát hại, sau một khoảng thời gian, một người vợ ngoại tình mà không phải gánh chịu án tử hình, vì những nhà uy quyền có trọng lượng nhất phủ nhận điều đó. [Dẫn chứng.] Bartolo, khi phân biệt giữa tổn thương thực tế và tổn thương cá nhân, khẳng định rằng khi tổn thương mang tính cá nhân, nó nên được phẫn nộ ngay lập tức; nhưng nếu nó là thực tế, nó có thể được phẫn nộ sau một khoảng thời gian. [Dẫn chứng.] Và Gomez tuyên bố: "Quả thực tôi giữ quan điểm ngược lại, rằng một người chồng có thể bị trừng phạt bằng hình phạt thông thường của một tội ác như án mạng; và vì lý do này, anh ta không thể được tha thứ bằng bất kỳ cách nào, bởi vì án mạng không thể được thực hiện để bù đắp cho một tội ác hoặc bản chất quá khứ của nó, trừ khi người ta sát hại trong hành vi phạm tội quả tang," v.v. Và ở các mục tiếp theo, ông đáp lại những lý do được đưa ra trái ngược. [Dẫn chứng.] Gaillard, sau khi ông nói rằng án mạng được thực hiện vì danh dự là được phép, tuyên bố rằng ngoại lệ này nên được hiểu là có giá trị nếu tổn thương được phẫn nộ ngay lập tức, nhưng nó khác đi nếu được thực hiện sau một khoảng thời gian. Trong trường hợp này, sự phản pháo giống với hành vi trả thù hơn là việc bảo vệ danh dự, và kẻ phạm tội bị buộc phải chịu trách nhiệm về những tổn thương. [Dẫn chứng.]

Càng ít có khả năng khẳng định rằng sự trả thù được thực hiện ngay lập tức bởi vì người chồng đã thực hiện nó ngay khi có thể, theo các cơ quan công quyền được trưng dẫn bởi Ngài Cố vấn pháp lý cho Người nghèo của tôi [Dẫn chứng], nơi ông ta cố gắng chứng minh rằng vì Guido không có vũ khí, hoặc vũ khí không đủ (nghĩa là ông ta chỉ mang theo một thanh gươm du lịch), ông ta không thể tấn công người vợ đi cùng vị kinh sĩ; vì Caponsacchi, như ông ta quả quyết, là một kẻ khỏe mạnh, táo bạo, quen phạm tội theo cách đó, và đang mang theo hỏa khí. Và người vợ đã tỏ ra sẵn sàng chết trong việc bảo vệ người tình của mình; vì người ta còn nói thêm rằng người vợ đã lao vào Guido với thanh gươm trần, và suýt tước đoạt mạng sống của ông ta, nếu cô ta không bị cản trở bởi các sĩ quan cảnh sát. Nhưng cơ hội để sát hại một ả đàn bà ngoại tình không phải được chớp lấy theo cách mà một cái chết bạo lực có thể giáng xuống cô ta với tất cả sự an toàn và không có bất kỳ rủi ro nào. Vì mọi quan điểm pháp lý đưa ra lời tha thứ cho việc giảm nhẹ hình phạt đều co rúm lại trước điều này. Vì việc giảm nhẹ án tử hình như vậy diễn ra do sự bạo dội của cơn giận dữ đột ngột, thứ buộc người chồng phải phớt lờ rủi ro đối với sinh mạng của chính mình, để anh ta có thể trả thù tổn thương gây ra cho mình bởi tội ngoại tình. Và do đó cơ hội đầu tiên này, như được nói bởi các cơ quan công quyền, để án mạng được nói là thực hiện ngay lập tức, nên được hiểu là bất cứ khi nào một cơ hội lần đầu tiên tự mở ra, trong việc tha thứ cho sự chậm trễ trong việc thực hiện trả thù hoặc vì vắng mặt hoặc vì một lý do chính đáng nào đó. Đó là thực tế trong vụ án mà Matthæus Sanfelix viết về, contr. 12. Vì trong trường hợp đó, tội ngoại tình đã được thực hiện khi vắng mặt người chồng, và người vợ đã bỏ trốn, để anh ta không thể trả thù sớm hơn, như hiển hiện từ tường thuật thực tế, được đưa ra ở Số 1, và Số 28 thiết lập kết luận này: "Vì vậy họ được tha thứ nếu họ trả thù ngay khi có thể, vì khi đó có vẻ như họ đã sát hại một cách liên tục (incontinenti)."

Nhưng ai có thể nói trong vụ án của chúng ta rằng người chồng đã chớp lấy cơ hội đầu tiên, kể từ khi anh ta tìm thấy vợ mình ngay trong hành vi trốn chạy, tại quán trọ ở Castelnuovo, anh ta đã kiềm chế không trả thù bằng chính tay mình, và quay sang sự trả thù pháp lý, thứ mà anh ta luôn bám lấy. Và quả thực anh ta tự buộc tội mình bằng sự đê tiện tồi tệ nhất khi anh ta quả quyết rằng mình không đủ sức để thực hiện hành vi trả thù vì bản chất hung hãn của vị kinh sĩ; kể từ khi người sau đã bị bắt giữ, Guido hoàn toàn có thể lao vào vợ mình. Người ta cũng không nên để loại vũ khí họ mang theo làm mình hoảng sợ, bởi vì, theo mô tả được thực hiện trong vụ truy tố, hiển hiện rằng vị kinh sĩ chỉ mang theo một thanh gươm. Và do đó họ được trang bị vũ khí tương đương. Anh ta sẽ không chăm chút cho sự an toàn của chính mình đến thế nếu anh ta bị thúc giục phải thực hiện hành vi trả thù bởi những vết châm chích của danh dự cần được sửa chữa, ngay cả với một chút rủi ro cho chính mình. Bởi vì cơn giận chính đáng không biết đến sự ôn hòa. Và anh ta nên tự trách mình nếu, một mình và không đủ vũ khí, anh ta đã truy đuổi người vợ của mình, kẻ đang trốn chạy, như anh ta có thể sợ, cùng một người tình mạnh mẽ và được vũ khí trang bị tốt hơn. Chính phương thức truy đuổi của anh ta chứng minh mạnh mẽ hơn rằng tâm trí anh ta đã chuyển hướng sang sự trả thù pháp lý, với mục đích giành lấy của hồi môn thèm thuồng, hơn là sự trả thù bằng chính tay mình để khôi phục danh dự của mình. Vì các sự thật cho thấy rõ tư tưởng của anh ta là như vậy. [Dẫn chứng.]

Tương tự, sự chậm trễ của hành vi trả thù sau khi người vợ trở về nhà cha cô loại trừ phẩm chất giả tạo rằng hành vi trả thù được thực hiện "ngay lập tức", bởi vì anh ta không thể thực hiện nó sớm hơn. Vì việc trở về nhà diễn ra vào ngày 12 tháng 10 năm ngoái, và vụ án mạng không được thực hiện cho đến ngày 2 tháng Giêng năm nay. Và chúng ta nên khẳng định rằng anh ta đang đợi cô sinh nở, diễn ra vào ngày 18 tháng 12, để anh ta có thể bảo đảm quyền thừa kế tài sản, thứ mà anh ta đang há hốc mồm thèm thuồng; bởi vì anh ta ngay lập tức thực hiện kế hoạch đồi bại của mình bằng cách tiêu hủy vợ mình và cha mẹ cô bằng một vụ án mạng khủng khiếp. Do đó, từ sự so sánh các mốc thời gian này, việc nhìn ra điều này sẽ trở nên dễ dàng, và hiển hiện rõ với mục đích nào anh ta đã thực hiện các vụ án mạng, và liệu hành vi trả thù này cho sự sửa chữa được khẳng định đối với danh dự bị tổn thương của anh ta có thể được nói là được thực hiện "ngay lập tức" hay không, nghĩa là, ngay khi cơ hội được trao, theo các cơ quan công quyền được trưng dẫn ở phía bên kia.

Rồi khi anh ta đã chọn sự trả thù pháp lý bằng cách giam cầm người vợ và người tình giả định, và bằng việc truy tố vụ án hình sự, việc anh ta quay trở lại hành vi trả thù bằng chính tay mình là điều không được phép; và trong việc thực hiện điều đó, anh ta không thể được nói là đã trả thù ngay lập tức. Anh ta cũng vi phạm công lý công cộng và sự tôn nghiêm của chính Hoàng tử. Tình tiết đơn thuần này làm trầm trọng thêm hình phạt và gia tăng tội ác một cách đáng kể. [Dẫn chứng.]

[Nhưng điều trên là sự thật] bất chấp thực tế là các kết luận được đưa ra bởi Cố vấn của Người nghèo, ở mục § Et tantum abest, có thể được áp dụng, và tương tự các cơ quan công quyền phê chuẩn những kết luận đó, trên cơ sở rằng không thể phỏng đoán rằng người chồng đã tha thứ cho tổn thương, mà đúng hơn là khát vọng trả thù của anh ta vẫn tiếp tục; và rằng điều này loại trừ cáo buộc phản trắc, ngay cả khi người chồng sử dụng mưu mẹo trong việc thực hiện trả thù. Bởi vì trong vụ án hiện tại, vấn đề không nằm ở bản chất của án mạng, từ đó người ta có thể cho rằng nó mang tính phản trắc. Người chồng quả thực không che giấu tổn thương của mình, mà phơi bày nó ra bằng cách quay sang sự trả thù pháp lý. Mặc dù điều này có lẽ kém vinh dự hơn nhưng vì nó làm anh ta hài lòng, với mục đích giành lấy của hồi môn, anh ta không thể khi bị cản trở trong hy vọng này, bởi vì tội ngoại tình không được chứng minh, nhặt lại hành vi trả thù bằng chính tay mình. Và điều này đúng ngay cả khi anh ta giả vờ làm cái cớ cho sự chậm trễ của mình rằng anh ta không thể hoàn thành nó sớm hơn. Vì kể từ khi sự chậm trễ và cản trở phát sinh từ hành động của chính anh ta, anh ta không thể lấy từ đó sự bảo vệ của một cái cớ. [Dẫn chứng.]

Nhưng, dù anh ta có thể tìm thấy cái cớ nào cho vụ tàn sát dã man người vợ của mình khi đang dưới thẩm quyền của thẩm phán theo yêu cầu và giao nộp của chồng cô, chắc chắn vụ án mạng của Pietro và Violante nên được coi là hoàn toàn không thể tha thứ. Trong lời thú nhận của mình, anh ta đã cố gắng áp dụng cho họ cả lời biện hộ về tổn hại danh dự, bởi vì sự đồng lõa giả tạo của họ trong việc thúc giục cuộc trốn chạy của vợ anh ta và sự ô nhục được khẳng định của cô ta. Thế nhưng không có bằng chứng nào về phẩm chất này có thể được mang lại, bóng tối mờ ảo nhất của nó cũng không phát sinh từ vụ truy tố cuộc trốn chạy. Và điều này được chứng minh là không có khả năng xảy ra, và hoàn toàn không thể tin được, từ việc chỉ cân nhắc thực tế rằng Abate Franceschini, anh trai của bị cáo và là bị cáo đã thú nhận, sẽ không đồng ý rằng cô ta được giao phó cho sự giam giữ của họ nếu anh ta có dù chỉ là sự hoài nghi nhỏ nhất về sự đồng lõa của họ, vì anh ta rất khao khát việc sửa chữa danh dự của họ. Thực tế này, vốn được thú nhận rõ ràng trong một văn bản được chuẩn bị trong phần tuyên bố thực tế bằng tiếng Ý [Tập tài liệu 10] và bị phủ nhận vô cùng kiên quyết bởi Chưởng lý dành cho Người nghèo, đã được thừa nhận bởi sự khéo léo tuyệt vời của chính ông ta trong việc chỉ phủ nhận rằng thông báo đã đến tay người chồng, hoặc trong việc khẳng định rằng Viện Công tố không thể mưu tính gì hơn sự hiểu biết mang tính phỏng đoán ở Guido.

Nhưng, hơn thế nữa, sự hiểu biết như vậy hoàn toàn có khả năng xảy ra và được rút ra từ bằng chứng mạnh mẽ. Vì rất có thể Guido đã được thông báo bởi anh trai mình về việc người vợ rời khỏi Tu viện, về việc thiết lập cô ta trong ngôi nhà nói trên, về nghĩa vụ do cha mẹ cô gánh vác là cung cấp thức ăn cho cô, và đặc biệt là về việc phát hiện mang thai của cô. [Dẫn chứng.] Nhưng chúng ta hiện không tranh luận để chứng minh sự hiểu biết của người chồng về điều đó, mà để rút ra từ sự đồng thuận đó của Abate Paolo một bằng chứng nhằm loại trừ sự đồng lõa giả tạo của Pietro và Violante trong sự ô nhục của người vợ, điều sau hoàn toàn không được chứng minh.

Sự đồng lõa như vậy xa rời việc được chứng minh đối với Pietro đến mức hoàn toàn ngược lại hiển hiện khá rõ từ di chúc của ông ta, được lập vào năm 1695, sau khi vụ kiện đã được khởi xướng về giả định sinh nở của Pompilia. Trong di chúc này, bất chấp vụ kiện, ở nơi đầu tiên ông để lại làm người thừa kế hưởng hoa lợi là Violante vợ ông, và sau khi bà qua đời là Francesca Pompilia, đặt lên cô nghĩa vụ cư ngụ tại Thành phố và sống một cách đáng kính. Điều này hiển hiện từ các chi tiết của di chúc nói trên được đưa ra trong Bản tóm lược hiện tại của chúng ta, Số 5. Trong này ông cũng khẳng định rằng cho đến nay cô đã cư xử một cách đáng kính, và ông tuyên bố để lại khoản trợ cấp cho cô vì lối sống tốt đẹp của cô. Và do đó nó lại càng trở nên không thể tin được rằng ông ta, khi còn sống, lại sẵn sàng thông đồng trong sự ô nhục của cô, thứ mà ông ta co rúm lại ngay cả khi đã chết. Vì khoản hoa lợi sẽ bị tước khỏi cô nếu cô sống một cuộc sống bất lương, và ông giục cô trong trường hợp cuộc hôn nhân của cô bị hủy bỏ hãy khoác lên mình y phục tu sĩ, và ông để lại cho cô một phần di sản béo bở cho mục đích đó.

Cũng không thể mang lại bất kỳ bằng chứng nào về sự đồng lõa giả tạo này rằng khi Guido giả vờ giao nộp một lá thư gửi cho họ từ vị kinh sĩ, cánh cửa lập tức được mở ra bởi Violante cho những tên sát nhân. Các luật sư bào chữa cố gắng lập luận từ sự cả tin sẵn sàng này rằng cái tên của người tình không hề đáng ghét đối với Violante, và do đó sự thân mật của anh ta với Francesca không hề gây khó chịu. Nhưng vì vị kinh sĩ là tác giả của sự giải thoát cô khỏi hiểm họa tử thần bằng cách đưa cô từ nhà chồng đến mái ấm của cha mình mà bất chấp rủi ro của chính mình, nên việc Violante đưa ra bằng chứng về một tâm trí biết ơn vì sự giúp đỡ dành cho con gái mình và mở cửa không có gì là kỳ lạ cả. Người ta cũng không thể suy ra từ đó sự đồng thuận trong sự trác táng, thứ mà sự quen biết trong quá khứ của họ hoàn toàn không có. Điều này càng đúng hơn vào thời điểm mà chính anh ta vắng mặt và đang bị lưu đày ở Civita Vecchia.

Do đó, nguyên nhân thực sự, do đó nhà Comparini cũng bị sát hại, không thể là gì khác ngoài lòng thù hận mà người chồng đang bừng cháy; [và điều này trước hết là] bởi vì vụ kiện liên quan đến giả định sinh nở, thứ mà họ đã khởi xướng, và đã đánh lừa ông trong hy vọng giành lấy của hồi môn và quyền thừa kế béo bở; [và thứ hai] khát vọng trả thù của ông ta vì các tập tài liệu được phân phát vào thời điểm của vụ kiện nói trên, và thứ đã phơi bày sự còi cọc trong tiện nghi gia đình và sự đối xử khốn khổ mà họ đã nhận được trong ngôi nhà của người chồng. Hai điều này không tha thứ cho Guido khỏi hình phạt đối với tội án mạng được trừng phạt trước, và thực tế là làm gia tăng nó, thậm chí nâng nó lên thành tội ác læsa majestas, theo lệnh nổi tiếng của Hiến chế Alexander, như đã được chứng minh trong thông tin trước đây của chúng tôi, mục § Accedit ad exasperandam.

Để thoát khỏi hình phạt được chỉ định cho nó bởi sự sắp xếp của sắc lệnh này, thật vô ích khi ông ta quay sang một cái cớ được rút ra từ sự khiêu khích phát sinh sau đó. [Dẫn chứng.] Nhưng chừng nào người ta quả quyết rằng tội ác này phát sinh từ lời khuyên họ đưa ra dẫn đến cuộc trốn chạy của cô, và sự đồng lõa của họ trong đó, bằng chứng về sự đồng lõa như vậy hoàn toàn được rút ra từ lá thư được quả quyết, do Francesca Pompilia viết cho Abate Franceschini. Nhưng bức thư này đã hoàn toàn bị bác bỏ, và thậm chí bị hắt hủi bởi chính Guido, vì trong vụ truy tố cuộc trốn chạy, chúng ta không thấy có sự nhấn mạnh nào rằng hành động nên được khởi xướng chống lại Pietro và Violante vì sự xúi giục giả tạo của họ. Hơn nữa, Pietro đã từ lâu cắt đứt vụ kiện được khởi xướng liên quan đến giả định sinh nở và việc thu hồi hợp đồng của hồi môn, và do đó sự đồng lõa này không thể được làm cho có vẻ là nguyên nhân kích động duy nhất, thứ sẽ loại trừ causa litis. Vì một nguyên nhân như vậy phải là thật chứ không phải giả tạo, và phải phù hợp với tội ác đã phạm. [Dẫn chứng.] Những cái cớ này, quả thực, được quả quyết là được rút ra từ sự đồng lõa trong sự ô nhục được khẳng định, lại càng bị loại trừ hơn nữa bởi sự thiếu hụt bằng chứng, cả về sự bất tịnh lẫn sự thông đồng của họ trong đó; và do đó sự khiêu khích được ngụ ý từ đó cho thấy hoàn toàn không liên quan, và có lẽ là lừa đảo.

Vụ kiện ly hôn khác, được khởi xướng dưới danh nghĩa của Francesca Pompilia, bị quả quyết một cách vô ích là trở nên vô hiệu bởi tính không hợp lệ được khẳng định của trát đòi hầu tòa; vì trát đòi hầu tòa này đã được thi hành chống lại Abate Franceschini, người thiếu thẩm quyền của một ủy quyền (proxy). Thế nhưng sự ủy quyền của ông ta hoàn toàn đủ đầy cho một vụ kiện, như hiển hiện từ nội dung của nó được đưa ra trong Bản tóm lược hiện tại của chúng tôi, Số 6, và do đó khi một vụ kiện được khởi xướng, nó là dồi dào để tiếp nhận một trát đòi hầu tòa. [Dẫn chứng.] Chúng ta cũng đang giải quyết các điều kiện của Hiến chế Alexander và của lệnh cấm các Lệnh cấm được ban hành chống lại những kẻ phạm tội vì các vụ kiện. Do đó, câu trả lời không có liên quan, được đưa ra bởi Chưởng lý dành cho Người nghèo ở mục § Quae etiam aptantur, rằng khi sự bất lương của người vợ được thiết lập, sự miễn trừ của cô khỏi cơn thịnh nộ của người chồng, kẻ sẽ trả thù, không nên được phép bằng việc giới thiệu một vụ kiện ly hôn. Vụ án mạng như vậy cũng không thể được nói là được thực hiện để sửa chữa danh dự khi được thực hiện trong cơn giận dữ trước một vụ kiện. Vì ông ta mặc nhiên công nhận như đã được chứng minh, điều đang nằm trong vòng tranh chấp, cụ thể là sự ô nhục của người vợ, bằng chứng về điều đó hoàn toàn thiếu vắng. Và Guido hoàn toàn có thể tiến hành đến một cực đoan như vậy nếu, ngay khi tội ngoại tình được thực hiện, vợ ông ta khởi xướng một vụ kiện ly hôn; nhưng nó khác đi kể từ khi ông ta thử nghiệm sự trả thù đó sau khi con đường trả thù pháp lý đã được lựa chọn bằng cách khởi xướng cáo buộc hình sự cho tội ngoại tình giả tạo và với mục đích giành lấy của hồi môn. Vì sau khi ông ta bị cản trở trong hy vọng này (vì không có bằng chứng nào về tội ngoại tình phát sinh từ vụ truy tố), và sau khi tâm trí của người chồng đã bị kích động, cô ta nên được phép lo cho sự an toàn của chính mình bằng cách cầu xin phương thuốc ly hôn. Và trong khi một phán quyết như vậy đang chờ xử lý, bất kỳ vụ án mạng nào giáng xuống cô ta chắc chắn phải được chuộc lại bởi các hình phạt được giáng xuống dưới sự bảo trợ của Hiến chế Alexandrian và các Lệnh cấm. Vì điều khoản của sắc lệnh này có thể áp dụng, kể từ khi vụ án mạng được thực hiện trong khi vụ án hình sự, được khởi xướng chống lại cô vì tội ngoại tình giả tạo bởi chồng cô, vẫn đang chờ xử lý. Và sắc lệnh này bao gồm cả các vụ kiện dân sự lẫn hình sự, như hiển hiện từ việc đọc nó.

Tương tự, sự tập hợp những kẻ có vũ khí, và việc đưa chúng vào Thành phố để hoàn thành an toàn hơn vụ án mạng của toàn bộ gia đình, làm gia tăng tội ác lên thành læsa majestas, và cũng đòi hỏi sự gia tăng hình phạt, như đã được khẳng định trong thông tin trước đây của chúng our. Điều này cũng không được tránh né bởi các câu trả lời được đưa ra, hoặc đúng hơn là được lặp lại bởi phe Bào chữa, và đặc biệt là bởi câu trả lời rằng vì tội ác chính được thực hiện vì danh dự (và do đó hình phạt thông thường của Luật Lex Cornelia de Sicariis không có ứng dụng vì lý do đó), thì tương tự hình phạt cho việc tập hợp người, được áp dụng bởi các Hiến chế Tông tòa và các Lệnh cấm đại cương, không thể được giáng xuống; vì cái sau được gộp chung với hình phạt cho tội ác chính, thứ duy nhất cần được chú ý, vì tinh thần và mục đích tạo ra sự khác biệt trong các tội ác. [Dẫn chứng.] Bởi vì lệnh của Hiến chế và Lệnh cấm nói trên sẽ chứng tỏ hoàn toàn vô ích nếu hình phạt cho việc tập hợp chấm dứt, bất cứ khi nào sự tập hợp được thực hiện với mục đích phạm một tội ác nào đó có thể bị trừng phạt bằng hình phạt nhẹ hơn. [Dẫn chứng.] Bản Bân-lê (Bull) này quả thực có thể áp dụng ngay cả khi đàn ông được triệu tập cầm vũ khí trong một nguyên nhân được phép và vì một mục đích tốt; bởi vì qua nó Tối cao Giáo hoàng muốn cung cấp cho sự an toàn công cộng và kìm nén sự táo bạo của những kẻ tự đặt ra luật lệ cho chính mình. Do đó, tất cả những gì nhiều hơn sẽ có chỗ đứng khi sự tập hợp có thể được thực hiện vì một mục đích xấu, cụ thể là để phạm tội ác, ngay cả khi tội ác có thể không đáng chịu án tử hình thông thường, và khi tội ác thực sự diễn ra. [Dẫn chứng.] Spada đưa ra lý do này, rằng Giáo hoàng trong việc thiết lập Hiến chế này chỉ cân nhắc sự náo động và những điều tệ hại khác thường phát sinh từ việc tập hợp những kẻ có vũ khí gây tổn hại đến hòa bình công cộng. Và mặc dù quan điểm của ông đã bị từ chối bởi các cơ quan công quyền được trưng dẫn bởi ngài Cố vấn của Người nghèo, ở mục § non refragante, sự bác bỏ này không áp dụng cho việc tập hợp những kẻ có vũ khí vì một mục đích xấu (ngay cả khi mục đích này không quá tội ác đến mức án tử hình có thể bị giáng xuống), mà áp dụng cho sự tập hợp của họ vì một nguyên nhân được phép là giành lại quyền sở hữu ngay lập tức, bằng cách đối đầu vũ lực với vũ lực. Ngay cả trong trường hợp sau, Spada giữ quan điểm rằng có chỗ cho lệnh của Bân-lê. Do đó, sự bác bỏ được đưa ra ở trên không ngăn cản việc áp dụng điều khoản của Hiến chế nói trên đối với vụ án của chúng ta, vì sự tập hợp đã được sắp xếp trước cho vụ án mạng của toàn bộ gia đình, điều đã được thực hiện với sự táo bạo liều lĩnh.

Cũng không có các quan điểm của các thẩm phán thuộc Tòa Rota Thánh, đòi hỏi rằng sự tập hợp phải nhắm vào Hoàng tử hoặc Nhà nước, chứ không phải để phạm một tội ác nào khác, đứng cản đường; bởi vì nếu phẩm chất này được chấp nhận là sự thật, sắc lệnh nâng hành vi lên thành tội ác læsa majestas và nổi loạn sẽ trở nên vô ích; vì tội ác này sẽ phát sinh rõ ràng từ chính hành vi đó, và từ ý định làm xáo trộn hòa bình của Hoàng tử và Nhà nước. Và chừng nào quan điểm được khẳng định bởi các cơ quan công quyền này có nền tảng, nó có thể được áp dụng khi chúng ta điều tra lệnh của Hiến chế, chứ không phải của Lệnh cấm được ban hành sau đó. Vì sắc lệnh này sẽ chứng tỏ vô ích và vô dụng nếu án tử hình, được áp dụng bởi nó chống lại những kẻ tập hợp có vũ khí, chỉ có thể được áp dụng khi tội ác mà vì đó sự tập hợp được thực hiện có thể bị trừng phạt bằng cùng hình phạt. Và ngay cả khi sự cần thiết này được thừa nhận, việc áp dụng Hiến chế không thể bị tránh né, bởi vì không có lời biện hộ nào về tổn hại danh dự có thể được cáo buộc để làm cái cớ cho vụ án mạng của Pietro và Violante, và nó hoàn toàn không được chứng minh liên quan đến Francesca Pompilia.

Tương tự, việc chuẩn bị và sử dụng vũ khí bị cấm cũng có thể bị trừng phạt bằng án tử hình, nếu chúng ta điều tra lệnh của Lệnh cấm và các Hiến chế của Alexander VIII thuộc triều đại cố. Điều này cũng không được tránh né đầy đủ bởi câu trả lời được đưa ra bởi phe Bào chữa rằng nó được gộp chung trong tội ác chính; để không có hình phạt lớn hơn nào có thể bị giáng xuống cho nó ngoài bản thân tội ác chính đáng được. Vì những gì chúng ta đã nói ở trên liên quan đến "một sự tập hợp" phản đối sự nhầm lẫn như vậy về hình phạt của các Lệnh cấm, và các cơ quan công quyền được trưng dẫn trong phản hồi trước đây của chúng ta, mục § nec delationis, khẳng định điều ngược lại. Và những cơ quan công quyền được trích dẫn cho quan điểm ngược lại nên được hiểu là chỉ áp dụng khi người ta đang giải quyết một sự lăng nhục, hoặc với án mạng được thực hiện trong một cuộc cãi vã, hoặc trong việc tự vệ, hoặc vì lợi ích sửa chữa ngay lập tức danh dự. [Dẫn chứng.] Khó khăn đã chấm dứt trong vụ án của chúng ta, bởi vì sự bố trí rõ ràng của các Lệnh cấm, những thứ tuyên bố rõ ràng và ra lệnh rằng hình phạt cho việc mang theo vũ khí không được nhầm lẫn với hình phạt của tội ác được thực hiện với chúng. Câu trả lời được đưa ra bởi Chưởng lý dành cho Người nghèo cũng không có vẻ đủ mạnh để tránh né điều này; cụ thể là khi, theo luật chung, các Lệnh cấm chỉ nhận được sự giải thích thụ động, chỉ có tội ác chuẩn bị và mang theo vũ khí để phạm án mạng mới được xem xét; nhưng nó khác đi nếu vũ khí được mang theo, không vì mục đích xấu, và sau đó một tội ác được thực hiện với chúng. Bởi vì sẽ quá khắc nghiệt đối với một người mang vũ khí không vì mục đích xấu và sau đó phạm tội phải chịu hình phạt lớn hơn một kẻ chuẩn bị vũ khí để phạm tội ác và thực hiện mục đích của mình. Do đó, những Lệnh cấm này không bao giờ có thể nhận được một sự giải thích như vậy. Vì bởi vì chúng, việc mang theo vũ khí bị cấm vì là hành vi độc hại và cung cấp cơ hội phạm tội, việc mang theo chúng khi được nhắm tới để phạm tội càng phải được coi là bị cấm và có thể bị trừng phạt bằng một hình phạt nghiêm ngặt hơn. Điều này đặc biệt đúng khi chúng ta cân nhắc tuyên bố rằng các tội ác không được nhầm lẫn với nhau.

Cuối cùng, còn lại một phẩm chất khác, làm trầm trọng thêm tội ác một cách đáng kể, cụ thể là việc vi phạm ngôi nhà được chỉ định làm nhà tù với sự đồng thuận của Abate Franceschini. Và điều này đúng bất chấp những gì có thể được cáo buộc về sự thiếu hiểu biết của Guido về tình tiết này. Bởi vì trong văn bản nói trên được chuẩn bị bằng tiếng Ý để đưa ra thông báo thực sự về sự thật [Tập tài liệu 10], người ta quả quyết rằng toàn bộ việc quản lý vụ án đã được để lại và cam kết cho chính người anh trai này, vì Guido đã rời khỏi Thành phố. Do đó, hoàn toàn khó tin rằng Guido không được thông báo bởi ông ta về một vấn đề quan trọng như vậy. Và liên quan đến sự phân biệt giữa việc vi phạm nhà tù công cộng và sự giam giữ đơn thuần trong một nhà ngôi nhà dưới sự bảo lãnh, và về tội ác được phép trong đó vì danh dự, chúng tôi đã đưa ra câu trả lời đầy đủ trong lập luận trước đây của mình, mục § Quibus accedit và những mục tiếp theo. Vì cùng một lý luận có thể áp dụng trong cả hai trường hợp, vì trong cả hai trường hợp, người bị giam giữ đều nằm dưới sự bảo trợ của Hoàng tử, người có sự tôn nghiêm do đó bị xúc phạm tương ứng. Và cái cớ sẽ có giá trị nếu chúng ta đang tranh luận về việc phẫn nộ một tổn thương được cung cấp trong nhà tù. Dưới chính những hoàn cảnh này, các cơ quan công quyền được trưng dẫn bởi phe Bào chữa mới lên tiếng, như hiển hiện từ sự công nhận của họ về chúng.

Do đó, trong vụ án hiện tại, có sự hiện diện của nhiều phẩm chất nghiêm trọng, những thứ gia tăng tội ác, và dựa trên những điều này, Ngài, Cố vấn của Người nghèo, thừa nhận trong mục § Agnoscit Fiscus rằng hình phạt nên được gia tăng. Sự gia tăng hình phạt như vậy cũng không thể được bù đắp ngoại trừ bằng cái chết. Vì ngay cả khi tội ngoại tình được chứng minh, như nó không được chứng minh trong vụ án của chúng ta, vụ án mạng đơn thuần của người vợ, khi được thực hiện sau một khoảng thời gian, chỉ có thể đòi hỏi sự giảm nhẹ hình phạt, theo quan điểm khoan dung hơn. Do đó, công lý của sắc lệnh cho sự tra tấn cảnh thức nên được nói là đã được khẳng định và bảo vệ đầy đủ chống lại các lý do đối lập. Và giờ đây khi lời thú nhận đã nối tiếp, chỉ còn lại việc hình phạt thích đáng được giáng xuống để chuộc lại tội ác khủng khiếp này.

Giovanni Battista Bottini,

Cố vấn của Viện Công tố, và của Tòa Khâm sứ Tông tòa.

[Tựa đề tập tài liệu của Tập 14.]

Bởi Đức ông Chủ tịch Tối cao và Đáng kính nhất trong các Vụ án Hình sự:

VỤ ÁN MẠNG RÔ-MA

kèm theo tình tiết tăng nặng.

Đại diện Viện Công tố, chống lại Bá tước Guido Franceschini

và những người khác.

Bản Phản hồi của Ngài Cố vấn pháp lý của Viện Công tố.

Tại Rô-ma, theo mẫu in của Tòa Khâm sứ Tông tòa,

1698.

ROMANA HOMICIDIORUM CUM QUALITATE

199

[Tập tài liệu 14.]

Đức ông Chủ tịch Tối cao:

Những vấn đề được suy luận bởi ngài Cố vấn của Người nghèo, nhằm bào chữa cho Guido Franceschini, kẻ bị buộc tội ba vụ án mạng với những phẩm chất vô cùng nghiêm trọng phóng đại chúng, không có sức mạnh thực sự trong việc chứng minh [thứ nhất] rằng ông ta không nên bị trừng phạt bằng hình phạt thông thường của Luật Lex Cornelia de Sicariis, chừng nào ông ta đã thú nhận những tội ác này, và [thứ hai] rằng chỉ nên đòi hỏi sự tra tấn đơn thuần để giành lấy sự thật đối với chúng, và việc tra tấn cảnh thức nên được bỏ qua. Tôi sẽ cố gắng chứng minh điều này, trong việc phản hồi lại các điểm này từng cái một, chừng nào sự khan hiếm thời gian quá mức cho phép, và sẽ dán mắt vào các quyền lợi của Viện Công tố, như bổn phận chức trách của tôi và sự tàn bạo cùng vô nhân tính tột độ của tội ác đòi hỏi.

Căn cứ chính được lấy bởi Ngài của tôi bao gồm việc đặt lên sự bình đẳng [thứ nhất] một trường hợp trả thù được thực hiện ngay lập tức bởi người chồng với cái chết của người vợ ngoại tình bị bắt quả tang trong tội lỗi của cô ta, và [thứ hai] trường hợp một người bị sát hại sau một khoảng thời gian khi người vợ bị kết tội rõ ràng về tội ngoại tình (như ông ta quả quyết là được chứng minh trong vụ án của chúng ta). Nhưng điều này sụp đổ cả trong thực tế lẫn luật pháp; và do đó suy luận về sự ôn hòa của hình phạt được rút ra từ cùng sự bình đẳng này cũng cho thấy là không có nền tảng.

Trong thực tế, bằng chứng về tội ngoại tình giả tạo hoàn toàn thiếu hụt theo những gì tôi đã suy luận đầy đủ trong thông tin khác của mình. Trong đó, tôi đã bác bỏ từng cái một các bằng chứng của ông ta, hay đúng hơn là những sự hoài nghi phát sinh từ vụ truy tố, thứ mà Ngài gắn bó vào đó. Tôi đã chứng minh rằng cuộc trốn chạy của người vợ trong công ty của kinh sĩ Caponsacchi, người tình giả định, là vì một nguyên nhân hợp pháp (cụ thể là hiểm họa kề cận và tử thần, thứ mà cô sợ hãi), chứ không phải từ xung động phi pháp của sự dâm dục. Sự tham gia và đồng lõa của kinh sĩ Conti và Signor Gregorio Guillichini, những người họ hàng của Bị cáo, trong việc thúc đẩy điều đó, lẽ ra phải chứng minh điều này. Vì họ sẽ không cung cấp sự giúp đỡ nếu cô ta đang trốn chạy vì mục đích xấu là vi phạm lời thề chung thủy vợ chồng, ngay cả đến sự ô nhục của chính họ. Nhưng họ biết rõ sự cần thiết của phương thuốc, và rằng nó nhằm giải thoát cô khỏi hiểm họa. Và một nhân chứng cho vụ truy tố trong cùng phiên tòa trốn chạy đã thề rằng ông ta đã nghe điều này từ Signor Gregorio. Và họ đã cung cấp sự giúp đỡ của mình trong việc thực hiện điều này.

Cũng hoàn toàn không liên quan gì khi, trong sắc lệnh kết án vị kinh sĩ đi lưu đày ở Civita Vecchia, danh hiệu "nhận thức xác thịt" đã được viết xuống; bởi vì, như đã từng được đáp lại, sự thay đổi của điều đó đã được yêu cầu, và tương tự sự thay đổi của một danh hiệu chung liên quan đến phiên tòa. Và kể từ khi không có bằng chứng nào về nó phát sinh từ vụ truy tố hoặc từ các bản bào chữa mà người phụ nữ bất hạnh (kẻ bị bác bỏ với sự đề phòng đơn thuần là giữ ngôi nhà của mình làm nhà tù) có thể đã thực hiện, nếu cô ta không bị sát hại một cách tàn bạo như vậy, và kể từ khi sắc lệnh nói trên, được ban hành mà không có việc cô ta được triệu tập hoặc lắng nghe, sẽ trở thành vô hiệu, dòng chữ được viết bởi thẩm phán trong hồ sơ như một danh hiệu không thể kết tội cô ta về tội ác đó; mà chỉ có sự thật của thực tế phát sinh từ các bằng chứng mới nên được xem xét. [Dẫn chứng.]

Tôi thừa nhận rằng Bị cáo lẽ ra nên được coi là xứng đáng với một cái cớ nào đó nếu ông ta đã sát hại vợ mình trong hành vi bắt giữ cô ta trong cuộc trốn chạy cùng người tình giả định; vì cho mục đích này, không chỉ bằng chứng tuyệt đối, mà sự hoài nghi đơn thuần về tội ngoại tình được thực hiện, cũng sẽ là đủ. [Dẫn chứng.] Nhưng khi, sau khi phớt lờ quyền được khẳng định về sự trả thù tư nhân, ông ta tìm kiếm với sự nài nỉ sự trả thù công cộng, bằng cách bắt giữ cô ta, ông ta không thể sau đó, trong khi cô ta đang nằm dưới thẩm quyền công cộng của thẩm phán, thực hiện sự trả thù tư nhân bằng cách tàn sát cô ta, người không hề có nỗi sợ hãi nào về một điều như vậy. Sự hoài nghi về một nỗi uất ức chính đáng, thứ khó kiềm chế khi bị kích động, tha thứ cho người chồng một phần, nếu không phải hoàn toàn, bất cứ khi nào anh ta thực hiện trả thù ngay lập tức dưới xung động bạt mạng của cơn giận. Nhưng khi sự trả thù diễn ra sau một khoảng thời gian, và trong khi vụ án nằm trong tay thẩm phán, và nạn nhân bị giam giữ theo yêu cầu của chính anh ta, điều này không có giá trị, như sẽ được chứng minh xa hơn, bằng cách chỉ ra tính không liên quan của nguyên lý được giả định.

Cũng không có chú thích (glossa) trong đoạn văn bản được cáo buộc, trong luật của Hoàng đế Hadrian, đứng cản đường; bởi vì nó bàn về một người con trai bị cha bắt quả tang ngoại tình với mẹ kế, và bị người cha sát hại ngay lập tức. [Dẫn chứng.] Và có sự khác biệt rộng lớn giữa một người cha và một người chồng sát hại sau một khoảng thời gian; bởi vì, như Farinacci nói thêm, người cha có thẩm quyền lớn nhất đối với con trai mình, và theo luật cổ xưa thậm chí có thể sát hại cậu ta. Và chắc chắn người chồng không có điều này. Luật pháp cũng dễ dàng tha thứ cho người cha hơn, bởi vì ông ta luôn được cho là đưa ra lời khuyên tốt cho đứa con của mình, từ bản năng đơn thuần của tình yêu phụ tử. Nhưng người ta không có cùng sự tin tưởng như vậy liên quan đến một người chồng, kẻ quen hình thành sự hoài nghi bất công về vợ mình dễ dàng hơn. Do đó, người ta không được phép sát hại cô ta dựa trên sự hoài nghi đơn thuần sau một khoảng thời gian. Anh ta cũng không được tha thứ chút nào vì lý do này, theo đoạn văn bản. [Dẫn chứng.] "Sự tận tụy của tình yêu người cha thường đưa ra lời khuyên tốt cho chính những đứa con của mình, nhưng sự vội vã nóng nảy của một người chồng cuồng nộ nên được kiềm chế dễ dàng." [Dẫn chứng.]

Điều này đúng đến mức một người cha không được tha thứ trừ khi ông ta sát hại, hoặc ít nhất làm bị thương nặng, con gái mình cùng với kẻ ngoại tình; để nó nên được quy cho số phận, hơn là sự khoan dung của người cha, rằng cô ta thoát khỏi cái chết. Và điều này đã được bỏ qua bởi các nhà lập pháp không vì lý do nào khác ngoài việc một nỗi uất ức như vậy, kích động đến cơn giận liều lĩnh, là cần thiết để tha thứ cho một người cha, để ông ta có thể không tha cho chính con gái mình. Nhưng kể từ khi quy định này không được tìm thấy trong số các luật lệ về những người chồng, sự khác biệt hiển hiện giữa hai người, bởi vì sự sẵn sàng quá mức của người chồng trong việc chớp lấy sự hoài nghi và nổi giận chống lại vợ mình, được tiết lộ rõ ràng.

Cũng không có sự hoài nghi đơn thuần là cơ sở đủ để giảm nhẹ hình phạt cho một người chồng sát hại vợ mình sau một khoảng thời gian. Điều này hiển hiện từ chính các cơ quan công quyền tha thứ cho anh ta trong một trường hợp như vậy, bất cứ khi nào tội ngoại tình được chứng minh bằng lời thú nhận của người vợ hoặc bằng các bằng chứng khác, để cô ta có thể được nói là bị kết tội về nó. [Dẫn chứng.] Bertazzolus nói: "Tôi đã thấy vấn đề được coi như vậy trong tình huống ngẫu nhiên của một thực tế như vậy, và người chồng đã được tha thứ, kẻ đã sát hại một người vợ ngoại tình, không bị bắt quả tang trong chính hành vi đó, mà tội ngoại tình của cô ta thực sự và đích thực tồn tại và được chứng minh khá rõ ràng." Do đó, rõ ràng từ chính những cơ quan công quyền đó được trưng dẫn bởi Ngài rằng người chồng sát hại vợ mình sau một khoảng thời gian không được tha thứ vì sự hoài nghi đơn thuần, hoặc vì một vụ án ngoại tình vẫn đang chờ phán quyết, và chính anh ta đã khởi xướng.

Trong luật pháp, giả định của ông ta cũng được chứng minh là không có nền tảng, thứ đặt lên sự bình đẳng [thứ nhất] hành vi trả thù được thực hiện ngay lập tức, nghĩa là, trong chính hành vi bắt giữ người vợ ngoại tình, hoặc trong các hành vi chuẩn bị ngay lập tức dẫn anh ta đến niềm tin hợp pháp như vậy; và [thứ hai] hành vi trả thù được thực hiện sau một khoảng thời gian, ngay cả khi tội ngoại tình hiển hiện từ những bằng chứng khiến nó trở nên hoàn toàn rõ ràng. Có rất nhiều nhà uy quyền thúc giục việc giảm nhẹ hình phạt cho Bị cáo vì lý do sau đây mà họ đưa ra—rằng ý thức về danh dự bị tổn thương luôn tiếp tục thúc giục và kích động đến việc trả thù, và rằng một người vợ có thể được nói là bị bắt quả tang ngoại tình, khi cô ta hoặc đã thú nhận nó hoặc đã bị kết tội về nó. Và những nhà uy quyền này đã được thu thập với một bàn tay đầy ắp bởi Ngài, và bản thân tôi gần đây cũng đã chỉ ra một người trong số họ. Nhưng quan điểm ngược lại mới là quan điểm đúng đắn, và được chấp nhận trong thực tiễn. Đến thực tế này, những người hành nghề xuất sắc nhất và khéo léo nhất thời đại chúng ta trong luật hình sự đã làm chứng. Đăng ký trong số này là [thứ nhất] Farinacci, nơi, sau khi ông lần đầu tiên trả lời một cách uyên bác các lý do và cơ quan công quyền được trưng dẫn trái ngược, ông kết luận rằng ông chắc chắn tin như vậy đối với luật pháp trong vụ án, và khuyên rằng nó nên được giữ như vậy, trừ khi chúng ta muốn sai lầm; và [thứ hai] Kinh sĩ Rainaldi, người cũng đảm nhiệm chức vụ Chưởng lý của Người nghèo với sự ca ngợi cao nhất, và do đó người ta có thể tin rằng ông rất có xu hướng hướng tới lòng thương xót và trắc ẩn, và rằng do đó ông bám lấy quan điểm này trong lòng nhiệt thành đơn thuần đối với sự thật. Và ông tuyên bố nó là chân thực hơn và có lợi hơn cho Nhà nước, và nói rằng người ta không nên rời khỏi nó trong việc đưa ra phán quyết. [Dẫn chứng.]

Nhưng ngay cả khi sự xung đột của các cơ quan công quyền có thể theo một cách nào đó thiên vị cho việc giảm nhẹ hình phạt đối với Bị cáo, nếu có sự vượt quá giới hạn đơn thuần trong vấn đề thời gian; thế nhưng ông ta vẫn được coi là không thể tha thứ, để ông ta không thể thoát khỏi hình phạt thông thường, kể từ khi có rất nhiều tình tiết tăng nặng hiện diện làm gia tăng tội ác; và bất kỳ điều nào trong số này cũng có thể bị trừng phạt bằng cái chết.

Đối với mục đích này, trước hết chúng ta nên xem xét sự tập hợp những kẻ có vũ khí, thứ rất có hại cho hòa bình công cộng, và cấu thành tội ác "hội kín" (conventicle). Trong Lệnh cấm, chương 82, điều này có thể bị trừng phạt bằng cái chết của tác giả của nó. Nó cũng được tuyên bố rằng nó đủ để thiết lập tội ác này nếu bốn kẻ có vũ khí được tập hợp. Điều này trước đây đã bị cấm dưới cùng hình phạt bởi Hiến chế thứ bảy mươi lăm của Sixtus V thuộc triều đại ban phước, thứ đã nâng nó lên thành tội ác nổi loạn, vì bất kỳ lý do gì nó có thể được thực hiện. Spada chứng minh điều này một cách đầy đủ, khẳng định rằng nó nên được hiểu chung như vậy trong tất cả các trường hợp mà sự tập hợp đàn ông đã bị cấm.

Để thoát khỏi hoặc né tránh án tử hình này, cái cớ rằng một người chồng có thể sát hại một người vợ ngoại tình bởi những kẻ có vũ khí được tập hợp lại với nhau không phải là một cái cớ có liên quan. Vì, dù thế nào đi nữa khi một người chồng muốn sát hại vợ mình bị bắt quả tang ngoại tình, và sợ rằng kẻ ngoại tình có vũ khí có thể chống lại ông ta, và rằng ông ta có thể có những người hầu cho sự giúp đỡ của mình (trong trường hợp đó bản thân ông ta không thể thực hiện trả thù bằng cách nào khác ngoài việc triệu tập những người giúp đỡ, như Caballus khuyên), thế nhưng trong trường hợp trả thù được thực hiện sau một khoảng thời gian, và trong khi người vợ nằm dưới thẩm quyền của thẩm phán, và dựa trên sự hoài nghi đơn thuần về tội ngoại tình, một sự triệu tập những kẻ có vũ khí như vậy không thể được nói là hoàn toàn được phép. Vì Hiến chế thứ bảy mươi lăm của Sixtus V thuộc triều đại ban phước, cấm một sự tập hợp như vậy ngay cả trong một nguyên nhân hợp pháp, như một sự xáo trộn hòa bình công cộng. [Dẫn chứng.] Và do đó nó thậm chí còn bị cấm hơn nhiều và đúng hơn là phải được chuộc lại bằng hình phạt thông thường của cả Hiến chế lẫn Lệnh cấm, kể từ khi nó được thực hiện vì một mục đích phi pháp và đáng nguyền rủa, cụ thể là để sát hại vợ mình, và cha vợ cùng mẹ vợ cô cùng với cô. Điều này được làm cho hiển hiện bởi khẳng định của chính những nhà uy quyền, những kẻ tha thứ khỏi hình phạt thông thường cho một người chồng thực hiện trả thù sau một khoảng thời gian. Và quả thực con đường trả thù tư nhân, thứ đáng ghét đối với luật pháp, sẽ được rải rác rộng rãi nếu, sau khi người chồng đã chọn sự trả thù pháp lý và đã phớt lờ việc trả thù tổn thương giả định của mình trong hành vi bắt giữ vợ mình trong cuộc trốn chạy cùng người tình giả định, anh ta có thể được tha thứ trong việc thực hiện trả thù sau một khoảng thời gian với tất cả sự an toàn, bằng phương tiện của những kẻ có vũ khí, và trong việc sát hại cô ta trong khi hoàn toàn không đề phòng, và dưới thẩm quyền của thẩm phán, mà không có rủi ro nhỏ nhất cho chính mình.

Điều này đúng bất chấp câu trả lời có thể thiên vị cho ông ta, rằng ông ta đã phớt lờ việc thực hiện trả thù tư nhân bởi vì ông ta không có vũ khí, và người vợ được tìm thấy trong công ty của vị kinh sĩ, người là một kẻ táo bạo, lực lưỡng. Người chồng nên tự trách mình nếu một mình và không có vũ khí, ông ta đang truy đuổi người vợ của mình, đang trốn chạy cùng người tình. Vì khi đó ông ta có thể đưa các đồng phạm theo với quyền tốt hơn, và được trang bị vũ khí đầy đủ có thể truy đuổi cô ta; và trong một trường hợp như vậy sự tập hợp đàn ông của ông ta sẽ có thể tha thứ được phần nào. Nhưng điều này không đúng khi ông ta thực hiện một hành vi trả thù khủng khiếp như vậy sau một khoảng thời gian. Vì nếu chúng ta cân nhắc lý do tại sao một người chồng sát hại kẻ ngoại tình hoặc vợ mình bị trừng phạt bằng một hình phạt nhẹ hơn theo tư chất của các cá nhân, nếu sự trả thù diễn ra trong chính hành vi đó—cụ thể là cơn giận liều lĩnh, thứ không thể kiềm chế—sự tập hợp những kẻ có vũ khí để làm điều đó sau một khoảng thời gian được tiết lộ rõ ràng là phi pháp. Vì cơn giận liều lĩnh sẽ khiến ông ta tự phơi bày trước rủi ro của sự chống đối bởi kẻ ngoại tình, người không quen tiếp cận mà không có vũ khí. Bởi vì rủi ro này hình phạt bị giảm nhẹ, vì nó cho thấy rằng người chồng đã bất cẩn tự phơi bày mình vào đó, vì sự bạo dội của cơn giận đã làm mù quáng anh ta. Đây [không phải] là trường hợp trong sự trả thù được thực hiện sau một khoảng thời gian, được thực hiện với tất cả sự tính toán trước và bằng phương tiện của những kẻ có vũ khí, để người chồng không thể sợ rằng bất kỳ điều ác nào sẽ giáng xuống chính mình trong việc thực hiện nó. Sự chuẩn bị như vậy hoàn toàn ghê tởm đối với cơn giận liều lĩnh, thứ không thể được kiềm chế, và từ đó cái cớ được rút ra. [Dẫn chứng.]

Tình tiết tăng nặng thứ hai làm gia tăng tội ác phát sinh từ loại vũ khí mà vụ án mạng được thực hiện bằng, vì những thứ này bị cấm bởi sắc lệnh nổi tiếng của Alexander VIII thuộc triều đại ban phước. Điều này không chỉ vì việc mang theo, mà thậm chí vì việc giữ, đưa vào, hoặc sản xuất chúng vì bất kỳ lý do gì, ngay cả dưới cái cớ của nghĩa vụ quân sự hoặc việc thực thi công lý. Do đó, chúng sẽ càng bị cấm nhiều hơn [khi được mang theo] với mục đích thực hiện sự trả thù bất kính và khủng khiếp như vậy bằng việc tiêu hủy toàn bộ một gia đình.

Cũng không nên nhầm lẫn việc mang theo vũ khí trong một trường hợp như vậy với tội ác chính là án mạng; bởi vì khi một hình phạt lớn hơn có thể được áp dụng cho cái trước, như khi cái cớ cho việc tước đoạt sự sống được rút ra từ danh dự bị tổn thương, việc mang theo vũ khí bị cấm phải chịu hình phạt thông thường. [Dẫn chứng.] Cũng không có các cơ quan công quyền được trưng dẫn trái ngược đáng được chú ý, vì chúng có giá trị trong hoàn cảnh án mạng được thực hiện để tự vệ hoặc do sự khiêu khích trong một cuộc cãi vã. [Dẫn chứng.] Hơn thế nữa, những thứ này không áp dụng bởi vì chúng không nói trong giới hạn của Hiến chế, thứ cấm rõ ràng như vậy các vũ khí đó. Vì Policardus nói về Regula Pragmatica, thứ mặc nhiên công nhận tình tiết tăng nặng của tội ác phản trắc từ loại vũ khí, và ông khẳng định rằng lệnh này chấm dứt trong án mạng để tự vệ, hoặc khi bị khiêu khích trong một cuộc cãi vã, khi được thực hiện bằng các vũ khí nói trên. Nhưng phán quyết này khác biệt một trời một vực với sự trừng phạt của Hiến chế chúng ta; bởi vì cái sau được ban hành với mục đích hoàn toàn diệt trừ một loại vũ khí độc hại như vậy.

Tương tự, tình tiết tăng nặng làm gia tăng tội ác là vụ án mạng được thực hiện vì một vụ kiện; vì bởi sắc lệnh nổi tiếng của Alexander VII thuộc triều đại ban phước, điều này đã được gia tăng lên thành tội ác nổi loạn và læsa majestas, có thể bị trừng phạt bằng cái chết và sự tịch thu tài sản. Tình tiết tăng nặng này liên quan đến vụ tàn sát Pietro và Violante không thể bị phủ nhận; bởi vì Bị cáo đã giành chiến thắng trong vụ kiện. Và do đó tội ác [không nên] được nói là đã được thực hiện vì cơn giận chính đáng đối với tổn thương giáng xuống ông ta; [thứ nhất] bởi giả định sinh nở, thứ đã được tiết lộ sau khi cuộc hôn nhân đã được cử hành, để họ có thể phá vỡ hợp đồng hôn nhân; [thứ hai] bởi việc xuất bản các tập tài liệu gây tổn hại lớn cho ông ta; và [thứ ba] bởi sự đồng lõa của họ trong cuộc trốn chạy của vợ ông ta nhằm tổn hại đến danh dự của Bị cáo và của toàn bộ gia đình ông ta. Họ quả quyết rằng vì nguyên nhân này để trả thù tổn thương trầm trọng hơn nguyên nhân phát sinh từ vụ kiện, vụ án mạng nên được quy cho nó, vì tỷ lệ tương xứng hơn với nó.

Nhưng chiến thắng mà ông ta đạt được chỉ có sự quan tâm đến quyền sở hữu thực tế của tài sản trong khi vụ kiện đang được kháng cáo. Và cha mẹ vẫn đang theo đuổi vụ kiện này, để nguyên nhân đó tiếp tục và không thể được nói là đã dập tắt. Tổn thương, quả thực, từ bất kỳ nguyên nhân khác nhau nào mà nó có thể được quả quyết là đã phát sinh, thực sự đến từ chính vụ kiện này. Và điều này có sự quan tâm đến cả giả định sinh nở đã được tiết lộ, và những lăng mạ chứa đựng trong những tập tài liệu đó về sự còi cọc trong các vấn đề gia đình (thứ hoàn toàn trái ngược với sự giàu có được khoe khoang, trong hy vọng mà cuộc hôn nhân đã được thực hiện), và về sự đối xử tồi tệ mà cha mẹ của người vợ đã phải gánh chịu trong ngôi nhà của Bị cáo. Vì bởi thỏa thuận hôn nhân này, thức ăn sẽ được cung cấp cho họ. Hơn thế nữa, đối với bất kỳ sự đồng lõa nào trong cuộc trốn chạy của cô, ít hơn nhiều đối với bất kỳ sự đồng lõa nào trong tội ngoại tình giả tạo của cô, chúng ta không có bằng chứng nào cả. Và do đó nguyên nhân của sự căm thù được hình dung vì vụ kiện tiếp tục thúc giục ông ta luôn luôn, và nó không chuộc lại kẻ phạm tội khỏi hình phạt được giáng xuống bởi sắc lệnh của Alexander, bởi vì vụ kiện có thể đã gây tổn hại cho Bị cáo, hoặc trong thực chất hoặc trong phương thức. Vì điều này quả thực trình bày một nguyên nhân như vậy luôn luôn được yêu cầu trong các vụ án mạng được trừng phạt trước. Nó cũng không loại trừ tình tiết tăng nặng của vụ kiện, và thực tế là xác nhận nó; vì nó được giả định trước một cách rõ ràng rằng sự bất công đã được thực hiện. Nếu không, cơ hội để thực hiện sự trả thù tư nhân sẽ được phép, thứ mà trong mọi luật lệ đều bị cấm, đặc biệt là khi một vụ kiện đang diễn ra; bởi vì khi đó sự tôn nghiêm của Hoàng tử bị xúc phạm, như đã được chứng minh trong thông tin khác của tôi, mục § Accedit ad exasperandum.

Tình tiết tăng nặng thứ tư và thực sự rất nghiêm trọng được rút ra từ địa điểm mà tội ác đã được thực hiện, cụ thể là trong ngôi nhà của những người đã bị sát hại. Nó cũng ở một phương thức mưu mẹo, bằng cách giả vờ giao nộp một lá thư được gửi bởi kinh sĩ Caponsacchi. Vì ngôi nhà của một người nên là chốn dung thân an toàn nhất đối với chính anh ta, như đã được chứng minh trong thông tin khác của chúng tôi, mục § plurimum quoquo. Phương thức quả thực mang ý vị phản trắc, như được chứng minh không chỉ bằng việc thực hiện án mạng dưới vẻ bề ngoài của tình bạn, mà còn vào một thời điểm khi quyền lực và nghĩa vụ của sự cẩn trọng đặc biệt ở người bị sát hại đã chấm dứt. [Dẫn chứng.] Và điều này hoàn toàn không phải là đáng ngờ trong vụ án của chúng ta, vì những bậc cha mẹ khốn khổ không thể có sự e ngại nào như vậy từ Bị cáo, kẻ đang ở lại đất nước của chính mình.

Thêm vào những điều này là tình tiết tăng nặng rất nghiêm trọng thứ năm, được rút ra từ địa điểm liên quan đến người vợ vô cùng khốn khổ. Vì cô đã bị giam giữ theo yêu cầu của Bị cáo, và bị giam cầm trong ngôi nhà của cha mẹ cô như một nhà tù với sự đồng thuận của Abate, anh trai ông ta; và do đó cô nằm dưới sự bảo vệ an toàn công cộng, thứ mà Bị cáo làm sai trái nếu vi phạm mà không gánh chịu hình phạt của læsa majestas. [Dẫn chứng.]

Tình tiết tăng nặng rất nghiêm trọng này, thứ làm gia tăng tội ác, không thể được tránh né bởi câu trả lời kép được đưa ra bởi Ngài; thứ nhất, rằng chúng ta không giải quyết một nhà tù thực sự nói; thứ hai, rằng một kẻ cung cấp sự xúc phạm, hoặc sát hại trong nhà tù, được tha thứ dựa trên lời hứa chính đáng về danh dự bị tổn thương. Không điều nào trong số này loại trừ tội ác tăng nặng này; vì sự không phù hợp của một nhà tù sẽ là đáng kể nếu chúng ta có thể biện hộ cho một vi phạm của nó được thực hiện bởi một kẻ trong nhà tù và do đó để tránh tổn thương của chính mình, nhưng nếu nó khác đi khi chúng ta đang tranh luận để có lợi cho anh ta trong việc phẫn nộ một tổn thương cho chính mình trong một ngôi nhà được chỉ định làm nhà tù. Lời biện hộ về danh dự bị tổn thương chỉ có thể giúp một người nếu sự xúc phạm trong nhà tù diễn ra trong việc tự vệ dưới chính xung động của cơn giận liều lĩnh. Trong những hoàn cảnh chính xác đó, các cơ quan công quyền được trưng dẫn bởi ngài sẽ có giá trị. Nhưng điều này không đúng trong việc tha thứ cho hành vi trả thù được thực hiện sau một khoảng thời gian đối với một kẻ bị giam giữ ngay cả theo yêu cầu của kẻ sát hại. Vì khi đó tình tiết tăng nặng của địa điểm làm gia tăng tội ác một cách đáng kể, vì nó thực sự mang tính tổn hại đối với sự bảo vệ an toàn công cộng và liên quan đến sự phản trắc, v.v.

Do đó, hoàn toàn hiển hiện rằng các vụ án mạng được thực hiện bởi Bị cáo có nhiều phẩm chất hòa quyện với chúng, những thứ phóng đại chúng một cách đáng kể. Và bất kể quan điểm có trọng lượng đến mức nào, thứ thúc giục sự giảm nhẹ hình phạt cho một kẻ sát hại một người vợ ngoại tình sau một khoảng thời gian, và bất kể tội ngoại tình giả tạo có thể được tuyên bố là đã được chứng minh theo phương thức được yêu cầu để giành được sự giảm nhẹ đó, ngay cả bởi tất cả những kẻ thiên vị cho phán quyết ôn hòa hơn, thế nhưng hình phạt này, bởi vì những phẩm chất này, sẽ phải được gia tăng và hình phạt thông thường của Luật Lex Cornelia de Sicariis toàn bộ phải được đòi hỏi. Và do đó việc tranh luận về loại hình phạt tra tấn có vẻ thừa thãi, kể từ khi xem xét các bằng chứng vô cùng khẩn cấp này, những thứ mà tôi hiểu là không có sự nghi ngờ gì, và xem xét các quyền lực nổi tiếng được ban cho Chủ tịch Rất đáng kính, việc tội ác nên được trừng phạt bằng hình phạt thông thường nằm hoàn toàn trong giới hạn, ngay cả khi tình tiết tăng nặng về sự tàn bạo đặc biệt không hiện diện, để hình phạt không bị gia tăng vì lý do đó.

Nhưng một tình tiết tăng nặng như vậy không thiếu vắng ở đây, vì nó thực sự phát sinh từ phương thức phản trắc và từ cáo buộc læsa majestas, thứ có thể chứng minh được trong vụ án của chúng ta trên ba cơ sở; cụ thể là sự xúc phạm được thực hiện trong một vụ kiện, sự tập hợp những kẻ có vũ khí, và sự vi phạm sự bảo vệ an toàn công cộng, bởi vì ngôi nhà được chỉ định làm nhà tù. Vì theo các Hiến chế Tông tòa, tội ác sẽ được nâng lên mức độ đó trên cơ sở của cái thứ nhất và cái thứ hai; và không có sự nghi ngờ nào đối với quyền lực của Hoàng tử trong việc làm như vậy. [Dẫn chứng.] Spada khẳng định rằng trong một trường hợp như vậy, chừng nào tất cả các hiệu ứng của luật pháp có sự quan tâm, nó không nên được coi là một vấn đề tranh cãi rằng tình tiết tăng nặng về sự tàn bạo đặc biệt, thứ đồng thuận với một tội ác như vậy, phải bị thu hồi. Và trong những hoàn cảnh chính xác của chúng ta Spada đưa ra quan điểm này trong việc đòi hỏi sự tra tấn cảnh thức.

Cũng không có tình tiết tăng nặng đó của cá nhân liên quan, chừng nào nó được chứng minh, đứng cản đường cho việc áp dụng sự tra tấn cảnh thức, thứ không cho phép án tử hình đối với một nhà quý tộc trở nên tồi tệ hơn, như thường xảy ra trong các tội ác rất tàn bạo (bởi vì máu quý tộc không nên bị hạ thấp bởi sự gia tăng hình phạt như vậy, thứ bổ sung sự ô nhục). Nhưng cho mục đích này chỉ có bản chất của tội ác được xem xét, chứ không phải tư chất của cá nhân, thứ sẽ cản trở việc thực thi một hình phạt mang theo sự ô nhục như vậy. Nếu không, sự tra tấn cảnh thức không bao giờ có thể được giáng xuống các nhà quý tộc, giáo sĩ và những người trong văn phòng tôn giáo, những kẻ không thể bị giáng xuống một hình phạt ô nhục. Nhưng sự quý phái không mang lại đặc quyền nào trong phương thức tra tấn, đặc biệt là trong các tội ác rất tàn bạo [Dẫn chứng], v.v.

Giovanni Battista Bottini,

Cố vấn của Viện Công tố và của Tòa Khâm sứ Tông tòa.

PHẢN HỒI

209

Đến Bản tường thuật thực tế, và Các căn cứ trong Vụ án Franceschini.

[Tập tài liệu 15.]

Bức tượng lộng lẫy của Nê-bốc-cát-nết-sa (Nebuchadnezzar) đã sụp đổ vì nó không vững chãi trên đôi chân của mình. Cùng sụp đổ xuống mặt đất là những giả định tưởng tượng và bị ép buộc đó liên quan đến nguồn gốc của vụ án mạng đáng nguyền rủa hiện tại, thứ mà Tác giả Vô danh trong các trang in của ông [Tập tài liệu 10] đã cố gắng tiêm nhiễm vào đầu óc ngu đần của đám đông. Vụ án mạng này đã được thực hiện ở đây tại Rô-ma trên ba con người khốn khổ và vô tội, bởi Guido Franceschini, được hỗ trợ bởi bốn gã đàn ông được trang bị vũ khí bị cấm, những kẻ được tập hợp lại với nhau bởi sức mạnh của tiền bạc, và được giữ lại một cách mưu mẹo trong nhiều ngày bằng chi phí của ông ta. [Những trang này quả quyết rằng] tội ác phát sinh từ cơn giận dữ được hình dung một cách chính đáng: [thứ nhất] bởi vì tám tháng trước Guido đã phát hiện ra Francesca Pompilia, vợ ông, đang phạm tội chống lại ông trong chính ngôi nhà của mình ở Arezzo và [sau đó] bởi vì cô đã trốn chạy trong công ty của kinh sĩ Caponsacchi của cùng thành phố trở lại Rô-ma để tự đặt mình một lần nữa dưới sự bảo trợ của Pietro và Violante Comparini, những kẻ đã nuôi nấng cô như con gái của họ; và [thứ ba] rằng sự hoài nghi cũng đã lớn lên đối với Guido rằng trong chuyến hành trình bạt mạng của mình, cô có thể đã phá vỡ các nghĩa vụ hôn nhân của mình với vị kinh sĩ, vì một số bức thư tình đã được tìm thấy trên người cô, từ đó ông ta suy luận một cách vô lý về tội ngoại tình của cô, và ông ta cho rằng Caponsacchi nói trên đã bị kết án như một kẻ ngoại tình đi lưu đày ba năm ở Civita Vecchia. Và những trang này cố gắng, dưới cái cớ của danh dự bị tổn hại, làm cho tội ác của Guido bớt nghiêm trọng hơn và khơi gợi sự thương xót, không kém ở những kẻ dại dột so với trái tim của các thẩm phán sùng đạo nhất của chúng ta, với mục đích hướng họ tới một hình phạt nhẹ nhàng hơn và không phù hợp, theo luật pháp, với tư chất, hình thức và hoàn cảnh của tội ác này. Và điều này về bản chất là tất cả những gì được quả quyết bởi tác giả của tập tài liệu có tựa đề Notizie di fatto, e di ragione nella Causa Franceschini. Nhưng họ quả thực rất sai lầm trong bản tường thuật của họ về lịch sử bi thảm đó, thứ có một sự khởi đầu khác và một cơ nguyên độc lập với căn cứ tưởng tượng về danh dự. Trong tập tài liệu đó, người ta đã giả định một cách quá cay đắng rằng danh dự của Guido đã bị tổn hại bởi vợ ông; trong khi cô ấy luôn bảo trì ý thức hổ thẹn của mình và tuân thủ tốt các luật lệ của danh dự vợ chồng, như hiển hiện khá rõ trong bài viết hiện tại này.

Rằng thảm kịch buồn bã này, vụ tàn sát toàn bộ một gia đình này, đã không tiến hành (như Tác giả Vô danh quả quyết trong các trang của ông) từ cảm giác bị tổn hại danh dự được quả quyết, mà từ lòng tham đáng nguyền rủa, người ta có thể nhìn thấy rất rõ ràng bằng cách cân nhắc thực tế rằng vì mục đích chính xác này, cuộc hôn nhân bất hạnh với Francesca Pompilia đã được bước vào bởi Franceschini. Vì người ta đã mặc nhiên công nhận rằng sau cái chết của cha mẹ giả định của cô, cô chắc chắn sẽ được thừa kế một tài sản đáng kể. Càng nhiều hơn thế nữa, chúng ta nên tin rằng tội ác đã được thực hiện vì sự căm hờn phát sinh từ ba vụ kiện đang chờ xử lý khi đó; nghĩa là hai vụ ở tòa án dân sự và vụ thứ ba ở tòa án hình sự. Một trong số này liên quan đến tính hợp pháp của huyết thống của Francesca Pompilia, người vợ, và việc vô hiệu hóa thỏa thuận về của hồi môn, và được khởi kiện bởi Pietro tại Tòa án thuộc Tòa Rota Thánh. Vụ kiện thứ hai là để ly hôn, và được khởi kiện bởi Francesca Pompilia nói trên trước Phó Thống đốc. Vụ thứ ba là vụ kiện hình sự, liên quan đến tội ngoại tình giả định, thứ vẫn đang chờ xử lý tại Tòa án của Ngài Excellency Thống đốc; cái sau này đã được khởi kiện dưới chính xung động của lòng tham, để giành lấy toàn bộ của hồi môn. Kể từ khi thực tế này hiển hiện một cách thuyết phục trong vụ án được giới thiệu bởi Franceschini nói trên, ông ta đã bị đánh lừa trong hy vọng giành được lợi lộc này bởi sự thất bại của các bằng chứng, thứ mà phe bào chữa khiến cho biến mất hoàn toàn, như họ có thể làm bằng phương tiện của người vợ. Do đó ông ta đã phá vỡ thành một sự vượt quá bi thảm và đáng tiếc đến mức tiết lộ rõ ràng những mưu mẹo và hành vi lừa đảo được thực hành với mục đích mang lại cuộc hôn nhân đó. Dưới đây là những bằng chứng rõ ràng cho thấy đây là sự thật.

Guido Franceschini đang ở lại Rô-ma trong sự nhàn rỗi, ngoài sự phục vụ của một Hồng y nào đó, không có lấy một soldo, qua sự phục vụ mà ông ta đã cung cấp cho bản thân cho đến thời điểm đó. Nơi la cà thường xuyên của ông ta là trong tiệm của một số phụ nữ làm tóc, nơi ông ta thường thông báo ý định thiết lập ngôi nhà của mình với một của hồi môn kha khá. Ông ta cũng khoe khoang về sự vĩ đại của đất nước mình, dòng dõi của mình và tài sản của mình. Bằng những lời hứa của mình, ông ta đã xúi giục người phụ nữ này tìm cho mình một cơ hội cho một cuộc hôn nhân như vậy, và cô ta đã thông báo cho ông ta về cơ hội ở Francesca Pompilia nói trên. Người sau khi đó được đánh giá là con gái thực sự và hợp pháp của Pietro và Violante Comparini. Ông ta bắt đầu cuộc dấn thân này với sự giúp đỡ của người anh trai mình, Abate Paolo, sử dụng sự khôn ngoan mưu mô mà con rắn độc ác đã tiến hành các thiết kế của mình ở Vườn Địa Đàng để lật đổ A-đam (Adam) khỏi sự bất tuân mệnh lệnh của Thiên Chúa và ăn trái cấm; vì [Sa-tăng] đã cân nhắc vấn đề theo cách này: "Nếu ta muốn tấn công người đàn ông một cách trực tiếp, kẻ vốn mạnh mẽ và vô cùng kiên quyết như vậy, hắn sẽ quay lại và giáng cho ta một cú đánh trả chắc chắn. Do đó, tốt hơn là trước tiên ta nên cám dỗ người phụ nữ, người có bản chất nhẹ dạ và mềm lòng." Và hắn đã thực hiện cuộc tấn công đầu tiên của mình vào Ê-va (Eve); bởi vì khi hắn đã đạt được mục đích của mình là có thể có được cô ta, qua cô ta việc chiến thắng A-đam sẽ trở nên dễ dàng hơn đối với hắn. "Vì hắn đã tấn công trước tâm trí của phái yếu hơn," là những từ ngữ đầy khéo léo của Thánh Hilary.

Và do đó cho mục đích này, Guido nói trên đã mưu tính cuộc hôn nhân với sự hiểu biết của anh trai mình, Abate Paolo, và tương tự cho điểm này ông đã thành công trong đó. Vì ông ta tránh nói chuyện với Signor Pietro về cuộc hôn nhân, người mà nó có lẽ sẽ bị từ chối, và muốn trước tiên cám dỗ Violante, vợ của ông ta. Bởi vì bằng cách chiến thắng bà ta, ông ta sẽ dễ dàng thuyết phục chồng bà đưa ra sự đồng thuận của mình hơn. Việc làm cho người phụ nữ choáng váng cũng không khó khăn đối với ông ta, bởi vì ông ta biết cách gây ấn tượng rất tốt với bà ta về sự vĩ đại của đất nước mình, về sự quý phái hàng đầu của dòng dõi mình, và về khoản hoa lợi lớn từ di sản của mình, lên tới 1700 scudi. Và ông ta đưa cho bà ta một bản kê khai chi tiết về nó được viết bằng chính tay của mình. Bà ta đã bị mê hoặc bởi điều đó và, mà không có thêm bất kỳ thông tin nào về vấn đề này, bà ta đã có thể thuyết phục chồng mình và rút ra từ ông sự đồng thuận của ông đối với nó. Điều này chứng minh những gì chúng ta đọc thấy được viết trong Sách Châm Ngôn: "Một người vợ bắt giữ linh hồn của chồng mình." Ông ta nói điều này về Mặc-đô-chi (Mordecai) người đã tận dụng Ê-xte (Esther), khi ông muốn làm dịu cơn giận của A-hê-su-ê (Ahasuerus) chống lại dân tộc của mình; của Giô-áp (Joab), người đã sử dụng các dịch vụ của người phụ nữ Tê-cô-a khi ông muốn làm mềm cơn giận của Đa-vít (David) chống lại con trai ông; và của những người Phi-li-tinh ở Timnath, khi họ muốn giành lấy từ Samson bí mật của câu đố được đề xuất cho họ tại bữa tiệc cưới.

Người phụ nữ cả tin nhưng bị lừa dối đã nịnh hót chồng đến mức cuối cùng cô đã xúi giục ông ký vào thỏa thuận hôn nhân cung cấp cho của hồi môn 26 trái phiếu và, tại cái chết của Comparini nói trên, cho toàn bộ quyền sở hữu của họ, tổng số lên tới, như Tác giả Vô danh thừa nhận, số tiền 12,000 scudi. Và, với mục đích làm cho Franceschini nói trên trở thành người bảo vệ tài sản nói trên ngay cả trong suốt cuộc đời của Comparini, họ đã phải từ bỏ ngay cả hoa lợi của nó. Tài sản này bao gồm nhiều ngôi nhà có lợi nhuận và vị trí thuận lợi, và các trái phiếu. Nhà Franceschini cũng gánh vác nghĩa vụ đưa Comparini nói trên đến thành phố Arezzo, và ở đó cung cấp thức ăn, quần áo và cung cấp cho họ sự phục vụ như họ sẽ cần. Hứa hẹn này được đưa ra không phải không có hy vọng rằng do những lăng mạ và đau khổ mà họ sẽ phải gánh chịu, cái chết của họ sẽ được đẩy nhanh. Và do đó Guido sẽ trở thành chủ nhân tuyệt vời của tài sản của họ.

Sau khi đã ký thỏa thuận nói trên, Pietro hoàn toàn từ chối tiếp tục việc thực hiện cuộc hôn nhân của Francesca Pompilia nói trên, với Guido nói trên, người mà ông đã có rất ít bản báo cáo tốt; và những thứ này rất khác so với sự giàu có giả tạo và sự quý phái được khoe khoang. Do đó, người ta có thể nói rất hay về ông những gì Persius kết luận trong Châm ngôn thứ tư của mình: "Hãy xem điều gì không có sự tồn tại thực tế; hãy để đám đông mang những món quà của họ đi nơi khác. Hãy sống với chính mình, và bạn sẽ biết sự chuẩn bị của bạn có thể còi cọc đến nhường nào."

Dù sao đi nữa, Guido nói trên đã tham gia cùng Violante, người mà ông ta đã tiêm nhiễm bằng những lời nịnh hót và cử chỉ âu yếm của mình, hắt hủi bất kỳ sự đồng thuận nào khác của Pietro bằng cách giữ ông trong sự thiếu hiểu biết về nó. Và mà không có sự hiểu biết của người sau, Guido đã ký kết cuộc hôn nhân với Francesca Pompilia nói trên trước mặt Giáo hội. Và ông ta luôn luôn vạch trần bằng hành động này, thứ cho thấy sự tôn trọng quá ít đối với kẻ hứa hẹn của hồi môn, lòng tham của chính mình, không chỉ đối với số tiền đã được chỉ định cho ông ta trong thỏa thuận hôn nhân, mà còn đối với phần còn lại của tài sản Pietro. Vì ông ta cảm thấy chắc chắn rằng sau cái chết của Pietro, tài sản, bởi quyền thừa kế của tổ tiên, sẽ nhất thiết thuộc về Francesca Pompilia nói trên, người đã là vợ của ông ta.

Khi, sau một vài ngày, Pietro phát hiện ra rằng cuộc hôn nhân đã diễn ra, mặc dù ông đã quở trách hành động này một cách mạnh mẽ, thế nhưng bởi vì những gì đã được làm không thể được hoàn tác, và bằng phương tiện của những lời nịnh hót của Violante vợ ông, và sự xen vào của một Hồng y khác, người mà Abate, anh trai của Guido, phục vụ, lão già tội nghiệp đã bị ép phải uống chén cay đắng của mình. Và ông đã đến, như thể bằng vũ lực, sau nhiều tháng đến các điều khoản của thỏa thuận của hồi môn. Ông nhanh chóng bắt đầu cảm thấy những tác động của mưu mẹo của Franceschini, vì Guido hầu như không có lấy một soldo của riêng mình để trả các chi phí đầu tiên của thỏa thuận hôn nhân đó. Do đó, để cung cấp những thứ này, ông đã buộc phải, chống lại ý muốn của Pietro, giải phóng khỏi sự ràng buộc năm trong số các trái phiếu, hoặc hơn thế nữa, bởi thẩm quyền của Kiểm toán viên của Thống đốc Rất đáng kính, và bán chúng để đáp ứng các chi phí này. Do đó, người ta có thể nhìn thấy rõ ràng rằng mục tiêu ban đầu của Franceschini trong tiến trình này là lừa dối Pietro, và Violante vợ ông, và đứa con tội nghiệp của họ, để làm giàu cho bản thân bằng tài sản của người khác.

Ông ta không thể phủ nhận sự giả mạo lừa đảo về sự giàu có được khoe khoang của nhà Franceschini trong ghi chú được viết bằng chính tay của mình và trao cho Comparini. Và quả thực Tác giả Vô danh thừa nhận nó một cách cởi mở. Vì, để giải thoát Abate Paolo khỏi sự đồng lõa trong mưu mẹo đó, người sau giả vờ rằng ông ta đã mắng mỏ Guido anh trai mình một cách không thương tiếc vì sự thay đổi của ghi chú nói trên. Comparini nói trên đã nhanh chóng phát hiện ra điều này. Vì ngay khi họ đến Arezzo họ đã học được rằng tài sản của gia đình Franceschini rất còi cọc. Và những sự khốn khổ và lạm dụng mà Comparini phải chịu đựng trong thức ăn và trong sự đối xử khắc nghiệt đến nỗi họ buộc phải trở lại Rô-ma sau một vài tháng; vì họ bị khóa cửa ngoài nhà và phải đến quán trọ để trọ; và những sự lạm dụng này là với mục đích rút ngắn cuộc sống của họ, hoặc bởi sự đau khổ của họ, hoặc bởi cơn giận dữ gây ra từ đó. Và thực tế này được chứng minh rất rõ ràng từ các khoản tiền thuê nhà được lấy từ các hồ sơ công cộng của thành phố Arezzo. Từ những điều này, người ta cho thấy rằng Guido nói trên không sở hữu lấy một đô la giá trị của tài sản đã định cư được đề cập trong ghi chú nói trên. Nó cũng không đúng sự thật rằng ông ta và gia đình tận hưởng thứ hạng quý phái cao nhất trong thành phố, bởi vì, từ các trích đoạn khác được rút ra từ các hồ sơ công cộng của thành phố, hiển hiện rõ ràng rằng gia đình ông chỉ thuộc thứ hạng thứ hai.

Các phương thức xử lý xảo quyệt và lừa đảo nói trên, thứ đã đưa ra ánh sáng rất lâu trước khi vụ án mạng diễn ra, và trở nên được biết đến tại Tòa án này và ở Arezzo, có thể cho thấy rõ rằng lòng tham là nguồn gốc của vụ tàn sát được trừng phạt trước này (thứ đã được thực hiện trong một phương thức khủng khiếp như vậy, như là khét tiếng) chứ không phải căn cứ giả định về danh dự. Vì, theo quan điểm chung, Abate Paolo, không kém gì Guido anh trai mình, đã thực hiện những mưu mẹo bị phơi bày như trên. Và bởi những người đàn ông họ bị nghi ngờ về sự lẩn tránh và mưu mẹo, để điều này làm cho họ cảm thấy nhạy cảm hơn về tổn thương so với bất kỳ điều gì khác. Do đó họ không thể khoe khoang về sự vĩ đại của sự quý phái của họ và sự sung túc của sự giàu có của họ, những thứ họ đã lan truyền trên môi của đám đông. Và mọi người tránh có bất kỳ điều gì để làm với họ, như những kẻ có đức tin tồi tệ và như sự soán ngôi một vinh quang mà họ không có quyền thực sự.

Lòng tham của sự tư lợi này đã trở nên vô cùng bùng cháy; để trong những người anh em Franceschini này người ta có thể nhìn thấy châm ngôn chung được kiểm chứng: "Sự xảo quyệt bị đánh lừa bởi sự xảo quyệt." Điều đó có nghĩa là, Violante đã được thúc giục bởi sự cắn rứt lương tâm và bởi sự lạm dụng và tổn thương nhận được trong ngôi nhà của họ, và bị ép buộc bởi cha giải tội của mình vào thời điểm của Năm Thánh để tiết lộ cho Pietro, chồng mình, rằng Francesca Pompilia nói trên không phải là con gái của họ, mà là của một sinh nở giả. Và điều này có vẻ rất có khả năng khi xem xét độ tuổi 48, mà Violante đã đạt tới, khi cô ta giả vờ mang thai với cô ấy; bởi vì trong mười bốn năm, trong đó cô ta đã sống trong cuộc hôn nhân hợp pháp với Pietro, cô ta chưa bao giờ có con. Ngoài ra, bởi những nhân chứng khi đó còn sống, cô ta có thể cung cấp bằng chứng thuyết phục về sự giả mạo của sinh nở. Và khi thông báo của điều đó đã được đưa ra cho Abate Paolo, để ông ta có thể đi đến một số thỏa hiệp về việc hủy bỏ hợp đồng của hồi môn cho toàn bộ điền sản gia sản, ông ta đã hắt hủi những lời đề nghị tử tế được làm cho ông ta thông qua sự trung gian của những người bạn thân thiện và từ chối mọi phương tiện hòa bình. Sau đó một cảnh báo (về sự sai trái của sinh nở nói trên và tính bất hợp pháp của hợp đồng của hồi môn) đã được phục vụ cho ông ta bởi Pietro trước Đức ông Tomati. Và bằng chứng thuyết phục về sinh nở đã được đưa ra bởi sáu nhân chứng, những người đã được kiểm tra trước thẩm phán với những câu hỏi được cung cấp thay mặt cho Franceschini nói trên. Thế nhưng chính thẩm phán thấy tốt nhất là nên thúc đẩy vụ án trong thời gian sở hữu trực tiếp ngay lập tức, bằng cách tiếp tục cho Francesca Pompilia nói trên việc sở hữu gần đúng của tư cách cha mẹ. Dẫu vậy, một kháng cáo đã được lấy từ phán quyết của ông, và nó đã được cam kết cho Tòa Rota Thánh, trước Đức ông Molines, nơi nó vẫn treo chưa quyết định đối với điểm chính của tư cách cha mẹ giả định và sự vô hiệu của hợp đồng của hồi môn. Vì phán quyết công bằng trong một tòa án như vậy thẩm phán chắc chắn đã chờ đợi những bằng chứng thuyết phục về sự giả mạo sinh nở nói trên. Tính vô hiệu của hợp đồng của hồi môn tuy nhiên sẽ được quyết định, bởi vì nó đã đưa ra tuyên bố rằng Francesca Pompilia nói trên là con gái của họ. Và với lời nói dối này lợi thế mà nhà Franceschini đã đạt được cho sự tư lợi ích kỷ của chính họ bởi những mưu mẹo như vậy sẽ chấm dứt.

Tất cả điều này được chứng minh bởi sự suy ngẫm rằng mưu mẹo của Franceschini đã được làm cho công khai, không chỉ ở Rô-ma, mà còn ở Arezzo, và rằng ông ta cũng đã bị đánh lừa bởi một artificium tương tự vì các bằng chứng đã được thực hiện, trong khi phán quyết đang chờ xử lý, rằng Francesca Pompilia nói trên không phải là con gái thực sự và hợp pháp của Comparini nói trên. Trên cơ sở của những sự hoài nghi xa xôi này, Guido đã giả vờ một lý do để đối xử tồi tệ với cô bằng những lăng mạ và đòn roi, và nhiều hơn một lần ông ta đã tự trang bị cho mình một gươm và hỏa khí để tước đoạt sinh mạng của cô. Ông ta đã làm điều này để trả thù cô cho chính mưu mẹo của mình, bởi vì ông ta đã bị đánh lừa. Do đó, nó hoàn toàn đúng đắn đối với người vợ tội nghiệp, người ở độ tuổi non trẻ mười sáu tuổi và là một người xa lạ tại địa phương, để tránh cơn giận của chồng mình vào những thời điểm khác nhau bằng cách trốn chạy để được bảo vệ trước Đức ông Giám mục, và trước Thống đốc, hoặc Ủy viên của Thành phố, để họ có thể đặt ra một số kiểm tra đối với những tàn bạo mà cô đang gánh chịu. Và mặc dù những người này bởi sự quan tâm của họ trong vấn đề này đã thành công trong thời gian trong việc chặn đứng các mối đe dọa, thế nhưng người vợ bị đe dọa tội nghiệp luôn trải qua những ngày của mình bị khóa trong một căn phòng. Và sự sợ hãi của cô đã gia tăng rất nhiều bởi vì cô thấy rằng Guido nói trên đã tạo ra một hỗn hợp thuốc độc, với thứ mà ông ta đe dọa ông sẽ tước đoạt sinh mạng của cô mà không có sự náo động đi kèm với việc sử dụng vũ khí; và do đó ông ta sẽ chắc chắn hơn về tội ác của mình không bị trừng phạt. Giờ đây nếu, ngay cả vào một thời điểm khi không có bóng tối của sự hoài nghi về sự ô nhục đã rơi xuống, người chồng đang mưu tính cái chết của vợ mình, Tác giả Vô danh có thể cũng từ bỏ việc làm bẩn các trang của mình với mục đích chứng minh rằng vụ tàn sát những người đã bị sát hại đã có nguồn gốc trong xung động để sửa chữa danh dự bị xúc phạm. Vì các trang của ông sẽ có nền tảng tốt hơn nhiều nếu ông đã tham khảo sự thật, cụ thể là những tội ác này đã phát sinh từ sự tư lợi bị đánh lừa.

Người vợ tội nghiệp trong sự náo động của cô về những khó khăn này mà chúng ta đã kể, không có gì khác để làm ngoài việc suy nghĩ về việc tìm kiếm chốn dung thân khỏi cái chết mà cô sợ hãi. Và khi tâm trí của cô đã được mài giúm phần nào bởi những phiền toái của nó, cô đã ủy thác bản thân cho Kinh sĩ Romano, để ông có thể viết cho các Bề trên của ông hoặc cho cha mẹ cô để tìm một số điều khoản cho cô. Nhưng mặc dù Cha hứa sẽ làm như cô mong muốn, những bức thư của ông không bao giờ đến đích. Người phụ nữ khốn khổ do đó đã tuyệt vọng và quyết định đến Rô-ma bằng một phương thức nào đó. Cô đã kể toàn bộ vấn đề cho Kinh sĩ Conti, một người họ hàng của Franceschini, người mà cô đã vẽ một bức tranh vô cùng thảm thương về tình huống của mình. Ông đã bị động lòng bởi điều đó và trả lời rằng ông sẽ hỗ trợ cô, như ông đã làm, bằng cách đề nghị đưa cô đến Rô-ma bởi Kinh sĩ Caponsacchi, bạn thân của ông, vì bản thân ông không nên và không thể làm điều đó. Khi các hoàn cảnh đã được kể cho Caponsacchi, ông đã phản đối nó, vì sợ phải gánh chịu cơn giận của Franceschini; nhưng khi ông đã bị thúc giục bởi cả Conti và người phụ nữ, ông đã đồng thuận với nó. Và vào thứ Hai cuối cùng của tháng Tư, người vợ đã thức dậy khỏi giường ngay khi ngày rạng đông, mà không có sự hiểu biết của chồng cô về điều đó. Cô đã lấy một số thứ của riêng mình, một số trang sức, và tiền bạc, rời khỏi ngôi nhà, và tại cổng của thành phố đã tìm thấy Caponsacchi, người đang chờ cô với một chiếc xe ngựa. Họ đã cùng nhau lên xe và lên đường đi trên con đường hướng về Rô-ma.

Khi Guido tỉnh dậy và phát hiện ra cuộc trốn chạy của vợ mình, vì ông ta đã nghi ngờ rằng cô đã bắt đầu đi Rô-ma, ông ta bắt đầu truy đuổi cô, và vào thứ Ba tiếp theo [nên là thứ Tư] đã bắt kịp cô tại Castelnuovo trong nhà trạm, nơi cô đang ở trong công ty của Caponsacchi. Người phụ nữ trẻ không hề hoảng sợ khi nhìn thấy chồng mình, nhưng trái lại cô đã thu hết can đảm và quở trách ông vì tất cả những tàn bạo được thực hành đối với cô, bởi vì cô đã bị ép buộc đến bước này. Khi đó Franceschini chết lặng, và không biết phải đáp lại thế nào hoặc cái gì. Do đó ông ta nghĩ tốt nhất là nên viện đến nhà chức trách. Những kẻ trốn chạy đã bị bắt giữ bởi Thống đốc của địa phương, và cả hai người họ đã được đưa đến Rô-ma và được đặt trong các Nhà tù Mới, và đã bị buộc tội ngoại tình bởi vì họ đã trốn chạy cùng nhau. Ông ta đã cố gắng chứng minh cáo buộc bằng một số bức thư tình đã được tìm thấy, và bởi lời khai của người đánh xe. Nhưng vì tội ngoại tình không được chứng minh, vị kinh sĩ đã bị kết án ba năm đến Civita Vecchia, và người vợ đã bị nhốt vào tu viện Scalette trên Lungara.

Khi người chồng do đó nhìn thấy rằng điều này đã không giúp ích gì cho ông trong việc giành lấy của hồi môn, ông quyết định trở lại đất nước của chính mình, để lại việc chăm sóc vụ án của mình trong tay của anh trai mình, Abate, người đang ở trong sự phục vụ của một Hồng y. Nhưng mặc dù Abate đã cố gắng bởi nhiều lượt để thành công trong ý định của mình trước các tòa án, ông không thể đạt được nó. Do4 đó ông cũng quyết định rời Rô-ma. Và ông đã bị thúc giục nhiều hơn nữa bởi việc nó trở nên được biết đến rằng em gái Pompilia của ông đang mang thai. Vì lý do này, Thống đốc Rô-ma đã ép buộc ông đồng thuận rằng cô nên giữ ngôi nhà của chính mình làm nhà tù, dưới sự bảo lãnh của 300 scudi để trình diện tại mọi yêu cầu của Tòa án. Abate quả thực không muốn đưa ra sự đồng thuận của mình trừ khi Pietro Comparini trước tiên gánh vác nghĩa vụ, bởi một tài liệu chính thức, cung cấp cho cô thức ăn. Và sau đó, khi ông đã có được sự cho phép của Hồng y của mình, ông đã bán đồ đạc và sách của mình, và khi ông đã làm họ trả 47 scudi đã được tìm thấy trên người Pompilia tại Castelnuovo, ông đã rời Rô-ma. Sau đó Pompilia sinh một con trai, người mà cô đặt tên là Gaetano, theo tên vị thánh mà cô đã cầu nguyện.

Franceschini, kẻ hiện đang bị ngập tràn trong những rắc rối đa dạng, và đã bị thúc giục bây giờ bởi danh dự và lại bởi tư lợi để thực hiện trả thù, cuối cùng đã đầu hàng trước những suy nghĩ đê tiện của mình và mưu tính sát hại người vợ mười sáu tuổi của mình và cha mẹ cô. Khi bốn tội phạm khác đã được thừa nhận vào kế hoạch, ông rời Arezzo, và vào đêm Giáng sinh đã đến Rô-ma. Ông dừng lại tại Ponte Milvio, nơi có một biệt thự của anh trai ông. Ở đó ông ở lại trong sự ẩn trốn với những kẻ đi theo cho đến khi một thời điểm thuận lợi cho việc thực thi các thiết kế của ông sẽ đến.

Họ đã rình mò tất cả các con đường của gia đình Comparini, và vào ngày 2 tháng Giêng, tức là thứ Năm, vào khoảng bảy giờ tối, ông đã tiếp cận ngôi nhà Comparini với các đồng phạm của mình. Ông để lại trên gác cổng cửa phố Biagio Agostinelli và Domenico Gambassini, và gõ cửa. Khi ông đã nói rằng ông mang theo một thư của kinh sĩ Caponsacchi từ Civita Vecchia cửa đã được mở ra cho ông. Ngay lập tức kẻ cắt cổ Franceschini này, được hỗ trợ bởi hai tội phạm khác, đã lao vào Violante, người đã mở nó và đánh bà chết gục xuống đất. Pompilia trong cuộc khủng hoảng này đã dập tắt ánh sáng, hy vọng như vậy sẽ thoát khỏi những tên sát nhân, và chạy đến cửa láng giềng của một thợ khóa kêu cứu trợ giúp. Nhưng khi cô nhìn thấy rằng Franceschini được trang bị một đèn lồng cô đã đi trốn dưới giường; nhưng cô đã bị lôi ra từ đó, và đã bị sát hại một cách dã man với 22 vết thương bởi bàn tay của chồng cô. Không hài lòng với điều đó, ông đã kéo cô đến chân của Comparini, kẻ tương tự đã bị thương bởi một trong những tên sát nhân khác, và đang kêu lên "thú tội".

Khi sự náo động của vụ tàn sát khủng khiếp này được nghe ở bên ngoài, mọi người chạy đến đó, nhưng những tên tội phạm đã thành công trong việc trốn thoát. Nhưng trong sự vội vã của chúng một trong số chúng để lại áo choàng của mình, và Franceschini cái mũ của mình, thứ đã phản bội ông sau đó. Francesca Pompilia bất hạnh, dưới gánh nặng của những vết thương như những thứ mà cô đã bị cắt thành từng mảnh, đã cầu khẩn Đức Trinh Nữ cho ân huệ thú tội, và đã đạt được lời cầu nguyện của cô. Do đó cô đã tồn tại một chút ít và đã có thể kể về tội ác khủng khiếp này. Cô kể rằng sau khi hành động được thực hiện, chồng cô đã hỏi một trong những kẻ cắt cổ đã thực hiện vụ án mạng cùng ông, liệu cô có thực sự đã chết hay không. Khi kẻ đó đã bảo đảm với ông, ông trả lời: "Chúng ta đừng lãng phí thời gian, mà hãy trở lại vườn nho." Và do đó họ đã trốn thoát. Trong khi đó cảnh sát đã được triệu tập, và đến với một đại úy. Một người giải tội đã nhanh chóng được gọi và cũng là một bác sĩ phẫu thuật người đã chú ý đến cô gái khốn khổ.

Khi Thống đốc đã được thông báo về kết quả, ông ngay lập tức phái Đại úy Patrizi bắt giữ những kẻ tội phạm. Khi đội tuần tra đến vườn nho, ông thấy rằng những kẻ này không còn ở đó nữa, nhưng khoảng một giờ trước họ đã rời đi theo hướng của đường cao tốc. Sau đó Patrizi theo sau mà không làm gián đoạn hành trình của mình, và khi ông đã đến quán trọ ông học được từ chủ quán rằng Franceschini đã đòi hỏi ngựa với đe dọa bạo lực, nhưng chúng đã bị từ chối đối với ông, bởi vì ông thiếu lệnh cần thiết. Do đó ông đã du hành đi bộ với các đồng phạm của mình hướng về Baccano. Patrizi tiếp tục cuộc hành trình của mình, và, sau khi thực hiện các biện pháp phòng ngừa cần thiết, đã đến quán trọ Merluzza. Ở đó ông tìm thấy những tên sát nhân, những kẻ đã ngay lập tức bị bắt giữ. Trên người họ đã được tìm thấy, vẫn còn vấy máu, những con dao găm mà họ đã thực hiện các vụ án mạng, và trên Franceschini đã được tìm thấy 150 scudi bằng tiền. Vụ bắt giữ này thực sự đã tốn mạng sống của Patrizi, bởi vì đã bị quá nóng và bị thương với một vết trầy xước nhỏ ông đã chết trong vài ngày.

Dao găm của Franceschini mang kiểu dáng Genova, hình tam giác, và với một số móc được làm theo phương thức mà trong việc gây thương tích chúng không thể được rút ra khỏi vết thương mà không có vết rách như vậy để làm cho vết thương không thể chữa khỏi.

Khi những kẻ tội phạm được biết là ở Ponte Milvio, trong chính quán trọ đó họ đã được nghe trong các cuộc kiểm tra sơ bộ của họ bởi các công chứng viên và thẩm phán được cử đến đó một cách rõ ràng, và lời thú nhận thỏa đáng đã có được.

Khi việc bắt giữ những kẻ phạm pháp được biết đến ở Rô-ma, một đám đông vô số người đã đổ xô đến đó để nhìn thấy họ, trong khi tất cả những kẻ tội phạm đã bị trói vào ngựa của họ và được dẫn đến Rô-ma. Người ta kể rằng Franceschini, trong khi thực hiện cuộc hành trình, đã hỏi một trong các sĩ quan làm thế nào trên thế giới tội ác đã từng được phát hiện. Và khi ông được trả lời rằng vợ của mình, người mà họ đã tìm thấy vẫn đang sống, đã tiết lộ nó, ông đã vô cùng sửng sốt đến mức ông, như thể vậy, đã bị tước đoạt các giác quan của mình. Khoảng năm giờ tối họ đã đến các nhà tù. Một Francesco Pasquini nào đó, của thị trấn Castello, và Alessandro Baldeschi của cùng thị trấn, cả hai bọn họ 22 tuổi, cùng với Guido Franceschini đã là những kẻ sát hại Comparini. Và Gambassini và Agostinelli đã là những kẻ đã đứng canh gác tại cửa phố.

Trong khi đó đã được trưng bày tại San Lorenzo, trong Lucina thi thể của Comparini bị ám sát, những kẻ đã bị làm biến dạng rất nhiều, và đặc biệt là vợ của Franceschini, bởi những vết thương trên mặt đến nỗi họ không còn có thể nhận ra được nữa. Francesca bất hạnh, khi cô đã tiếp nhận Bí tích và đã tha thứ cho những kẻ sát nhân của mình, và đã lập di chúc của riêng mình, đã chết, chưa hoàn thành năm thứ mười bảy của mình. Điều này diễn ra vào ngày mùng 6, tức là ngày Lễ Hiển Linh. Cô đã có thể tự minh oan chống lại tất cả những vu khống bị giáng xuống bởi chồng cô. Sự ngạc nhiên của người dân khi nhìn thấy các thi thể nói trên là rất lớn, bởi vì sự tàn bạo của hành vi, thứ thực sự làm cho họ rùng mình, thấy rằng hai cụ già bảy mươi tuổi và một cô gái trẻ 17 tuổi đã bỏ mạng một cách khốn khổ như vậy.

Khi phiên tòa của những kẻ tội phạm tiến triển, đã có nhiều lập luận được thực hiện về vấn đề này, nhấn mạnh vào tất cả các tình tiết tăng nặng hơn đi kèm với vụ tàn sát khủng khiếp này. Những người khác cũng đã được thực hiện trong việc bào chữa với nhiều học thức, đặc biệt là bởi Cố vấn của Người nghèo, người là một Monsignor Spreti nào đó. Ông đã thành công trong việc làm chậm bản án, bởi vì Baldeschi đã phủ nhận, ngay cả khi "dây thừng" đã được quản lý cho anh ta hai lần, dưới đó anh ta ngất xỉu. Cuối cùng anh ta đã thú nhận, và những người khác cũng đã làm như vậy. Họ cũng tiết lộ rằng họ đã lên kế hoạch sát hại chính Franceschini, và cướp tiền của ông ta, bởi vì ông ta đã không giữ lời để trả họ ngay khi họ rời Rô-ma.

Vào ngày 22 tháng Hai đã được nhìn thấy tại Piazza del Popolo một sân khấu lớn với mannaia, và hai cái giá treo cổ lớn, những thứ đã được xây dựng cho việc hành quyết những kẻ tội phạm. Nhiều khán đài đã được xây dựng cho sự accommodation của những ai tò mò muốn nhìn thấy một cuộc hành quyết khủng khiếp như vậy, và rất lớn là sự tụ tập của người dân đến nỗi một số cửa sổ mang lại nhiều nhất sáu đô la mỗi cái. Vào giờ thứ tám [2 giờ sáng] Franceschini và các đồng phạm của ông đã được thông báo về cái chết của họ và đã được đặt trong Consorteria. Ở đó họ đã được hỗ trợ bởi Abate Panciatichi và Hồng y Acciajoli, họ cũng không chậm trễ trong việc chuẩn bị cho bản thân để chết tốt. Vào giờ thứ 20 [2 giờ chiều] Công ty của Cái chết và của Lòng thương xót đã đến các Nhà tù. Những người bị kết án đã được làm cho đi xuống, và đã được đặt trên các xe ngựa riêng biệt để được kéo đến địa điểm hành quyết.

Người đầu tiên lên xe ngựa là Agostinelli, người thứ hai Gambassini, người thứ ba Pasquini, người thứ tư Baldeschi, và người thứ năm Franceschini, người đã thể hiện sự gan dạ và bình tĩnh hơn những người khác, trước sự ngạc nhiên của tất cả.

Họ rời khỏi Nhà tù và đi theo Phố Hành hương, Phố của Thống đốc, của Pasquini, Piazza Navona, Điện Pantheon, Piazza Colonna, và Corso.

Người đầu tiên đã bị hành quyết là Agostinelli, người thứ hai Gambassini, người thứ ba Pasquini, người thứ tư Baldeschi, và người cuối cùng là Franceschini. Khi người được đặt tên cuối cùng đã lên sân khấu, ông đã xin tha thứ cho tội lỗi của mình, và cầu xin họ cầu nguyện cho linh hồn của mình, nói thêm rằng họ nên đọc một kinh Lạy Cha, một kinh Kính Mừng, và Salve Regina cho ông. Khi ông đã làm cho người giải tội thông báo rằng ông đã được hòa giải, ông đã điều chỉnh cổ của mình trên mannaia và, với danh tính của Giê-su trên môi của mình, ông đã bị trảm quyết. Đầu sau đó đã được cho người dân thấy bởi đao phủ.

Franceschini thấp người, gầy và tái nhợt, với mũi nhô ra, tóc đen và râu nặng, và năm mươi tuổi. Ông mặc y phục giống như khi ông phạm tội—đó là một chiếc áo khoác bằng vải màu nâu, sơ mi đen, một chiếc áo lót bằng lông dê, một chiếc mũ trắng và mũ bông; mặc quần áo giả định như ông đã làm khi ông bắt đầu từ Arezzo.

Cuộc hành quyết diễn ra trong Triều đại của Innocent XII, vào năm 1698.

TÒA ÁN VÀ CÁI CHẾT CỦA

FRANCESCHINI VÀ CÁC ĐỒNG PHẠM CỦA ÔNG TA

CHO

VỤ ÁN MẠNG COMPARINI, VỢ ÔNG, VÀ CON GÁI

ĐÃ DIỄN RA TRONG THỜI GIAN CỦA INNOCENT XII.

268

[Hết văn bản dịch]