Hoàn Thành Mọi Việc Không Hề Khó Dành Cho Tuổi Teen

Lượt đọc: 227 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Phần 1: Nghệ Thuật Hoàn Thành Mọi Việc

❊ ❊ ❊

a8

PHƯƠNG PHÁP HOÀN THÀNH MỌI VIỆC (GTD)

GTD là từ viết tắt của Getting Things Done – một cách tư duy giúp con người kiểm soát và tập trung tốt hơn trong cuộc sống. GTD không chỉ giúp chúng ta “hoàn thành” mọi việc mà còn rèn luyện phương pháp tập trung và chú tâm vào hiện tại, nhận biết được những gì sắp xảy ra, tìm kiếm sự an yên khi mọi việc ngoài tầm kiểm soát và dự đoán những điều xảy đến trong cuộc sống, bao gồm cả chuyện học hành, công việc, các mối quan hệ, mục tiêu, mơ ước. GTD về cơ bản là sẵn sàng đón nhận mọi việc.

Chúng tôi đã chứng kiến mọi người từ khắp nơi trên thế giới, từ 8 tuổi đến 80 tuổi, có thể chênh lệch vài năm, thu được lợi ích từ GTD. Mọi người, ở mọi hoàn cảnh, giới tính, tôn giáo, văn hóa, ở bất kỳ thời điểm và tình huống nào đều có thể áp dụng GTD. Một khi học được phương pháp này, bạn có thể phát triển, cá nhân hóa và sử dụng nó trong suốt cuộc đời. Giống như âm nhạc, khiêu vũ và thể thao, GTD là một loại hình nghệ thuật đòi hỏi khả năng học hỏi, thực hành và tích hợp nó vào cuộc sống.

GTD bao gồm ba phần chính:

1. 5 bước – giúp bạn phát triển khả năng kiểm soát.

2. Dải cấp độ tập trung – giúp bạn có được tầm nhìn.

3. Sơ đồ kế hoạch – giúp bạn vừa có thể kiểm soát vừa đưa ra tầm nhìn đối với các tình huống và kế hoạch cần suy xét kỹ lưỡng.

a9

Hãy khám phá từng công cụ và chiến lược trên để tìm ra phương án hiệu quả nhất đối với bạn. Một khi áp dụng tư duy GTD, bạn sẽ có được cơ hội thành công, từ đó dấy lên khao khát học hỏi thêm cách biến những công cụ và chiến lược này thành của riêng mình.

Dưới đây là một số câu hỏi mà bạn có thể quan tâm: “Tại sao tôi nên trau dồi cho mình lối tư duy này?”

“Tại sao trước đây, bố mẹ hay thầy cô giáo chưa từng nói với tôi về nó?”

“Lối tư duy này có tạo thêm gánh nặng cho tôi không?”

“Tại sao lại phải thay đổi khi phương thức cũ vẫn hiệu quả?”

“Việc gì_______________ ?”

“Tại sao________________ ?”

a10

Đây đều là những mối quan tâm hiển nhiên và bình thường, nhưng hãy xem tại sao thế hệ các bạn cần lối tư duy và kỹ năng mới.

VẤN ĐỀ

Phức tạp chồng chất

Bạn có thấy thế giới ngày càng phức tạp hơn không? Bạn có thấy thế giới của bạn cũng dần trở nên rối rắm như thế nào không?

a11

Chẳng hạn, bạn có nhớ cái thời mà bạn nghĩ rằng mình có rất nhiều bài tập về nhà không? Suy nghĩ ấy nghe chừng thật buồn cười nếu so với số lượng bài tập về nhà vào thời điểm hiện tại. Còn điểm gì trong cuộc đời mà giờ nhìn lại, bạn thấy chúng hồi đó có vẻ đơn giản, dễ dàng và dễ hiểu hơn nhiều so với cuộc sống hiện giờ không?

Hay bạn từng hướng về tương lai và ước ao rằng có thể nhanh chóng chuyển sang giai đoạn tiếp theo của cuộc đời? Ví dụ, bạn có từng ước mình lấy bằng lái và có một chiếc ô tô để được tung tẩy tự do? Hay bạn có từng ước mình có thể nhảy cóc từ cấp hai lên thẳng cấp ba hay từ cấp ba lên đại học?

Bạn nhận ra những suy nghĩ này chứ? Có vẻ đó là vấn đề chung của toàn xã hội?

a12

Cuộc sống luôn biết cách để trở nên phức tạp hơn qua các năm. Song song với việc này, bạn cũng không ngừng thay đổi, trưởng thành và đối diện với muôn vàn vấn đề phức tạp. Đôi khi bạn có thể dễ dàng xử lý vấn đề vì nó vừa tầm với năng lực của bạn. Nhưng có lúc lại không.

Khi những vấn đề phức tạp ập tới đúng thời điểm, bạn sẽ hào hứng chào đón và tìm hướng giải quyết. Bạn vô cùng phấn khích khi được trải nghiệm sự độc lập, các quan hệ, kiến thức và cấp độ cạnh tranh mới. Nếu tình huống lý tưởng này diễn ra, bạn cảm thấy cuộc sống của mình cân bằng và đang phát triển tích cực. Bạn từng cảm thấy như vậy khi nào? Sự thay đổi mới nhất có đến vào đúng thời điểm không?

Sự phức tạp đôi khi lại đến trước khi bạn sẵn sàng đối diện. Tại thời điểm này, bạn cảm thấy áp lực và lo lắng do có nhiều thay đổi hay nhiều điều cần theo đuổi hơn so với khả năng giải quyết của bạn ở thời điểm hiện tại. Hay nhiều bài tập về nhà hơn, nhiều hoạt động hay công việc phải hoàn thành hơn những gì bạn cảm thấy có thể xử lý được. Bạn từng cảm thấy như vậy chưa? Bạn phản ứng như thế nào?

Cũng có lúc bạn cảm thấy tuyệt vọng với những thứ phức tạp mới lạ – dù dưới bất kỳ hình thức nào. Bạn cảm thấy thiếu động lực, thậm chí là chán nản với tình thế hiện tại và tin rằng bạn thừa năng lực thực hiện những việc phức tạp hơn. Bạn đang “thèm khát” thử thách.

a13

Những lúc như vậy khiến bạn cảm thấy bứt rứt, khó chịu, cảm giác ấy biến mất chỉ khi có thay đổi nào đó xuất hiện, chỉ khi có gì đó mới lạ để khám phá – một lớp học mới, một sở thích mới, một mối quan hệ mới…

Bạn có bao giờ tự thấy tình hình hiện tại của mình thật tồi tệ và mong chờ một việc ngoài dự kiến xảy ra, khác biệt hay lớn lao hơn? Bạn sẽ đối diện với nó như thế nào?

Giải quyết những phức tạp trong cuộc sống là một quá trình biến động. Cuộc sống vẫn tiếp diễn, thay đổi và dịch chuyển – cả bạn cũng vậy – với tốc độ khi thì dễ chịu, khi lại không hề dễ chịu chút nào.

Vào lúc bắt đầu hành trình đến với cuốn sách này, hãy hỏi chính mình: “Tôi cảm thấy như thế nào về sự phức tạp trong cuộc sống hiện tại?” Bạn cảm thấy quá sức? Áp lực nặng nề? Không đủ thách thức? Có thể bạn đang buồn chán phát điên? Có thể bạn đang căng thẳng cực điểm và buồn chán trong một vài lĩnh vực nọ kia của cuộc sống.

Hãy sử dụng biều đồ đo lường cấp độ phức tạp sau đây, đánh dấu “X” vào vị trí mô tả đúng nhất về bạn ở hiện tại.

a14

Có thể bạn từng trải qua những cảm xúc này vào thời điểm nào đó. Vậy nên dù sự cân bằng hiện tại của bạn như thế nào, thay đổi vẫn sẽ không ngừng ập tới. Những thay đổi phức tạp này và cảm giác mà chúng mang lại hoàn toàn tự nhiên. Chẳng chóng thì chày, bạn sẽ tốt nghiệp cấp ba, lên đại học hay kiếm việc làm. Bạn tự quyết định nơi bạn sống, lựa chọn nghề nghiệp và có tầm ảnh hưởng thế giới. Hoặc là bạn quyết định kết hôn và chú tâm chăm sóc gia đình. Với những biến chuyển này, cuộc sống của bạn sẽ trở nên phức tạp hơn; sự phức tạp này đòi hỏi những phương án đối phó mới.

Mọi người, bao gồm cả bố mẹ và thầy cô giáo, cũng đều trải qua những thay đổi này trong cuộc đời, nhưng trải nghiệm của bạn sẽ khác biệt hoàn toàn. Nhưng quan trọng hơn, bạn cần hiểu tại sao khác biệt ấy lại xuất hiện.

Càng đón nhận những điều tốt đẹp, bạn càng có được những điều tốt đẹp.

– DAVID ALLEN

Sự kết nối và quá tải thông tin

Mọi thế hệ đều phải đối mặt với một thế giới hoàn toàn khác biệt so với thế hệ trước. Những phương pháp trước đây từng hiệu quả giờ sẽ không còn hữu ích khi những điều mới mẻ xuất hiện làm thay đổi mọi thứ.

Bạn có biết đó là gì không? – Kết nối kỹ thuật số với quy mô khổng lồ.

Con người thời nay được kết nối chặt chẽ hơn bao giờ hết. Điều này thay đổi cách chúng ta học tập, làm việc, vui chơi, mua sắm, du lịch và giao tiếp. Sự kết nối đó cũng làm thay đổi não bộ của con người, thậm chí cả cách chúng ta tư duy.

Nhiều bạn trẻ đắm chìm trong tương tác ảo đến nỗi họ không nhận thức được điều đó. Có người cầm điện thoại mọi lúc mọi nơi, thậm chí đặt điện thoại bên người khi ngủ. Những tiếng bíp bíp, tiếng rung bần bật và thông báo mới không ngừng nhảy lên và tha thiết mong ngóng chúng ta chú ý – nhiều đến nỗi nhiều người cảm thấy điện thoại rung trong khi nó hoàn toàn im lặng. Những ứng dụng trên điện thoại được thiết kế sao cho thu hút trọn vẹn sự tập trung của người dùng.

Bao lâu thì bạn mở điện thoại kiểm tra một lần? Trong khoảng thời gian đọc cuốn sách này, bạn có bị cuốn vào việc kiểm tra điện thoại hay thiết bị di động để xem tin mới không? Điện thoại có khiến bạn sao lãng không?

a15

Hãy thử cầm điện thoại. Ấn tắt nguồn hoàn toàn – đừng để chế độ ngủ. Bây giờ, hãy thả lỏng trong vài phút. Bạn chú ý đến điều gì? Bạn cảm thấy như nào?

Nếu đang đọc cuốn sách này ở nơi công cộng, hãy dừng lại và nhìn quanh. Bạn nhìn thấy gì? Câu trả lời hẳn rất rõ ràng: Chúng ta giống như những chú sóc chuột, nhưng thay vì ôm hạt dẻ, chúng ta ôm chặt cái điện thoại.

Thói quen thời đại kỹ thuật số, giống bao thói quen khác, đều đang ảnh hưởng đến não bộ và hệ thần kinh của chúng ta. Những đơn vị thông tin ập đến nhanh hơn với số lượng lớn hơn không ngừng kích thích bộ phận phản ứng của não bộ. Khi bị kích thích quá mức, bộ phận này sẽ khiến chúng ta nghiện kích thích điện tử. Hạch hạnh nhân phụ trách giải quyết những tác nhân kích thích ngắn hạn, chứ không phải liên tục đặt nó trong trạng thái báo động.

Thế hệ của bạn là thế hệ đầu tiên trưởng thành trong một xã hội kết nối liên tục, giữa người với người, giữa các nền văn hóa và quốc gia khác nhau. Đó là vùng đất chưa hằn dấu chân người. Tại đây, bạn có sự tự do và lợi thế mà không thế hệ nào trước kia từng dám mơ ước. Tri thức của toàn nhân loại nằm ngay trong tầm tay và bạn có nhiều cơ hội hơn bất cứ ai trong lịch sử thế giới.

a16

Với năng lực đó, hình ảnh trưởng thành của bạn trong tương lai mười năm tới như thế nào?

Bạn cần gì để thành công?

Không ai biết chính xác chúng ta hướng đến nơi nào. Không ai biết hay có thể dự đoán được kiến thức hoặc kỹ năng chính xác bạn cần để thành công trong thế giới siêu kết nối.

Bố mẹ, thầy cô giáo đang cố gắng hết sức để chuẩn bị tâm thế sẵn sàng cho bạn khi đối mặt với nó. Trường học nỗ lực giúp bạn trau dồi kiến thức, nhưng sự thật là những gì trường học chuẩn bị vẫn còn khoảng cách so với thực tế. Các trường học trên khắp thế giới đều đang nỗ lực hiện đại hóa và thay đổi phương pháp giảng dạy, nhưng những nỗ lực của họ thường quá chậm.

Do sự chuẩn bị vẫn chưa hoàn thiện, vậy nên bản thân bạn sẽ phải tự chuẩn bị cho tương lai về một vài khía cạnh nào đó. Tuy nhiên, có một kỹ năng mà chúng tôi chắc chắn nó có giá trị hơn cả trước đây và không thể tự động hóa. Đó chính là khả năng tư duy – nghĩ ra những ý tưởng sáng tạo và biến chúng thành hiện thực.

Tư duy là kỹ năng thiết yếu. Nó hỗ trợ cho bạn ở hiện tại cũng như xác định bạn phải làm gì sắp tới: tìm việc, xử lý những tình huống không có câu trả lời rõ ràng, không có định hướng hay chỉ dẫn. Tư duy giúp bạn đối mặt với những thử thách mà cuộc sống đem đến.

Nhưng có một vấn đề nghiêm trọng: Năng lực tư duy thiết yếu này đang bên bờ vực tuyệt chủng.

Khi bạn đang ở trong hố, hãy ngừng đào hố.

– WILL ROGERS

Tư duy?

Năng lực tư duy – năng lực suy nghĩ, tưởng tượng và sáng tạo – đang bị khối lượng thông tin khổng lồ đe dọa. Thông tin đến với chúng ta thông qua nhiều kênh và dưới nhiều hình thức mới lạ. Tất cả những việc này có thể là gánh nặng, phá hủy hay thậm chí tiêu diệt năng lực tư duy.

a17

Trong thế giới bạn sinh ra, mức độ kích thích hiện tại dường như là điều bình thường hoặc bạn nghĩ rằng mình đã quen với nó. Tuy nhiên, thực tế ấy lại dẫn tới những thói quen không lành mạnh – hay thậm chí là chẳng có thói quen nào – trong việc học cách giải quyết nó. Những thói quen ấy cứ bào mòn khả năng quản lý cuộc sống hằng ngày cũng như khả năng tư duy của bạn trong vô thức. Trên thực tế, mức độ áp lực và lo âu của nhiều người trẻ đang ngày càng gia tăng.

Dữ liệu trong biểu đồ sau dẫn nguồn từ nghiên cứu của Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ về mức độ áp lực của thanh thiếu niên.

THANH THIẾU NIÊN ĐANG ĐỐI MẶT VỚI MỨC ĐỘ ÁP LỰC NÀO?

Mức độ áp lực trung bình tính theo thang đo từ 1 đến 10.

a18

Theo nghiên cứu này, khoảng hai phần ba học sinh đang phải chịu mức độ áp lực trung bình và cao. Không cần là chuyên gia thống kê cũng biết tỷ lệ đó nằm ở mức rất cao.

Ngoài cơn lũ thông tin ồ ạt tràn vào cuộc sống, những người trẻ còn phải đối mặt với áp lực thi cử, việc làm, giao lưu xã hội, yêu đương, dành thời gian cho bạn bè, tập luyện thể thao và các hoạt động ngoại khóa khác. Họ phải một thân một mình gồng gánh những áp lực ngày càng chồng chất. Nhiều người kín lịch từ sáng tới đêm, đến nỗi không có chút thời gian rảnh rỗi nào.

Nguyên nhân gây ra căng thẳng cho thanh thiếu niên rất đa dạng.

Lý do nào dưới đây đúng với bạn?

NGUỒN GỐC CĂNG THẲNG CỦA THANH THIẾU NIÊN

a19

Những tình huống căng thẳng triệt tiêu dần những cơ hội phát triển tư duy. Khả năng tư duy của bạn – nơi ươm mầm những ý tưởng sáng tạo và biến chúng thành hiện thực – cần khoảng trống cho tư duy. Nếu bạn biết cách tạo ra khoảng trống chất lượng, bạn có thể hoàn thành nhiều việc hơn, tiêu tốn ít năng lượng và thời gian hơn.

Bạn chính là nhà thám hiểm tiên phong trong thế giới mới. Vậy nên bạn sẽ cần những công cụ, kỹ năng hay lối tư duy mới để định hướng hoạt động. Trước khi giới thiệu với bạn về cách tư duy mới lạ này, hãy cùng điểm qua một số trở ngại mà bạn có thể vấp phải.

Chúng ta không thể giải quyết vấn đề bằng lối suy nghĩ cũ rích trước đó.

– ALBERT EINSTEIN

TRỞ NGẠI

Trở ngại là những rủi ro hay khó khăn tiềm ẩn, không dễ nhận biết.

a20

Nếu bạn nghĩ tâm thế sẵn sàng là đích đến, trở ngại sẽ bất ngờ chặn đường, khiến con đường đến với sự sẵn sàng khó khăn và nguy hiểm hơn. Cuộc sống cũng vậy: Những trở ngại luôn chực chờ hòng “tóm gáy” bạn. Thực tế, ngày nay có nhiều trở ngại mà bạn có thể vấp phải, tuy rằng bạn không chú ý nhiều đến chúng. Chẳng hạn như cầm điện thoại hay thiết bị điện tử chỉ để kiểm tra nhanh một việc gì đó, nhưng vô tình bạn nhìn thấy thông báo mới trên một ứng dụng khác rồi nhận ra 20 phút sau mình vẫn đang chúi mũi vào đó?

Đặt tên hay phân loại một số trở ngại phổ biến có thể giúp bạn nhận biết, hiểu rõ và xử lý khi chúng xuất hiện. Ngày nay, có hai trở ngại chính đang âm thầm xâm nhập và có tác động lớn đến cuộc sống của chúng ta.

Trở ngại 1: Quá tải và Kiệt sức

a21

Quá tải: Khối lượng công việc quá nhiều.

Kiệt sức: Đắm chìm trong suy nghĩ hay cảm xúc.

Không có gì lạ khi ngày nay, mọi thứ ập tới quá nhiều, quá nhanh, quá phức tạp và quá thường xuyên. Cảm giác “quá nhiều” này báo hiệu trở ngại mang tên quá tải.

a22

Quá tải thường đột ngột đổ xuống đầu. Mới hôm qua bạn cảm thấy mình rất ổn, nhưng chỉ hai ngày sau, một cơn bão đột ngột đánh úp. Tất cả thầy cô giáo đều giao bài tập về nhà vào cùng ngày bạn đã có lịch ngoại khóa vô cùng bận rộn. Nếu không xử lý một cách hợp lý, trải nghiệm quá tải này sẽ dẫn đến cảm giác kiệt sức và căng thẳng.

Quá tải và kiệt sức tăng lên bắt nguồn từ nhiều vấn đề. Trường học hiện nay đã thay đổi rất nhiều, vì nó không chỉ còn là một tòa nhà hay giới hạn kiến thức trong sách giáo khoa. Lớp học, dự án và bài tập về nhà vẫn tiếp tục đeo bám trong thế giới kỹ thuật số, kể cả khi đã rời trường. Việc học cùng những trách nhiệm liên quan nhiều khi chiếm dụng thời gian cả ngày của bạn.

Bạn cũng không thể bỏ bê bạn bè sau giờ học. Bạn muốn thấy họ đang làm gì, biết họ đang nói gì và duy trì kết nối 24/7. Cố gắng quản lý và bắt kịp dòng thông tin vô hạn này giống như lấy trứng chọi đá.

TÔI CÓ BỊ QUÁ TẢI KHÔNG?

Vậy diện mạo chính xác của quá tải là như thế nào? Làm thế nào để biết bạn đang bị quá tải?

Mỗi người sẽ có trải nghiệm quá tải khác nhau:

“Tôi không thể ngủ tròn giấc. Đầu óc tôi cứ căng như dây đàn.”

“Tôi cứ quên chưa__________________ .”

“Tôi cảm thấy mình có quá nhiều thứ phải theo dõi.”

“Tôi biết lẽ ra mình nên làm__________________ , nhưng tôi__________________ .”

“Tôi có quá nhiều việc phải làm nhưng chẳng biết nên bắt đầu từ đâu.”

“Tôi không thể tìm thấy thứ tôi cần khi cần, việc này khiến tôi phát điên lên.”

“Đôi khi tôi cảm thấy lo lắng và choáng ngợp.”

“Tôi không thể theo kịp mọi thứ.”

Bạn có thể làm gì khi nhận ra những dấu hiệu quá tải này? Những công cụ và phương pháp trong cuốn sách này sẽ giúp bạn.

Bạn không cần tài giỏi hơn.

Bạn chỉ cần bớt căng thẳng đi.

– SETH GODIN

Trở ngại 2: Mất tập trung

a23

“Chú ý vào!”

“Tập trung vào!”

Bạn đã bao giờ nghe thấy những lời cảnh báo này từ bố mẹ hay thầy cô giáo chưa?

Trong thế kỷ XXI, khi thông tin và sự kết nối hiện hữu ở khắp nơi, năng lực tập trung gặp thách thức hơn nhiều. Bạn cần bảo vệ năng lực này trước vô vàn yếu tố gây mất tập trung.

Hãy tự hỏi: Khi có thời gian rảnh rỗi trong ngày, bạn thường làm gì? Bạn tập trung vào việc gì?

Người ta thường lầm tưởng rằng con người có thể làm tốt nhiều việc một lúc – hơn là hoàn thành từng việc một. Đúng là bạn có thể vừa nghe nhạc, vừa nhắn tin, vừa xem YouTube, tán gẫu với bạn bè trong khi cập nhật mạng xã hội – nhưng để làm được tất cả những việc này, bạn phải đánh đổi bằng sự chú ý. Nếu khả năng tập trung đem lại lợi ích cho bạn, bạn nên thận trọng với những thứ làm suy giảm khả năng đó.

a24

Sao lãng có tác động khôn lường, nếu không thận trọng, bạn phải đánh đổi bằng nhiều giờ, nhiều ngày, nhiều tuần, nhiều tháng, thậm chí nhiều năm. Một trong những thời điểm chúng ta dễ sao lãng nhất là khi căng thẳng, vì đó là con đường ngắn nhất giúp bạn thoát khỏi những cảm xúc tiêu cực. Trên thực tế, yếu tố gây sao lãng có thể giúp bạn thoát khỏi mớ bòng bong thực tại, ít nhất là tạm thời.

Hãy xem những số liệu về căng thẳng sau đây:

THANH THIẾU NIÊN GIẢI QUYẾT CĂNG THẲNG NHƯ THẾ NÀO?

a25

Theo bạn, sao lãng đóng vai trò gì trong những hoạt động này? Chiến lược đối phó mà bạn đang áp dụng có hiệu quả với bạn không hay lại là trở ngại?

a26

Bạn còn bị mất tập trung vào những thời điểm nào nữa? Nguyên nhân gây mất tập trung là gì? Điện thoại cùng thiết bị điện tử đóng vai trò như thế nào?

Nếu quyết định để sự sao lãng chi phối trong những việc bạn thực sự coi trọng, bạn không thể dành hết chú tâm hay nỗ lực lớn nhất vào chúng. Thay vào đó, bạn trở nên thụ động. Nó khiến bạn chỉ muốn làm qua loa cho xong, và khi đó, sự mất tập trung đã giành thế thượng phong.

Tuy nhiên, nếu hướng sự chú ý vào những việc thực sự quan trọng, bạn sẽ chiến thắng. Bạn tránh được trở ngại do mất tập trung để tư duy, sáng tạo, tưởng tượng và phá vỡ giới hạn bản thân.

GTD có thể giúp bạn tập trung vào những việc quan trọng nhất.

Bạn không cô đơn đâu!

Ai cũng đều phải trải qua những trở ngại, cảm giác và trải nghiệm tồi tệ đó. Bạn không phải ngoại lệ và điều đó hoàn toàn bình thường. Bất cứ ai, dù trẻ hay già, đều trải qua những cơ hội mới và những trở ngại đầy thách thức ấy.

Cuốn sách này sẽ giới thiệu những công cụ giúp bạn tránh được trở ngại. Nó không chỉ giúp bạn nhận diện, gọi tên và thấu hiểu những hậu quả có thể xảy đến nếu không xử lý trở ngại, mà còn giúp bạn kiểm soát sự chú ý và nỗ lực của mình. Để làm vậy, chúng tôi sẽ chỉ cho bạn cách đạt được và duy trì cái gọi là trạng thái sẵn sàng.

Nếu mọi thứ đều hoàn hảo, bạn sẽ chẳng bao giờ được học hỏi và trưởng thành.

– BEYONCÉ KNOWLES

LỜI HỨA

Trạng thái sẵn sàng

Kỹ năng đáng giá nhất hiện nay là khả năng tư duy và kiểm soát sự tập trung. Một khi kiểm soát được sự tập trung, bạn có thể thư giãn và sử dụng mức năng lượng phù hợp để tập trung vào bất cứ việc gì. Đó chính là trạng thái sẵn sàng.

Trạng thái sẵn sàng và Bạn

Điều gì khiến bạn tập trung và chú tâm nhất, trạng thái sẵn sàng của bạn trông như thế nào? Hãy cùng cảm nhận rõ hơn bằng cách xác định trạng thái ngược lại.

KHI “KHÔNG SẴN SÀNG”, BẠN CẢM THẤY THẾ NÀO?

Thấu hiểu cảm giác “không sẵn sàng” có thể giúp bạn xác định rõ hơn khi nào bản thân “sẵn sàng”. Dù muôn hình vạn trạng nhưng “không sẵn sàng” có một số đặc điểm nhất định. “Không sẵn sàng” đi liền với những cảm giác như:

• Lo âu • Thất vọng
• Căng thẳng • Hồi hộp
• Thất bại • Kiệt sức

Hãy dành hai phút nhìn vào một tờ giấy trắng và lập danh sách tất cả những điều bạn cảm thấy, trải qua hay cảm nhận được khi “không sẵn sàng”.

a27

KHI “SẴN SÀNG”, BẠN CẢM THẤY THẾ NÀO?

Cảm thấy “sẵn sàng”, hay đang ở trong trạng thái sẵn sàng là điều không khó nhận ra, nhưng chắc chắn khó đạt được. Khi bạn cảm thấy mọi thứ dường như thông suốt, khi cuộc sống tiến triển đúng hướng, khi cảm giác về thời gian biến mất, khi bạn hoàn thành nhiệm vụ, đó là lúc bạn trải nghiệm trạng thái sẵn sàng.

“Sẵn sàng” có thể gắn liền những cảm giác như:

• Phấn chấn • Hào hứng
• Độc lập • Bạo dạn
• Mạnh mẽ • Hy vọng
• Tập trung

Lật ngược tờ giấy trong ví dụ trước, dành hai phút lập danh sách tất cả những điều bạn cảm thấy, trải qua hay cảm nhận được khi “sẵn sàng”.

Trong bất cứ tình huống nào, trạng thái sẵn sàng mô tả bản thân bạn ở trạng thái tốt nhất.

Sẵn sàng cho mọi thứ

Sẵn sàng không chỉ giới hạn trong vai trò của học sinh. Bạn có thể làm tốt nhất mọi thứ khi tập trung, thư giãn và toàn tâm toàn ý, dù là trong hoạt động ngoại khóa, thể thao, mối quan hệ với bạn bè hay trong cuộc sống cá nhân. Hãy quan sát danh sách dưới dây và bổ sung thêm những gì liên quan đến bạn.

t50

Hãy xem những ví dụ sau để xem xét trạng thái sẵn sàng được áp dụng cho từng trường hợp như thế nào.

Sẵn sàng học tập nghĩa là gì? Trạng thái học tập tối ưu là khả năng tập trung vào điều được dạy (không bị mất tập trung), thoải mái chuẩn bị tài liệu bạn cần (không áp lực) và chú tâm vào chủ đề trước mắt để tổng hợp, kết nối và áp dụng kiến thức học được.

Sẵn sàng thư giãn nghĩa là gì? Thư giãn tối ưu bao gồm việc tập trung vào bất kỳ hoạt động thư giãn nào mà bạn chọn (không mất tập trung); thả lỏng cơ thể, tinh thần và cảm xúc (không áp lực); và chú tâm vào mọi hoạt động mà bạn tham gia để tận hưởng quãng thời gian xả hơi ấy.

Sẵn sàng chơi trò chơi nghĩa là gì? Cách chơi tốt nhất là tập trung vào trò chơi sắp tới và vai trò của bạn trong đó (không mất tập trung); thư giãn và duy trì phong độ tốt nhất, biết rằng bạn đã có sự chuẩn bị (không áp lực); và chú tâm hoàn toàn vào từng khoảnh khắc để đem lại kết quả tốt nhất cho chính bạn vàhoặc nhóm của bạn.

Sẵn sàng làm bài tập nghĩa là gì? Học tập tối ưu có nghĩa là tập trung vào công việc cần hoàn thành (không mất tập trung), thả lỏng, tự tin rằng bạn đã chuẩn bị tài liệu cần thiết, trui rèn kỹ năng hoàn thành nhiệm vụ (không áp lực) và chú tâm hoàn toàn để tận dụng thời gian hiệu quả và năng suất nhất.

Bạn nhìn ra khuôn thức rồi chứ? Sẵn sàng là trạng thái vừa cần sự tập trung vừa cần thả lỏng để đạt được kết quả tốt nhất.

LUYỆN TẬP

Bạn có thể đạt được trạng thái sẵn sàng khi cần không?

Dù ai cũng từng trải qua cảm giác “sẵn sàng” vào một lúc nào đó, nhưng GTD vẫn giới thiệu các công cụ và hành vi cần thiết để duy trì trạng thái “sẵn sàng” nhiều nhất có thể. Nếu tự tin rằng mình luôn có thể quay lại trạng thái sẵn sàng trong bất cứ hoàn cảnh nào, bạn có thể đón nhận mọi tình huống mà không chút sợ hãi hay lo lắng, sẵn sàng đối mặt và biến mong muốn thành hiện thực.

Bạn đã sẵn sàng thoát khỏi trạng thái sẵn sàng chứ?

Cứ ở mãi trong trạng thái sẵn sàng không tốt sao? Sự thật là những thử thách mới và sự phức tạp luôn không ngừng xuất hiện, mỗi thách thức ấy đều nắm giữ cả cơ hội thành công lẫn rủi ro thất bại.

Nếu quá thận trọng, né tránh mọi tình huống và cơ hội khiến bản thân không thoải mái hay có nguy cơ dẫn đến thất bại, thì bạn không nhất thiết phải luôn “sẵn sàng” trong hoạt động, mối quan hệ, thi thố hay trường lớp, cứ thoải mái cảm thụ cảm giác “chưa sẵn sàng”, ít nhất là trong giây lát.

Một số người trẻ chọn hướng đi này. Họ chìm đắm trong những trò giải trí và chỉ làm những việc mà họ cảm thấy thoải mái nhất. Một số thậm chí còn sa đà vào các trò giải trí điện tử hay thậm chí là chất kích thích và rượu. Ban đầu, trạng thái khép kín và chìm đắm này có thể rất hấp dẫn. Còn gì nhẹ nhàng hơn việc chơi điện tử một mình cả ngày, “chén” đồ ăn nhanh và giao du với bạn bè? Dù trong tâm khảm, tất cả chúng ta đều biết những việc này không thực sự mang lại cảm giác thỏa mãn.

Sự thật là kể cả muốn tránh né đến thế nào – hoặc nghĩ bản thân kiểm soát tốt cuộc sống lúc này ra sao – thách thức và trở ngại chắc chắn đôi khi vẫn khiến bạn cảm thấy “không sẵn sàng”, mất tập trung, quá tải và kiệt sức.

Thay vì xoa dịu, chúng tôi sẽ thôi thúc bạn bước ra khỏi vùng an toàn càng thường xuyên càng tốt. Chúng tôi khích lệ bạn can đảm đón nhận rủi ro, tham gia vào những việc có thể khiến bạn phải căng mình ra và đẩy bạn vào trạng thái “không sẵn sàng”.

Nếu đã có kỹ năng và công cụ để lấy lại trạng thái “sẵn sàng” mọi lúc, bạn có thể tự tin đối mặt với bất kỳ tình huống nào với tâm thế “mình sẽ không hề hấn gì”. Bạn luôn sẵn sàng đón đợi bất kể điều gì sắp tới. Đó là tinh thần của cuốn sách này và sức mạnh của GTD: Hãy đón nhận rủi ro, đánh gục nó, sau đó tự tin trở về trạng thái “sẵn sàng”.

Mọi việc trong cuộc sống

a28

Từ đầu cuốn sách tới giờ, chúng ta đã bàn về sự kết nối, các cơ hội, trở ngại và việc những trở ngại này khiến bạn cảm thấy “không sẵn sàng” như thế nào. Giờ chúng tôi sẽ mô tả trạng thái sẵn sàng đỉnh cao và vai trò của Myggy (hạch hạnh nhân) cùng Cortland (vùng vỏ não trước trán) trong việc giúp bạn đạt được trạng thái này. Chúng tôi đã giải thích chìa khóa để duy trì trạng thái sẵn sàng là đồng thời huy động sự tham gia của cả hai vùng não bộ này.

Vậy, tại sao bạn không thể phối hợp ăn ý hai vùng não này để luôn cảm thấy sẵn sàng?

Hãy gặp Chuyện linh tinh

a29

Những chuyện linh tinh luôn nảy sinh bất cứ lúc nào. Chúng không tốt cũng chẳng xấu. Bạn có thể xử lý tốt nếu biết cách kiểm soát hiệu quả.

Chúng là những chuyện gì đó xuất hiện trong cuộc sống của chúng ta – thể chất, tinh thần hay tình cảm – cần một quyết định hoặc hành động xử lý nào đó. Những chuyện linh tinh thường rối ren và không rõ ràng.

Chuyện linh tinh là gì?

Chuyện linh tinh có nhiều dạng và bắt nguồn từ nhiều nơi. Chẳng hạn, đó có thể là bài tập ở trường, quần áo bẩn vương vãi, trận đấu tuyển chọn, vấn đề về sức khỏe, ván trượt bị hỏng, mâu thuẫn với bạn bè hay bài thuyết trình tồi tệ. Chúng có thể bắt nguồn từ chủ quan hoặc tác động khách quan.

a30

Những chuyện linh tinh nào thường xuất hiện trong cuộc sống của bạn nhất? Chúng đến từ đâu?

Một kẻ thù hách dịch

a31

Nếu không giải quyết hiệu quả những việc linh tinh, chúng sẽ nhanh chóng ảnh hưởng đến bạn – về thể chất, tinh thần, tình cảm và thậm chí cả tâm hồn.

Khi cuộc sống phức tạp hơn, số lượng những điều cần xử lý xuất hiện càng nhiều và có thể trở thành nguồn gốc gây mất tập trung liên tục, đẩy bạn rơi vào trạng thái “không sẵn sàng”. Nếu không cẩn thận, mớ hỗn hộn đó còn có thể phá hủy cuộc đời bạn.

Để xác định chính xác hơn và hiểu rõ “những việc cần xử lý”, chúng ta có thể xem xét lại một khám phá từ hàng trăm năm trước của một phụ nữ tên là Bluma Zeigarnik. Bà đã phát hiện ra một số điều thú vị về não bộ và cái mà bà gọi là việc dở dang.

HIỆU ỨNG ZEIGARNIK

Bluma Zeigarnik là nhà tâm lý học người Nga, sống vào đầu những năm 1900. Bà là một trong những phụ nữ Nga đầu tiên học đại học. Năm 1927, Zeigarnik xuất bản một nghiên cứu quan trọng về não bộ. Công trình khoa học của bà được bắt đầu khởi động trong một lần tới nhà hàng và quan sát hành vi của những người phục vụ.

Bà nhận ra khi ăn xong và trả tiền, các thực khách khó có thể thu hút được sự chú ý của người phục vụ thêm nữa. Dù hầu hết mọi người cho rằng người phục vụ chỉ quan tâm đến những khách hàng sắp trả tiền, nhưng Zeigarnik có một phát hiện khác. Bà nhận thấy người phục vụ không chỉ không chú ý, mà sau khi thực khách thanh toán hóa đơn, họ thậm chí còn không nhớ vị khách đó đã gọi món gì. Họ có thể dễ dàng ghi nhớ những món mà khách hàng đang ăn đã gọi, nhưng không hiểu sao não bộ của họ lại “quên” những bàn đã thanh toán.

Bà quyết định tách bạch việc quan sát ra khỏi bối cảnh nhà hàng để khám phá thêm. Zeigarnik tìm thấy một số đặc điểm đáng ngạc nhiên và quan trọng về não bộ. Hiệu ứng Zeigarnik, như chúng ta biết hiện nay, khẳng định não bộ con người thường nhớ rõ những việc bị gián đoạn và chưa hoàn thành. Những gián đoạn này được gọi là các việc dở dang.

a32

Theo lẽ tự nhiên, não bộ luôn tìm kiếm sự khép kín hoặc hoàn thành. Nếu không, một phần của não bộ sẽ duy trì ở chế độ mở cho đến khi việc đó được hoàn thành. Gần 100 năm sau, hiện tượng này trở nên hợp lý hơn bao giờ hết.

Bạn hoàn toàn có thể tự mình thử nghiệm. Từng có suy nghĩ nào thâm nhập vào ý thức của bạn hơn một lần chưa? Có lẽ nó từng trở đi trở lại trong đầu bạn suốt vài ngày, một tuần, một tháng, hay thậm chí lâu hơn thế. Nếu câu trả lời là có, bạn đã có một ví dụ tuyệt vời về những việc dở dang. Đối với chúng tôi, việc dở dang chính là những thứ tồn đọng khiến bạn lưu tâm, thấp thỏm vì chưa “tóm” được nó và giải quyết xong.

a33

Chuyện linh tinh và Giấc ngủ

Hãy xem một ví dụ cụ thể về tác động của việc dở dang.

Bạn từng trằn trọc mất ngủ vì có quá nhiều việc cần suy nghĩ chưa? Những thứ thu hút sự chú ý của bạn là việc dở dang.

Suốt cả ngày, mọi việc không ngừng tìm đến bạn. Bạn phải tiếp xúc với nhiều người, phải làm nhiều việc và theo dõi nhiều việc khác. Bạn bận rộn, lo lắng mình bỏ sót việc gì đó.

a34

Chẳng hạn, bạn có một người bạn tên là Jasmine. Jasmine nghỉ học vì ốm. Bạn hứa sẽ dạy lại cậu ấy bài học môn toán ngày hôm đó. Đây là một ví dụ về thỏa thuận giữa bạn và Jasmine, và vì việc đó chưa hoàn thành nên nó trở thành một việc dở dang.

a35

Hết ngày, cơ thể bạn mệt mỏi và muốn đi ngủ, não bộ cũng bắt đầu nghỉ ngơi và chuẩn bị đóng lại, lúc này nó lật lại các việc dở dang và buộc bạn phải giải quyết. Khi ấy, bạn đột nhiên nhớ ra rằng mình vẫn chưa thực hiện lời hứa với Jasmine, vì thế bạn trằn trọc khó ngủ.

Hãy nhớ rằng, hạch hạnh nhân không có khái niệm thời gian. Nó muốn giải quyết ngay bây giờ. Tuy nhiên, bạn không thể hoàn thành mọi thứ trước khi bạn ngả lưng xuống giường lúc nửa đêm. Kết quả là, não bộ không ngừng quấy rầy bạn. Mọi thỏa thuận bạn đã đưa ra hay những bài tập sắp đến hạn sẽ “vùng lên” thu hút sự chú ý khi bạn đang mơ màng ngủ.

a36

Không chỉ số lượng các việc dở dang có xu hướng tăng lên khi bạn trưởng thành hơn và mọi việc cũng ngày càng phức tạp hơn, và chính mối liên kết đó đã tạo điều kiện cho sự gia tăng. Nếu không được giải quyết, những việc dở dang này sẽ tăng lên và gây quá tải, khiến bạn căng thẳng và lo lắng, đồng thời chúng có thể quay lại bất cứ lúc nào và khiến bạn mất tập trung.

Nhưng nếu bạn biết cách nhận diện những chuyện linh tinh ngay sau khi chúng xuất hiện và ngăn chúng trở thành việc dở dang thì sao? Nếu bạn học cách làm quen với các tín hiệu từ não bộ để xác định những việc dở dang và nhanh chóng để não bộ nghỉ ngơi thì sao?

GTD có thể giúp bạn giải quyết hiệu quả các việc dở dang và những chuyện linh tinh trước khi chúng bắt đầu có tác động tiêu cực.

a37

“Mắt không thấy, tâm không phiền”, “không phiền” ở đây ám chỉ vẻ ngoài, chứ trong thâm tâm thì ngược lại.

– DAVID ALLEN

Kiểm soát và Tầm nhìn

Để đạt được trạng thái sẵn sàng, bạn cần phải giải quyết hiệu quả mọi việc – đặc biệt là việc dở dang – và bạn hoàn toàn có thể học cách làm việc này. Để sẵn sàng, bạn cần hai thứ – sự kiểm soát hợp lý và tầm nhìn. Phần còn lại của cuốn sách được dành để phát triển những kỹ năng và hành vi cần có nhằm đạt được sự kiểm soát và tầm nhìn.

a38

KIỂM SOÁT

Kiểm soát là từ đa nghĩa.

Trong GTD, kiểm soát không chỉ là “điều khiển”. Dù cố gắng thế nào đi nữa, bạn cũng không thể kiểm soát cuộc sống của mình hay ai đó. Thay vào đó, chúng tôi dùng từ “kiểm soát” ở đây để ám chỉ sự an yên, hay “kiểm soát nội tại”. Điều đó có nghĩa là bất chấp mọi thực tế trong cuộc sống, những hoàn cảnh và tình huống hiện tại – mọi chuyện linh tinh – bạn vẫn sở hữu yếu tố có thể kiểm soát nội tại, hay còn gọi là kiểm soát hoạt động.

Hãy coi kiểm soát hoạt động giống như việc bạn đóng vai người chơi trong trò chơi điện tử. Bạn không thể kiểm soát bối cảnh hay những thử thách xuất hiện vì bạn không phải người thiết kế trò chơi. Nhưng bạn lại đang cầm bộ điều khiển trong tay để điều khiển hành động của nhân vật trong môi trường đó. Đó là chính kiểm soát hoạt động.

Kiểm soát hoạt động trong cuộc sống hằng ngày trông như thế nào? Chẳng hạn, dù không kiểm soát được khối lượng bài tập được giao, nhưng bạn có thể kiểm soát cách bạn xử lý chúng. Bạn không kiểm soát được những người mà huấn luyện viên chọn tham gia trận đấu, nhưng bạn có thể kiểm soát được sự chuẩn bị, điều kiện và thái độ của chính mình. Bạn không thể chọn bố mẹ, gia cảnh gia đình hay gen di truyền, nhưng bạn hoàn toàn có thể kiểm soát vai trò của mình trong tất cả những việc đó.

GTD có thể giúp bạn tối ưu hóa kiểm soát hoạt động với những việc cần xử lý. Khi đó, bạn có thể tạo điều kiện về không gian và thời gian để hoàn thành tốt bài tập về nhà, đạt điểm cao trong kỳ thi, hòa thuận với người thân, hay tự quản lý tài chính.

Kiểm soát cũng giúp bạn tạo dựng, khai thông không gian trong tâm trí để tư duy, tưởng tượng và chú tâm vào những việc quan trọng nhất.

TẦM NHÌN

Kiểm soát chỉ là một vế trong công thức đạt đến trạng thái sẵn sàng. Bạn cũng phải biết đích đến và nguyên nhân thôi thúc bạn hướng tới đó. Đấy chính là tầm nhìn.

Tầm nhìn là khả năng nhìn xa trông rộng để biết con đường bạn đang đi. Tầm nhìn là viễn cảnh, là “lý do” đằng sau mọi việc bạn quyết định làm.

GTD xác định vị trí hiện tại của bạn và hiểu rõ giá trị của những hành động mà bạn đang thực hiện. Nó giúp bạn quyết định việc gì quan trọng, việc gì không, nuôi dưỡng giấc mơ lớn và tạo động lực hiện thực hóa giấc mơ đó.

Kiểm soát + Tầm nhìn = Sẵn sàng

Nếu đã có trong tay công cụ và kỹ năng cần thiết để kiểm soát và có tầm nhìn phù hợp, bạn luôn có thể quay lại trạng thái sẵn sàng – sẵn sàng cho hiện tại, sẵn sàng cho những gì sắp đến và sẵn sàng cho bất cứ việc gì trong đời. Với một môn đồ của GTD, chu trình chuyển đổi giữa trạng “sẵn sàng” và “không sẵn sàng” nhẹ nhàng như nước chảy mây trôi. Động lực sẵn sàngkhông sẵn sàng này được gọi là hiệu ứng lướt sóng.

HIỆU ỨNG LƯỚT SÓNG

a39

Những người lướt sóng luôn tìm kiếm con sóng tiếp theo, việc giúp họ duy trì những thử thách mà họ muốn hay cần. Họ nỗ lực trong trạng thái ở ngưỡng giữa trong tầm kiểm soát và ngoài tầm kiểm soát để thúc đẩy giới hạn khả năng và sức sáng tạo của bản thân. Ở trạng thái này, thời gian dường như không còn tồn tại. Họ hòa mình vào dòng chảy thực tại.

Khi những người lướt sóng xuống nước, họ leo lên ván, quấn dây quanh mắt cá chân để cố định. Họ chờ đợi những cơn sóng cuồn cuộn lướt tới từ phía đường chân trời. Sóng khi lớn khi nhỏ. Khi nhìn thấy cơn sóng yêu thích của mình, họ nhanh chóng khỏa nước và bắt đầu lướt trên những con sóng dữ dội. Có lúc họ lướt đi cho đến khi vào bờ an toàn. Có lúc họ lại bị trượt ra khỏi ván khi thúc đẩy bản thân vượt ra ngoài giới hạn. Khi đó, bộ phận nào sẽ giúp họ quay lại ván trượt? Đó chính là dây quấn.

a40

Lướt sóng là phép ẩn dụ tuyệt vời cho GTD. Khi có vô vàn chuyện ập đến, hãy tự trang bị hệ thống để lướt trên tất cả. GTD giúp bạn kết nối với hệ thống đáng tin cậy để định hướng cuộc sống, trở lại ván lướt của mình và sẵn sàng cho những con sóng khác. Nhờ đó, bạn sẽ có được nguồn năng lượng để thực hiện mọi việc trong cuộc sống dù cho con sóng trước đó kết thúc trong êm đẹp hay thất bại. Mỗi lần đứng trên ván là một lần bạn làm tốt hơn.

Việc này mô tả quá trình đạt được sự kiểm soát và tầm nhìn. Mục tiêu không phải là luôn “sẵn sàng” hay luôn duy trì kiểm soát và tầm nhìn tối ưu. Thay vào đó, bạn có thể tận hưởng trạng thái “sẵn sàng”, không ngừng thúc đẩy bản thân đạt tới trạng thái đó và hiểu rằng đôi khi chuyện linh tinh vẫn khiến bạn “không sẵn sàng”. Khi điều đó xảy ra, hãy sử dụng các công cụ và hành vi GTD để quay trở lại trạng thái sẵn sàng.

THÓI QUEN HIỆU QUẢ

Hãy điểm qua những thói quen, công cụ và kỹ năng giúp bạn đạt được sự kiểm soát và tầm nhìn trong cuốn sách này.

Tư duy khác biệt

Giống như những người chơi lướt ván, các vận động viên hay nhạc sĩ, bạn hoàn toàn có thể trau dồi bản thân để hình thành những thói quen tốt.

Bạn có thể tự rèn luyện bản thân trở nên chủ động, năng động và tập trung hơn trong quá trình kiểm soát những thứ ập đến cuộc sống. Bạn có thể học cách giảm thiểu tác động của việc dở dang và hoàn thành nhiều việc hơn với ít sức hơn. Để đạt được năng suất cao hơn, hãy hình thành những thói quen hiệu quả. Trường học và cuộc sống sẽ dẫn đến rất nhiều tình huống để bạn có cơ hội rèn luyện. Hãy tận dụng điểm này và biến nó thành lợi thế của bạn.

Lúc đầu, một số thói quen GTD sẽ khiến bạn thấy khá khiên cưỡng. Tuy nhiên, hãy nghĩ đến lần đầu vụng về khi tập xe đạp. Sau khi luyện tập đôi chút, việc đó dần trở nên nhẹ nhàng hơn và cuối cùng là bạn hoàn toàn thành thục.

Để kiểm soát mọi việc, bạn phải học cách (1) thu thập những điều thu hút sự chú ý của bạn; (2) sàng lọc công việc cần làm và ý nghĩa của chúng; (3) sắp xếp thành từng mục; (4) đánh giá và kiểm tra, sau đó (5) thực thi những việc cần phải làm.

Đây là 5 bước cần và đủ để chúng ta có thể kiểm soát mọi thứ.

Quy trình này khá đơn giản. Hầu hết mọi người đều có thể tối ưu hóa cách sử dụng sao cho phù hợp với bản thân. Khả năng kiểm soát gần như là kết nối yếu nhất trong chuỗi 5 bước này. Hãy xem nội dung sơ lược trước khi tìm hiểu sâu từng bước.

MỘT BỘ NHỚ TRỐNG RỖNG: THU THẬP

Một thay đổi lớn về hành vi giúp bạn đạt được khả năng kiểm soát chính là để đầu óc không bận tâm, ghi nhớ bất kỳ điều gì.

Cố gắng lưu trữ trong đầu mọi việc xảy đến tại thời điểm phải đối diện với lượng thông tin ồ ạt, quả thật là con đường ngắn nhất đẩy bạn tới bờ vực tai họa. Về cơ bản, não bộ không được tạo ra để lưu giữ hàng trăm việc dở dang. Các nghiên cứu hiện nay chỉ ra rằng bạn chỉ có thể lưu giữ khoảng bốn mục trong trí nhớ ngắn hạn. Nếu vượt quá con số này, khả năng nhận thức bắt đầu quá tải và khiến bạn làm việc kém hiệu quả.

Khi nghĩ về một ngày của mình – các tiết học, bài tập về nhà, hoạt động, mối quan hệ, trách nhiệm, vv. – bạn có thể ước tính số lượng công việc mình cố gắng theo dõi trong đầu chứ? Đúng là bạn có thể nhớ tất cả. Nhưng mớ bòng bong ngày càng rối ren và có quá nhiều chuyện ập đến, đôi khi bạn sẽ mất tập trung, thậm chí là quá tải.

Bước đầu tiên hướng đến kiểm soát là gạt bỏ chuyện linh tinh khỏi trí nhớ ngắn hạn của bạn. Thay vào đó, hãy lưu giữ tất cả – từ những chuyện hữu hình, điện tử hay tinh thần – ở đâu đó ngoài tâm trí. Chúng tôi gọi là nơi lưu giữ.

Hoàn thành việc này thôi đã là bước đột phá rồi. Sau khi giảm tải căng thẳng nhờ giải phóng mọi việc linh tinh, não bộ sẽ có không gian trống dành cho hoạt động kiểm soát thông tin, dữ liệu với sự tự do và cởi mở sáng tạo. Bước đầu tiên này được gọi là thu thập.

a41

GIẢI QUYẾT MỌI VIỆC: SÀNG LỌC

Bước thứ hai bao gồm một quá trình đơn giản: ra quyết định xử lý những thứ bạn đã tập hợp trong các nơi lưu giữ ở bước 1.

Ra quyết định không phải là khái niệm mới mẻ hay đột phá. Tuy nhiên, để ra quyết định hiệu quả, bạn cần một số kỹ năng mới, bởi việc ra quyết định thế nào cho phù hợp và hiệu quả mà tốn ít công sức nhất là một nghệ thuật. Chúng tôi gọi đó là quá trình tư duy cơ bản.

Quá trình này sẽ chuyển đổi mọi việc thành một trong sáu dạng nơi lưu giữ: hành động, kế hoạch, danh mục cần hoàn thành, một ngày nào đócó thể, tài liệu tham khảo và đồ bỏ đi.

Những quyết định phù hợp và hiệu quả giúp bảo vệ nguồn năng lượng quý giá.

Sẽ thế nào nếu có thể giải quyết việc ở trường hiệu quả và có thêm năng lượng để theo đuổi đam mê? Hãy học cách đưa ra quyết định khôn ngoan. Để thực hiện thành công quá trình này, bạn cần sự tham gia của Cortland – bộ phận não bộ chưa được sử dụng đúng mức. Bước này được gọi là sàng lọc.

BẢO VỆ CÁC QUYẾT ĐỊNH: SẮP XẾP

Bạn đã bao giờ để mất thứ gì đó giá trị chưa: một bài tập quan trọng, mật khẩu, hay tệp hồ sơ, rồi sau đó phải tốn công tìm kiếm hoặc thậm chí làm lại từ đầu? Chẳng ai thích làm lại công việc mà họ vừa hoàn thành, vì việc đó lãng phí hàng đống thời gian và công sức.

Tương tự, nếu không bảo vệ quyết định mình đã đưa ra, sau cùng bạn sẽ phải làm lại từ đầu. Để tránh tình huống này, bước thứ ba sẽ đưa ra các bước lập danh sách đơn giản, hoặc là sơ đồ, để ghi lại công việc và quyết định bạn sẽ thực hiện.

Bước 3 được gọi là sắp xếp.

KIỂM TRA KẾ HOẠCH VÀ TIẾN ĐỘ: ĐÁNH GIÁ

Khi đã phân loại công việc và lập sơ đồ để bảo vệ quyết định của mình, việc kiểm tra sẽ giúp bạn đặt mình trong tầm kiểm soát hoặc lấy lại sự kiểm soát nếu rơi vào trạng thái mất cân bằng.

Theo thuật ngữ hàng hải, bản đồ giúp bạn đi đúng hướng, điều chỉnh hướng khi vấp phải rắc rối và đưa bạn trở lại hành trình đã định. Trong bước này, bạn sẽ biết cách thực hiện các bước kiểm tra hằng ngày và hằng tuần để xác định mình đi đúng hướng hay không.

Bước 4 gọi là đánh giá.

BẮT TAY HÀNH ĐỘNG: THỰC THI

Bước kiểm soát cuối cùng là học cách thực hiện những gì bạn cho là quan trọng. Có những tiêu chí ra quyết định đơn giản mà bạn có thể sử dụng để thu hẹp các lựa chọn nhằm đạt được kết quả tốt hơn. Đây là lúc bạn bắt đầu thấy bước phát triển rõ rệt của bản thân và vững vàng tiến về đích.

Bước 5 là thực thi.

Dù 5 bước trên đại diện cho sự thay đổi về thói quen, nhưng rất có thể bạn đã thực hiện chúng dưới hình thức nào đó rồi. Hãy xem một số ví dụ đơn giản sau dây.

Ví dụ từ cuộc sống hằng ngày

Lấy một ví dụ đơn giản như trò “Trick-or-treat” trong lễ Halloween. Khi bọn trẻ di chuyển từ nhà này sang nhà khác để xin kẹo, chúng bắt đầu bằng việc mang theo túi hay bao gối (nơi lưu giữ) để đựng kẹo xin được (thu thập). Sau một buổi tối, chúng trở về nhà, đổ ụp mọi thứ ra và đếm, rồi phân loại kẹo ngon và không ngon, sô-cô- la và kẹo dẻo vị hoa quả... (sàng lọc và tổ chức).

a42

Nếu muốn ví dụ thực tế hơn, hãy nghĩ về quy trình giặt là. Mọi người thường dùng giỏ mây hay rổ (nơi lưu giữ) để đựng quần áo bẩn (thu thập). Quần áo bẩn được phân loại thành đồ trắng, đồ đen, vải linen (sàng lọc) và sẵn sàng bỏ vào máy giặt hoặc chuyển đến tiệm giặt là (sắp xếp). Trước khi giặt, người ta sẽ xem lại lần cuối các giỏ được phân loại (đánh giá) và sau đó cho vào máy giặt (thực thi).

a43

Tuân thủ đúng năm bước này sẽ giúp bạn kiểm soát tốt và tập trung vào những việc thích đáng dù bạn là ai, tới từ bất cứ đâu và phải đối mặt với điều gì.

Việc tôi là ai không do người khác quyết định. Tôi muốn tự khám phá bản thân mình.

– EMMA WATSON

TÓM TẮT

Chúng ta đang phải đối mặt với cơn lũ thông tin và kết nối khổng lồ nhất từ trước đến nay. Dù chúng đem lại những cơ hội tuyệt vời nhưng quá nhiều thông tin có thể gây nhiều trở ngại, khiến chúng ta căng thẳng, lo âu quá mức và thậm chí là trầm cảm. GTD là bộ kỹ năng giúp bạn thành công trong kỷ nguyên kỹ thuật số.

Hạch hạnh nhân – bộ phận phản ứng của não bộ và vùng vỏ não trước trán – bộ phận phân tích và ra quyết định, là hai bộ phận cần thiết nhất trong thời đại mới.

Trạng thái sẵn sàng mô tả tâm thế đĩnh đạc, sẵn sàng trước mọi thứ và cần sự phối hợp thực hiện của cả hai bộ phận.

a44

Trạng thái này bao gồm việc tìm kiếm sự cân bằng giữa kiểm soát và tập trung. Đạt được và duy trì kiểm soát cũng như tầm nhìn đòi hỏi bạn phải xử lý gọn ghẽ những chuyện linh tinh. “Linh tinh” là từ dùng để chỉ tất cả những thứ xuất hiện trong tâm trí bạn hằng ngày. Nếu không được giải quyết, chúng sẽ tồn tại trong tâm trí dưới hình thức các việc dở dang. Việc dở dang có thể làm suy giảm khả năng kiểm soát và tầm nhìn, dẫn đến những trở ngại, mất tập trung và quá tải.

Hãy học cách kiểm soát và giải phóng bản thân nhờ giải quyết hiệu quả những chuyện linh tinh.

THUẬT NGỮ CHÍNH

• Trở ngại

• Mất tập trung

• Tầm nhìn

• Quá tải

• Trạng thái sẵn sàng

• Chuyện linh tinh

• Kiệt sức

• Kiểm soát

• Việc dở dang

CÂU HỎI TƯ DUYTHẢO LUẬN

• Tất cả chúng ta đều từng vấp phải trở ngại do quá tải, mất tập trung vào một thời điểm nào đó. Bạn gặp phải trở ngại nào nhiều nhất?

• Nguyên nhân chính khiến bạn mất tập trung là gì?

• Khi rảnh rỗi, bạn thường làm gì? Tâm trí bạn thả trôi nơi đâu?

• Bạn đạt được gì khi ở trạng thái sẵn sàng? Tại sao nó lại quen thuộc với những gì bạn đã trải qua?

• Bạn gặp khó khăn gì khi không ở trạng thái sẵn sàng? Tại sao nó lại quen thuộc với những gì bạn đã trải qua?

• Những chuyện linh tinh thường xuất hiện trong cuộc sống của bạn là gì? Ví dụ ngay lúc này, bạn thường xuyên giải quyết những vấn đề nào? Cách đó có hiệu quả không?

• Bạn từng gặp vấn đề với giấc ngủ chưa? Nếu có, điều gì khiến bạn không thể tròn giấc mỗi đêm?

Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 17 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.