Hội làng

Hội Làng

Lượt đọc: 31 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »

❊ ❊ ❊

Sau tết Nguyên đán cho tới tận Trung thu, hội làng có lẽ là sự kiện mà người làng Nội Thôn mong đợi nhất. Ba ngày diễn ra lễ hội là ba ngày làng tôi ngân vang chuông trống, rộn rã nói cười, hát múa, rập rờn khăn áo đỏ xanh và ngan ngát hương hoa…

Chớm tháng Ba.

Ngoài đồng. Lúa vụ chiêm đang vào thì con gái. Những cánh đồng quanh làng ngút ngát một màu xanh. Thi thoảng một cơn gió lướt ngang, từng thửa ruộng uốn cong mình mềm mượt như dải lụa, đua nhau chạy ra xa tít tận chân trời. Rìa bờ cỏ, trên dòng máng nước, những giàn bí, giàn bầu trổ hoa vàng rực rỡ, dụ lũ ong quấn quít vây quanh.

Trong làng. Trên ngọn cây xoan khẳng khiu trơ trụi lá, những chùm hoa tím ngắt bện vào nhau quyện lẫn với màu mây. Cây gạo phía cầu Kênh đỏ ối một góc trời. Chúng tôi nhặt, thả xuống dòng sông Miếu. Bà tôi bảo, gần hết rét nàng Bân. Cây ổi mọc giữa vườn trổ những chùm hoa trắng ngà như sữa. Bên hiên nhà nồng nàn mùi hương hoa bưởi, hoa cam.

Giữa cảnh nông nhàn và tiết trời dịu dàng thanh khiết, đền và chùa làng tôi mở hội.

Giống như rất nhiều những làng quê nơi Đồng bằng Bắc Bộ, làng tôi có cả chùa, đền và miếu. Theo ông Nguyễn Đức Năm, Trưởng Ban công tác mặt trận thôn Nội Thôn, người đã tham gia cùng đoàn công tác của Viện Hán Nôm về nghiên cứu tại quê tôi thì: Chùa làng, tên chữ Hán là Sùng Ân Tự, được dựng lên bởi tấm lòng mến mộ đạo Phật của người dân. Trên cây hương đá dựng trước sân chùa còn ghi rõ danh sách gần bốn mươi hộ gia đình phát tâm công đức xây dựng, vào năm Chính Hòa thứ 24, đời vua Lê Hy Tông, tức năm 1704 dương lịch. Đây là một trong những di tích văn hóa lịch sử cổ kính nhất trong vùng và là niềm tự hào của người dân quê tôi. Trong khu vườn rộng hơn một ngàn mét vuông, ngôi chùa nằm thảnh thơi dưới bóng những cây nhãn, cây thị cổ thụ và một cây đại già cùng tuổi, ngày lại ngày ríu rít tiếng chim.

Trong khuôn viên ấy, còn có một ngôi đền thờ Tứ phủ Công đồng, Thánh Mẫu; thờ ông Hoàng Bơ, ông Hoàng Bảy, ông Hoàng Mười, thờ đức Trần Triều, thờ Mẫu Sơn Trang, thờ Cô, thờ Cậu… theo tín ngưỡng dân gian và gần đây, người làng tôi còn đặt bàn thờ chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đại tướng Võ Nguyên Giáp và Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng.

Người làng tôi kể lại, vị trí ngôi đền đã dời đổi đến lần thứ ba, kể từ ngày ngôi đền cổ nằm phía trước, bên phải chùa bị chiến tranh và thời gian làm hư hoại. Vì đền và chùa nằm cạnh nhau nên thiện nam tín nữ thường đi lễ cả đền và chùa trong một buổi. “Tháng Tám giỗ cha, tháng Ba giỗ mẹ”. Hội làng tôi bắt nguồn từ câu ca cổ xưa đó.

Đặc sắc lễ hội Xuân xứ Kinh Bắc. Ảnh minh họa.

Xa xa về phía cuối làng là miếu Thần Cò với rất nhiều những truyền thuyết bí ẩn. Bố tôi thường hay kể: Năm đó lũ từ thượng nguồn đổ về xuôi lớn lắm. Có một bè gỗ lim rộng bằng ngọn cây sào không biết từ đâu trôi dạt về cuối làng tôi thì dừng lại. Trên bè gỗ lim ấy có một con cò trắng và một con bạch xà. Khi người làng ra vớt gỗ thì con cò trắng liền bay lên rồi đậu vào mô đất gần đó, thoáng phút chốc mô đất đã nhô cao hẳn lên thành gò đống. Đoán biết đây là điềm lành, nên các cụ cao tuổi trong làng liền lấy gỗ dựng lên ngôi miếu và đặt tên là miếu Thần Cò. Kỳ lạ thay, khi ngôi miếu hoàn thành thì con rắn hổ mang trắng ngày đêm quẩn quanh. Và cũng kể từ đó, mọi việc trong làng luôn được thuận buồm xuôi gió, ở ngoài đồng lúa tốt khoai sai…

Ngày hội là hội chung của cả đền, chùa và cả của miếu. Hội diễn ra trong ba ngày, từ mùng tám đến mùng mười tháng Ba.

Hồi đó, chùa làng chưa có sư nên chỉ ngày rằm, mùng một hay những khi lễ lớn, cụ thủ từ mới mở cửa cho các vãi vào đền và vào chùa lễ Phật, tụng kinh. Những ngày khác, người làng, nhất là bọn trẻ con chúng tôi chỉ dám đứng thật xa mà ngắm nhìn mái chùa cong cong với những hàng rêu phủ. Ngay cả khi lớp mẫu giáo trường làng được mở nhờ ở trong nhà tổ, ngay bên cạnh, thì cũng chẳng đứa nào dám bén mảng đến trước ba cánh cửa gỗ lim nâu bóng, mà chắc chắn ai cũng biết rằng ở phía trong hai bên cửa phụ là hai ông hộ pháp mày râu đỏ tía uy linh.

Trong tâm khảm người quê, cửa đền chùa miếu mạo là chốn tôn nghiêm, trước khi đến phải gột rửa tâm hồn thanh tịnh, phải tắm gội thơm tho, áo quần chải chuốt. Trong suốt tuổi thơ tôi, mỗi lần được theo bà vào đền chùa là một lần được gặp các vị thần Phật linh thiêng.

Vừa đến cổng, các bà, các mẹ mới gặp nhau đã chắp tay cúi đầu lễ phép rồi niệm câu “A di đà Phật”. Bà dắt tay mấy anh em tôi bước qua bậc cửa phụ bên phải. Rồi bà dặn, đến trước cửa tam bảo chỉ được cúi đầu lễ Phật, cấm đứa nào chỉ trỏ ngón tay. Lễ Phật xong rồi thì đi giật lùi mà trở ra cửa phụ bên trái. Cũng cấm luôn việc đi vào, đi ra bằng cửa chính. Cửa chính là cửa của các quan.

Trong khói nhang mờ mịt, các vị thần, vị Phật ẩn hiện như đang ở chín tầng mây lộng lẫy chứng giám cho những lời rì rầm khấn nguyện của dân làng. Bà tôi dặn, các con cầu nguyện các Ngài phù hộ cho khỏe mạnh, học giỏi và chăm ngoan.

Ngày hội, chúng tôi nôn nao mất ngủ từ rất nhiều đêm hôm trước. Mẹ sẽ mặc cho chị em tôi những bộ quần áo tươm tất nhất. Tuy chẳng có nhiều quần áo mới nhưng theo truyền thống gia đình, lúc nào cũng có sẵn một chiếc áo đẹp, chỉ để dành mặc bên ngoài vào những dịp quan trọng. Mỗi năm, chiếc áo ấy lại được thay vào dịp Tết.

Những đồng tiền “phát vía” từ ngày đầu năm mới đến hôm nay mới được phép mang đi tiêu. Dưới gốc cây thị cổ thụ nơi cổng chùa, người thiên hạ mang đến bày bán la liệt những thứ đồ chơi xanh đỏ, những hàng quà bánh thơm ngon mà làng tôi không có. Nhiều lắm tôi cũng chỉ dám mua một con gà đất hay một chú tò he và một đồng kẹo bột. Tuy đứng thật gần mà ngắm đi ngắm lại những khẩu súng bắn nước, những bộ bài tam cúc, lơ khơ giấy nện nhưng cuối cùng tôi cũng chỉ có thể mua thêm một hòn bi ve với dăm ba sợi nịt.

Chiều hôm mở hội làng bao giờ cũng có phần tế lễ. Đoàn tế đến từ các làng trong vùng và Đoàn tế Nam quan, Nữ quan làng tôi dâng lên đất trời, thánh Mẫu và các vị thần linh những lễ vật địa phương, những lời ca tụng công đức và lời cầu nguyện được che chở một năm an lành, mùa màng tươi tốt. Người tế là những người nông dân vốn hôm sớm tảo tần, quần áo lấm lem, nhưng hôm nay áo mũ cân đai chỉnh tề, điểm phấn tô son mặt mày sáng rỡ. Từng cử chỉ, lời hát vang lên trang nghiêm và tôn kính lạ thường.

Chương trình lễ hội làng tôi cũng có nhiều tiết mục như bao nhiêu làng khác: Tế lễ, hầu đồng, cờ tướng, văn nghệ… Và nội dung được mong chờ nhiều nhất, chắc chắn đó là “rước kiệu du xuân”. Lệ ngày trước, phải năm năm mới tổ chức rước một lần. Mấy năm gần đây, cứ năm lẻ lại một lần rước kiệu. Thông tin cho chúng tôi, ông Nguyễn Văn Khang, Bí thư chi bộ thôn Nội Thôn chia sẻ:

Đoàn rước đi năm kiệu. Dẫn đầu là kiệu các quan mở đường. Tiếp theo là kiệu bát cống sơn son thếp vàng đưa chân linh vị thành hoàng làng, tám người khiêng. Đi giữa là kiệu Chủ tịch Hồ Chí Minh với ánh mắt hiền từ và nụ cười ấm áp, thể hiện mong ước của người làng tôi, đi theo con đường mà Bác đã chọn. Đi thứ tư là kiệu bài vị thánh mẫu. Cuối cùng là kiệu võng mẫu lộng lẫy uy linh. Kiệu này do những cô gái làng khiêng rước.

Theo quan niệm của người làng Nội Thôn, rước kiệu là dịp để Mẫu và các vị thần linh đi thăm thú cảnh quê hương, để ghi nhận những đổi thay trên mỗi con đường, khu xóm hay từng cánh đồng làng. Bởi vậy, theo sự dẫn dắt của thần linh, kiệu có thể đi qua bất cứ nơi đâu, cắt ngang bất cứ một mảnh vườn, thửa ruộng nào. Người khiêng kiệu phải nhất nhất tuân theo sự chỉ dẫn tâm linh huyền bí. Nhiều khi kiệu quay tròn, hay trở đi trở lại, khiến những chàng thanh niên, những cô gái mặc áo dài đỏ thẫm phải một trận mệt phờ, nghiêng ngả nhưng vẫn một nụ cười rạng rỡ.

Thời điểm diễn ra lễ rước kiệu, tất cả người làng tôi đều phải ăn mặc thật đẹp đứng trước cổng nhà, dọc theo đường làng mà cung nghinh thánh mẫu và các vị thần linh. Bọn trẻ con chúng tôi thì hớn hở, tíu tít đua nhau bám theo lễ rước. Mấy đứa “rắn mặt” đứng ngay đầu đường bị đám rước đi ngang “khiển” cho một cái ngã nhào xuống ao, xuống ruộng, dù mặt mày lấm lem bùn đất nhưng miệng vẫn cười chí chóe.

Hội làng tôi không tổ chức ăn cỗ. Buổi chiều hôm giã hội, mấy anh em tôi vởn vơ nơi cổng chùa chờ bóng bà xuất hiện. Trong chiếc khăn thường ngày bà vẫn đội là những oản xôi no tròn, những vốc hoa lẻ giòn tan và những chiếc bánh oản in thơm phức. Chúng tôi lẽo đẽo theo bà về đến tận sân nhà trong hồi hộp. Bà sẽ chia lộc đều cho các cháu rồi âu yếm mỉm cười cốc lên đầu đứa nào ăn vội ăn vàng không kịp nhai mà mắc nghẹn.

Rất nhiều năm rồi tôi chưa về hội quê. Chiều nay, nhận được “Giấy mời dự lễ hội truyền thống đền và chùa Sùng Ân” từ Ban tổ chức lễ hội, lòng chúng tôi nôn nao háo hức. Nghe vị đại diện chính quyền địa phương thông tin thêm: Ngay từ tháng Hai, người làng tôi đã chỉnh trang cảnh chùa, dọn dẹp đường quê. Và năm nay lần đầu tiên hội làng tôi tổ chức cho cả làng ăn cỗ. Như thế, cùng với việc khôi phục lại những trò chơi dân gian, những phong tục đẹp vừa là để xây dựng tình nghĩa xóm làng vừa góp phần giữ gìn và phát triển bản sắc văn hóa quê hương.

Nguồn: https://vanvn.vn/hoi-lang-but-ky-cua-nguyen-hoi/
Nguồn: vanvn.vn
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 15 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.