NHIỆM CHÍNH PHI LUẬN BÀN VỀ NGHIÊN CỨU VÀ SÁNG TẠO.
Chúng tôi kiên trì cơ chế khích lệ, đẩy mạnh lập nghiệp và sáng tạo trong hệ thống sản phẩm, kinh doanh. Sáng tạo không phải là phủ định việc quản lý của nhiệm kỳ trước và tạo ra một cái hoàn toàn mới, mà là không ngừng hoàn thiện trên cơ sở kế thừa toàn diện. Tạo ra một sản phẩm mới không nhất định là tạo cái ra mới, không ngừng cải tiến sản phẩm cũ cũng không hẳn là không sáng tạo. Đây là một nhận thức biện chứng. Tất cả đều là vì thực hiện mục tiêu có lợi cho công ty, phải tránh bước vào sai lầm vô hình.
SỰ BIẾN THIÊN CỦA “CHỦ NGHĨA NẮM GIỮ”
Ngược dòng lịch sử phát triển Huawei, ta thấy bước đi của họ chủ yếu căn cứ vào ứng dụng thực tiễn “chủ nghĩa nắm giữ”, đồng thời có phần sáng tạo trong “nắm giữ”. Sau khi chính thức bước vào ngành thông tin và đã tích lũy được kinh nghiệm nhất định, Huawei bắt đầu tự chủ nghiên cứu, hoàn thành chuyển đổi mô hình sang “kỹ thuật Huawei”.
“Chủ nghĩa nắm giữ” là lý luận do Lỗ Tấn đề ra. Ông từng nói: Chúng ta không những phải hiểu được cách cho, mà còn phải hiểu cách nhận lại. Ông còn nói chúng ta phải sử dụng hoặc cất giữ hoặc tiêu diệt. Như vậy chủ nhà mới thì nơi ở cũng trở thành nơi ở mới.
Cũng giống như phần lớn công ty kỹ thuật lúc mới lập nghiệp, trình độ khoa học kỹ thuật của Huawei có thể nói là kém phát triển, nên họ cần phải thông qua “chủ nghĩa nắm giữ” để có được những kỹ thuật cần thiết cho sự phát triển của công ty. Thời gian đó, Huawei sử dụng sự khác biệt về cơ chế và ưu thế đãi ngộ nên không khó khăn trong việc tuyển dụng những nhân viên thành thạo kỹ thuật. Huawei sử dụng kỹ thuật vốn có của những nhân viên này để tiến hành phát triển lần hai, chuyển thành quyền sở hữu trí tuệ của chính công ty. Huawei đã nhanh chóng vượt qua các đối thủ khác bằng các sản phẩm như GMS, kỹ thuật sóng tần không dây (RF), đặt cơ sở vững chắc cho sự phát triển sau này.
Nghiêm túc mà nói, trong thời kỳ đầu Huawei áp dụng “chủ nghĩa nắm giữ” vào kỹ thuật nghiên cứu thực ra là sách lược theo đuổi, để dần dần tích lũy năng lực nghiên cứu của chính mình. Có thể nói, đây chính là biện pháp hiệu quả nâng cao năng lực cạnh tranh trung tâm của bản thân. Trên cơ sở đó Huawei lần lượt phát triển máy tổng đài C&C08 cỡ lớn 2.000 cổng mạng và máy tổng đài phiên bản nâng cấp 10.000 cổng.
Trên thực tế, những nhân viên trẻ của Huawei theo kịp với kỹ thuật không đơn giản. Ngành thông tin là lĩnh vực đầy rủi ro, vì thế khi đó thị trường máy tổng đài Trung Quốc phần lớn là của các doanh nghiệp viễn thông nước ngoài và các công ty liên doanh trong nước.
Những người trong ngành thông tin đều hiểu rất rõ tính rủi ro của ngành này. Sau khi tham gia, Huawei mới nhận ra những rủi ro và áp lực bản thân phải đối mặt: Gặp phải đối thủ cạnh tranh lớn ngay tại cửa nhà mình - một công ty nổi tiếng thế giới có tài sản trên 10 tỷ đô la Mĩ. Nhiệm Chính Phi đã từng bộc lộ: Chính sự thiếu hiểu biết đã đưa ông vào ngành thiết bị viễn thông, một ngành có sức cạnh tranh khốc liệt nhất toàn cầu. Cách tồn tại trong lĩnh vực này lại rất đơn giản: Đầu tiên bạn phải có một lực lượng toàn cầu. Đến bây giờ Huawei cũng không thể từ bỏ và Nhiệm Chính Phi cũng không muốn thấy thất bại. Ông cho rằng, thời kỳ đầu cải cách mở cửa để tăng tốc phát triển, Trung Quốc không ngừng thu hút vốn đầu tư nước ngoài, mua sắm kỹ thuật bằng chính sách ưu đãi. Hơn nữa, khi đó Trung Quốc vẫn đang trong thời kỳ quá độ từ kinh tế kế hoạch sang kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa, rất nhiều chính sách, quy định pháp luật chưa được kiện toàn, việc cải tạo thể chế kỹ thuật công nghiệp trong nước vẫn chưa hoàn thiện. Vì thế kết quả của sự hợp tác đầu tư đã tạo ra một thị trường lớn khiến các doanh nghiệp nhà nước rơi vào trong tình trạng cạnh tranh không bình đẳng trong thời gian dài. Đây là nguyên nhân quan trọng làm hàng chục nghìn doanh nghiệp nhà nước rơi vào hoàn cảnh khó khăn. Cái giá của việc dùng thị trường đổi lấy kỹ thuật là quá lớn. Nhiệm Chính Phi nói:
Người nước ngoài đến Trung Quốc là để kiếm tiền, họ không muốn chuyển giao kỹ thuật mà chỉ muốn chúng ta mua, kết quả là chúng ta bị phụ thuộc vào họ. Lấy thị trường đổi kỹ thuật, đến khi thị trường mất đi mà vẫn không thực sự nắm được một loại kỹ thuật nào.
Nhiệm Chính Phi đau xót nhận ra rằng: Chỉ có kỹ thuật của chính mình mới là điều kiện để doanh nghiệp phát triển, đất nước giàu mạnh. Không có hệ thống kỹ thuật cơ bản của chính mình, độc lập công nghiệp chỉ là câu khẩu hiệu mà thôi. Không có công nghiệp độc lập thì sẽ không có độc lập dân tộc.
Những bước đi gian khổ, “dò đá qua sông” khiến chúng ta hiểu rằng chỉ có mình mới cứu được chính mình. Từ trước tới nay không có kẻ cứu thế cũng chẳng có thần tiên. Trung Quốc muốn phát triển nhất thiết phải tự mình lớn mạnh.
Vì mục tiêu phát triển công nghiệp dân tộc và cũng vì muốn tìm ra lối đi cho Huawei, Nhiệm Chính Phi luôn luôn coi “phát triển kỹ thuật” là phương hướng phát triển của Huawei. Ông hy vọng Huawei có thể bắt kịp trào lưu kỹ thuật tiên tiến thế giới, tập trung vào tự nghiên cứu, nâng cao năng lực cạnh tranh trung tâm của công ty, thực hiện việc chiếm lĩnh thị trường trong nước mở mục tiêu hướng tới thị trường nước ngoài.
Sau năm 1997, sản phẩm của Huawei ngoài máy tổng đài điện thoại còn có những sản phẩm chủ đạo trong lĩnh vực viễn thông như máy viễn thông không dây, nghiệp vụ số liệu, GSM. Tất nhiên những điều này cho thấy, Huawei đã có tích lũy tương đối về kỹ thuật, có đầy đủ nhân tố quan trọng để hình thành năng lực kỹ thuật mang tầm quốc tế, thậm chí còn có những ưu thế nhất định. Phần lớn doanh nghiệp Trung Quốc chú trọng tự nghiên cứu, trên thực tế vẫn chưa có được khả năng này. Điều này khiến Huawei trở thành điển hình xuất sắc trong các doanh nghiệp Trung Quốc.
DÀNH 10% DOANH THU CHO NGHIÊN CỨU Trong thị trường cạnh tranh ngày một khốc liệt, doanh nghiệp muốn giữ vị trí đứng đầu nhất định phải khống chế kỹ thuật mới. Chúng ta phải lấy kết quả nghiên cứu chuyển thành sức sản xuất. Các hãng nổi tiếng trên thị trường quốc tế cũng không ngoại lệ, họ lấy ưu thế kỹ thuật chuyển thành ưu thế sản phẩm, tiếp tục chuyển hóa thành ưu thế cạnh tranh, từ đó dành thế chủ đạo trong thị trường cạnh tranh.
Doanh nghiệp Trung Quốc muốn dành thế chủ động phải đầu tư nhiều công sức hơn vào nghiên cứu. Một số nghiên cứu cho thấy doanh nghiệp muốn duy trì sinh tồn, chi phí cho nghiên cứu phải chiếm 2% doanh thu; muốn tạo ra sức cạnh tranh, chi phí này phải chiếm trên 5% doanh thu. Quy luật này được thể hiện rất rõ tại các nước phát triển. Mức kinh phí bình quân dành cho nghiên cứu của doanh nghiệp kỹ thuật ở các nước phát triển khoảng 10%. Ví dụ, năm 2002 công ty Intel Mĩ trích 4 tỷ đô la cho nghiên cứu, chiếm 12% doanh thu; công ty Pfizer Inc trích 4,8 tỷ đô la cho nghiên cứu chiếm 16% doanh thu. Nguồn kinh phí khổng lồ đầu tư cho nghiên cứu đã giúp những doanh nghiệp quốc tế này có thể giữ vị trí tiên phong trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học. So với các doanh nghiệp trên thì kinh phí nghiên cứu của phần lớn các doanh nghiệp Trung Quốc lại quá thấp. Ngày 10 tháng 10 năm 2007, trong “Diễn đàn nghiên cứu Intel Trung Quốc 2007” Tiến sĩ Nghê Quang Nam Viện Khoa học Trung Quốc nhấn mạnh bình quân doanh nghiệp trong nước chỉ trích 2,1% cho kinh phí nghiên cứu. Trong 100 doanh nghiệp thông tin điện tử kinh phí nghiên cứu chỉ là 3,9%; chỉ có 21 doanh nghiệp có kinh phí nghiên cứu trên 5%, trong đó bao gồm Huawei, viễn thông Zhongxing.
Huawei là một doanh nghiệp kỹ thuật, nên kỹ thuật luôn là cơ sở quan trọng cho sự tồn tại của họ. Ngay từ năm 1994, Huawei đã đặt kế hoạch xây dựng Viện Nghiên cứu Bắc Kinh tại Bắc Kinh. Từ năm 1995 đến năm 1997 Viện Nghiên cứu Bắc Kinh Huawei rơi vào thời kỳ tích lũy lâu dài, không có kết quả nghiên cứu nào đáng kể. Nhưng Nhiệm Chính Phi luôn hết sức ủng hộ, mỗi năm trích từ 80 triệu thậm chí hơn 100 triệu nhân dân tệ cho sáng kiến kỹ thuật, theo nguyên tắc “dùng 10% doanh thu vào việc nghiên cứu”. Năm 1998, Nhiệm Chính Phi còn viết nguyên tắc này vào văn kiện mang tính cương lĩnh của công ty “Điều lệ cơ bản Huawei”.
Nhiệm Chính Phi coi trọng nghiên cứu kỹ thuật không phải là không có nguyên nhân. Năm 1997, Nhiệm Chính Phi cùng đoàn đại biểu đến Mĩ khảo sát, họ lần lượt đến thăm công ty Hughes, công ty IBM, phòng thí nghiệm Bell và công ty HP. Nhiệm Chính Phi nhận thấy những công ty nổi tiếng này đều hết sức coi trọng nghiên cứu, dùng nghiên cứu để tạo ra cơ hội, thúc đẩy mạnh mẽ sự phát triển của doanh nghiệp. Đây là điều còn quá xa vời với Huawei lúc đó.
Mỗi năm kinh phí nghiên cứu của IBM gần 6 tỷ đô la. Kinh phí nghiên cứu của mỗi công ty lớn đều chiếm khoảng 10% doanh thu. Trung Quốc khá lạc hậu trong phương diện này, thường nhận biết cơ hội sau khi cơ hội xuất hiện. Huawei cũng không ngoại lệ. Nhưng những công ty nổi tiếng thế giới đều dựa vào nghiên cứu để tạo ra cơ hội, kích thích tiêu dùng. Trong một thời gian ngắn họ có được lợi nhuận từ “cửa sổ cơ hội”, lại đầu tư để tạo ra cơ hội lớn hơn. Đây là nguyên nhân căn bản khiến họ phát triển nhanh hơn chúng ta. Năm 1998, chi phí nghiên cứu của Huawei đã vượt quá 800 triệu nhân dân tệ, Huawei cũng bắt đầu đi vào những nghiên cứu mang tầm chiến lược.
Trong bài viết “Chúng ta học tập được gì từ người Mĩ?” và “Phải chuyển từ vương quốc tất yếu sang vương quốc tự do”, Nhiệm Chính Phi lại một lần nữa nhấn mạnh “kiên trì thực hiện chính sách dành 10% doanh thu cho nghiên cứu, theo đuổi tối đa hóa sự trưởng thành trên mức lợi nhuận nhất định” là điều quan trọng nhất trong quan niệm giá trị trung tâm của Huawei. Ông nói:
Chúng tôi kiên trì dành hơn 10% doanh thu cho kinh phí nghiên cứu. Công ty phát triển nhiều năm như vậy mà nhân viên phần lớn đều không có nhà ở, chúng tôi phát huy tinh thần sản xuất trước, cuộc sống sau. Kinh phí đầu tư cho nghiên cứu nhiều năm gần đây không thay đổi, các nhân viên đều có thể chấp nhận. Có người đã hỏi tôi: “các ngài lấy đâu ra nhiều tiền để đầu tư như vậy?”. Chúng tôi đã tiết kiệm tiền từ những việc rất nhỏ. Tốc độ phát triển của chúng tôi phải cao hơn tốc độ tăng trưởng bình quân trong ngành và đối thủ cạnh tranh. Trước kia, mỗi năm tốc độ tăng trưởng của công ty đều là 100%, về sau cơ số lớn dần chắc chắn tốc độ sẽ chậm lại, như vậy làm thế nào để duy trì mức độ cao trong giới doanh nghiệp là một thử thách rất lớn. Chúng tôi muốn thông qua việc duy trì tốc độ phát triển để mang lại cho nhân viên cơ hội. Tăng trưởng lợi nhuận của công ty tốt sẽ mang lại cho nhân viên mức lương hợp lý, từ đó thu hút nhiều nhân tài đến công ty. Chỉ có duy trì tốc độ tăng trưởng hợp lý mới có thể tồn tại mãi mãi.
Chúng ta hãy cùng nhìn lại Huawei gần 20 năm qua. Huawei làm thế nào để thực hiện nguyên tắc “dành 10% doanh thu cho nghiên cứu”? Năm 1996 kinh phí nghiên cứu của Huawei đạt 0,18 tỷ nhân dân tệ; năm 1997 đạt từ 0,3 đến 0,4 tỷ nhân dân tệ. Nhưng trong những năm gần đây đầu tư của Huawei cho nghiên cứu duy trì mức 7 tỷ đến 8 tỷ nhân dân tệ trở lên; năm 2006 còn đạt đến gần 9 tỷ nhân dân tệ, gần 30.000 nhân viên công ty tham gia công tác nghiên cứu. Lối suy nghĩ mang tính kế thừa này thể hiện đầy đủ yêu cầu khắt khe của ngành thông tin kỹ thuật và sự coi trọng của Huawei với việc nghiên cứu.
Nhiệm Chính Phi kiên trì quan điểm:
Chỉ có duy trì mở rộng đầu tư, chúng ta mới có thể rút ngắn khoảng cách với thế giới.
Ngày nay, công ty Huawei có tổ hợp sản phẩm hoàn chỉnh từ kỹ thuật bộ đàm quang, mạng lưới sợi quang học, 3G cho tới băng thông di động to bằng hộp diêm, máy USB. Một phần ba kinh phí và nhân viên nghiên cứu đều đang phát triển sản phẩm số liệu di động. Điều này khiến Huawei ngày càng dành được nhiều thị phần nước ngoài, như được đưa vào danh sách “Hệ thống mạng thế kỷ XXI” của ngành viễn thông Anh, gia nhập chuỗi cung ứng toàn cầu của Vodafone, ký thỏa thuận hợp tác chiến lược với Telefonica - hãng kinh doanh viễn thông nổi tiếng thế giới…
Những thành tích này đã cho thấy thực lực của Huawei trong giới doanh nghiệp viễn thông toàn cầu. Hiện nay, sản phẩm của Huawei đã có mặt tại thị trường của hơn 100 quốc gia và khu vực, phục vụ hơn 300 nhà kinh doanh. Huawei triển khai hợp tác chặt chẽ với 28 trong số 50 nhà kinh doanh viễn thông lớn trên thế giới.
KỸ THUẬT HÓA THỊ TRƯỜNG, THỊ TRƯỜNG HÓA KỸ THUẬT.
Sự nổi tiếng trong việc tự chủ của công ty Huawei có sự khác biệt với phần lớn doanh nghiệp Trung Quốc khác, đặc biệt là các doanh nghiệp dân doanh. Đây chính là yếu tố thúc đẩy Huawei phát triển.
Nhưng trong quá trình phát triển, Nhiệm Chính Phi dần dần phát hiện ra một vài nhân viên nghiên cứu của Huawei chỉ say mê theo đuổi kỹ thuật tốt nhất, mới nhất mà quên đi yêu cầu thực sự của khách hàng.
Năm 1996 là thời kỳ tăng trưởng nhanh của Huawei, doanh thu đạt 2,6 tỷ nhân dân tệ. Một số nhân viên cho rằng đây là thắng lợi dành được sau tám năm chiến đấu gian khổ. Nhưng trong buổi báo cáo công tác, Nhiệm Chính Phi chỉ ra phần tử trí thức Huawei xa rời thực tế, ông khích lệ nhân viên kỹ thuật kiên trì kết hợp công nông binh, kiên trì đường lối kết hợp với thực tiễn sản xuất. Ông còn cho biết, cần phải tặng cho nhân viên quản lý kế hoạch sản xuất và nhân viên quản lý kế hoạch tiêu thụ mỗi người một đôi giày da mới, để họ và các nhân viên quản lý khác đi sâu vào thực tiễn, lên tuyến đầu sản xuất tiến hành điều tra, nghiên cứu.
Không lâu sau, Nhiệm Chính Phi đã chính thức đề ra khẩu hiệu “kỹ thuật hóa thị trường, thị trường hóa kỹ thuật”.
Hiện nay C&C08 đã đạt đến trình độ tiên tiến quốc tế. Vì sản phẩm của bạn là sản phẩm đã có, tư tưởng chỉ là mô phỏng. Chỉ có sáng tạo trên tư tưởng mới có giá trị to lớn. Ví dụ, phát minh sợi quang học thông tin đầu tiên. Để giúp công ty thoát khỏi những tranh chấp ở tầng thấp, chỉ có từ sáng tạo kỹ thuật hướng đến sáng tạo tư tưởng. Tạp chí, tài liệu không thể sinh ra tư tưởng sáng tạo, chỉ có nhu cầu của người tiêu dùng mới có thể sinh ra sáng tạo. Vì thế chúng tôi động viên những nhân viên có tài, có năng lực đi lên tuyến đầu thị trường tìm hiểu nhu cầu của người tiêu dùng.
Vì sao Nhiệm Chính Phi lại coi trọng việc dùng “tư tưởng sáng tạo” thay thế cho “kỹ thuật sáng tạo” như thế? Chúng ta có thể tìm đáp án từ bài thuyết trình của ông trong một lần hội nghị vào tháng 6 năm 2002:
Nếu giữ khư khư lý tưởng phải làm ra sản phẩm tiên tiến nhất thế giới, thì chúng tôi sẽ chết đói ngay. Việc điều chỉnh kết cấu của chúng tôi hoàn toàn lấy thương mại làm hướng phát triển, chứ không thể lấy kỹ thuật, trong cùng một hệ thống bình xét nhất định phải lấy thương mại làm hướng phát triển.
“Hướng phát triển thương mại” mà Nhiệm Chính Phi nói chính là nhu cầu của người tiêu dùng, cụ thể là “chuyển từ chịu trách nhiệm với kết quả nghiên cứu sang chịu trách nhiệm với sản phẩm”. Việc đề ra khẩu hiệu này bắt nguồn từ gợi ý trong lúc xây dựng nền tảng công ty Long Cương. Lúc đó Huawei lần lượt tiến hành mời thầu từ rất nhiều viện thiết kế trong và ngoài nước, Nhiệm Chính Phi phát hiện phí thiết kế của viện thiết kế nước ngoài tuy cao nhưng họ rất có trách nhiệm với công trình, trong khi các viện thiết kế trong nước chỉ có trách nhiệm với bản vẽ. Trước kia nhân viên nghiên cứu của Huawei chỉ coi trọng trách nhiệm đối với kết quả nghiên cứu mà thiếu trách nhiệm với chất lượng sản phẩm. Cuối cùng Nhiệm Chính Phi quyết định hợp tác với viện nghiên cứu nước ngoài.
Trong hội nghị, Nhiệm Chính Phi trình bày suy nghĩ của mình về khẩu hiệu “chuyển từ chịu trách nhiệm với kết quả nghiên cứu sang chịu trách nhiệm với sản phẩm”:
Hầu hết những người có mặt tại đây đều phải chịu trách nhiệm về sản phẩm của mình, sản phẩm giống như con bạn vậy, liệu bạn chỉ có thể quan tâm tới một mặt nào đó của con mình? Chắc chắn là không. Một sản phẩm muốn sinh tồn được, không phải chỉ nhờ vào thành công của mình, mà còn phụ thuộc vào những chi tiết nhỏ nhất như một cái đinh ốc, một đường nét, thậm chí là một cái điện trở. Vì vậy, cần đối xử với sản phẩm như đối xử với con bạn vậy.
Trước kia, Huawei cũng gặp không ít khó khăn, như khi chế tạo máy bộ đàm C&C08 vì một số sai lầm mà Huawei đã phải chịu tổn thất từ 60 triệu đến 100 triệu nhân dân tệ. Nhiệm Chính Phi nhận thấy tuy máy bộ đàm C&C08 tạo ra cho Huawei thị trường rộng lớn, nhưng nếu như trong nghiên cứu chế tạo nhân viên có thái độ nghiêm khắc, có trách nhiệm hơn với sản phẩm thì giá phải trả sẽ không đắt như vậy.
Để nhân viên nghiên cứu luôn khắc ghi câu nói “chuyển từ chịu trách nhiệm với kết quả nghiên cứu sang chịu trách nhiệm với sản phẩm” cuối năm chúng tôi đã lấy vật liệu tồn đọng trong nhà kho đóng thành nhiều túi, phát cho nhân viên nghiên cứu làm quà thưởng. Bạn hãy trả lời vì sao lại có số vật liệu trị giá hàng trăm triệu đồng tồn đọng từ trước tới nay? Đây là do sự thiếu cẩn trọng của các bạn gây ra. Với số vật liệu tồn đọng ấy, thì dù công ty có xử lý thế nào cũng sẽ lãng phí hàng trăm triệu nhân dân tệ. Chúng ta có bao nhiêu em nhỏ thất học chỉ vì thiếu vài hào, vài đồng. Mỗi nhân viên nghiên cứu chúng ta phải ghi tâm khắc cốt điều này.
Hôm nay, chúng tôi phát cho nhân viên giải thưởng là số vật liệu tồn đọng, ngày mai chúng tôi sẽ lấy vé máy bay của trung tâm người tiêu dùng phát cho nhân viên nghiên cứu của công ty làm quà thưởng, để anh ta mang về nhà đưa cho vợ và nói đây là giải thưởng lãng phí của chính anh ta. Công ty Huawei đang cố gắng thực hiện chiến lược giá thành thấp. Điều này bắt buộc công ty phải tìm cách giảm lãng phí trong nghiên cứu. Lãng phí chính là qua loa đại khái, làm việc không chăm chỉ nghiêm túc…Chúng ta phải thực sự nhận thức được vấn đề đang tồn tại. Vấn đề lớn nhất của chúng ta là ấu trĩ, vì vậy chúng ta phải loại bỏ ấu trĩ. Tôi nghĩ thế kỷ tới chúng ta sẽ không ấu trĩ nữa nếu như chúng ta loại bỏ ấu trĩ bắt đầu từ bây giờ…
Nhiệm Chính Phi tự nhận căn bệnh chung trong nghiên cứu là ấu trĩ. Đây chính là biểu hiện sáng tạo vì muốn nổi tiếng. Nhân viên đã phức tạp hóa những cái đơn giản và “đơn giản hóa những cái phức tạp” (Con đường bằng phẳng chính là đơn giản hóa những điều thần kỳ, không nên thần kỳ hóa những điều đơn giản).
Để khắc phục căn bệnh ấu trĩ của nhân viên nghiên cứu, Huawei cử nhân viên nghiên cứu, thí nghiệm, điện khí thăm hỏi khách hàng vào dịp đầu xuân. Ông còn phát cho mỗi tổ một máy ghi âm, để ghi lại ý kiến của khách hàng, sau đó về công ty mở lại cho toàn thể nhân viên cùng nghe. Nhiệm Chính Phi còn yêu cầu bộ phận thị trường tổng kết ý kiến của khách hàng và khuyến khích họ nói thật. Mục đích của hoạt động này là để nhân viên nghiên cứu cảm nhận rõ ý kiến của khách hàng, từ đó hiểu được yêu cầu của họ.
Làm thế nào để khắc phục “bệnh ấu trĩ” với những nhân viên mới đến? Nhiệm Chính Phi chân thành khuyên: “mỗi ngày tự kiểm điểm ba lần”, tự phê bình chính là cách chữa bệnh ấu trĩ.
Nhiệm Chính Phi yêu cầu toàn thể nhân viên phải ghi nhớ:
Công ty chúng ta ra sức khởi xướng sáng tạo, mục đích của sáng tạo là gì? Mục đích của sáng tạo là đảm bảo những sản phẩm sáng tạo phải có kỹ thuật cao, chất lượng tốt, hiệu quả cao, lợi ích lớn. Việc nghiên cứu sản phẩm mới chưa hẳn là sáng tạo, việc ưu hóa sản phẩm cũ chưa hẳn là không sáng tạo, quan trọng là phải chuyển từ chịu trách nhiệm với kết quả nghiên cứu khoa học sang chịu trách nhiệm với sản phẩm, cần phải toàn tâm toàn ý có trách nhiệm với sản phẩm, thực hiện tôn chỉ vì khách hàng phục vụ.
HỆ THỐNG NGHIÊN CỨU KHÔNG ĐƯỢC CỨNG NHẮC, GIÁO ĐIỀU.
Cơ chế cải tạo tốt là cơ chế phát huy mạnh mẽ năng lực cải tạo doanh nghiệp. Cuối thế kỷ XX, hệ thống nghiên cứu của Huawei chuyển từ phương thức nghiên cứu tập trung cao độ sang hệ thống nghiên cứu phát triển, sản phẩm thích hợp. Sự chuyển đổi này có nguồn gốc từ quan điểm nghiên cứu mà Nhiệm Chính Phi đề ra “phản đối hệ thống nghiên cứu cứng nhắc, giáo điều, chủ trương hệ thống nghiên cứu thích hợp với thay đổi của hoàn cảnh”.
Trước năm 1996, Huawei dùng hình thức quản lý trực tiếp. Hình thức này khá phổ biến với các doanh nghiệp vừa và nhỏ với số lượng nhân viên ít, cơ cấu tổ chức đơn giản. Nó có một số ưu điểm sau: (1) Trách nhiệm và quyền hạn trong cơ cấu rõ ràng, lãnh đạo doanh nghiệp dễ dàng và nhanh chóng đưa ra quyết định; (2) Quyền lực tập trung, chỉ huy thống nhất; (3) Trực tiếp liên hệ, trách nhiệm rõ ràng.
Do quy mô của Huawei lúc đó khá nhỏ, hơn nữa chủng loại nghiên cứu sản phẩm cũng khá tập trung, nên hình thức quản lý đơn giản có lợi cho phản ứng cấp tốc của doanh nghiệp, giúp doanh nghiệp nhanh chóng hoàn thành nhiệm vụ tích lũy ban đầu trong thời kỳ lập nghiệp. Khung quản lý này còn có một đặc điểm: chủ yếu dựa vào chính sách sáng suốt của doanh nhân để thúc đẩy doanh nghiệp phát triển. Với vai trò là người lãnh đạo cao nhất của công ty, Nhiệm Chính Phi truyền đạt mệnh lệnh đến nội bộ công ty với sự nhất trí cao độ Tuy nhiên, khi công ty phát triển, số nhân viên cũng tăng lên không ngừng, từ chưa đến 10 người năm 1995, số nhân viên đã tăng lên hơn 800 người như hiện nay. Hơn nữa, nhiệm vụ nghiên cứu ngày càng đa dạng hóa, lĩnh vực sản phẩm cũng từ máy bộ đàm đơn nhất mở rộng sang sản phẩm thông tin số liệu và sản phẩm thông tin di động…Với sự phát triển đó thì hình thức quản lý trực tiếp ban đầu đã thể hiện những hạn chế rõ rệt: thiếu hụt kết cấu chức năng chuyên môn, dẫn đến trách nhiệm của người quản lý ngành quá tải, khó có thể thỏa mãn nhiều loại yêu cầu năng lực. Một khi người quản lý “toàn năng” từ chức thì rất khó tìm được người thay thế.
Ngoài ra, công nghiệp viễn thông trong nước phát triển nhanh chóng, đòi hỏi các công ty cũng không ngừng thay đổi, sáng tạo để thích ứng với môi trường mới.
Yêu cầu phát triển trong nội bộ công ty và sự thay đổi nhanh chóng của môi trường bên ngoài bắt buộc Huawei phải xây dựng một cơ cấu tổ chức vừa có thể đảm bảo ổn định tương đối, lại vừa có thể nhanh chóng điều chỉnh để thích ứng với thay đổi. Do vậy, Huawei không ngừng học hỏi, thăm dò kinh nghiệm quản lý tiên tiến của phương Tây, từ đó kết hợp với hình thức quản lý vốn có của mình hình thành hệ thống quản lý tổ chức duy nhất thuộc về Huawei và chỉ thích hợp với Huawei - Cơ cấu quản lý ma trận linh hoạt.
Cơ cấu ma trận là sự kết hợp giữa bộ phận phân định chức năng với bộ phận phân định theo sản phẩm (hoặc dự án) trong doanh nghiệp. Ví dụ, một nhân viên quản lý vừa có thể cùng với bộ phận chức năng gốc duy trì liên hệ với tổ chức và nghiệp vụ, vừa có thể tham gia dự án của tổ. Trong đó, bộ phận chức năng là tổ chức cố định, tổ dự án là tổ chức mang tính tạm thời, sau khi hoàn thành nhiệm vụ sẽ tự động giải tán, các thành viên của nó lại trở về bộ phận gốc.
Huawei xây dựng được cơ cấu quản lý ma trận là do cơ cấu trạng thái tĩnh, cơ cấu trạng thái động và hệ thống xin giúp đỡ ngược hướng tạo thành một cơ cấu quản lý mới vô cùng mạnh mang tính linh hoạt. Nhiệm Chính Phi đã chỉ ra rằng, ngay trong nội bộ công ty, nếu một hệ thống thay đổi sẽ kéo theo các hệ thống khác cũng thay đổi, nhưng sự thay đổi này chỉ là tạm thời. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ mang tính giai đoạn, hệ thống sẽ trở về trạng thái ban đầu. Đây là một quá trình chuyển hóa từ không thăng bằng đến thăng bằng.
Cấu trúc ma trận linh hoạt này đã mang lại sức sống mới cho Huawei, rất có lợi để họ triển khai hợp tác theo chiều rộng cũng như các dự án mang tính đột phá trong khoa học công nghệ. Trong hội nghị Ủy ban Nghiên cứu của công ty và hội nghị định kỳ quí 3 diễn ra vào tháng 6 và tháng 7 năm 2003, Nhiệm Chính Phi đã nêu ra hai vấn đề, một là đội hình chiến lược và cơ cấu tổ chức của hệ thống nghiên cứu phát triển phải được điều chỉnh theo sự thay đổi của thị trường, nhưng không được cứng nhắc giáo điều, hai là phải cân bằng hệ thống đánh giá tự nghiên cứu, phát triển.
Nhiệm Chính Phi nói:
Giống như đội hình đánh trận, doanh nghiệp cũng có thể thay đổi. Trước kia chúng ta hướng đến trung tâm và thu được kết quả xuất sắc, như vậy, kỹ thuật của chúng ta tiến bộ rất nhanh, nhưng thị truờng lại kém một chút. Hiện nay, thị trường cũng như nhu cầu của khách hàng đã thay đổi, nên chúng ta có thể phải điều chỉnh một chút. Khi tấn công vào kỹ thuật mới, đội hình trở nên nhanh nhạy hơn, có sức chịu đựng tốt hơn để dành được thị phần nhiều hơn thông qua kỹ thuật mới. Trong khi tác động của kỹ thuật mới có phần giảm xuống, thì chúng ta phải điều chỉnh đội hình, làm nhiều sản phẩm khách hàng thực sự có nhu cầu nhưng không nhất định phải là những sản phẩm có hàm lượng kỹ thuật quá cao.
Tiếp tục tiến hành cải cách cơ cấu là đúng đắn, nhưng không được biến tất cả mọi thứ trở thành cứng nhắc. Cả hệ thống của chúng ta không hoàn toàn vận hành theo IPD, vì thế sẽ tồn tại những vấn đề tại quy trình công nghệ không thông suốt. Việc thông suốt quy trình là việc hết sức cấp bách, làm thế nào để thông suốt toàn quy trình, hi vọng mỗi PL — IPMT (tuyến sản phẩm) đề ra một danh sách tổ nhỏ, tạo thành tổ liên ngành. Đầu tiên là thông suất thị trường, phục vụ tiêu dùng, nghiên cứu, sau đó là sản xuất, chọn mua bao bì, cùng chỉnh đốn và cải cách quy trình thông suất các vấn đề, giản hóa trình tự. Thành lập tổ xuyên ngành, công ty là đại diện của tổ đó có quyền quyết định, quản lý tất cả các quy trình.
Vì sao Nhiệm Chính Phi lại quan tâm đến cải cách cơ cấu tổ chức nghiên cứu như vậy? Ông trả lời như sau:
Phương hướng của nguyên tắc sức chịu đựng và cơ cấu tổ chức là như nhau. Khi hình thức của chúng ta thay đổi thì chúng ta nhất định phải kịp thời điều chỉnh cơ cấu tổ chức.
Mục đích chính của hệ thống bình xét giá trị nghiên cứu cân bằng là vì sự phát triển cơ cấu nghiên cứu mới.
Hệ thống nghiên cứu cần bồi dưỡng đội ngũ lãnh đạo, chia nhỏ các đội (TEAM) quản lý, xây dựng đội ngũ có chế độ tổ chức khác nhau. Những đội này có thể điều động cho tổ chức bất kỳ lúc nào. Hiện nay với quy mô nghiên cứu lớn, nếu như quy trình của tổ chức làm không tốt thì việc tác chiến sẽ mất phương hướng. Giám đốc điều hành có thể nhiều hơn một, giám đốc điều hành cũng có thể là danh từ thay thế cho chuyên gia kỹ thuật.
ĐỘNG LỰC ĐỔI MỚI TRONG, NGOÀI.
Sáng tạo khoa học là hoạt động mang tính sáng tạo. Sự hình thành của nó là kết quả chung của hai hệ thống nội tại và ngoại tại. Hệ thống nội tại là yêu cầu đặt ra trong quá trình phát triển bản thân khoa học, mọi người gọi là “hệ thống động lực bên trong”. Hệ thống ngoại tại là ảnh hưởng của điều kiện xã hội tại thời điểm đó, mọi người gọi là “hệ thống động lực bên ngoài”. Chỉ có sự kết hợp của hai hệ thống động lực quan trọng này, sáng tạo khoa học mới có thể được thực hiện.
HỆ THỐNG ĐỘNG LỰC BÊN NGOÀI Ngày nay Huawei đã trở thành điển hình sáng tạo cho doanh nghiệp khoa học kỹ thuật Trung Quốc. Với tinh thần sáng tạo cái mới nên Huawei đã nhận được sự tôn trọng của rất nhiều doanh nghiệp trên thế giới. Nhiệm Chính Phi đã nhìn nhận những thành tựu của Huawei:
Sự phát triển của Huawei là nhờ công cuộc cải cách mở cửa vĩ đại, nhờ chính sách sáng tạo của đảng và chính phủ. Thời gian 10 năm Huawei phát triển chính là thời kỳ kinh tế đất nước phát triển mạnh, đời sống nhân dân không ngừng cải thiện, thông tin tiêu dùng không ngừng tăng lên, những điều kiện này đã cung cấp cho Huawei không gian sinh tồn và phát triển. Nếu như chúng tôi tách ra khỏi sự tiến bộ của thời đại và sự cải thiện của hoàn cảnh kinh tế xã hội, thì dù chúng tôi có kỹ thuật tiến bộ đến đâu cũng khó có thể sinh tồn.
Đây là hoàn cảnh vĩ mô giúp Huawei giành được thành công. Ngoài ra sự phát triển của Huawei còn phụ thuộc vào bối cảnh quan trọng hơn là: điều kiện ngành nghề.
10 năm qua cũng là 10 năm các công ty nổi tiếng phương Tây ồ ạt vào Trung Quốc. Thực ra họ không chỉ là đối thủ cạnh tranh mà còn là thầy giáo, là tấm gương. Họ đã cho chúng tôi biết thế nào là đối mặt với cạnh tranh quốc tế ngay tại cổng nhà mình, biết được như thế nào là tiên tiến thế giới. Phương pháp kinh doanh tiêu thụ, tu dưỡng nghề nghiệp, đạo đức nghề nghiệp của họ đều dẫn dắt chúng tôi. Trong cạnh tranh chúng tôi học được quy tắc của cạnh tranh, học được làm thế nào để có được cạnh tranh. Sự tiến bộ và phát triển của những đối thủ cạnh tranh trong phạm vi thế giới thật đáng sợ, nếu chỉ lơ là đôi chút, khoảng cách với các đối thủ lại tiếp tục gia tăng. Vừa cạnh tranh lại vừa hợp tác là trào lưu của thế kỷ XXI, cạnh tranh buộc tất cả mọi người không ngừng sáng tạo, nhưng hợp tác giúp sáng tạo phát triển nhanh và có hiệu quả hơn. Chúng tôi không chỉ cùng học hỏi từ những đối thủ cạnh tranh trong nước mà còn hợp tác với nhiều công ty lớn như Lucent Technologies, Motorola, IBM..
HỆ THỐNG ĐỘNG LỰC BÊN TRONG.
Với một mầm non, điều kiện bên ngoài là điều kiện trước tiên để nó lớn lên khỏe mạnh, nhưng để thực sự lớn thành một cây đại thụ thì bản thân nó phải luôn luôn tu luyện. Doanh nghiệp trưởng thành cũng có quy luật như vậy hay nói cách khác là cần có động lực bên trong. Động lực bên trong thành công của Huawei có thể phân thành hai phương diện: chính sách nghiên cứu và cơ chế động lực của nhân viên nghiên cứu.
Trong điều kiện cạnh tranh khốc liệt, chính sách nghiên cứu của Huawei phải giải quyết vấn đề là làm thế nào để tăng cường năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp, giúp doanh nghiệp tiếp tục sinh tồn.
Trong thời kỳ đầu thành lập Huawei, ngoài trí tuệ, nhiệt tình, năng nổ, chúng tôi dường như không có gì. Từ khi thành lập đến nay, Huawei chỉ làm một việc là chuyên về nghiên cứu và phát triển kỹ thuật mạng lưới trung tâm thông tin, trước sau không bị thu hút bởi những cơ hội khác. Chúng tôi lấy chút ít lợi nhuận của các đại lý bán hàng tập trung toàn bộ vào nghiên cứu máy bộ đàm cỡ nhỏ, lợi dụng nguyên tắc sức chịu nén tạo nên bước đột phá mang tính cục bộ. Huawei dần giành được vị trí dẫn đầu về kỹ thuật. Điều này mang lại lợi nhuận lớn cho công ty, công ty lại dùng lợi nhuận này tiếp tục đầu tư vào nghiên cứu để nâng cấp sản phẩm, cứ như vậy sản phẩm không ngừng được hoàn thiện. Ngày nay, dù thực lực của Huawei khá mạnh nhưng chúng tôi vẫn chỉ tập trung lực lượng nghiên cứu mạng lưới trung tâm, từ đó hình thành kỹ thuật trung tâm của chính mình. Điều này giúp Huawei từng bước tiến lên ngang bằng với các công ty tiên tiến trên thế giới.
Huawei quyết tâm không thay đổi mục tiêu, không ngừng tăng cường năng lực cạnh tranh trung tâm, không lấy lợi nhuận làm mục tiêu… Kết quả tất yếu của việc không ngừng tăng cường năng lực cạnh tranh trung tâm chính là sinh tồn, phát triển. Tôi nhận thấy một doanh nghiệp phải có ít nhất hai yếu tố mới có thể duy trì sự sinh tồn, một là khách hàng, hai là nguồn hàng. Do vậy, trước tiên doanh nghiệp phải coi giá trị của khách hàng làm phương hướng chỉ đạo, luôn luôn làm hài lòng khách hàng. Nếu 100% khách hàng hài lòng thì doanh nghiệp sẽ không có đối thủ cạnh tranh nào nữa, tất nhiên điều này là không thể có. Điều duy nhất mà doanh nghiệp có thể làm được chính là không ngừng nâng cao độ hài lòng của khách hàng. Đây là công việc hết sức phức tạp, cần phải nhằm vào nhu cầu khác nhau của quần thể khách hàng, từ đó đưa ra các giải pháp đáp ứng đúng nhu cầu của khách hàng. Đồng thời doanh nghiệp phải phát triển những sản phẩm có chất lượng tốt, phải có các hình thức chăm sóc khách hàng tốt. Tóm lại doanh nghiệp phải không ngừng nâng cao chất lượng quản lý và dịch vụ. Sau đó doanh nghiệp phải giải quyết nhu cầu về giá thành thấp, chất lượng cao của nguồn hàng. Mấu chốt của việc giải quyết nguồn hàng là phải có năng lực nghiên cứu, có thể cung cấp sản phẩm mới cho thị trường một cách kịp thời, có hiệu quả. Do chu kỳ cải tiến kỹ thuật ngành IT ngày càng ngắn, nên nếu công ty nào chậm tiến bộ kỹ thuật thì sẽ rơi vào suy thoái rất nhanh. Do vậy buộc tất cả các nhà chế tạo thiết bị phải đạt đến trình độ tiên tiến thế giới. Ngành IT cứ 49 ngày lại có một sản phẩm mới, đây thực sự là một thách thức đối với những người làm nghề này. Nguồn tài nguyên mà Huawei thiếu nhất khi đuổi theo các công ty nổi tiếng thế giới là thời gian. Huawei chỉ có 10 năm để hoàn thành lộ trình mà các công ty khác đã thực hiện trong mấy chục năm. Huawei đã cung cấp 7 loại sản phẩm dẫn đầu thế giới, trong đó 4 đến 5 loại sản phẩm là một trong những sản phẩm tốt nhất.
Năm 1999, Công ty Dittberner - một tổ chức tư vấn viễn thông uy tín thế giới, trong báo cáo hàng năm của mình đã chỉ ra “máy bộ đàm C&C08 của Huawei đứng thứ 9 thế giới về lượng vận hành trên mạng toàn cầu”. Vì Huawei triển khai sân chơi mạng lưới tổng hợp iNET sớm nhất nên Huawei được công ty Dittberner gọi là “một trong số ít doanh nghiệp có thể cung cấp máy tổng đài thế hệ sau”.
Chính sách nghiên cứu của Huawei có thể cô đọng trong một câu: Lấy tinh thần chuyên tâm làm ưu thế kỹ thuật tiên tiến, để từ đó tăng cường năng lực cạnh tranh trung tâm của doanh nghiệp.
Nghiên cứu là hoạt động trọng tâm của Huawei, nên kích thích hoạt động cải tạo của nhân viên nghiên cứu trở thành nhiệm vụ quan trọng trong hệ thống động lực bên trong của Huawei. Về điểm này, Huawei là tấm gương cho các doanh nghiệp khác trong nước học theo.
“Điều lệ cơ bản Huawei” quy định cơ hội thăng tiến rõ ràng: hình thức phân phối giá trị Huawei là cơ hội, chức quyền, tiền lương, tiền thưởng, tiền hưởng hưu, bảo hiểm y tế, quyền nắm giữ cổ phần, phúc lợi và các đãi ngộ nhân sự khác. Ví dụ:
(1) Trong quá trình nghiên cứu, Huawei sẽ truyền đạt mục tiêu và nhiệm vụ mang tính chiến lược đến từng nhân viên đồng thời thực hiện trao quyền cho mỗi hạng mục nghiên cứu. Nhiệm vụ của lãnh đạo bộ phận nghiên cứu là nắm bắt phương hướng nghiên cứu chứ không đi sâu vào công tác nghiên cứu cụ thể.
(2) Trong chế độ tiền lương, Huawei luôn kiên trì chính sách tiền lương nghiêng về nhân viên quản lý. Dự theo quyền hạn, chức vụ và năng lực để định mức lương, dựa theo công trạng định tiền thưởng, dựa theo năng lực định quyền nắm giữ cổ phần. Đồng thời để đạt được mục đích công bằng, trên cơ sở đánh giá của các nhà nghiên cứu, cộng với việc xem xét cả quá trình và kết quả của nó, Huawei vừa chú trọng đến việc bàn giao trong quá trình vừa xem xét hiện có mối tương quan trực tiếp nào với sự thành công của thị trường sản phẩm hay không? Những nỗ lực mà nhân viên nghiên cứu đã bỏ ra đáng được công nhận.
(3) Huawei còn hết sức coi trọng sự phấn đấu và năng lực của các nhân viên. Ví dụ, chủ quản nghiên cứu tiến hành công nhận và biểu dương những nhân viên có biểu hiện và tiến bộ tốt thông qua mọi hình thức. Doanh nghiệp thực hiện mọi lọai giải thưởng vinh dự (như giải sáng tạo cái mới, giải hợp tác, giải khắc phục…), và luôn khen thưởng công khai…
Nên chỉ ra người có năng lực và có tinh thần dám nghĩ dám làm mới có thể nắm bắt cơ hội để phát triển.
SÁNG TẠO CÁI MỚI CÓ TÍNH GIỚI HẠN.
Nhiệm Chính Phi trước sau đều nhấn mạnh quan điểm: không chấp nhận sáng tạo cái mới một cách mù quáng, nếu không nhất định sẽ thất bại.
Sáng tạo cái mới là gì? Một là đối với toàn nhân loại, hai là đối với công ty chúng tôi. Nếu như nhân loại trao giải thưởng cho bạn, thì bạn hãy làm cho nhân loại. Vì đãi ngộ là của công ty chúng tôi giành cho bạn nên bạn phải nâng cao năng lực cạnh tranh trung tâm của công ty. Có người không thực sự tiếp nhận quan điểm của tôi và cho rằng những phát minh sáng tạo mà tôi đang làm hoàn toàn giống như bức họa của Van Gogh chỉ bán được sau bao nhiêu năm tác giả qua đời. Nhưng dẫu sao chúng tôi cũng là doanh nghiệp. Lúc đó Van Gogh không được xã hội chấp nhận là do hạn chế về lịch sử. Nhưng trong xã hội hiện đại, nhân tài bị ít vùi dập, bởi vì chúng ta đang sống trong một xã hội thông tin, tốc độ truyền bá rất nhanh, bạn chỉ cần có ý tưởng thực sự, mọi người nhất định sẽ công nhận bạn. Vì thế đối với sáng tạo và lập nghiệp, cụ thể là đối với công ty chúng tôi, giai đoạn hiện nay đã được định nghĩa như vậy đó. Huawei trong thời gian dài vẫn trong thời kỳ nghiên cứu tính ứng dụng kỹ thuật, mọi người nói chúng tôi làm hệ thống tách sóng nhưng chúng tôi có hiểu nhiều về máy quang đâu? Chúng tôi còn kém 180.000 dặm so với phòng thí nghiệm Bell, trong 10 năm tới nghiên cứu của chúng tôi về nguyên lý ánh sáng vẫn không thể đuổi kịp phòng thí nghiệm Bell. Chỉ khi vượt qua nó mới được gọi là sáng tạo có ý nghĩa nhân loại.
Cũng giống như những lãnh đạo doanh nghiệp kỹ thuật khác, Nhiệm Chính Phi hết sức coi trọng sáng tạo cái mới nhưng sáng tạo cái mới mà ông đề xướng được định nghĩa là “sáng tạo cái mới có giới hạn”. Giới hạn này có nghĩa sáng tạo cái mới phải đồng thời với việc nâng cao năng lực cạnh tranh trung tâm của doanh nghiệp.
Hiện nay, những sáng tạo mới của chúng ta có tính giới hạn, đó là nâng cao năng lực cạnh tranh trung tâm của Huawei. Một vài người không hiểu rõ những thứ tôi làm ra là những thứ có kết quả bất ngờ nhất. Theo tôi, bạn làm ra những thứ không có giá trị thương mại thì hãy để nhân loại trao giải thưởng cho bạn vậy.
Để có được lý luận về sáng tạo cái mới, Huawei đã phải trả giá rất đắt.
Chúng tôi phản đối sáng tạo cái mới một cách mù quáng. Trước kia công ty chúng tôi cũng mù quáng theo đuổi sáng tạo cái mới, và sùng bái kỹ thuật. Chúng tôi không để ý đến nhu cầu của khách hàng, liên tục giới thiệu cho khách hàng những kết quả nghiên cứu tốt nhưng lại không chịu tiếp thu ý kiến đóng góp của khách hàng, nên chúng tôi đã phạm sai lầm nghiêm trọng mang tính chủ quan trên máy bộ đàm NGN, đã từng bị loại khỏi thị trường Trung Quốc. Sau này, chúng tôi nhận ra sai lầm của chính mình, và đã điều chỉnh kịp thời. Bây giờ chúng tôi đã theo kịp, sản phẩm này được sử dụng rộng rãi trong và ngoài nước, đã giành được cơ hội mới tại Trung Quốc. Di động, điện tín, mạng lưới Trung Quốc… đều sử dụng sản phẩm của chúng tôi. Ví dụ toàn bộ mạng “T” của di động Trung Quốc đều do chúng tôi xây dựng, cũng là mạng NGN lớn nhất thế giới. Sáng tạo cái mới một cách mù quáng dẫn đến sự diệt vong nhanh chóng của rất nhiều công ty phương Tây.
Đã có thời kỳ nhân viên nghiên cứu của Huawei theo đuổi phiến diện tiến bộ kỹ thuật dẫn đến nghiên cứu kỹ thuật xa rời thị trường một cách nghiêm trọng. Kết quả là sản phẩm sản xuất ra không hoàn chỉnh, cần phải bỏ nhiều công nhiều sức để sửa chữa mà phí sửaa chữa lại còn cao hơn nhiều so với phí làm mới; có những sản phẩm do không mua được linh kiện thích hợp, nên không thể tạo thành sản phẩm, dẫn đến rất nhiều vật liệu trở thành phế phẩm vô giá trị.
Đối mặt với tình trạng này, Nhiệm Chính Phi đã mở hội nghị vận động “phản ấu trĩ” trong toàn công ty. Trong hội nghị này, ông nhiều lần nhấn mạnh sáng tạo cái mới của doanh nghiệp trước sau đều phải lấy thị trường làm phương hướng chỉ đạo. Về kỹ thuật, sáng tạo cái mới một cách mù quáng và sáng tạo cái mới quá độ là không được phép có. Kỹ thuật không phải là càng tiên tiến càng tốt, mà tính tiên tiến của nó phải lấy thị trường làm phương hướng chỉ đạo, lấy người tiêu dùng (khách hàng) làm mục tiêu. Nếu không sẽ dẫn đến “thừa thãi” kỹ thuật sản phẩm, trên thị trường sẽ không đạt được lợi ích kỹ thuật tốt nhất. Trước khi kết thúc hội nghị, Nhiệm Chính Phi lấy toàn bộ phế liệu làm phần thưởng phát cho những nhân viên nghiên cứu mắc phải sai lầm, yêu cầu họ mang về bày trong phòng khách, để lúc nào cũng nhắc nhở bản thân: vì ấu trĩ trong nghiên cứu, thiết kế nên đã dẫn đến tổn thất lớn như thế này cho công ty.
Nhân viên kỹ thuật không nên sùng bái kỹ thuật theo kiểu tôn giáo, cần phải làm nhà kinh doanh. Kỹ thuật của bạn phải bán lấy tiền thì mới có giá trị.
Do vậy Huawei định ra một quy luật bất di bất dịch: để tránh việc nhân viên kỹ thuật chỉ theo đuổi kỹ thuật tiên tiến mà thiếu đi sự mẫn cảm với thị trường thì mỗi năm bộ phận nghiên cứu phải sắp xếp 5% nhân viên nghiên cứu chuyển sang đội thị trường. Đồng thời cũng có một nhân viên thị trường chuyển sang đội nghiên cứu. Huawei dần hình thành một loại văn hóa thực dụng lấy nhu cầu thị trường làm phương hướng chỉ đạo. Trên thực tế, đa phần sản phẩm của Huawei giành được thành công trên thị trường không phải dựa vào kỹ thuật tiên tiến mà là do có tính thực tiễn cao.
TÔN TRỌNG, HỌC TẬP VÀ PHÊ BÌNH.
Cuối năm 1997, một tuần trước ngày Lễ Giáng Sinh, Nhiệm Chính Phi cùng các cộng sự đến thăm công ty Hughes, công ty IBM, phòng thí nghiệm Bell và công ty HP. Trọng điểm của chuyến thăm lần này là học tập kinh nghiệm quản lý, học tập những công ty này làm thế nào để chuyển mình lớn mạnh từ một công ty nhỏ và để thoát khỏi thời kỳ khó khăn.
Sau chuyến viếng thăm, Nhiệm Chính Phi và mọi người khóa mình trong một khách sạn nhỏ ở thung lũng Silicon. Suốt ba ngày họ không hề ra ngoài, họ mở hội nghị công tác, tiếp thu phỏng vấn ghi chép đồng thời sắp xếp một chồng lớn bản báo cáo vắn tắt chuẩn bị mang về nước. Nhiệm Chính Phi từng nói chỉ có nghiêm túc học tập những công ty lớn này chúng ta mới ít phải đi đường vòng, phải trả ít học phí hơn. Rất nhiều cảm tưởng của chuyến thăm lần này được ghi chép trong bài “Chúng ta học tập được gì từ nhân dân Mĩ?” của ông.
Trong đó, Nhiệm Chính Phi viết như sau:
Nhìn chung lịch sử hưng vong của công nghiệp viễn thông Mĩ khiến mọi người phải kính nể. Giống như Xuân Thu chiến quốc 500 năm rút ngắn diễn ra trong một ngày. Ai là anh hùng? Trào lưu thông tin phát triển mạnh, biến hóa bất thường cùng với sự tiến bộ về kỹ thuật mạng lưới và kỹ thuật xử lý, tốc độ sáng tạo ngày càng nhanh. Do vậy rất khó để đánh giá ai là anh hùng hào kiệt bởi lẽ bất kỳ ai cũng sẽ đẩy mạnh được sự phát triển của ngành viễn thông. Chúng ta nên kế thừa, học tập và phê bình họ.
Ngành viễn thông là ngành công nghệ cao, có đặc tính là vốn đầu tư lớn, rủi ro cao, lợi nhuận cũng lớn, và đang trở thành đối tượng phát triển trọng điểm của đại bộ phận doanh nghiệp Mĩ. Trong đầu những năm 70 thế kỷ XX, thu nhập ngành viễn thông của Mĩ đã chiếm 50% GDP, trở thành ngành số một của nền kinh tế Mĩ.
Hiện nay, ngành thông tin Mĩ vẫn đứng đầu thế giới. Trong đó nguyên nhân quan trọng là Mĩ có lực lượng doanh nghiệp kỹ thuật hùng hậu.
Các công ty có sản phẩm tiêu thụ trên toàn cầu là: Microsoft, Sisco, Intel, IBM. Chi nhánh và công ty con của các doanh nghiệp này phân bố rộng khắp thế giới.
Phần mềm xử lý Office của Microsoft luôn thống trị trong lĩnh vực phần mềm ứng dụng. Với 20 năm, Microsoft ngày nay vẫn chưa có đối thủ trong ngành IT.
IBM đã trở thành đại danh từ của máy tính, sự lớn mạnh và thực lực to lớn của IBM ngày nay khiến tất cả chúng ta đều phải ngưỡng mộ. Do vậy trong giới doanh nghiệp mọi người thường nói: “lịch sử 30 năm trước của IBM chính là lịch sử 30 năm trước của ngành IT”. Năm 1965, IBM chỉ có 2.500 đối thủ cạnh tranh, nhưng đến năm 1992, đối thủ cạnh tranh của nó đã tăng lên 50.000. Điều này cũng chứng minh trong ngành kỹ thuật thông tin nếu như bạn không tiến lên thì bạn sẽ giậm chân tại chỗ, những người trưởng thành sau cũng không vì bạn là “đứng số một IT toàn cầu” mà khiêm nhường trước bạn. Đây cũng là điều mấu chốt trong việc không ngừng phát triển cái mới của ngành thông tin Mĩ.
Gordon Moore - một trong những người sáng lập công ty Intel chỉ rõ năng lực xử lý của vi mạch bình quân cứ 18 tháng lại mở rộng hai lần. 8086 con chíp được công ty tung ra năm 1978 đã bao gồm 29.000 transiston1, qua 3 năm công ty lại đưa ra vi mạch siêu tần, máy xử lý trung tâm của nó có 5.500.000 transiston. Sự phát triển của số hóa, mạng lưới, vi điện tử, máy tính, phần mềm và kỹ thuật thông tin làm ngành kỹ thuật thông tin không ngừng phát triển, mà loại tiến bộ kỹ thuật này thường dựa vào nghiên cứu và phát triển (R&D). Trên thế giới, chi phí R&D của doanh nghiệp công nghiệp mới thường chiếm đến 5% tổng doanh thu, nhưng chi phí của công ty Intel là 9,6%, công ty Motorola chiếm 8,1%, công ty Ericsion là 15,3%.
Trong quá trình phát triển, các doanh nghiệp Mĩ đều hết sức chú trọng đến thu hút và sử dụng nhân tài, có học vấn cao. Chủ tịch hội đồng quản trị công ty Sisco, ông John Chambers chỉ ra rằng, Sisco sử dụng rất nhiều cách thức để chiêu mộ 10% đến 15% nhân tài trên thị trường khiến những người sáng lập ra các công ty như 3COM và Sun Microsystems phải hạ cờ đầu hàng. Mặt khác, nhân tài ưu tú thường lựa chọn những doanh nghiệp lợi ích khá tốt, mức lương khá cao. Nhưng một số doanh nghiệp mới xuất hiện trong quá trình cạnh tranh, cũng lấy mức thù lao cao để thu hút nhân tài quản lý và kỹ thuật, dẫn đến sự lưu động nhân tài rất mạnh. Ví dụ, mức lưu động nhân viên bình quân của thung lũng Silicon đạt đến 20% đã chứng minh cho điểm này.
Nhiệm Chính Phi rất kính trọng các doanh nghiệp và các nhà khoa học có ảnh hưởng đến sự phát triển của nền kinh tế Mĩ, thậm chí là tiến bộ của nhân loại. Cuối năm 1997 khi đến thăm phòng thí nghiệm Bell, câu đầu tiên Nhiệm Chính Phi nói là, “lúc còn trẻ tôi đã hết sức sùng bái phòng thí nghiệm Bell, tình cảm ngưỡng mộ vượt lên trên cả tình yêu”.
Sự sùng bái và tôn kính này cũng ảnh hưởng đến mọi phương diện quản lý kinh doanh của Huawei, như muốn trở thành “Nhà chế tạo phần cứng IT cấp quốc tế”; hay trong chính sách hợp tác đối ngoại, Huawei nghiêng về hợp tác với các công ty như Lucent, Marconi, còn trong cải cách quy trình kỹ thuật Huawei đã lựa chọn IBM là thầy giáo…
Bắt đầu từ năm 1998, tinh thần khiêm tốn học tập của lãnh đạo cấp cao Huawei mà dẫn đầu là Nhiệm Chính Phi, đã trở thành hành động thực tế. Vì vậy Huawei thực hiện hàng loạt cải cách quản lý học được từ các nước phát triển. Đến nay, những cải cách này đã giúp Huawei có đủ khả năng duy trì mức phát triển ổn định và sức sống thịnh vượng, đây là điều mà rất nhiều doanh nghiệp nhà nước khó có thể làm được.
Không chỉ riêng bản thân mình, Nhiệm Chính Phi còn kêu gọi nhân viên không ngừng học tập. Trong những bài phát biểu của mình ông nhiều lần nhắc đến:
Chúng tôi đề ra học tập một cách tự giác, đặc biệt là học tập trong thực tiễn. Chỉ có tự quy nạp và tổng hợp một cách tự giác mới có thể nhanh chóng nâng cao năng lực của bản thân.
Tôi nhiều lần phát biểu trong hội nghị giáo dục nhân viên, muốn nhanh chóng theo kịp các nước chủ nghĩa tư bản phát triển, thì phải học tập những ưu điểm của họ. Bất kỳ ai trước sự việc mới đều là vô thức, phải từ một nước tất yếu chuyển sang một nước tự do, chỉ có duy nhất một biện pháp đó là học, học nữa, học mãi; làm, làm nữa, làm mãi.
PHẢI TIẾN HÀNH NGHIÊN CỨU CƠ SỞ.
Chúng tôi nhất định phải tiến hành nghiên cứu cơ sở, không tiến hành nghiên cứu cơ sở thì không thể tạo ra cơ hội, thu hút người tiêu dùng. Nghiên cứu cơ sở của chúng tôi là cùng với các trường đại học trong nước xây dựng các phòng thí nghiệm. Chỉ khi nghiên cứu cơ sở chuyển thành cơ hội hàng hóa thì bộ phận nghiên cứu dự phòng của chúng tôi mới có thể mở rộng quy mô.
Từ năm 1998 Huawei bắt đầu tiến hành chiến lược nghiên cứu dự phòng và nghiên cứu cơ sở. Vào năm đó, doanh thu của Huawei đạt 8,9 tỷ nhân dân tệ và kinh phí nghiên cứu của công ty cũng vượt quá con số 0,8 tỷ nhân dân tệ, gần với quy định trong “quy định cơ bản Huawei” “trích 10% doanh thu cho kinh phí nghiên cứu”.
Huawei lần lượt triển khai hợp tác với những trường đại học có nhiều ưu thế trong nghiên cứu khoa học kỹ thuật như: Đại học Bắc Kinh, Đại học Thanh Hoa, Đại học Đông Nam, Đại học Khoa học Kỹ thuật Trung Quốc, Học viện Bưu chính Thành Đô, Học viện Bưu chính Tây Nam, Đại học Giao thông Tây Nam, Đại học Phúc Đán, đẩy mạnh việc nghiên cứu kỹ thuật trung tâm trong hệ thống thông tin di động, bao gồm cả CDMA.
Tháng 1 năm 2003, nổ ra một vụ kiện tụng làm chấn động giới thông tin. Công ty Sisco Mĩ đã kiện Huawei, cho rằng Huawei phục chế phi pháp phần mềm thao tác của Sisco. Vụ kiện tụng này hết sức rầm rộ, thu hút sự chú ý của không biết bao nhiêu người, cuối cùng hai bên bắt tay và kết thúc vụ kiện tụng. Nhưng Nhiệm Chính Phi đã suy nghĩ rất nhiều từ sự việc này, trong đó quan trọng nhất là Huawei nhất định phải triển khai nghiên cứu các bản quyền sáng chế nghiên cứu kỹ thuật.
Trong hội nghị vào năm 2005, Nhiệm Chính Phi đã giải thích sự cố chấp của ông trong nghiên cứu cơ sở.
Công ty Huawei có hơn 5000 bản quyền sáng chế, mỗi ngày chúng tôi có ba bản quyền sáng chế, nhưng chúng tôi vẫn chưa có một bản quyền sáng chế cơ bản, một bản quyền cơ bản mang tính ứng dụng, chứ không phải bản quyền cơ bản mang hình thức lý luận. Bản quyền cơ bản mang hình thức ứng dụng chính là trước lúc có ai nghĩ đến phát minh kỹ thuật này, bạn đã nghĩ đến rồi. Khi có ý tưởng bạn bắt đầu nghiên cứu khoảng hai đến ba năm thì có kết quả, sau đó xin cấp bản quyền sáng chế và sẽ rất nhiều người biết đến và đầu tư vào nghiên cứu của bạn. Sau đó bạn dành thời gian từ hai đến ba năm mở rộng phạm vi ứng dụng bản quyền của bạn, từ đó hình thành nên bản quyền sáng chế có thể sử dụng. Hai, ba năm sau bắt đầu có người tập trung vào những bản quyền này để làm ra sản phẩm, và hai, ba năm sau khi thị trường chấp nhận thì bản quyền sáng chế mới có giá trị. Do vậy, một bản quyền sáng chế từ khi bắt đầu hình thành đến khi có giá trị phải cần từ 7 đến 10 năm.
Chúng tôi hiện nay sắp có từ 2 đến 3 bản quyền sáng chế, sau khoảng hai năm mới bắt đầu có hiệu lực cho nên thời gian hình thành bản quyền là khá dài. Thời gian cho bản quyền kỹ thuật mang hình thức lý luận còn dài hơn, bình thường cần khoảng 20 đến 30 năm.
Trọng tâm của chế độ bản quyền sáng chế là: thông qua việc quốc gia ban cho người có bản quyền sáng chế quyền lợi độc chiếm trong một khoảng thời gian (ví dụ 20 năm), cổ vũ các nhà phát minh công bố kỹ thuật của họ với xã hội để đạt được mục đích của phát minh vì nhân loại thừa kế và chia nhau lợi ích. Trên thực tế, nó giải quyết vấn đề cân bằng giữa quyền cá nhân và quyền cộng đồng.
Ngoài ra, công khai bản quyền sáng chế còn tránh được sự lãng phí các trường hợp nghiên cứu trùng lặp và tài nguyên xã hội. Mọi người có thể cùng nhau gợi ý, trên cơ sở này nghiên cứu đưa ra thành quả kỹ thuật trình độ cao hơn.
Theo thống kê của Tổ chức Quyền sở hữu Trí tuệ Thế giới (WIPO): trên 90% sáng chế phát minh của con người đều có thể tìm thấy trong các văn bản công khai bằng sáng chế; nhưng chỉ có thể tìm thấy trên 70% phát minh sáng chế mới nhất.
Bản quyền sáng chế trong sự phát triển của nhân loại cũng quan trọng như vậy, nhưng trên thực tế rất nhiều phát minh của bản quyền sáng chế không được coi trọng, điều này khiến cho bản quyền sáng chế kéo dài rất nhiều năm mới được phát hiện và sử dụng.
Những năm 50 của thế kỷ XX, Ngô Trung Hoa của Viện Khoa học Trung Quốc đã phát minh ra lực đẩy của khí (turbin khí), sau đó phát triển thành định luật Becnuli và cuối cùng các nước phương Tây đã sử dụng định luật này phát minh ra động cơ ở thập kỷ 70. Sau này Đặng Tiểu Bình đã đến Anh mua động cơ Rolls-Royce. Anh đã chuyển giao công nghệ này cho Trung Quốc. Đồng chí Tiểu Bình đứng dậy cảm ơn sự ủng hộ của Anh với Trung Quốc, nhưng cuối cùng tất cả các nhà khoa học Anh đều đứng dậy đáp lễ Trung Quốc, vì nhà phát minh ra kỹ thuật này là người Trung Quốc. Đặng Tiểu Bình về nước tìm hiể mới biết người này ở trường cán bộ Ngũ Thất. Lý luận này đến từ Trung Quốc nhưng chúng tôi lại không coi trọng việc xin bản quyền sáng chế.
Nếu như xin bản quyền sáng chế thì Trung Quốc đã có chỗ đứng trong lĩnh vực động cơ hàng không.
Năm 1958 một sở của bưu điện Thượng Hải đã đưa ra phương pháp truyền tin không dây tổ ong, đây là nền tảng của hàng loạt cơ sở kỹ thuật viễn thông như điện thoạị cầm tay, điện thoại di động hiện nay, nhưng cũng không xin bản quyền sáng chế. Vì lúc đó máy thu âm cũng chưa được phổ cập, ai nghĩ cái vật như thế lại được dùng khắp thế giới. Vì vậy đất nước ta muốn trở nên phồn vinh chúng ta phải hiểu các chuyên gia, các nhà khoa học hơn. Chúng tôi cho rằng nhà nước cấp vốn không nên nghiêng về doanh nghiệp chúng tôi, mà nên cấp vốn nhiều hơn cho những sở nghiên cứu cơ sở và các trường đại học. Những người làm khoa học ứng dụng như chúng tôi cần dựa vào tiền tự mình kiếm ra để nuôi sống bản thân. Nghiên cứu cơ sở là của cải của đất nước, chứ không chỉ riêng doanh nghiệp hưởng thụ.
Nhiệm Chính Phi không hi vọng sự việc như thế này xảy ra ở Huawei, vì đối với Huawei, triển khai nghiên cứu cơ sở cùng loại có ý nghĩa vô cùng quan trọng.
Nếu không có độ sâu trong nghiên cứu kỹ thuật cơ sở thì cũng không có trình độ cao của tổng thể hệ thống; không có sức kéo của thị trường và tổng thể hệ thống thì nghiên cứu kỹ thuật cơ sở sẽ lệch khỏi hướng đi đúng đắn.
Trong lĩnh vực này, Nhiệm Chính Phi vẫn kiên trì quan điểm, nghiên cứu cơ sở nhất định phải lấy thị trường làm phương hướng chỉ đạo mới có thể đảm bảo tính chính xác. Ngoài ra, bất kể là Huawei phải sử dụng bản quyền sáng chế của nước ngoài hay lấy bản quyền sáng chế của chính mình và các doanh nghiệp khác tiến hành, thì Huawei đều phải có tư tưởng mở cửa, quốc tế hóa khi đối xử với mọi thứ. Đây thực sự là một bước hết sức quan trọng trong việc Huawei thực hiện quốc tế hóa.
Bản quyền sáng chế là vé vào cửa thị trường quốc tế, không có nó những sản phẩm khoa học công nghệ cao cũng khó có thể bán ra thị trường. Tuy mỗi năm Huawei đều lấy 10% đến 15% doanh thu đầu tư vào nghiên cứu, có thể thấy kinh phí nghiên cứu và bản quyền sáng chế đã rút ngắn khoảng cách với các công ty phương Tây nhưng so với sự tích lũy mấy chục năm của thế giới, những con số đó không đáng kể. Đầu tư vào bản quyền sáng chế là hạng mục đầu tư mang tính chiến lược, không giống như mở rộng sản phẩm chỉ từ một đến hai năm là đã có kết quả, mà nó cần quá trình tích lũy lâu dài.
Nhiều năm nay, Huawei một mặt mở rộng đầu tư nghiên cứu bản quyền sáng chế, mặt khác thỏa thuận với các công ty phương Tây cho phép đan xen quyền sở hữu trí tuệ. Sisco kiện Huawei chỉ là một trong các cuộc đàm phán không đạt được ý kiến nhất trí. Huawei trong vụ kiện này đã chứng minh được sự trong sáng của mình, là đáng nhận được sự tin tưởng tôn trọng của khách hàng và đối tác cạnh tranh. Hiện nay vụ kiện này đã kết thúc, không còn ảnh hưởng đến sự hợp tác của Huawei và Sisco nữa.
Thị trường quốc tế là một môi trường pháp trị cũng là một môi trường đầy cạnh tranh. Khi có được những kinh nghiệm quý báu đó, Huawei sẽ phát triển nhanh hơn. Về sau Huawei chủ yếu tiêu thụ sản phẩm tại nước ngoài, nếu không cùng các công ty phương Tây đạt được những thỏa thuận cho phép để từ đó xây dựng điều kiện phát triển hòa bình, thì kế hoạch đó không thể thực hiện được.
Hiện nay, về kỹ thuật chúng tôi phải thừa nhận mọi người hơn chúng tôi rất nhiều. Khi chúng tôi vẫn đang trong thời kỳ “cách mạng văn hóa, hoặc đang xây dựng đất nước sau “cách mạng văn hóa” thì một số bản quyền sáng chế của người khác đã hình thành”. Thông qua đàm phán, giá cả hợp lý chúng tôi có thể mở rộng không gian thị trường, điều này giúp đẩy mạnh ngành chế tạo tiến lên.
Toàn cầu hóa là điều tất yếu, chúng tôi phải dũng cảm mở cửa, phải tích cực cạnh tranh với phương Tây, từ đó học kinh nghiệm quản lý từ họ. 10 năm nay chúng tôi chưa từng nhắc đến chúng tôi là công nghiệp dân tộc, vì chúng tôi đã toàn cầu hóa. Nếu như chúng tôi đóng cửa lại, dựa vào bản thân sinh tồn, thì khi mở cửa chúng tôi sẽ nhanh chóng sụp đổ. Chúng tôi cũng cố gắng dùng sản phẩm của chính mình để đẩy nhanh quá trình toàn cầu hóa, thực hiện toàn cầu hóa.