“Những sự cám dỗ trong chốn hoang vu!” Teufelsdröckh thốt lên, “Há tất cả chúng ta đều không phải trải qua những thử thách như vậy sao? Adam cổ sơ ẩn chứa trong ta từ khi lọt lòng đâu dễ gì bị trục xuất. Cuộc đời chúng ta bị vây bọc bởi Tất yếu; thế mà ý nghĩa của tự bản thân Cuộc đời lại chẳng là gì khác ngoài Tự do, ngoài Sức mạnh Tự nguyện: thế nên chúng ta có một cuộc chiến tranh; và ngay từ khởi đầu, đó là một trận chiến vô cùng khốc liệt. Bởi vì mệnh lệnh do Chúa ban, ‘Hãy hành động trong việc thiện,’ được khắc ghi một cách huyền bí bằng những ký tự Tiên tri kiểu Prometheus trong tim chúng ta; và không để ta được chợp mắt ngày đêm, cho đến khi nó được giải mã và tuân thủ; cho đến khi nó bùng cháy trong hạnh kiểm của chúng ta thành một Phúc âm Tự do hữu hình, được thực thi. Và khi mệnh lệnh do đất sinh ra, ‘Hãy ăn và cho thỏa thuê,’ đồng thời tự lôi cuốn vang lên qua từng dây thần kinh—thì há chẳng phải xảy ra sự hỗn loạn, một cuộc tranh chấp, trước khi Ảnh hưởng tốt đẹp hơn có thể chiếm thượng phong sao?

“Đối với tôi, không gì có vẻ tự nhiên hơn việc Con Người, khi mệnh lệnh thiêng liêng ấy lần đầu tiên thức tỉnh một cách tiên tri trong lòng ngực, và phần Đất thịt nay phải khuất phục hoặc phải khuất phục phần kia—nên được Thánh thần dẫn dắt vào những Vùng hoang vu lạnh lẽo, và ở đó đối đầu với Kẻ cám dỗ, tiến hành trận chiến quyết liệt nhất với hắn; kiêu hãnh phớt lờ hắn cho đến khi hắn chịu khuất phục và bỏ chạy. Hãy gọi nó là gì tùy ý: có hay không có Ác quỷ hiện hình, dù là trong Hoang mạc tự nhiên gồm đá và cát, hay trong Hoang mạc luân lý đông đúc của sự ích kỷ và đê tiện—tất cả chúng ta đều được kêu gọi đến Sự cám dỗ như vậy. Thật bất hạnh nếu chúng ta không phải như thế! Thật bất hạnh nếu chúng ta chỉ là những Kẻ-nửa-vời, trong đó nét chữ thiêng liêng ấy chưa bao giờ bùng cháy rực rỡ, chiến thắng tất cả, với ánh hào quang đích thực của mặt trời; mà cứ run rẩy ngờ vực giữa những ánh sáng hèn mọn hơn: hoặc âm ỉ cháy trong nỗi đau âm ỉ, trong bóng tối, dưới làn hơi bốc lên từ mặt đất!—Chốn Hoang vu của chúng ta là Thế giới bao la trong một Thế kỷ Vô thần; Bốn mươi Ngày của chúng ta là những năm tháng dài đằng đẵng chịu đựng và nhịn ăn: tuy nhiên, những điều này rồi cũng phải đi đến hồi kết. Vâng, tôi cũng đã được ban cho, nếu không phải là Chiến thắng, thì ít ra cũng là ý thức về Trận chiến, cùng quyết tâm kiên trì bám trụ cho đến khi cuộc sống hoặc năng lực còn lại. Tôi cũng vậy, từng vướng vào những khu rừng ma thuật, có quỷ xứ cư ngụ, đầy rẫy những âm thanh và hình ảnh thê lương, sau những cuộc lang thang mệt mỏi nhất, đã được ban ơn để mở lối bước lên những sườn dốc cao hơn ngập tràn ánh dương—của ngọn Núi không có đỉnh, hoặc ngọn núi mà đỉnh của nó chỉ ở trên Thiên đàng!”

Ông nói ở một chỗ khác, dưới một hình ảnh ít tham vọng hơn; vì các hình ảnh vốn dĩ là điều tự nhiên đối với ông: “Cuộc đời ngươi há chẳng phải là cuộc đời của hầu hết những người đàn ông có năng lực (tüchtigen Männer) mà ngươi từng biết trong thế hệ này sao? Một sự bộc phát của Lòng nhiệt thành tuổi trẻ dại dột, giống vụ gặt bỏ hoang đầu tiên, trong đó cỏ dại nhiều ngang ngửa thảo mộc quý: tất cả những điều đó đã khô héo dưới Hạn hán của Sự vô tín ngưỡng cả về thực tiễn lẫn tinh thần, khi Sự thất vọng trong tư duy và hành động lặp đi lặp lại đã làm nảy sinh Hoài nghi, và Hoài nghi dần dà lắng đọng thành Sự chối bỏ! Nếu tôi đã có vụ gặt thứ hai, và giờ đây nhìn thấy thảm cỏ xanh tươi quanh năm, ngồi dưới những tán cây tuyết tùng râm mát, bất chấp mọi Hạn hán (và Hoài nghi); ở đây nữa, tạ ơn Trời, tôi không phải là không có những tấm gương, thậm chí là những hình mẫu.”

Thế là, đối với Teufelsdröckh, cũng đã diễn ra một “cuộc cách mạng huy hoàng”: những chuyến hành hương điên cuồng săn lùng bóng ma và bị bóng ma săn lùng ấy của ông chẳng qua chỉ là một vài “Sự cám dỗ trong hoang vu” mang tính thanh tẩy, trước khi công việc tông đồ của ông (dù nó là gì đi nữa) có thể bắt đầu; cuộc cám dỗ đó nay đã may mắn qua đi, và Ác quỷ lại một lần nữa bị đánh bại! Phải chăng “khoảnh khắc cao cả trên phố Rue de l'Enfer” ấy thực ra chính là bước ngoặt của trận chiến; khi Ác quỷ nói rằng, Hãy thờ lạy ta, hoặc bị xé thành trăm mảnh, và đã nhận được câu trả lời đầy dũng khí bằng câu Apage Satana?—Teufelsdröckh kỳ lạ thay, ước gì ngươi đã kể câu chuyện kỳ lạ của mình bằng những lời lẽ thông thường! Nhưng tìm kiếm điều đó trong những chiếc Túi giấy kia là điều vô ích. Chẳng có gì ngoài những lời ám chỉ, những ý thích kỳ quặc mang tính hình tượng: một Bóng tối điển hình, chập chờn lúc ẩn lúc hiện, mang màu sắc tiên tri-châm biếm; hoàn toàn không có một Bức tranh logic rõ ràng. “Làm thế nào để vẽ cho đôi mắt phàm trần thấy,” thỉnh thoảng ông hỏi, “những gì diễn ra nơi Thánh địa trong tâm hồn Con người; bằng thứ ngôn ngữ nào, quen thuộc với thời đại phàm tục này, để nói dù chỉ là từ xa về những điều khôn tả?” Chúng ta lại hỏi ngược lại: Tại sao lại làm phức tạp thời đại này, dẫu nó có phàm tục đến đâu, bằng sự mơ hồ không cần thiết, qua sự bỏ sót và cả sự phạm lỗi? Giáo sư của chúng ta không chỉ huyền bí mà còn thất thường; và giờ đây, hơn bao giờ hết, ông tự vùi mình vào thứ ánh sáng nhạt nhòa lờ mờ đến lóa mắt. Những cái nhìn thoáng qua nối tiếp nhau, được truyền đạt một cách trung thực ở đây, những độc giả có tài hơn của chúng ta phải tự nỗ lực kết hợp lại vì lợi ích của chính họ.

Ông nói: “Cơn gió Harmattan nóng bỏng đã gào thét đến kiệt sức; tiếng tru của nó chìm vào tĩnh lặng trong tôi; và tâm hồn từng bị điếc lác bấy lâu nay giờ đây đã có thể lắng nghe. Tôi dừng bước giữa cuộc lang thang hoang dã của mình; rồi ngồi xuống để chờ đợi và chiêm nghiệm; bởi vì có cảm giác như giờ phút đổi thay đang đến gần. Dường như tôi đang đầu hàng, từ bỏ hoàn toàn, và tự nhủ: Vậy thì hãy bay đi, những bóng ma giả dối của Niềm hy vọng; ta sẽ không đuổi theo các ngươi nữa, ta sẽ không tin các ngươi nữa. Cả các ngươi nữa, những hồn ma hốc hác của Nỗi sợ hãi, ta chẳng màng gì đến các ngươi; các ngươi cũng chỉ là những cái bóng và lời dối trá. Hãy để ta nghỉ ngơi ở đây: vì ta đã mỏi mệt vì đường sá và mỏi mệt cả cuộc đời; ta sẽ nghỉ ngơi ở đây, dẫu chỉ để chết: chết hay sống đối với ta cũng thế; đều vô nghĩa như nhau.”—Và lại thế này: “Lúc ấy, khi tôi nằm trong TRUNG TÂM CỦA SỰ DỬNG DƯNG ẤY; chắc chắn đã được một Ảnh hưởng nhân từ ở cõi trên xô đẩy vào một giấc ngủ chữa lành, những giấc mơ nặng nề dần tan biến, và tôi bừng tỉnh trước một Thiên đường mới và một Trái đất mới. Hành động luân lý mở đầu tiên, Sự hủy diệt Bản ngã (Selbst-tödtung), đã được hoàn thành một cách tốt đẹp; và đôi mắt tâm trí tôi giờ đây đã được tháo ấn triện, đôi tay đã được cởi trói.”

Chúng ta há không thể phỏng đoán rằng đoạn văn sau đây đề cập đến Vùng đất của ông, trong suốt chính “giấc ngủ chữa lành” này; rằng cây gậy hành hương của ông nằm vứt sang một bên ở đây, trên “cao nguyên”; và quả thực là sự nghỉ ngơi ấy đã và đang mang lại tác động lành mạnh cho ông? Giá như giọng điệu ở một số đoạn không mang vẻ vui tươi, thậm chí là có phần suồng sã hơn mức chúng ta có thể mong đợi! Tuy nhiên, ở Teufelsdröckh, luôn tồn tại một Thuyết nhị nguyên kỳ lạ nhất: tiếng nhạc guitar nhảy múa rộn ràng sẽ diễn ra ở khoảng sân trước, trong khi thỉnh thoảng từ bên trong vọng ra tiếng rên rỉ yếu ớt của nỗi buồn và tiếng khóc than. Chúng tôi xin chép lại toàn bộ đoạn văn ấy.

“Thật tuyệt vời khi được ngồi ở đó, như trong Chiếc lều giữa tầng không của tôi, trầm ngâm và suy tưởng; trên cao nguyên, ngay trước dãy Núi; bên trên tôi, mái che là Chiếc vòm xanh thẳm, và xung quanh tôi, những bức tường là bốn tấm màn cuồn cuộn sắc xanh—cụ thể là của Bốn ngọn Gió xanh thẳm, mà trên những rìa tua rua phía dưới của chúng, tôi cũng từng nhìn thấy ánh vàng rực rỡ. Và rồi để tưởng tượng ra những Lâu đài xinh xắn ẩn mình trong các thung lũng núi non ấy; với những thảm cỏ hoa xanh ngắt, cùng các quý bà và thiếu nữ kiều diễm, đáng yêu biết bao: hay tuyệt vời hơn nữa, những Ngôi nhà tranh mái rơm, nơi có biết bao Người mẹ đang nướng bánh, vây quanh là lũ trẻ:—tất cả đều được che giấu và cuộn mình bảo bọc trong các nếp gấp của thung lũng; thế mà vẫn hiện hữu và tràn đầy sức sống, chắc chắn như thể tận mắt tôi đang chiêm ngưỡng chúng. Hoặc để nhìn thấy, cũng như tưởng tượng ra, chín Thị trấn và Làng mạc nằm xung quanh chốn ngồi trên núi của tôi, vốn vào những ngày trời yên tĩnh, thường trò chuyện với tôi (bằng tiếng chuông nhà thờ của chúng) bằng thứ ngôn ngữ kim loại; và trong hầu hết mọi điều kiện thời tiết, đều tuyên bố sự sống của chúng qua những đám Mây khói lặp đi lặp lại, nhờ đó, như trên một chiếc đồng hồ mặt trời dùng để nấu nướng, tôi có thể đọc được giờ trong ngày. Bởi vì đó là khói bếp núc, khi những bà nội trợ đảm đang vào buổi sáng, buổi trưa, buổi chiều đang đun nước pha trà cho chồng; và từng cột khói xanh cứ thế bay vút lên bầu trời, nối tiếp nhau hoặc đồng thời, từ mỗi một trong chín nơi, cất lời rõ mồn một như khói có thể nói: Bữa ăn này nọ đang được chuẩn bị ở đây. Thật không kém phần thú vị! Bởi vì bạn có cả một Khu tự quản, với tất cả chuyện yêu đương và buôn chuyện thị phi, tranh cãi và thỏa mãn, thu nhỏ lại như trong lòng bàn tay, và bạn có thể dùng chiếc mũ của mình che trùm lên tất cả.—Nếu trong những chuyến lang thang muôn nơi, tôi đã học được cách nhìn vào công việc của Thế giới qua từng chi tiết nhỏ, thì đây có lẽ là nơi để tổng hợp chúng thành những mệnh đề chung và suy ra những kết luận từ đó.

“Nhiều khi tôi cũng có thể nhìn thấy cơn Bão đen đang giận dữ tiến bước từ Đằng xa: quanh một đỉnh Schreckhorn nào đó, lúc ấy vẫn mang sắc xanh u ám, hơi nước cuồn cuộn sẽ tụ lại, rồi cuộn xoáy náo loạn ở đó, và tuôn chảy xuống như mái tóc của một mụ phù thủy điên dại; cho đến khi, sau một khoảng thời gian, nó tan biến đi, và dưới ánh nắng trong trẻo, đỉnh Schreckhorn của bạn đứng đó mỉm cười trắng xóa u ám, bởi vì làn hơi nước ấy vốn chứa đầy tuyết. Ôi Thiên nhiên, ngươi sôi sục và nhào nặn biết bao trong cái vạc lớn và phòng thí nghiệm vĩ đại của Bầu khí quyển, của một Thế giới!—Hoặc Thiên nhiên là gì? Hả! Tại sao tôi lại không gọi ngươi là CHÚA? Há ngươi chẳng phải là ‘Chiếc áo choàng Hằng sống của Chúa’ sao? Hỡi các tầng trời, phải chăng quả thực CHÍNH NGƯỜI là Đấng hằng cất lời qua ngươi; là Đấng đang sống và yêu thương trong ngươi, đang sống và yêu thương trong tôi?

“Những điềm báo trước, hay đúng hơn hãy gọi là những hào quang báo trước của Chân lý ấy, và Khởi đầu của muôn Chân lý, đã rơi xuống một cách huyền bí trên tâm hồn tôi. Ngọt ngào hơn ánh bình minh đối với Kẻ đắm tàu ở Nova Zembla; à, giống như tiếng người mẹ gọi đứa con nhỏ đang lang thang ngơ ngác, khóc lóc giữa những hỗn độn xa lạ; giống như dòng suối âm nhạc thiên đàng dịu êm tuôn chảy vào trái tim tôi đã quá đỗi bực dọc, Phúc âm ấy đã đến. Vũ trụ không hề chết chóc và đầy ma quỷ, không phải là một bãi tha ma chứa đầy hồn ma; mà mang tính thần thánh, và là của Cha tôi!

“Với đôi mắt khác xưa, giờ đây tôi cũng có thể nhìn ngắm người đồng loại của mình: bằng một Tình yêu vô hạn, một Niềm trắc ẩn vô hạn. Hỡi con người nghèo khổ, lang thang, ương ngạnh! Ngươi há chẳng phải đã bị thử thách, và bị quất những đòn roi, giống như ta sao? Dù ngươi khoác tấm áo choàng hoàng gia hay chiếc áo rách rưới của kẻ ăn mày, há ngươi cũng chẳng phải là kẻ vô cùng mệt mỏi, vô cùng nặng nhọc; để rồi Giường nghỉ ngơi của ngươi chỉ là một Ngôi mộ đó thôi sao. Hỡi Người anh em của tôi, Người anh em của tôi, tại sao tôi không thể che chở cho ngươi trong lồng ngực mình, và lau sạch mọi giọt nước mắt trên đôi mắt ngươi!—Quả thực, tiếng ồn ào của Cuộc đời muôn vàn giọng điệu, mà trong chốn hoang vắng này, bằng cơ quan của tâm hồn, tôi có thể nghe thấy, không còn là thứ âm thanh hỗn loạn đến phát điên nữa, mà là một thứ âm thanh làm tan chảy cõi lòng; giống như những tiếng kêu không thành lời, và tiếng nức nở của một sinh vật câm lặng, những lời cầu nguyện vang lên thấu tai Thiên vương. Trái đất tội nghiệp, với những niềm vui tội nghiệp của nó, giờ đây là Người mẹ nghèo khó của tôi, chứ không phải Người mẹ ghẻ độc ác; Con người, với những Nhu cầu điên cuồng và những Nỗ lực hèn mọn biết bao, đã trở nên thân thương hơn đối với tôi; và ngay cả vì những đau khổ và tội lỗi của người, giờ đây lần đầu tiên tôi gọi người là Anh em. Thế là tôi đang đứng ở hiên của ‘Thánh địa Nỗi buồn’ ấy; qua những con đường kỳ lạ, dốc đứng, tôi cũng đã được dẫn dắt đến đó; và chẳng bao lâu nữa những cánh cổng thiêng liêng của nó sẽ rộng mở, và ‘Chiều sâu Thần thánh của Nỗi buồn’ sẽ bày tỏ trước mắt tôi.”

Vị Giáo sư nói rằng, ở đây lần đầu tiên ông nhìn thấy cái Nút thắt đã bóp nghẹt mình, và ngay lập tức có thể tháo gỡ nó, rồi được tự do. “Một cuộc tranh cãi vô vọng không hồi kết,” ông viết, “xoay quanh cái hiện gọi là Nguồn gốc của Cái ác, hoặc đại loại thế, nảy sinh trong mọi tâm hồn kể từ thảm họa thuở hồng hoang; và trong mọi tâm hồn, nếu muốn chuyển từ Sự đau khổ nhàn rỗi sang Sự nỗ lực thực sự, thì trước tiên phải chấm dứt nó. Phần lớn, trong thời đại chúng ta, phải bằng lòng với một Sự trấn áp đơn giản, chưa đủ trọn vẹn đối với cuộc tranh cãi này; đối với một số ít, Giải pháp cho vấn đề ấy là điều không thể thiếu. Hơn nữa, trong mỗi kỷ nguyên mới, Giải pháp ấy lại xuất hiện dưới những thuật ngữ khác nhau; và rồi Giải pháp của kỷ nguyên trước đã trở nên lỗi thời, và bị coi là vô dụng. Bởi vì bản chất của con người là thay đổi Phương ngữ của mình từ thế kỷ này sang thế kỷ khác; dẫu có muốn thì anh ta cũng không thể cưỡng lại được. Sách Giáo lý Chính thống đích thực của thế kỷ hiện tại của chúng ta vẫn chưa lọt vào tay tôi: trong khi đó, vì lợi ích riêng tư của mình, tôi mưu cầu làm sáng tỏ vấn đề như sau. Sự bất hạnh của Con người, theo cách tôi lý giải, bắt nguồn từ Sự vĩ đại của chính anh ta; đó là vì trong anh ta tồn tại một Điều vô tận, mà dẫu dùng mọi thủ đoạn, anh ta cũng không thể chôn vùi hoàn toàn dưới lớp Vô hạn. Liệu toàn bộ các Bộ trưởng Tài chính, những thợ bọc nệm và thợ làm bánh ngọt của Châu Âu hiện đại có đứng ra thành lập một công ty cổ phần, để làm cho một kẻ Đánh giày trở nên HẠNH PHÚC hay không? Họ không thể hoàn thành điều đó, quá lắm chỉ được một hoặc hai giờ: bởi vì kẻ Đánh giày cũng sở hữu một Tâm hồn hoàn toàn khác với Dạ dày của anh ta; và nếu bạn suy xét cho kỹ, để có được sự thỏa mãn và mãn nguyện vĩnh viễn, anh ta chỉ cần đúng phần phân bổ này, không hơn không kém: Toàn bộ Vũ trụ vô tận của Chúa dành riêng cho anh ta, để ở đó tận hưởng một cách vô hạn, và thỏa mãn mọi mong ước ngay khi nó vừa nảy sinh. Những đại dương rượu Hochheimer, một chiếc Cổ họng giống như của chòm sao Ophiuchus: đừng nhắc đến chúng nữa; đối với kẻ Đánh giày vô hạn, chúng chẳng là gì cả. Đại dương của bạn vừa được đổ đầy, thì anh ta lại càu nhàu rằng giá như nó là loại rượu ngon hơn. Hãy thử thách anh ta với một nửa Vũ trụ, của Đấng Toàn năng, anh ta liền quay sang cãi cùn với chủ nhân của nửa kia, và tự tuyên bố mình là kẻ bị đối xử tệ bạc nhất trên đời.—Luôn luôn có một vết đen trong ánh nắng của chúng ta: đó chính là, như tôi đã nói, Cái bóng của Chính chúng ta.

“Nhưng sự kỳ cục của chúng ta về Hạnh phúc lại đại loại thế này. Bằng một số cách định giá và tính toán trung bình do chính chúng ta đưa ra, chúng ta đi đến một loại số phận trần thế trung bình nào đó; chúng ta tưởng tượng rằng điều này thuộc về chúng ta theo bản chất, và bằng quyền lợi không thể tước đoạt. Đó chỉ đơn giản là việc trả lương, trả cho những gì chúng ta xứng đáng; không đòi hỏi lời cảm ơn cũng chẳng cần phàn nàn; chỉ có phần dư thừa nào đó thì chúng ta mới tính là Hạnh phúc; bất kỳ sự thiếu hụt nào một lần nữa lại là Đau khổ. Giờ hãy xem xét việc chúng ta tự định giá cho những gì mình xứng đáng, và trong mỗi chúng ta ẩn chứa một nguồn Tự phụ lớn đến nhường nào, liệu bạn có ngạc nhiên khi chiếc cân lại thường xuyên nghiêng sai hướng, và biết bao kẻ Ngốc kêu lên rằng: Kìa xem, một khoản thanh toán gì thế này; đã có vị quý ông xứng đáng nào bị đối xử như vậy chưa!—Ta nói cho ngươi biết, hỡi kẻ Ngốc, tất cả đều bắt nguồn từ Sự kiêu ngạo của ngươi; từ những gì ngươi tưởng tượng về chính cái gọi là sự xứng đáng đó của ngươi. Hãy tưởng tượng rằng ngươi xứng đáng bị treo cổ (điều này rất có khả năng xảy ra), ngươi sẽ cảm thấy thật hạnh phúc khi chỉ bị bắn bỏ: hãy tưởng tượng rằng ngươi xứng đáng bị treo cổ bằng một sợi dây thừng làm bằng tóc, thì việc được chết trong sợi gai dầu sẽ là một niềm xa xỉ.

“Thật đúng thay, điều mà tôi từng nói lúc đó, rằng Phân số của Cuộc đời có thể tăng giá trị không phải bằng cách tăng Tử số của bạn mà bằng cách làm giảm Mẫu số của bạn. Hơn nữa, trừ khi Đại số của tôi lừa dối tôi, Số Một tự chia cho Số Không sẽ cho ra Vô cực. Vậy thì, hãy biến yêu sách về tiền lương của bạn thành số không; bạn sẽ có cả thế giới dưới chân mình. Bậc Hiền triết nhất thời đại chúng ta đã viết rất hay rằng: ‘Chỉ với Sự từ bỏ (Entsagen) thì Cuộc đời, nói cho đúng, mới có thể được coi là bắt đầu.’

“Tôi tự hỏi mình: Đây là cái quái gì mà từ thuở thơ ấu, ngươi cứ mãi bực bội, phừng phừng giận dữ, than vãn và tự hành hạ bản thân vì nó? Nói một cách ngắn gọn: Chẳng phải vì ngươi không HẠNH PHÚC đó sao? Bởi vì BẢN THÂN NGƯƠI (quý ông ngọt ngào ạ) chưa được tôn vinh, nuôi dưỡng, nằm giường êm nệm ấm và chăm sóc đầy yêu thương hay sao? Tâm hồn ngốc nghếch! Có Đạo luật nào của Quốc hội quy định rằng ngươi phải Hạnh phúc đâu? Một chút thời gian trước, ngươi thậm chí còn chẳng có quyền tồn tại. Sẽ thế nào nếu ngươi sinh ra và được định mệnh an bài là không phải để Hạnh phúc, mà là để Bất hạnh! Vậy thì, ngươi chẳng qua chỉ là một con Kền kền, bay lượn khắp Vũ trụ để tìm kiếm thứ gì đó để ăn; và gào thét thê lương vì không được cho đủ thịt thối hay sao? Hãy gấp cuốn sách của Byron lại; hãy mở cuốn sách của Goethe ra.”

“Es leuchtet mir ein, ta thoáng thấy điều đó!” ông hét lên ở một chỗ khác: “trong con người tồn tại một điều CAO CẢ HƠN Tình yêu Hạnh phúc: anh ta có thể sống thiếu Hạnh phúc, và thay vào đó tìm thấy Sự phước hạnh! Chẳng phải để rao giảng chính ĐIỀU CAO CẢ NÀY mà các bậc hiền triết và tử đạo, Nhà thơ và Thầy tu, trong mọi thời đại, đã cất tiếng và chịu đựng; làm chứng, suốt cuộc đời và qua cái chết, về Tính thần thánh ngự trị trong Con người, và cách thức mà chỉ trong Tính thần thánh ấy, anh ta mới có Sức mạnh và Tự do hay sao? Hỡi các tầng trời, ngươi cũng vinh dự được dạy dỗ về Đạo lý do Chúa truyền cảm hứng ấy; và bị bẻ gãy bởi muôn vàn Sự hoạn nạn đầy xót thương, cho đến khi ngươi trở nên ăn năn hối cải và học được điều đó! Ồ, hãy tạ ơn Định mệnh của ngươi vì những điều này; hãy biết ơn chịu đựng những gì còn lại: ngươi cần đến chúng; Cái Tôi trong ngươi cần phải bị hủy diệt. Nhờ những cơn sốt kịch phát đầy nhân từ, Cuộc đời đang tận gốc nhổ bỏ Căn bệnh mãn tính bám rễ sâu xa, và chiến thắng Cái chết. Trên những con sóng gầm thét của Thời gian, ngươi không bị nhấn chìm, mà được nâng bổng lên bầu trời xanh thẳm của Cõi vĩnh hằng. Đừng yêu Sức khỏe; hãy yêu Chúa. Đây là TIẾNG NÓI HẰNG CỦA SỰ ƯNG THUẬN (EVERLASTING YEA), nơi mọi mâu thuẫn được giải quyết: nơi bất cứ ai bước đi và hành động, mọi chuyện đều tốt đẹp với anh ta.”

Và một lần nữa: “Chẳng bõ bèn gì khi ngươi có thể giẫm đạp Trái đất cùng những tổn thương của nó dưới chân mình, như triết gia Hy Lạp Zeno cổ đại từng huấn luyện ngươi: ngươi có thể yêu Trái đất ngay cả khi nó tổn thương ngươi, và thậm chí chính vì nó tổn thương ngươi; để làm được điều này, cần có một Vĩ nhân vĩ đại hơn Zeno, và ngài cũng đã được sai đến. Ngươi có biết ‘Sự tôn thờ Nỗi buồn’ đó không? Ngôi đền của nó, được xây dựng từ khoảng mười tám thế kỷ trước, giờ đây chỉ còn là những phế tích, bị cỏ dại um tùm bao phủ, là nơi trú ngụ của những sinh vật thê lương: tuy nhiên, hãy mạnh dạn bước tới; trong một căn hầm thấp, được uốn vòm từ những mảnh vỡ đang sụp đổ, ngươi sẽ tìm thấy Bàn thờ vẫn còn ở đó, và Ngọn đèn thiêng của nó vẫn cháy sáng quanh năm.”

Không có ý định bình luận về những phát ngôn kỳ lạ đó, Biên tập viên chỉ xin nhận xét rằng, bên cạnh chúng còn có rất nhiều điều thậm chí còn đáng ngờ hơn; không phù hợp với sự hiểu biết chung; thậm chí là nơi mà chính ông cũng không nhìn rõ con đường phải đi. Những bài khảo luận mù mịt về Tôn giáo, nhưng không thiếu những tia sáng rực rỡ; về “sự tiếp tục trường tồn của Sự linh ứng”; về Lời tiên tri; rằng có “những Thầy tu đích thực, cũng như các Thầy tu của thần Baal, trong thời đại chúng ta ngày nay”: cùng nhiều thứ tương tự khác. Chúng tôi xin chọn ra một số đoạn trích, coi như phần kết cho mớ hỗn độn này.

“Hỡi Herr von Voltaire vô cùng kính trọng của tôi, hãy dừng lại,” vị Giáo sư cất lời quở trách: “hãy ngậm giọng ca ngọt ngào của ngươi lại; bởi vì nhiệm vụ được giao cho ngươi có vẻ đã hoàn thành. Ngươi đã chứng minh đầy đủ mệnh đề này, dẫu nó quan trọng hay không: Rằng Thần thoại của Tôn giáo Cơ Đốc vào thế kỷ thứ mười tám không còn giống như vào thế kỷ thứ tám. Hỡi ôi, liệu sáu mươi sáu tập sách khổ tứ của ngươi, cùng sáu mươi sáu nghìn tập sách khổ tứ, khổ lớn khác, cùng những tờ giấy bay hoặc trang sách được in trước đây và từ đó về sau về cùng một chủ đề, có tất cả đều cần thiết để thuyết phục chúng ta về một điều quá đỗi nhỏ nhoi như vậy không? Nhưng bước tiếp theo là gì? Ngươi sẽ giúp chúng ta thể hiện Tinh thần thần thánh của Tôn giáo ấy vào một Thần thoại mới, trong một phương tiện và y phục mới, để Tâm hồn chúng ta, nếu không thì cũng giống như sắp diệt vong, có thể được sống chứ? Cái gì! Ngươi không có tài năng trong lĩnh vực đó sao? Chỉ có ngọn đuốc để đốt phá, không có chiếc búa để xây dựng sao? Vậy thì hãy nhận lấy lời cảm ơn của chúng ta, và—biến đi cho khuất mắt.”

“Trong khi đó, những Thần thoại cổ xưa có ý nghĩa gì với tôi? Hay sự hiện diện của Chúa, được cảm nhận trong chính trái tim tôi, là một điều mà Herr von Voltaire sẽ tranh luận để tước khỏi tôi; hay tranh luận để nhồi nhét vào tôi? Đối với ‘Sự tôn thờ Nỗi buồn’, ngươi muốn gán cho nó nguồn gốc và sự khởi đầu nào tùy ý, thì há sự tôn thờ đó đã không khởi nguồn và được sinh ra sao, há nó không ở ngay đây sao? Hãy cảm nhận nó trong trái tim ngươi, rồi hãy nói xem nó có phải đến từ Chúa hay không! Đây mới chính là Niềm tin; mọi thứ khác chỉ là Ý kiến—mà đối với cái sau, bất kỳ ai muốn, cứ việc dằn vặt và bị dằn vặt.”

“Hơn nữa,” ông nhận xét ở một chỗ khác, “các người cũng đừng cấu xé mắt nhau, tranh giành nhau về ‘Sự linh ứng Toàn vẹn’ và những thứ đại loại thế: thay vào đó, hãy cố gắng đạt được một chút Sự linh ứng Một phần nào đó, mỗi người tự lo cho chính mình. Tôi chỉ biết một cuốn KINH THÁNH, mà sự linh ứng toàn vẹn của nó là điều thậm chí không mảy may có thể hoài nghi; thậm chí tận mắt tôi đã nhìn thấy Bàn tay của Chúa viết nên nó: tất cả những cuốn Kinh thánh khác ngoài nó chỉ là những Chiếc lá—nói cách khác, là Chữ tượng hình để hỗ trợ cho năng lực yếu kém hơn của chúng ta.”

Hoặc là, để mang lại sự khuây khỏa cho người đọc đang mệt mỏi, và đi đến hồi kết, xin hãy đọc đoạn văn có lẽ dễ hiểu hơn sau đây:—

“Đối với tôi, trong cuộc đời này của chúng ta,” vị Giáo sư nói, “vốn là một cuộc chiến tranh một mất một còn với Tinh thần thời đại, những cuộc chiến tranh khác có vẻ đều đáng ngờ. Nếu ngươi có bất kỳ tranh chấp nào với người anh em của mình, tôi khuyên ngươi hãy suy nghĩ kỹ xem ý nghĩa của nó là gì. Nếu ngươi đo lường nó đến tận cùng, thì đơn giản thế này thôi: ‘Này anh bạn, nhìn xem! anh đang chiếm lấy phần Hạnh phúc lớn hơn trong thế giới này so với phần của tôi, chiếm mất một chút từ phần của tôi: mà thề có các tầng trời, anh sẽ không đời nào được làm thế; thưa rằng tôi thà chiến đấu với anh còn hơn.’—Hỡi ôi, và toàn bộ số chiến lợi phẩm cần được phân chia lại là một thứ nghèo nàn đến thế, quả thực chỉ là một ‘bữa tiệc vỏ sò,’ vì phần ruột đã bị vương vãi mất rồi: không đủ để làm dịu cơn thèm khát của một Sự thèm ăn nào cả; thế mà toàn bộ nhân loại lại đang tranh giành nhau giật lấy chúng!—Há trong tất cả những trường hợp như vậy, chúng ta không thể nói thế này sao: ‘Cứ cầm lấy đi, hỡi kẻ quá ư tham lam; hãy cầm lấy phần phân số nhỏ bé đáng thương ấy, mà tôi từng tính là của mình, nhưng anh lại quá khao khát nó; hãy nhận lấy nó với một lời chúc phúc: ước gì ta có đủ phần cho ngươi!’—Nếu Khoa học học thuyết (Wissenschaftslehre) của Fichte là ‘đến một mức độ nào đó, Đạo Cơ Đốc được Áp dụng,’ thì chắc chắn ở một mức độ lớn hơn nữa, điều này cũng thế. Chúng ta ở đây không có một Bổn phận Trọn vẹn của Con người, mà là một Nửa Bổn phận, cụ thể là nửa Thụ động: giá mà chúng ta có thể thực hiện nó, đúng như cách chúng ta có thể chứng minh nó!

“Nhưng quả thực Sự xác tín, dù có tuyệt vời đến đâu đi nữa, vẫn trở nên vô giá trị cho đến khi nó tự chuyển hóa thành Hành vi. Hơn nữa, nói cho đúng thì Sự xác tín là điều không thể có được cho đến lúc đó; bởi vì mọi Sự suy ngẫm về bản chất đều là vô tận, vô định hình, là một cơn lốc giữa những cơn lốc, chỉ nhờ vào một sự chắc chắn không thể nghi ngờ được cảm nhận từ Trải nghiệm, nó mới tìm thấy bất kỳ tâm điểm nào để xoay quanh, và từ đó nhào nặn bản thân thành một hệ thống. Đúng thật như vậy, một bậc hiền triết đã dạy chúng ta rằng: ‘Mọi hình thức Hoài nghi không thể được xóa bỏ ngoại trừ bằng Hành động.’ Dựa trên cơ sở đó, kẻ nào đang mò mẫm trong đau đớn giữa bóng tối hoặc ánh sáng bấp bênh, và cầu nguyện tha thiết rằng ánh bình minh có thể chín muồi thành ban ngày, cũng hãy ghi khắc thật sâu vào lòng lời răn dạy này, thứ từng mang lại dịch vụ vô giá cho tôi: ‘Hãy làm cái Bổn phận nằm ngay trước mắt ngươi,’ cái mà ngươi biết chắc đó là Bổn phận! Bổn phận thứ hai của ngươi lúc đó sẽ tự khắc trở nên rõ ràng hơn.

“Tuy nhiên, há chúng ta không thể nói rằng giờ phút Giải phóng Tinh thần chính là khoảnh khắc này sao: Khi Thế giới Lý tưởng của bạn, nơi con người toàn vẹn đã chật vật trong mơ hồ và mòn mỏi khôn tả để hành động, được hé lộ, và mở toang ra; và bạn phát hiện ra, với đầy vẻ kinh ngạc, giống như nhân vật Lothario trong tác phẩm Wilhelm Meister, rằng ‘Châu Mỹ của bạn ở ngay đây hoặc chẳng ở đâu cả’? Hoàn cảnh nào chưa từng có Bổn phận của nó, chưa từng có Lý tưởng của nó, thì chưa bao giờ được con người chiếm lĩnh. Vâng, ngay tại đây, trong cõi Thực tại nghèo nàn, khốn khổ, bị kìm kẹp, đáng khinh này, nơi ngươi thậm chí đang đứng lúc này, ở đây hoặc không ở đâu cả chính là Lý tưởng của ngươi: hãy kiến tạo nó từ nơi đó; và trong khi kiến tạo, hãy tin tưởng, hãy sống, hãy tự do. Đồ ngốc! Lý tưởng nằm ngay trong chính bản thân ngươi, chướng ngại vật cũng nằm trong chính bản thân ngươi: Hoàn cảnh của ngươi chẳng qua chỉ là chất liệu để ngươi nhào nặn nên chính cái Lý tưởng ấy mà thôi: chất liệu ấy ra sao có quan trọng gì, miễn là Hình thái ngươi ban cho nó mang tính anh hùng, mang tính thi ca? Hỡi kẻ đang mòn mỏi trong ngục tù của Thực tại, và kêu gào thê thiết lên các vị thần xin một vương quốc để cai trị và sáng tạo, hãy biết điều này cho chân lý: thứ ngươi đang tìm kiếm đã ở ngay bên cạnh ngươi, ‘ở đây hoặc chẳng ở đâu cả,’ giá như ngươi có thể nhìn thấy!

“Nhưng số phận của Tâm hồn con người cũng giống như số phận của Thiên nhiên: khởi đầu của Sự sáng tạo chính là—Ánh sáng. Cho đến khi đôi mắt có được tầm nhìn, toàn bộ các chi trong cơ thể vẫn còn bị xiềng xích. Khoảnh khắc thiêng liêng, khi bao trùm lên Tâm hồn bị bão tố giằng xé, cũng giống như xưa kia trên chốn Hỗn mang cuồn cuộn hoang dã, lời phán được cất lên: Hãy có Ánh sáng! Đối với vĩ nhân từng cảm nhận được khoảnh khắc như vậy, há nó không kỳ diệu và tuyên bố về Chúa hay sao; ngay cả đối với người đơn giản nhất và ít ỏi nhất, dưới những hình ảnh giản dị hơn. Sự hỗn loạn nguyên thủy điên cuồng đã chìm vào tĩnh lặng; các yếu tố xung đột hỗn độn thô sơ tự kết nối lại thành những Vòm trời riêng biệt; những móng nền đá sâu thẳm, tĩnh lặng được xây dựng bên dưới, và mái vòm trời với muôn vì Tinh tú vĩnh cửu ngự trị bên trên: thay vì một Vùng hỗn mang tàn tạ, tối tăm, chúng ta có một Thế giới nở hoa, màu mỡ, được thiên đàng bao bọc.

“Giờ đây tôi cũng có thể tự nhủ: Đừng còn là một Vùng hỗn mang nữa, mà hãy là một Thế giới, hoặc thậm chí là một Thế giới nhỏ. Hãy tạo ra sản phẩm! Hãy sản xuất! Dù chỉ là phân số nhỏ bé vô cùng tận đáng thương nhất của một Sản phẩm, hãy tạo ra nó, nhân danh Chúa! Đó là tất cả những gì tốt nhất ngươi có trong mình: vậy thì hãy tung nó ra đi. Nào, đứng lên! Bất cứ điều gì tay ngươi tìm thấy để làm, hãy làm nó bằng toàn bộ sức lực của mình. Hãy làm việc khi ngày hãy còn gọi là Ban ngày; bởi vì Đêm đang đến, là lúc chẳng ai có thể làm việc được nữa.”