Như vậy, suy luận thực tế đầu tiên của chúng ta từ Triết lý Y phục, tức là suy luận nhắm vào đám công tử bột, đã được phác họa đầy đủ; và giờ đây chúng ta bước sang suy luận thứ hai, bàn về những người thợ may. Về điểm sau này, thật may mắn là quan điểm của chúng ta hoàn toàn trùng khớp với chính Teufelsdröckh, như được thể hiện ở trang cuối cuốn sách của ông; vì thế, chúng ta vui lòng nhường chỗ cho ông. Hãy để ông tự nói những lời cuối cùng của mình, theo cách của riêng ông:—
"Hơn một thế kỷ," ông nói, "phải trôi qua, và cuộc chiến đẫm máu vì Tự do vẫn phải tiếp tục, kẻ cao quý nhất ngã xuống nơi tuyến đầu, và những ngai vàng bị quăng quật lên các bệ thờ tựa như núi Pelion chồng lên núi Ossa, và Moloch của Sự gian ác phải có những nạn nhân của hắn, còn thần Michael của Công lý phải có các thánh tử đạo của ngài, trước khi những người thợ may có thể được thừa nhận những đặc quyền đích thực của đấng nam nhi, và vết thương cuối cùng này của Nhân loại đau khổ mới được khép lại.
"Nếu có bất cứ điều gì trong lịch sử về sự mù quáng của thế giới có thể khiến chúng ta ngạc nhiên, thì tại đây, quả thực chúng ta có thể dừng lại và ngạc nhiên. Một ý tưởng đã lan truyền, và bám rễ sâu chắc thành một sai lầm rộng khắp, rằng những người thợ may là một loài sinh vật riêng biệt về mặt sinh lý học, không phải là Đàn ông, mà chỉ là những Phần phân số của một Đàn ông. Gọi bất kỳ ai là Schneider (Kẻ cắt vải, Thợ may), há chẳng phải là, trong tình trạng xã hội bị xáo trộn, bị bị mắt, và quả thực đang cuồng loạn của chúng ta, tương đương với việc thách thức sự thù địch căm hờn vĩnh viễn và tột cùng của người đó sao? Danh hiệu schneidermassig (kiểu thợ may) biểu thị một mức độ hèn nhát không thể sánh bằng; chúng ta đưa Nỗi sầu muộn của Thợ may, thứ còn ô nhục hơn bất kỳ căn bệnh phong nào, vào các Sách Y học của mình; và thêu dệt nên không biết bao nhiêu câu chuyện về việc anh ta tự tạo ra nó bằng cách ăn bắp cải. Tại sao tôi lại phải nhắc đến Hans Sachs (bản thân là một Thợ đóng giày, hoặc một dạng Thợ may da), với tác phẩm Schneider mit dem Panier của ông? Tại sao lại nhắc đến Shakspeare, trong vở Kẻ dữ trị thoàn (The Taming of the Shrew) và những tác phẩm khác? Há chẳng phải sách sử còn ghi chép rằng Nữ hoàng Anh Elizabeth, khi tiếp một phái đoàn gồm Mười tám người thợ may, đã chào họ bằng câu 'Chào buổi sáng, thưa cả hai vị gentlemen!' đó sao? Nữ chúa sắt đá ấy há chẳng từng khoác lác rằng bà có một Trung đoàn Kỵ binh, trong đó không một con ngựa hay người nào có thể bị tổn thương; cụ thể là Trung đoàn thợ may cưỡi ngựa cái của bà? Cứ thế, ở khắp mọi nơi, lời dối trá mặc nhiên được chấp nhận và hành động theo như một sự thật hiển nhiên.
"Tuy nhiên, tôi có cần phải đặt câu hỏi cho bất kỳ nhà Sinh lý học nào rằng điều đó là có thể tranh cãi hay không? Há chẳng phải ít nhất có thể phỏng đoán rằng, bên dưới lớp y phục của mình, người thợ may cũng có xương cốt, nội tạng, và những cơ bắp khác ngoài cơ may (sartorius) đó sao? Chức năng nào của nam tính mà người thợ may lại bị cho là không thể thực hiện? Anh ta không thể bắt giữ người vì nợ nần hay sao? Anh ta không phải là một sinh vật phải đóng thuế ở hầu hết các quốc gia hay sao?
"Đối với bất kỳ độc giả nào của Cuốn sách này, niềm tin của tôi là điều không thể hoài nghi. Thậm chí nếu thành quả của những đêm thức trắng miệt mài này, và những Cuộc nghiên cứu gần như siêu nhiên này, không bị mai một hoàn toàn, thì thế giới sẽ tiến1 gần hơn đến một Chân lý cao cả hơn; và học thuyết mà Swift, với tầm nhìn sắc sảo của thiên tài, đã mờ ảo tiên đoán, sẽ hiện nguyên hình trong ánh sáng rõ rệt: rằng người thợ may không chỉ là một Đàn ông, mà còn mang một phần của Đấng Sáng Tạo hoặc Thần Thánh. Về phần Franklin, người ta từng nói rằng 'ông đã chớp lấy Tia chớp từ Thiên đàng và Cây quyền trượng từ tay Các vị vua': nhưng tôi muốn hỏi rằng, ai lớn hơn, kẻ cho mượn, hay kẻ cướp giật? Bởi vì, nếu gác lại những trường hợp cá nhân, và việc một Con người nhờ thợ may mà được tái tạo thành một Quý tộc, được khoác lên mình không chỉ Vải vóc mà còn cả Phẩm giá cùng một Vương quyền Huyền bí,—thì há chẳng phải chính cấu trúc tốt đẹp của Xã hội, với tất cả những chiếc áo choàng hoàng gia và phẩm phục giáo hoàng, nhờ đó mà từ chỗ trần truồng và bị chia cắt, chúng ta được tổ chức thành các Chính thể, thành các quốc gia, và thành một Nhân loại hợp tác toàn diện, chính là sự sáng tạo, như đã nhiều lần được chứng minh một cách không thể chối cãi ở đây, của riêng người thợ may đó sao?—Hơn nữa, tất cả các Nhà thơ và Giáo sĩ đạo đức là gì, nếu không phải là một loài Thợ may Ẩn dụ? Về Bang hội cao quý này, người anh em cùng bang hội vĩ đại nhất hiện còn sống đã hỏi chúng ta đầy đắc thắng rằng: 'Này, nếu ngươi cứ khăng khăng muốn biết, thì còn ai ngoài Nhà thơ là kẻ đầu tiên tạo ra Các vị thần cho loài người; mang họ xuống cho chúng ta; và nâng chúng ta lên với họ?'
"Và đây chính là kẻ mà khi ngồi ủ rũ trên chiếc bàn xưởng thô kệch, lại bị thế giới đối xử bằng sự khinh miệt, như thể anh ta chỉ là một phần chín của một con người! Hãy ngẩng đầu lên, hỡi con người chịu nhiều tổn thương kia, hãy ngẩng đầu lên với ánh mắt bừng sáng của hy vọng, và những điềm báo tiên tri về một thời đại tốt đẹp hơn, cao quý hơn. Đã quá lâu ngươi ngồi đó, vắt chéo chân, mòn cả mắt cá chân thành chai sần; giống như một vị Ẩn sĩ linh thiêng, hay một Đạo sĩ khắc khổ theo phái Công giáo, đang làm việc đền tội, thu hút những phước lành phong phú nhất của Thiên đàng cho một thế giới từng chế nhạo ngươi. Hãy vững lòng hy vọng! Những tia nắng xanh biếc đã lấp ló qua những đám mây của chúng ta; bóng tối dày đặc của Sự ngu dốt đang tan dần, và Ngày mai sẽ đến. Nhân loại sẽ trả lại cả gốc lẫn lãi món nợ đã tích tụ lâu đời của họ: vị ẩn sĩ từng bị chế nhạo sẽ được tôn thờ; Phần phân số sẽ không chỉ trở thành một Số nguyên, mà còn thành Số chính phương và Lập phương. Trong sự kinh ngạc, thế giới sẽ nhận ra rằng người thợ may chính là Tư tế tối cao và Giáo chủ của nó, hay thậm chí là Thần linh của nó.
"Khi tôi đứng trong Nhà thờ Hồi giáo St. Sophia, và ngắm nhìn Hai mươi tư người thợ may ấy đang may vá và thêu thùa tấm vải quý giá mà Sultan gửi hàng năm cho ngôi đền Kaaba ở Mecca, tôi đã tự nhủ: Có bao nhiêu thứ Ô uế khác đã được Nghệ thuật bao bọc của các ngươi làm cho trở nên thánh thiện, bên cạnh khối đá hoa cương Ả Rập này!
"Thậm chí còn cảm động hơn thế khi rẽ qua góc một con hẻm, tại thị trấn Edinburgh của Scotland, tôi bắt gặp một tấm biển chỉ đường, trên đó đề rằng người này người nọ là 'Thợ may Quần chẽm cho Hoàng thượng;' và được vẽ hình đôi Quần chẽm bằng da, cùng với những dòng chữ đáng nhớ này nằm giữa hai đầu gối: SIC ITUR AD ASTRA. Há đây chẳng phải là lời tuyên bố trong ngục tù của một người tử đạo, là tiếng lòng của một người thợ may dẫu đang rên siết trong xiềng xích, nhưng vẫn rên siết hướng về sự giải thoát, và mang tính tiên tri hướng về một ngày mai tốt đẹp hơn sao? Một ngày của công lý, khi giá trị của Quần chẽm sẽ được hé lộ cho nhân loại, và chiếc Kéo sẽ trở nên đáng tôn kính muôn đời.
"Có lẽ, giờ đây tôi cũng có thể nói rằng lời kêu gọi của anh ta đã không hoàn toàn trở thành vô ích. Chính trong khoảnh khắc cao cả này, khi tâm hồn như bị xé toạc và phân rã, được rộng mở trước những ảnh hưởng truyền cảm hứng, lần đầu tiên tôi đã hoài thai về Cuốn sách này bàn về Y phục: tác phẩm vĩ đại nhất mà tôi từng hy vọng có thể thực hiện; thứ mà sau những sự trì hoãn kéo dài, đã và sẽ chiếm một phần lớn trong Cuộc đời tôi; và phần Đầu tiên giản dị hơn của nó có thể tìm thấy hồi kết tại đây."
