Chẳng có việc gì để làm, tôi ngồi trước cửa sổ lớn và nhìn vào đại dương. Bản báo cáo của chúng tôi đã biến thành chùm sóng xuyên vào khoảng không vũ trụ và lúc này đang ở đâu đó gần chòm Orion[1]. Tiếp đó, khi đến gần vùng biên của Đại tinh vân Orion[2] với thể tích tám ngàn tỷ kilômét khối, nó sẽ bắt gặp trạm chuyển tiếp đầu tiên. Để khỏi bị vướng bởi đám bụi và khí của tinh vân, từ trạm chuyển tiếp đầu tiên này, chùm sóng sẽ thực hiện cuộc hành trình theo một đường vòng cung vĩ đại nhiều tỷ kilômét, liên tiếp qua nhiều trạm chuyển tiếp trên đường đi cho tới trạm cuối cùng. Từ đây, chùm sóng với công suất được khuếch đại lần chót, qua đầu ăngten định hướng sẽ được gửi thẳng vào không gian, về phía Trái đất. Và sau đó, nhiều tháng nữa trôi qua, một chùm năng lượng mang thông tin từ Trái đất cũng sẽ theo một con đường như vậy vượt khoảng không gian vũ trụ lao về phía hai mặt trời của Solaris.
Mặt trời đỏ mọc cao. Đại dương trông tối hơn bình thường. Ánh sáng màu hung đỏ lan dần trên bề mặt đại dương. Thật ngột ngạt. Đó là dấu hiệu đến gần của một trong những trận cuồng phong chỉ xuất hiện vài lần trong năm. Sinh vật duy nhất này của hành tinh điều khiển khí hậu, tự mình tạo nên những cơn bão táp.
Tôi sẽ còn phải ngồi đây nhiều tháng ngày để ngắm cảnh bình minh và hoàng hôn của hai mặt trời, để quan sát đại dương với những tạo hình của nó. Rồi sẽ tới một ngày đẹp trời nào đó, khi mà màn ảnh của tất cả các videophon sẽ sáng lên, hệ thống tín hiệu điện tử của trạm bấy lâu nay nằm im lìm như chết sẽ sống lại bởi các xung điện từ được gửi tới từ khoảng cách vài trăm ngàn kilômét báo hiệu việc một con tàu vũ trụ nào đó đang tiến tới gần hành tinh. Đó sẽ là “Uliss” hay “Promete” hoặc một con tàu liên vì sao nào đó. Sau khi hạ xuống trạm Solaris, con tàu sẽ lại lao tiếp vào đêm trường vĩnh cửu của vũ trụ. Và khuôn mặt của tất cả mọi người sẽ rạng rỡ hẳn lên bởi ý nghĩ rằng họ đang trở về nhà.
Về nhà? Nhưng tôi không có nhà. Trái đất? Tôi nghĩ tới những thành phố ầm ĩ, đầy chật ních người của nó. Ở đó tôi sẽ bị chìm nghỉm, biến mất lập tức, giống y như cái kết cục mà đáng lẽ đã xảy ra vào đêm thứ hai sau biến cố cuối cùng đó, nếu như tôi đã không kìm được ý nghĩ thả mình xuống đại dương đang nặng nề trăn trở bên dưới. Tôi sẽ chìm trong biển người. Tôi sẽ có nhiều người quen biết, sẽ có cả những người phụ nữ, cũng có thể chỉ một mà thôi. Thời gian đầu chắc là tôi phải hết sức cố gắng để có thể mỉm cười, để nghiêng mình chào hỏi, và để làm hàng ngàn những chuyện vụn vặt của cuộc sống Trái đất. Sau đó mọi sự sẽ ổn định trở lại. Sẽ xuất hiện những mối quan tâm mới, những công việc mới, tuy nhiên tôi không bao giờ còn có thể cống hiến hết mình cho chúng. Không khi nào, không cho ai và cho cái gì. Và có lẽ, đêm đêm tôi sẽ nhìn vào bầu trời, về phía có đám bụi tinh vân như một bức rèm đen che khuất ánh sáng lấp lánh của hai vì sao, để mà nhớ lại tất cả.
Snaut bước vào phòng. Ông nhìn quanh một lúc sau đó nhìn tôi. Tôi đứng dậy và đi tới bên bàn.
– Anh cần cái gì chăng?
– Tôi có cảm giác rằng anh đang chán chường vì cảnh vô công rồi nghề, - ông nói và nháy mắt. - Tôi có thể giao cho anh một công việc nào đó, đúng ra thì cũng không phải vội vã...
– Cảm ơn. Tôi không thấy cần thiết lắm.
– Anh tin vậy sao?
– Tôi suy nghĩ về những chuyện khác nhau về...
– Anh hãy nghĩ ít thôi, thế tốt hơn.
– Ồ, anh đâu có biết tôi nghĩ gì. Hãy nói cho tôi biết, anh có tin... vào Chúa không?
– Kìa, anh làm sao thế? Vào thời đại của chúng ta có ai lại tin...
– Không, tôi không ngụ ý tới Chúa truyền thống của các tôn giáo trên Trái đất. Tôi không phải là người sùng đạo và có thể, cũng không định nghĩa ra một thứ tôn giáo nào mới mẻ... Nhưng, anh có tình cờ biết rằng, một lúc nào đó có thể đã tồn tại lòng tin vào... một Đấng không hoàn thiện không?
– Không hoàn thiện? Cần phải hiểu cái đó như thế nào đây? - Ông nhíu mày. - Trong một ý nghĩa nhất định thì tất cả các Chúa của mọi tôn giáo đều chưa hoàn thiện, bởi vì họ mang những nét của con người. Ví dụ như Chúa trong Cựu Ước kinh là một kẻ cực đoan, đòi hỏi sự hiếu sinh và tinh thần nô lệ tuyệt đối của các con chiên, có thái độ thù hận đối với các tôn giáo khác... Các thần thánh Hy Lạp thì bằng vào những bê bối của mình, những hiềm khích gia đình cũng đã chứng tỏ sự chưa hoàn thiện của mình...
– Không, - tôi ngắt lời Snaut. - Tôi nói về một Chúa mà sự chưa hoàn thiện tự nó tồn tại như một thuộc tính nội tại cốt yếu nhất, chứ không phải là hệ quả của sự thuần phác của những người sáng tạo ra nó. Đó phải là một Chúa mà sự khiếm khuyết được thể hiện ngay trong quyền uy tối thượng và sức mạnh vô biên của mình, có thể thấy trước một cách lầm lẫn tương lai của những tạo vật của mình, có thể bị phản bội bởi sự phát triển của chính những hiện tượng mà mình đã định sẵn. Đó là Chúa... mang thương tích, luôn mong muốn nhiều hơn cái có thể và không phải ngay lập tức có thể nhận thức được điều đó. Vị Chúa này làm ra những đồng hồ, nhưng chúng lại không đo thời gian; sáng chế ra những hệ thống và cơ cấu nhằm những mục đích xác định nhưng chúng lại vượt lên trên và phản lại những mục đích đó.
Tôi không biết một loại tôn giáo nào như vậy, vả chăng nó cũng chẳng... cần thiết cho ai. Nếu tôi không lầm thì e rằng anh đang nghĩ tới một Chúa tiến hóa nào đó, vị Chúa này phát triển và lớn lên theo thời gian và cùng với việc vươn cao dẫn tới sự hùng hậu của mình, cũng đồng thời tiến về phía nhận thức được sự bất lực của chính mình? Chúa của anh, đó là một sinh vật bước vào sự thần thánh như bước vào một hoàn cảnh không lối thoát, và khi hiểu ra điều đó thì trở nên tuyệt vọng. Đúng rồi, nhưng Chúa tuyệt vọng thì lại là con người, anh bạn thân mến ạ. Anh nói về con người... Đó không chỉ là một kiểu triết lý tồi tệ mà còn là một thứ thần bí học đáng xấu hổ.
– Không, tôi không nói về con người. Con người, bất chấp tầm nhìn xa, không đặt ra trước mình các mục đích. Anh ta bị gắn chặt vào chúng bởi cái thời đại mà trong đó anh ta sinh ra. Đương nhiên, anh ta có thể phục vụ hoặc chống lại các mục đích đó, nhưng rõ ràng là đối tượng phục vụ hoặc chống lại đó được đưa tới từ bên ngoài. Để có được sự tự do tuyệt đối trong việc tìm kiếm mục đích của mình, con người đó cần sự độc lập hoàn toàn, tuy nhiên, điều ấy là không tưởng, bởi vì một người nằm ngoài sự giáo dưỡng giữa một quần thể người sẽ không bao giờ trở thành con người. Vị Chúa này... của tôi phải là một sinh vật có số lượng không nhiều, anh có hiểu không?
– À có thế mà tôi không hiểu ra ngay... - Snaut nói và chỉ tay ra ngoài cửa sổ.
– Không, - tôi phản đối, - cũng không phải nó. Nó đã bỏ qua cơ hội để biến thành Chúa, đã đóng kín mình quá sớm. Nó giống như một kẻ bị quên lãng, một ẩn sĩ hơn là một vị Chúa của vũ trụ... Nó lặp lại, Snaut. Còn kẻ mà tôi đang nghĩ tới thì lại không bao giờ làm như vậy. Có thể nó đang trưởng thành ở một góc nào đó của Thiên hà, mà chẳng bao lâu nữa, trong cơn hăng say tuổi trẻ, nó sẽ làm tắt ngóm những ngôi sao này và làm bừng sáng những ngôi sao khác. Rồi có lúc chúng ta sẽ nhận thấy...
– Đã nhận thấy rồi, - Snaut chua chát. - Những sao mới và siêu mới... phải chăng theo anh, đó là những cây nến trên bàn tế Chúa?
– Nếu đúng cái điều tôi muốn nói thì anh đã minh họa cứ như thể...
– Mà có thể chính Solaris là cái nôi của vị Chúa nhỏ của anh. Nếu xét theo cách nhìn của anh thì đó chính là lúc phôi thai một vị Chúa tuyệt vọng mà sự ngây thơ còn vượt trước cả trí tuệ, và nội dung của tất cả các thư viện sách về Solaris chỉ là một catalog lớn với những phản ánh trẻ thơ của nó...
– Và đã có lúc chúng ta chỉ là những đồ chơi của nó, - tôi nói tiếp - Đúng, có thể vậy lắm. Anh có biết rằng anh vừa mới đưa ra một giả thuyết hoàn toàn mới về Solaris không? Và cũng ngay lập tức anh có được kết luận về sự không thể thiết lập cuộc tiếp xúc tìm được cách giải thích về sự im lặng và những biểu hiện kỳ dị của nó...
– Tôi từ chối quyền tác giả. - Snaut nói.
Chúng tôi yên lặng quan sát những lớp sóng đen của đại dương. Ở chân trời phía đông thấp thoáng trong sương mù một vật dài màu sáng nhạt.
– Do đâu anh có được cái khái niệm về Chúa không hoàn thiện đó?
– Tôi không biết. Đó là vị Chúa duy nhất mà tôi có thể tin được, không hành hạ, không cứu vớt, không phục vụ ai, chỉ đơn giản là tồn tại.
– Mimoid, - Snaut nói rất nhỏ, như là bằng giọng của người khác.
– Cái gì? À, mimoid, đúng rồi, tôi cũng đã nhận thay. Nó rất già.
Chúng tôi yên lặng nhìn về phía xa.
– Tôi bay đây, - tôi vụt nói. - Tôi hãy còn chưa ra ngoài lần nào, đây là cơ hội hiếm hoi. Tôi sẽ trở về sau nửa tiếng.
– Cái gì? - Snaut tròn mắt. - Bay? Đi đâu?
– Tới đó. - Tôi chỉ tay về phía cái khối hải đăng trong sương mù. - Tại sao lại không? Tôi lấy một chiếc trực thăng nhỏ. Thật là nực cười nếu như rồi sau này, trên Trái đất, có một lúc phải thừa nhận rằng mình là nhà nghiên cứu Solaris mà lại chưa một lần đặt chân lên bề mặt của nó.
Tôi đến bên tủ và bắt đầu sửa soạn đồ bay.
Snaut yên lặng quan sát tôi, rồi bỗng nói.
– Tôi sẽ bay cùng anh.
– Cám ơn, tôi bay một mình. Sẽ chẳng có chuyện gì xảy ra đâu.
Im lặng một lúc, rồi sau đó, khi tôi đang mặc áo bay, Snaut lại nói.
– Anh nhất định sẽ không làm gì bậy chứ? Đối với anh lời hứa có giá trị gì không?
– Ô hay, Snaut, anh lại nghĩ tới chuyện gì nữa vậy? Có. Tôi đã hứa. Các bình oxi dự trữ ở đâu nhỉ?
Lần đầu tiên tôi một mình trên đại dương. Cảm giác hoàn toàn khác với lúc quan sát nó từ cửa sổ trạm. Có thể là do độ cao: tôi bay cách mặt sóng chỉ chừng vài chục mét. Lúc này tôi không thể chỉ biết mà còn cảm nhận thấy bằng trực giác, rằng cái vực thẳm lóng lánh, mấp mô phía dưới đang chuyển động hoàn toàn giống như một sinh vật sống, chứ không phải như các đám mây hay sóng triều.
Tôi lượn một vòng nhỏ, giảm tốc độ rồi từng mét một từ từ hạ xuống thấp. Đây là một mimoid không lớn. Chiều dài khoảng một kilômét, còn chiều rộng độ vài trăm mét. Có thể nó chỉ là một mảng vụn tách ra từ một hình thái lớn hơn nhiều. Giữa những gò, đống nổi vân, tôi nhìn thấy một chỗ sụt thấp hẳn xuống, diện tích vài trăm mét vuông, khá bằng phẳng và dốc thoai thoải xuống bề mặt đại dương. Tôi hạ xuống đó, tắt động cơ và bật nắp trực thăng. Cách sân đỗ của tôi có vài bước chân, sóng đang chậm rãi liếm bờ.
Tôi nhảy xuống, tiến vài bước và ngồi xuống “đất” sần sùi, nứt nẻ. Sóng đen nặng nề trườn lên bờ, trải ra, trở nên không màu và để lại một lớp màng nhầy rung rung sau khi rút lui. Tôi tụt xuống thấp hơn và vươn tay hứng con sóng tiếp theo. Tức thì tôi được chứng kiến cái hiện tượng mà lần đầu tiên người ta biết đến cách đây đã gần một thế kỷ, sóng hơi chững lại, rồi ôm lấy tay tôi, nhưng không chạm hẳn vào mà vẫn để chừa một lớp không khí mỏng ở giữa. Tôi từ từ đưa tay lên cao. Sóng, như cái lưỡi mảnh, cũng vươn lên theo và tiếp tục bao phủ bàn tay tôi bằng một lớp mỏng. Tôi đứng dậy để có thể đưa tay lên cao hơn. Cái thực thể kỳ lạ kia cũng dâng lên theo, căng như một dây đàn. Trong khi đó ở dưới sóng đã trải ra, ôm lấy hai chân tôi, nhưng cũng không chạm hẳn vào, và như một sinh vật đang ngạc nhiên, nó dừng lại nhẫn nại chờ đợi sự kết thức của trò chơi này. Có cảm tưởng rằng từ dưới đại dương mọc lên một bông hoa đàn hồi với các cánh là những ngón tay của tôi trong một lớp mỏng sáng màu hơi xanh. Tôi lùi lại. Các cánh hoa rung rinh, mềm mại chao động và từ từ hạ xuống một cách như miễn cưỡng; đồng thời sóng cũng vươn lên cao, hứng lấy nó, rồi trở lại đại dương. Tôi ngồi xuống.
Giờ đây, một mình đối diện trước đại dương mênh mang, tôi cảm thấy như hòa nhập, tan biến vào nó. Sự đau khổ, nỗi oán hận và mối cuồng si đã biến mất. Tôi bỗng bất chợt một cảm giác mơ hồ nào đó giống như một niềm mong mỏi đang le lói ở nơi sâu kín nhất trong tâm hồn. Mong mỏi gì? Sự trở lại của cô ấy? Sao tôi lại có thể? Đại dương - một thực thể vật chất chịu tác động của những định luật sinh lý và vật lý nào đó mà chúng ta không thể hiểu; và những định luật đó lạnh lùng bất chấp những tình cảm của con người, cho dù chúng có mạnh đến đâu. Một điều hết sức hiển nhiên là cái sinh vật khổng lồ, cô đơn và trầm lặng tuyệt đối này hoàn toàn không định kiểm nghiệm niềm tin muôn thuở của những người yêu nhau và của các thi sĩ trên Trái đất về sức mạnh của tình yêu chiến thắng cái chết.
“Con đường của chúng ta có lẽ đã đến đoạn rẽ” tôi nghĩ. Trong tương lai không xa, hoặc là có thể ngay bây giờ khuynh hướng rút lui sẽ thắng thế.
Theo tôi, thậm chí việc hủy trạm cũng không phải là chuyện không thể xảy ra. Nhưng tôi không tin rằng nhờ đó có thể cứu vãn được cái gì. Bản thân sự tồn tại của một sinh vật khổng lồ có trí tuệ sẽ mãi mãi làm xáo trộn sự bình yên của nhân loại. Dù chúng ta có xuyên ngang dọc khắp Thiên hà, dù chúng ta có tiếp xúc được với nhiều nền văn minh khác, thì Solaris vẫn sẽ là lời thách thức vĩnh cửu đối với con người.
HẾT.
NHÀ XUẤT BẢN VĂN HỌC 18 Nguyễn Trường Tộ - Ba Đình - Hà Nội Điện thoại: 04 8294684 - 04 8294685
Fax: 04 8294781
E-mail: nxbvanhoc@hn.vnn.vn Chi nhánh tại thành phố Hồ Chí Minh 290/20 Nam kỳ - Khởi nghĩa Điện thoại: 08 8469858 - 08 8483481
Chịu trách nhiệm xuất bản NGUYỄN CỪ * Biên tập: TRỊNH THỊ DIỆU * Thiết kế bìa: NGUYỄN THỊ THU HÀ * Trình bày: VŨ HOÀNG * Sửa bản in: PHẠM VŨ MINH 1.000 cuốn, khổ 12 x 20cm tại Công ty in Hữu Nghị. Căn cứ trên số đăng ký kế hoạch xuất bản: 382-2007/CXB/38-94/VH và quyết định xuất bản số 373/QĐ-VH của Nhà xuất bản Văn học ngày 1.8.2007. In xong và nộp lưu chiểu quý III năm 2007.
Hiện nay, trên thị trường đã xuất hiện hàng loạt cuốn sách làm giả sách của Nhã Nam với chất lượng in thấp và nhiều sai sót. Mong quý độc giả hãy cẩn thận khi chọn mua sách. Mọi hành vi in và buôn bán sách lậu đều vi phạm pháp luật và làm tổn hại đến quyền lợi của các tác giả và nhà xuất bản.
[1] Orion - chòm sao trên bầu trời xích đạo. Trong chòm này nổi bật nhất là hai ngôi sao: Riegel - ngôi sao trắng xanh có độ sáng gấp 23 ngàn lần mặt trời và Betetheize - ngôi sao khổng lồ màu đỏ với bán kính gấp 850 lần mặt trời (ND).
[2] Đại tinh vân Orion là tên gọi của một tinh vân nằm gần chòm Orion. Tinh vân là những đám mây bụi và khí trong Thiên hà. Thể tích của chúng rất lớn, trong lòng chúng, thậm chí có thể chứa cả những ngôi sao. (ND).
