1. Báo chí cần cảm ơn ai nhỉ?

Mỗi buổi sáng tôi vừa nấu cơm vừa nghe chương trình Chào buổi sáng. Sau mỗi ngày lễ của ban ngành nào đấy thường có thông báo cám ơn trên ti vi. Nghe là biết ngành nào, cơ quan nào được nhiều người biết đến và quan tâm, nhất là được các cấp lãnh đạo đến thăm tặng hoa phát biểu... thì lời cám ơn cũng là một cách PR vô cùng hữu hiệu.

Qua ngày 21 tháng 6 mà nghe ti vi đọc "Lời cám ơn của Hội Nhà báo nhân ngày báo chí Việt Nam" thì mới thấy báo chí được xã hội ưu ái đến nhường nào. Không nhớ hết, nhưng đại thể là đầu tiên cám ơn các đồng chí lãnh đạo Đảng và nhà nước, hàng loạt lãnh đạo ban ngành Trung ương và địa phương với đầy đủ tên tuổi chức danh... đã gửi lời chúc mừng, tặng hoa nhân ngày báo chí Việt Nam. Xin cám ơn vì các đồng chí lãnh đạo đã quan tâm chỉ đạo sâu sát, các ban ngành đã giúp đỡ tạo điều kiện, phối hợp, hợp tác... để báo chí hoàn thành nhiệm vụ...

Nghe mãi nghe mãi, chả thấy có lời cám ơn các tầng lớp nhân dân vì đã bỏ tiền mua báo! Phải chăng vì báo chí được nhà nước bao cấp hoàn toàn, chỉ cần dựa vào nhà nước là có thể sống được? Hình như chỉ có một vài tờ báo tạp chí như thế. Nhưng ngay cả những tờ báo bao cấp ấy thì các cụ về hưu, các cựu chiến binh, các xã vùng sâu vùng xa vẫn phải bỏ tiền ra mua, dù đồng lương hưu, tiền trợ cấp hay kinh phí của xã còn quá nhỏ nhoi, khiêm tốn. Cứ như suy nghĩ nông cạn của tui thì chức năng của lãnh đạo là phải... lãnh đạo rồi, không quan tâm chỉ đạo sâu sát thì đâu gọi là lãnh đạo? Mà trách nhiệm của các cơ quan ban ngành là phải tạo điều kiện và hợp tác với báo chí, luật định thế rồi. Chỉ có các tầng lớp nhân dân là không bị bắt buộc, không có "trách nhiệm và nghĩa vụ" phải mua báo. Thế mà họ vẫn cần mẫn mua báo hàng ngày. Tất nhiên, trong xã hội thông tin ngày nay báo chí đã trở thành "một phần tất yếu của cuộc sống" của số đông người dân. Mà nào có phải chỉ mua báo ngày, còn cơ man nào là báo tuần báo tháng bán nguyệt san tạp chí phụ bản phụ san chuyên đề... bìa xanh đỏ toàn chân dài váy ngắn... cũng "moi" không ít tiền trong túi người dân. Hình như những cái Phụ này đã nuôi cho cái Chính sống đàng hoàng ra phết. Thế nên, thử tưởng tượng một ngày người đọc quay lưng với báo chí? Ôi trời, chắc sẽ là ngày tận thế của báo chí!

Bạn mình làm báo, mỗi ngày trông ngóng số lượng báo phát hành, thắt ruột thắt gan khi thấy buổi sáng Sài Gòn "trời mưa trời mưa không dứt" để rồi ngày nào trời chưa mưa anh cũng lạy đừng mưa! Một ngày tin chậm tin cũ là bạn mình áy náy có khi day dứt mãi... cũng vì nghĩ đến những người dân đã bỏ tiền ra mua tờ báo, vì hiểu người dân không chỉ là cần thông tin (không gây tức) mà còn cần một niềm tin. Chính vì vậy mà tôi nghĩ báo chí đã nhiệt tình chu đáo cám ơn tất cả các ban ngành lãnh đạo thì không được quên cám ơn người nuôi sống mình là nhân dân. Không có người đọc báo chí sẽ không thực hiện được chức năng của mình, đừng nói tới việc trở thành "quyền lực thứ tư" trong xã hội thông tin ngày nay.

Sài Gòn 6/2010

2. Khắc nhập, khắc xuất

Câu "thần chú" này xuất phát từ truyện Cây tre trăm đốt. Đại khái phú ông kia hứa gả con gái cho một anh nông dân hiền lành chăm chỉ, anh ta ra sức cày cấy làm giàu cho bố vợ tương lai. Nhưng phú ông lại lật lọng đem con gái gả cho người khác. Vào ngày cưới còn bảo anh nông dân đi vào rừng tìm được cây tre có đủ trăm đốt về làm đũa dùng trong đám cưới thì sẽ gả con gái cho. Thế mà anh chàng cũng tin như thế, vào rừng tìm mãi không thấy cây tre nào đủ trăm đốt, ngồi khóc hu hu. Bụt hiện lên hỏi cơ sự làm sao, rồi bảo anh ta chặt mấy cây tre và hóa phép cho các đốt tre liền nhau thành cây tre đủ trăm đốt. Nhưng cây tre dài quá không vác về được, chàng ta lại khóc, Bụt bèn dạy câu thần chú "khắc nhập, khắc xuất". Anh nông dân về đến nhà phú ông thì đám cưới đã tàn lại còn bị mọi người xúm vào chê cười. Chàng bèn đọc câu "khắc nhập" thế là cả vợ chồng phú ông lẫn khách khứa dính chặt vào cây tre. Cả bọn van xin mãi, cuối cùng phải cho anh ta cưới con gái phú ông thì anh ta mới đọc tiếp "khắc xuất" giải thoát cho mọi người. Sau đó có còn nhập xuất gì nữa hay không thì truyện không nói đến.

Tích truyện này thật ra không hề cổ xưa chút nào, bởi cái kiểu (tư duy và ứng xử) nhập/ xuất/xuất/nhập đến giờ vẫn rất phổ biến.

Bắt đầu từ những lý do có vẻ hợp lý như "nhiều người nên phải có một cây tre trăm đốt thì mới đủ làm đũa ăn" đã làm cho anh nông dân phải đi vào rừng tìm. Tre là loại cây rất quen thuộc, phổ biến ở làng quê, ai mà không biết "Nước Việt Nam xanh muôn ngàn cây lá khác nhau, cây nào cũng đẹp cây nào cũng quý. Nhưng thân thuộc nhất vẫn là tre nứa. Tre Đồng Nai nứa Việt Bắc, Tre ngút ngàn Điện Biên Phủ, lũy tre thân mật làng tôi... đâu đâu cũng có tre nứa làm bạn... Tre nứa trúc mai vầu mấy chục loại khác nhau nhưng đều chung một mầm non măng mọc thẳng". Vậy sao anh nông dân dễ bị lừa thế nhỉ? Cây tre trăm đốt đã là hoang đường, thế mà vẫn đi tìm, không biết anh chàng này ngây thơ quá hóa khờ chăng? Hay vì anh còn mải mơ đến cô con gái phú ông nên cố đấm để được ăn xôi?

Và cũng như truyện (cổ) khác, khi thất bại anh ta lại khóc (hệt như cô Tấm - mà sao các nhân vật chính trong truyện cổ của ta cứ hay khóc lóc vậy không biết?!) để cho Bụt thương tình mà hiện lên giúp cho. Cứ tưởng sau khi Bụt hô "biến" sẽ mọc ra được cây tre trăm đốt có đủ gốc ngọn, hóa ra Bụt cũng chỉ có tài lắp ghép, vá víu nhiều cái nhỏ thành ra một cái lớn cho hoành tráng, một kiểu khôn vặt, cải tiến chứ Bụt cũng không thông minh đến độ có thể sáng tạo ra cái mới.

Anh nông dân có cây tre (được ghép từ) trăm đốt rồi cũng chẳng biết sử dụng thế nào. Nhập xuất gì cũng trông chờ vào Bụt. Thậm chí nhập rồi không xuất được cũng lại ngồi khóc hu hu. Thế nhưng may mắn nhờ cái bí quyết "nhập xuất" ấy mà anh ta đạt được mục đích, và cái kết có hậu đã mang lại cho mọi người khi đọc/ xem truyện này sự thỏa mãn (dễ dãi) dù cách "trả thù" kể ra cũng hơi nhỏ mọn và... buồn cười.

Nhưng ít người nhận ra rằng, trong truyện này nhập xuất gì thì cuối cùng vẫn phải "xuất" thậm chí phải "khắc xuất". Chắc chắn sau khi mọi người được "giải phóng" khỏi cây tre thì các đốt tre cũng phải rời ra... Tiền đề vô lý nên kết quả cuối cùng vẫn phải trở về sự hợp lý của cuộc sống. Ví dụ như sau năm 1975, có một thời gian dài các tỉnh nước ta cứ bị "nhập" vào nhau loạn cả lên, rồi đến lúc cũng phải "xuất" ra, trở về như cũ.

Chỉ có một điều tôi không biết, là đến bao giờ thì sẽ không còn những phú ông chuyên dùng những cái lẽ rất vô lý để lừa gạt người hiền lành, bao giờ những người ngây thơ, có phần ỷ lại trông chờ vào sự giúp đỡ từ tình thương, dễ bị lừa gạt vì tưởng mình có lợi... sẽ tỉnh táo hơn và biết mạnh mẽ chống lại sự vô lý chứ không chỉ biết đối phó với nó bằng cái khôn lanh vặt vãnh...?

Và đến bao giờ chúng ta mới biết đừng thỏa mãn (một cách) dễ dãi với những kết quả nhỏ mọn, nửa vời?!

Sài Gòn 2/2013

3. Những gói bột pha sẵn

Chủ nhật mưa bão. Làm biếng đi chợ nên tôi vô siêu thị gần nhà, loanh quanh giữa những kệ hàng hóa đầy ắp chưa biết mua gì, bỗng nhìn thấy một ngăn xếp những gói bột pha sẵn: bột bánh xèo, bột bánh cuốn, bột bánh khọt, bột bánh bèo, bột chiên xù chiên giòn đủ loại... Cầm một gói lên xem thử: bao bì đẹp, ghi đầy đủ công thức thành phần, hướng dẫn cụ thể cách chế biến. Ừ, mua một gói bột bánh xèo về làm thử, trời mưa này ăn bánh xèo là nhất.

Ghé quầy thức ăn tươi mua miếng thịt ba rọi, trăm gram tôm đất tươi chong, giá, hành tây, rau sống... À, miếng mỡ heo nữa chứ. Vậy là buổi trưa có bữa ăn tươi.

Bột pha nước theo tỷ lệ hướng dẫn, cho thêm chút bột nghệ và hành lá xắt nhuyễn. Thau bột màu vàng nhạt điểm xanh lá hành trông đã thấy ngon. Nhớ hồi xưa khi xay bột bao giờ cũng phải cho thêm chén cơm nguội vô xay cùng, tôi pha thêm chút bột gạo nữa. Để chi vậy mẹ? - Cho bánh giòn con ạ.

Một khay để kế bên bếp gồm: Thịt heo xắt mỏng, tôm lặt sạch râu để nguyên đầu đuôi cho đẹp, hành tây xắt mỏng, giá, miếng mỡ heo. Còn rau sống rửa sạch sắp sẵn lên đĩa bên cạnh tô nước mắm chua ngọt đã pha. Tất cả sẵn sàng cho... chiếc bánh đầu tiên.

Chảo gang bắc lên bếp cho thật nóng, cục mỡ heo xoa lên khắp chảo cho láng, hành tây, thịt heo và tôm cho vào chảo đảo nhanh tay. Một vá bột đổ nhanh vào chảo, kết hợp tay đổ bột và tay nghiêng chảo sao cho bột tròn dàn đều khắp chảo. Một nhúm giá để vào giữa. Đậy nắp vung. Khoảng một phút mở nắp, dùng vá lật gấp đôi chiếc bánh rồi xúc ra đĩa. Xong.

Chiếc bánh vàng đều, giòn rụm nhất là ở rìa bánh. Nhân bánh là tổng hợp các vị béo, bùi, dai, giòn của thịt heo, bột, tôm và giá vừa chín tới. Ăn bánh xèo phải ăn nóng ngay khi vừa lấy khỏi chảo, vừa đổ vừa ăn, một người đổ có thể ba người cùng ăn. Bánh xèo cuốn rau sống chấm nước mắm... ăn quên no. Khi ngán bánh xèo mặn mà còn bột thì sẽ pha thêm nước cốt dừa và đường để đổ bánh xèo ngọt, lại thấy ngon và ăn nữa được ngay.

Sau bữa bánh xèo ngon lành và... không mất công lắm, con gái nói: tuần sau mình làm bánh khọt đi mẹ. Ừ, để ra chợ mua cái khuôn bánh khọt bằng đất nung. Mẹ cũng chưa đổ bánh khọt bao giờ, làm thử xem có được như bánh khọt "cô Ba Vũng Tàu" không nhé.

Ngày trước muốn ăn bánh xèo, bánh khọt phải ngâm bột trước một ngày, mang đi xay hay tự xay nếu nhà có cối. Xay xong phải "bòng bột" tức là đựng bột nước trong bao vải dày và dùng vật nặng ép lên cho bột ra bớt nước. Rồi mới pha bột theo kinh nghiệm riêng từng người (tùy theo loại gạo, ít hay nhiều nước cốt dừa...). Bây giờ chỉ còn khó ở phần đổ bánh. Các công đoạn trước như ngâm xay bột, pha bột... đều được làm sẵn và có công thức cả rồi. Những "bí quyết" xay bột, pha bột của từng người không còn cơ hội thể hiện nhưng bù lại là sự thuận tiện cho nhiều người nội trợ.

Từ những gói bột pha sẵn thế này, dư vị những món ăn dân dã ngon lành sẽ sống lại trong nhiều ngôi nhà. Mỗi gian bếp ấm cúng hơn, mỗi gia đình quây quần bên nhau nhiều hơn... điều đó thật cần thiết trong không gian thị thành vội vã về thời gian mà như lỏng lẻo hơn về các mối quan hệ con người.

Sài Gòn 6/8/2013

4. Những bữa cơm chiều

Sống trong một thành phố lớn nhiều những thói quen, nề nếp lâu đời của từng cá nhân, từng gia đình buộc phải thay đổi để thích ứng với cuộc sống vội vã tất bật dường như không có thời gian cho riêng mình, cho những người thân của mình. Những bữa cơm gia đình là một trong những nề nếp ấy.

Gia đình tôi cũng như hầu hết các gia đình công chức, nhân viên ở thành phố, từ sáng sớm cả nhà đã chia nhau mỗi người mỗi ngả: đi làm, đi học... Bữa sáng tiện đâu ăn đấy, có khi là tiệm phở quen, khi là xe bánh mỳ đầu hẻm, khi là gói xôi mua dọc đường mang tới cơ quan. Bữa trưa thì mang theo hộp cơm hoặc kêu cơm văn phòng, nuốt vội vài miếng rồi tranh thủ chợp mắt hay nhâm nhi ly cà phê cho tỉnh táo. Đến chiều tối cả nhà mới về đông đủ nếu không ai có việc đột xuất... Vì vậy, bữa cơm chiều thật sự là khoảng thời gian của gia đình và vì gia đình.

Gia đình tôi có một quy định bất thành văn: một tuần ít nhất phải có bốn buổi cả nhà ăn cùng cơm chiều, nhất là những ngày cuối tuần. Quây quần quanh bàn ăn, mâm cơm không chỉ để ăn uống mà còn để giao tiếp, trao đổi, bày tỏ, thể hiện tình cảm, sự quan tâm... Bữa ăn chiều là "không gian cộng cảm" của gia đình, bữa ăn đầy đủ các thành viên luôn là biểu tượng hạnh phúc. Gian bếp phòng ăn ấm cúng còn thể hiện vai trò của người phụ nữ, người mẹ trong việc bảo vệ và duy trì sinh hoạt gia đình, tăng cường sự gắn bó tình cảm cha mẹ và con cái. Ông bà mình nói "trời đánh tránh bữa ăn" nên trong bữa ăn chúng tôi chỉ nói chuyện vui, ít khi nào để những chuyện bực bội từ cơ quan hay những chuyện không hay của cá nhân làm ảnh hưởng đến không khí bữa ăn. Vì không có thời gian nên bữa chiều thức ăn đơn giản thôi, có món mặn, món canh hay thêm món xào, salat... nhưng cố gắng thay đổi mỗi ngày để ngon miệng hơn. Ngày cuối tuần mấy mẹ con bày vẽ thêm những món mới hay cầu kỳ hơn chút, vừa để đủ chất vừa cho con gái "thực tập tay nghề" bếp núc.

Sáng nay tôi vừa mới quẳng lên facebook câu status "Hoàng A Mã nhà mình vừa nhắc là chưa có sấu Hà Nội để nấu canh" thì buổi chiều nhận được ngay quà Hà Nội là một túi sấu tươi xanh ngắt. Chỉ cần nghĩ chiều nay sẽ có món canh sấu sườn non nêm hành hoa, một món ăn rất đặc trưng của mùa hè miền Bắc mà cả gia đình tôi đều thích, đã thấy hiện ra một bữa cơm ấm cúng vui vẻ của cả nhà.

Sài Gòn 9/7/2013

5. Những ngày cuối năm

Cỏ sẽ lên xanh

Văn phòng của tôi trên lầu cao nhìn ra con đường có hai hàng cây dầu cao vút lúc nào cũng tấp nập xe cộ, trên vòm cao thi thoảng vút lên một bóng chim nhỏ nhoi... Ngày nắng gắt mà gió vẫn rạo rực. Có những buổi lu bu công việc ngồi lỳ trong phòng, đến trưa hay chiều mới bước chân ra ngoài. Ở đầu hành lang có kê một chiếc bàn với hai băng ghế dài màu trắng nổi bật trên nền lá xanh ngăn ngắt. Ngồi đây nhìn ra ngoài kia khi thì thấy bóng nắng lốm đốm trên những chiếc lá, lúc chợt nhận ra một vệt nắng vàng rực trên bãi cỏ nho nhỏ ở góc sân vườn.

Góc nhỏ này vô cùng thân thuộc với tôi. Mỗi sáng ngồi đây với ly cà phê cho sự tỉnh táo một ngày mới, mỗi chiều ngồi đây với bình trà đậm tôi có thể tạm quên đi mệt mỏi, đôi khi là sự bức bối, là tâm trạng không mấy tích cực nảy sinh trong công việc. Chỉ cần nhìn bầu trời xanh qua từng kẽ lá, ngắm những cánh hoa dầu xoay xoay trong gió như đang bay bổng điệu luân vũ, lòng bỗng bình yên nhẹ nhõm lạ thường.

Mấy bữa nay đường phố dưới kia đông hơn, xe hơi xe máy nối đuôi nhau từ sáng đến tối. Những giỏ quà nhiều màu sắc trên xe máy, trong xe hơi báo hiệu Tết đang đến gần. Qua rằm tháng Chạp, chị tạp vụ trong cơ quan chăm chú tỉa tót mấy chậu bông rồi lặt lá cây mai lão trong vườn... mỗi sáng se lạnh hơi gió chướng đang về...

Cuối năm họp hành liên miên. Sáng nay nhìn xuống sân vườn dường như thấy thiếu vắng gì đó... A, cỏ, vạt cỏ xanh bên hồ nước đâu rồi sao còn trơ đất? Hỏi chị tạp vụ, chị hồn nhiên kể, mấy bữa trước công nhân tới cắt cành mé nhánh hàng cây ngoài đường, sẵn nhờ họ cắt tỉa cây đa trong sân cho gọn gàng, bỏ những rễ khô cành chết để cây đa ra mầm lá mới, họ tới lui cưa kéo cành cây làm sao mà đám cỏ giập nát héo queo, em phải xới đất nhổ đi hết...

Bần thần. Người ta biết chăm sóc gìn giữ một cây lớn mà sao lại dẫm đạp lên đám cỏ nhỏ nhoi. Có ai biết cỏ cũng đau không... Chưa kịp nói gì thì chị tạp vụ xởi lởi, em tính chiều đi mua mấy vạt cỏ về trồng lại, đất em xới kỹ rồi, mùa này mát chắc cỏ sẽ lên nhanh lắm. Qua Tết chị vô làm là cỏ lại xanh thôi mà.

Ừ. Xuân đang về. Cỏ sẽ lên xanh...

Cà phê 47

Gần trưa ghé cà phê 47. Quán vắng, vài người khách ngồi ngoài vỉa hè Phạm Ngọc Thạch. Đầu hẻm vẫn chiếc xe bán hàng nhưng phía trong hẻm không có bộ bàn ghế nào cả. Kêu ly cà phê đá, anh chủ giọng lạnh tanh: đá sao? Mình cũng lạnh tanh: đậm, ít đá, ít đường. Anh chủ mặt tươi hẳn: lâu quá "bà" không ghé, quên "gu" của "bà" rồi. Hai anh em cười xòa.

Ừ, lâu rồi không đến đây, dù thỉnh thoảng mấy đệ tử vẫn réo gọi. Bữa nay sát Tết, ngồi đây với cô nhỏ trước khi em đi về quê để thực hiện một chuyến đi làm từ thiện. Sau những tấm hình "sexy", sau cái vẻ ghê gớm bởi ngôn từ "dân chơi", em vẫn là một người đàn bà, đa cảm, dịu dàng, hết mình vì người khác, dù có khi có người chẳng xứng đáng với sự hết mình của em... Mình yêu thương em vì lẽ đó, ngay cả khi em tưởng những cái giống như tình yêu là tình yêu... Đàn bà đúng nghĩa, dễ gì tìm được người xứng đáng với tình yêu của mình, phải không em?

Tào lao một lúc rồi mình đi. Hỏi anh chủ quán: Mùng mấy bán lại, ông? Lại lạnh tanh: Có tới uống không mà hỏi? Cũng lạnh tanh luôn: Không tới uống hỏi làm gì, tui đâu có rảnh dữ vậy? Vợ chồng chủ quán lại cười tươi: Nhớ ra mở hàng nha, bà. Phóng xe đi rồi mới nhớ là ổng quên chưa nói ngày nào "mở hàng".

Sài Gòn 19/1/2013

6. Phục Sinh, vâng hy vọng thế!

Biết về Lễ Phục Sinh là từ tiểu thuyết cùng tên của L. Tolstoi, mà cũng chỉ biết qua loa, đại khái đây là một ngày lễ của Thiên Chúa giáo, mừng Chúa sống lại. Còn thì toàn nhớ về mối tình trong trắng của cô hầu gái Maxlova với chàng sinh viên Nekhliudov, về số phận bị rơi xuống tận đáy xã hội rồi "phục sinh" trở lại con người tốt đẹp của cô. Hồi đó, khi xem tiểu thuyết này đã rất cảm phục Nekhliudov vì chàng đã tự nhận trách nhiệm, rằng tình cảnh đau khổ và tội lỗi của nàng Maxlova là do chính mình gây ra; chàng ăn năn hối hận, tìm cách chuộc tội. Nekhliudov quyết tâm tìm mọi cách xin ân xá cho Maxlova, chàng hứa với Maxlova sẽ cưới nàng để chuộc lại lỗi lầm xưa. Cho đến bây giờ vẫn luôn tự hỏi, hình như trong văn học Việt Nam không có nhân vật nào như thế...?

Sau này khi chị gái đi học ở Hungary, mỗi mùa Phục Sinh hay gửi về những tấm bưu thiếp hình quả trứng Phục Sinh trang trí rất đẹp, thực sự là những vật phẩm mỹ nghệ.

Sau nữa mới để ý, Lễ Phục Sinh là vào khoảng đầu mùa Xuân. Ngày lễ chính của Lễ Phục Sinh cũng vào một ngày trong tuần trăng. Không biết có sự trùng hợp nào không giữa ý niệm "sống lại", biểu tượng quả trứng... với quan niệm mùa xuân là mùa bắt đầu một chu kỳ mới của thiên nhiên? Tự hỏi như vậy là vì nhiều tộc người ở Đông Nam Á có Tết năm mới hoặc phổ biến nhiều lễ hội vào khoảng tháng Tư, thời gian chuyển từ mùa khô sang mùa mưa - bước vào thời vụ của nông nghiệp trồng trọt. Trăng - Nước - Phụ nữ, ba yếu tố có quan hệ với nhau khá mật thiết trong tín ngưỡng nông nghiệp Đông Nam Á...

Haizzz, cứ liên tưởng linh tinh lang tang... Thôi thì gì cũng được dù là khởi đầu hay bắt đầu lại một vòng quay mới của thiên nhiên, một vòng đời của con người, của một mối quan hệ giữa những con người... thì Phục Sinh luôn mang ý nghĩa tốt lành.

A quên, ngày Chúa Nhật của Lễ Phục Sinh, người ta còn trao nhau những nụ hôn cùng lời hân hoan: Chúa sống lại rồi.

Một mùa Phục Sinh bình an và vui vẻ cho mọi người.

Sài Gòn 4/2012

7. Nghĩ về sách

Có cuốn sách đọc đi đọc lại vì thích thú, vì sự đồng cảm, vì gợi lại những gì đã qua.

Có cuốn sách đọc vì cần thiết, cho công việc, cho một ý tưởng nào đó, một suy nghĩ về một người, một sự việc nào đó.

Có cuốn sách dù biết là cần thiết nhưng đọc hoài không xong, bỏ dở hai, ba lần rồi lại bắt đầu... Chắc tại mình tiếp thu kém, chậm hiểu, hoặc có lẽ vì cuốn sách quá dở.

Có cuốn sách đọc vì tò mò cái tựa, tò mò về tác giả hay chỉ vì nghe nói về nó nhiều quá.

Có cả những cuốn sách tình cờ rơi vào tay, đọc để giết thì giờ...

Có những cuốn sách được đọc như một thói quen do nhu cầu tự thân...

Có cuốn sách đọc một lần thấy cũng... thường thôi. Rồi một hôm nào đó đọc lại bỗng ngộ ra nhiều điều...

Có những cuốn sách khi đọc như thấy tác giả đang cùng mình trò chuyện, dù đồng cảm chia sẻ hay không bạn cũng thấy tác giả chân tình, khiêm tốn, nâng cao người đọc.

Có những cuốn sách chỉ đọc cũng thấy mệt... vì sự uốn éo điệu đàng hoặc ăn to nói lớn, hoặc toàn lý thuyết như trên mây, chẳng thấy chút gì của đời sống thực. Tác giả như cho mình quyền đứng cao hơn mọi người để phán xét, dạy dỗ... Mỗi cuốn sách đều ít nhiều mang lại một điều gì đó, kiến thức, hiểu biết, kinh nghiệm, cảm xúc, niềm vui, buồn phiền và cả nỗi đau... Và sau đó các cuốn sách hoặc ấn tượng, cảm xúc từ chúng, đều được gìn giữ cẩn thận như nhau, trên giá sách hay ở góc nhỏ nào đó trong ký ức.

Mỗi con người như một cuốn sách, sách phong phú như thế nào thì con người đa dạng thế ấy (hoặc ngược lại?). Mối quan hệ, sự gặp gỡ giữa những con người cũng giống như việc đọc sách. Có người có những người bạn... như những cuốn sách mới, đẹp, hay nhưng chỉ để trên giá sách, làm sang hơn cho mình.

Có người vội vã sống, chỉ lướt qua những con người đã gặp như đọc qua một cuốn sách... rồi có khi thất vọng vì thấy cô đơn, vì thấy không thỏa mãn, nhưng muốn thỏa mãn điều gì thì có khi họ cũng không biết.

Có người sống chậm, đọc sách để tự mình luôn tìm hiểu mình trước và tìm hiểu mọi người. Thường thì những người này luôn thấy những ưu điểm của người khác, những gì mà họ còn thiếu, chưa hoàn thiện. Do đó họ quý trọng các mối quan hệ trong cuộc sống. Không hiểu sao mình cứ nghĩ, nhìn cách đọc và cư xử với sách thế nào... có thể đoán biết sẽ cư xử với con người như thế.

Sài Gòn 3/2013

8. Tháng Bảy đã qua

Năm nay ông Ngâu bà Ngâu gặp nhau sớm hơn mọi năm, từ giữa tháng Sáu âm lịch hai cụ đã sum họp, mang lại cho trần gian những cơn mưa như trút. Khi thì do ảnh hưởng bão ngoài Biển Đông, khi thì do hoàn lưu không khí nóng... những ngày mưa lớn ngập đường xen với những ngày nắng như đổ lửa đưa con người đến với tháng Bảy, tháng của từ bi, tháng báo hiếu, cũng là tháng của những cô hồn trở lại trần gian.

Tiệm ăn chay bắt đầu tấp nập, thêm nhiều tiệm mới mở cửa. Món chay ngày càng phong phú, đa dạng, đắt rẻ, bình dân hay sang trọng cũng đều giống nhau là cùng "phỏng theo" món mặn: chả giò, gỏi cuốn, gà quay, xào thập cẩm, lẩu hải sản, bát tiên, gỏi tôm thịt... làm từ rau củ, bột, đậu hũ, các loại đậu... trông thật hấp dẫn. Ừ thì có sao đâu khi cả năm chỉ ăn chay vài ngày hay một tháng Bảy... Đi ăn chay vì bất cứ lý do gì, miễn thấy thích là được, ít nhất tháng vài ngày ăn chay sẽ tốt hơn cho sức khỏe, dù ăn chay bây giờ chẳng rẻ hơn ăn mặn chút nào nếu không nói có nhiều tiệm chay còn đắt hơn quán mặn.

Ngoài chợ đồ cúng cô hồn bày bán la liệt. Thôi thì đủ kiểu đủ loại quần áo nhà xe tiền vàng... tùy gia chủ khả năng đến đâu mua sắm đến đấy. Từ đầu tháng Bảy trước cửa hàng buôn bán, nhà làm ăn, công ty, nhà hàng... đã xuất hiện những mâm cúng đủ đầy từ cóc mía ổi đậu phộng nấu kẹo bánh đến vịt quay heo quay xôi bánh mì... hàng xấp tiền vàng mã y như thật, người sống có khi còn nhầm nữa là người khuất mày khuất mặt.

Những ngôi chùa trong thành phố sáng đèn khuya hơn, có khi thâu đêm khói nhang nghi ngút, mùi nhang ngoại hăng hắc lẩn trong mù mịt hơi nước mưa nghe nhức đầu. Từng hàng bình tro cốt được lau chùi sạch sẽ, những gương mặt trên đó như tươi tắn hơn khi chứng giám cho con cháu lòng thành tri ân báo hiếu.

Ngỡ tưởng tháng Bảy mang lại cho vợ chồng Ngâu cơ hội vài ngày bên nhau, mang lại cho trần thế mùa Vu Lan báo hiếu, mùa từ bi hỉ xả và tưởng nhớ những người đã khuất... lòng người sẽ hướng thiện và thanh thản hơn, như một khoảng lặng bình yên trong bề bộn cuộc sống khó khăn. Vậy mà cả tháng Bảy này từ mạng ảo đến đời thật lại luôn "sôi" lên vì nhiều chuyện đau lòng và bất nhẫn.

Những trẻ sơ sinh chết vì "sốc phản vệ thuốc" sau khi tiêm vắc xin ngừa bệnh. Hơn chín tháng mang nặng đẻ đau, sinh con ra vuông tròn rõ ràng, vậy mà chỉ tích tắc con bỏ cha mẹ mà đi... Không một lời xin lỗi, chưa một ai đứng ra chịu trách nhiệm, nói gì đến việc thắp một nén nhang cho các thiên thần xấu số ngay trong cái mùa mà cả người đã mất cũng còn có cơ hội "quay về" dương thế.

Tử tù đầu tiên bị xử bằng tiêm thuốc độc. Dù chết để đền tội thì vẫn cần được thương xót để họ có thể ra đi nhẹ nhàng, để gia đình họ bớt đi nỗi đau gấp đôi khi người nhà là tội phạm và vừa bị xử chết. Thế mà có báo mạng đã "độc quyền" khai thác tin tức, hình ảnh những giây phút cuối, cả đến bức thư giã biệt của tử tù gửi cho người nhà cũng bị tung hê lên mặt báo đúng trong mùa "xá tội vong nhân".

Tai nạn giao thông vẫn liên tiếp xảy ra, mạng người như lá, xanh đấy rồi héo rụng khôn lường chỉ vì một tích tắc vô ý, cả vì sự tắc trách như ăn sâu vào tiềm thức. Hàng chục người chống chọi với sóng to gió lớn hàng giờ trong đêm mới có người ứng cứu, 19 người đã ra đi không trở lại, khi nơi bị nạn chỉ cách bờ gần hai giờ tàu chạy. Nước mắt vợ chồng Ngâu có nhiều hơn nước mắt những người ở lại...?

Tưởng đã qua tháng cô hồn ai ngờ cuối tháng giới truyền thông lại ồn ào vì chuyện của một "ông hoàng ca nhạc" (cũng là danh xưng mà truyền thông gán cho chàng). Bậc "cha chú" chê bai hơi quá lời, con cháu "tâm thư" trả lời gay gắt. Sẽ không có gì nếu thế giới mạng đừng mang hàng tấn gạch đá trút xuống sự việc cỏn con, nếu báo chí đừng hùng hục khai thác từng câu từng chữ... Vậy là cùng với truyền thông lá cải câu chuyện đã để lại trên gương mặt của giới "showbiz" nham nhở những vết bẩn mà lẽ ra đây là nơi của những hành xử văn hoá đẹp đẽ.

Ừ thôi thì tháng Bảy đã ở lại phía sau. Những linh hồn mới hay cũ cũng đang trở về thế giới bên kia. Còn lại thế giới người - sống - với - nhau, thế giới mà mọi tôn giáo đều hướng đến và những người tử tế đều dốc lòng xây đắp: thế giới của lòng nhân ái và sự bao dung. Bao giờ có một tháng Bảy quạ đen bắc cầu nối liền những tấm lòng cho mọi hiềm khích tan đi? Bao giờ tháng Bảy và những tháng khác nữa sẽ không còn có ai phải từ bỏ thế giới này vì sự tàn nhẫn và vô tâm của con người?

Mùa mưa Ngâu đã qua... Phía trước là mùa thu.

Sài Gòn 27 tháng Bảy Âm lịch

9. Số phận

Trong lòng bàn tay có ba con đường.

Chẳng biết tên gọi các con đường là gì, mấy lần nghe rồi lại quên rồi, thôi thì tạm gọi theo số 1, 2, 3 vậy, nghe cho có vẻ khu đô thị mới, còn hơn gọi bằng những cái tên thật là khó nhớ.

Con đường thứ nhất (số 1) bắt đầu từ phía dưới ngón tay út, chạy đến giữa ngón trỏ và ngón giữa. Ở đoạn cuối này nó có mấy đường nhánh nhỏ, mờ mờ rồi mất hút, như những con hẻm cụt...

Con đường thứ hai (số 2) nằm giữa bàn tay, như chia lòng bàn tay làm hai phần gần bằng nhau. Khá thẳng, đoạn đầu đường phía ngón út hơi mờ, giống như con đường mới mở nhưng còn một đoạn chưa tráng nhựa xong...

Con đường thứ ba (số 3) chạy từ giữa cổ tay đến dưới ngón trỏ. Đoạn đầu cũng có hai nhánh, như hai đường nhỏ nhập vào để thành đường lớn...

Đấy là ba đường chính trong lòng bàn tay. Lòng bàn tay như một khu đất rộng rãi, bằng phẳng với ba con đường thẳng từ đầu đến cuối, rõ ràng, hầu như không có "đường ngang ngõ tắt"... Ba con đường này đã được "quy hoạch" đàng hoàng ngay từ khi đứa bé ra đời, tất nhiên ngày ấy bàn tay đứa bé còn nhỏ xíu nhưng ba con đường đã rất rõ nét. Không giống như nhiều bàn tay khác, ba con đường này không có điểm nào gặp nhau cả, mỗi con đường là một tuyến riêng từ đầu đến cuối. Ông thầy tướng số do ông nội mời đến, sau khi lập lá số tử vi, ông cầm bàn tay nhỏ xíu có những ngón tay ngọ ngoạy liên hồi, xem một hồi rồi nói "con bé này bướng bỉnh lắm, rồi sẽ vất vả đây...".

Lớn lên một chút, lòng bàn tay xuất hiện thêm một con đường nữa. Nó là con đường từ dưới ngón giữa chạy dọc xuống, cắt ngang đường số 1 và đường số 2, đoạn cuối gần song song với đường số 3. Mấy lần bạn bè rủ rê đi xem bói, cô gái hay được mấy bà thầy bói trầm trồ "cô có đường May mắn dài quá, số cô hên lắm, luôn có quý nhân phò trợ!".

Thời gian trôi qua, lòng bàn tay có thêm vài con đường nhỏ li ti nhưng không làm "phá vỡ cảnh quan" đã "quy hoạch" từ trước. Ba con đường lớn vẫn gọn gàng không bị "lấn chiếm" lòng lề đường gì cả. Một con đường nhỏ nữa được mở nối từ đầu đường số 3 cắt qua đoạn đầu đường số 1 và 2. Vậy là giữa lòng bàn tay xuất hiện một tam giác lớn. Không biết nó có ý nghĩa gì, tò mò, người phụ nữ bèn đi coi bói... Bà thầy (còn trẻ măng - gọi là cô thầy mới đúng) xem tay kết hợp với tướng... mặt, phán rằng, "chị thân lập thân, một mình một đường, cực khổ vất vả... nhưng hậu vận tốt. Từ năm nay sẽ có nhà cửa đất đai đàng hoàng, con cái xuất ngoại, sau này về già nhàn hạ...".

Thế à... Ừ thì cứ tin như thế đi, như đã... không nghi ngờ những lời tiên đoán trước đây... Thật ra là cũng đã quên mất những lời của các ông bà thầy bói trước. Cứ đúng tính cách mình mà sống, đã sống như thế, đang sống như thế, và nếu còn sống đến lúc nào thì vẫn sẽ như thế...

Tính cách tạo nên số phận. Số phận mình nằm trong lòng bàn tay mình đấy thôi...

10. Nhân mạng

Một ngày bạn bỗng nhận ra địa chỉ email của một người bạn không còn tồn tại.

Một ngày bạn bỗng nhận ra nick chat của một người bạn biến mất khỏi friendlist.

Một ngày bạn bỗng nhận ra tên một người bạn không bao giờ xuất hiện trên tường FB của mình. Tìm FB bạn thì, ồ, bạn đã bị chặn từ bao giờ.

Bạn bỗng phải tự hỏi, chuyện gì đã xảy ra?

Chắc bạn sẽ cố nhớ lại xem lần cuối hai người liên lạc với nhau là khi nào, như thế nào và sau đó là gì...

Chắc bạn sẽ phải lục lọi từng centimét trí nhớ như lần theo sợi chỉ mỏng manh để tìm ra đầu sợi chỉ là lần gần nhất mà hai người còn gặp nhau trên mạng. Thường thì ký ức cho bạn biết, chẳng có chuyện gì bất thường trong lần gặp nhau cuối cùng ấy, vẫn bình thường, thậm chí còn vui vẻ là khác. Bạn vẫn cứ tự hỏi, vì sao "tự nhiên" lại như thế? Bạn cố tìm ra lý do để giải thích nhưng rốt cục cũng không tin vào lý do mà mình nghĩ ra.

Bạn sẽ tặc lưỡi, ừ thì thôi vậy. Chắc bạn mình có chuyện gì đó "khó ở". Chắc vài bữa nữa sẽ liên lạc lại, chắc... Mà nói cho cùng chỉ là một người bạn trên mạng thôi mà...

Thi thoảng, có trường hợp, ký ức lóe lên một sự việc, một câu nói, một nguyên cớ nào đấy có thể giải thích cho sự "biến mất" của bạn mình. Bạn giật mình, ồ, chuyện không có gì, lẽ nào...

Có khi linh cảm cho bạn biết rõ nguyên nhân dù sự linh cảm ấy rất mong manh thì bạn vẫn đoán chắc rằng, nó là như thế. Có thể bạn sẽ băn khoăn, có khi ân hận, có khi bứt rứt... Nhưng làm thế nào liên lạc được để giải thích hay hỏi rõ mọi chuyện? Mà có cần không nhỉ?

Có khi rồi cũng tặc lưỡi cho qua... có thế mà cũng... ừ nếu vậy thì không đáng... thôi, chả tiếc!

Thế là bạn quên dần chuyện đó, rồi quên hẳn, như chưa từng tồn tại những vui vẻ ấm áp giữa hai người, thậm chí, như chưa từng biết có một người như thế...

Không hiểu sao tôi bỗng nghĩ đến chuyện như thế khi nhớ về một người bạn vừa từ bỏ thế giới này. Cứ nghĩ đến việc sẽ không còn bao giờ có thể gặp nhau để mà trò chuyện, để mà giận dỗi, để mà làm lành, để mà tha thứ... Bỗng thấy cuộc sống thật phù du vì có đấy cũng là mất đấy... Sao khi còn có thể gặp nhau chúng ta không làm khác đi điều chúng ta đã làm, để rồi có lúc phải nghĩ đi nghĩ lại...?

Trong thế giới của NET càng dễ tìm đến nhau bao nhiêu càng dễ xa nhau bấy nhiêu. Đến nhanh thế nào thì rời bỏ cũng nhanh như thế. Mạng mà!

Con người trong những mối quan hệ trên mạng như thế gọi là nhân mạng.

Sài Gòn 10/2013