Anh đưa em về lại Sóc Trăng. Ngỡ ngàng xứ lạ, quê chồng, em thẹn thùng ửng hường đôi má. Em có nghe nắng thu vàng hong hương lúa chín, ngoài đồng vọng vào thành phố. Thành phố trẻ (đô thị loại II) đang căng phồng bờ ngực trẻ, lấp lánh huân chương mang tên Bác rạng ngời. Hơn 30 năm, Sóc Trăng mình đã hồi sinh. Hơn 30 năm, lội qua bao gian khổ, nhọc nhằn. Hơn 30 năm, trăn trở, suy tư, Sóc Trăng quyết vươn lên bầu trời cao xanh rộng như con rồng vụt bay lên giữa chín nhánh Cửu Long lộng gió.
Về Sóc Trăng, em có thấy Hồ Nước Ngọt xanh trong như đài gương sáng soi bóng tâm hồn. Phong kín không gian, phong kín thời gian để Tịnh Tâm. Điểm vào đấy vài nhành dương liễu xoã tóc yêu kiều như hoài niệm một thời quá vãng. Về Sóc Trăng, em có thấy đô thị mọc lên sầm uất và những con đường rộng mở thênh thang. Nhìn cột anten viễn thông trước bưu điện như chiếc thang khổng lồ bắc lên mây trời, đèn hoa ngũ sắc lung linh.
Đi ngang Quảng trường, công viên, em có nghe âm vang hào hùng những ngày tháng Tám (1945). Tiếng súng, tiếng gươm, tiếng giáo, tiếng hò reo của đất nước, của nhân dân kéo đổ tượng “Hai Hình” giữa lòng tỉnh lỵ năm xưa. Cờ đỏ sao vàng tung bay giữa ngày thu rực nắng. Nghe Bí thư Dương Kỳ Hiệp tuyên bố: “… Chính quyền thuộc về cách mạng,”, về với mặt trận Việt Minh, về với nhân dân mình. Niềm vui dâng trào như biển sóng. Nước mắt cũng dâng trào. Hạnh phúc trào dâng. Nhân dân được làm chủ… Không phải trong mơ!… Mỗi tiếng bước chân ta đi, mỗi vòng xe ta lăn bánh, em có nghe dư âm lịch sử vọng về?…
Về Sóc Trăng, anh đưa em qua Vàm Dù Tho nghiêng nghiêng bóng trăng ngà. Em có nhớ Neng Chanh đã ném “ổng nhổ” xuống dòng sông Ba Sắc như ném bỏ bao ti tiện đua ganh của người đời. Ngọt bùi trong gió, tiếng hát dù kê từ Tham Đôn vọng về, nghe nao lòng nhớ nhà nhớ quê da diết… Nếu có chiều nào, em ngồi trên chiếc thuyền ba lá và theo anh đi đặt bôn, giăng lưới, em sẽ ngất ngây bởi sắc màu điên điển vàng ươm. Xuồng tròng trành nắng, tròng trành hoa. Cả khúc sông như được mạ vàng, ta ngỡ mình lạc giữa Mùa thu vàng – Levitan. May mà trời thương, đất mến, cây trái quê mình bốn mùa trĩu quả ngọt sai…
Vòng qua dòng sông Maspero, em như lạc vào kho sách cổ của Nguyễn Liên Phong: “Nam-kỳ phong tục nhơn vật diễn ca”. Em có nghe dư âm tháng mười vọng lại. Xạc xào sóng nước, tiếng mái dầm vang vang như kình ngạc, tiếng cồng, tiếng chiêng rộn rã, tiếng hò reo hào sảng cả một vùng nước, vùng trời: “Hai dai dơ, hãi dài dơ, sá ly dâng, sá ly dâng…”. Trai gái ba dân tộc: Khmer, Kinh, Hoa hội tụ về đây múa hát bên trăng. Tay uốn cong, chân lượn vòng. Ôi, nhớ làm sao những câu hát khuê tình lả lướt! Thả đèn gió gửi theo bao mơ ước, ước mong mưa thuận gió hoà, đồng xanh, trái ngọt, thêu dệt cho bao đôi lứa nên duyên nồng thắm. Trăng lung linh. Đèn gió lung linh. Má em cười lúng liếng cả một miền trăng.
Về Sóc Trăng, em có nghe ngọt ngào hương bánh pía Vũng Thơm, giòn rụm hương bánh cống Đại Tâm, nồng nàn hương lúa ST25 Trường Khánh, hoà hương lúa Tài Nguyên Thạnh Trị…. Đi qua Kế Sách, Châu Thành, Mỹ Tú; chạy dọc Thạnh Trị, Ngã Năm; vòng qua Long Phú, Mỹ Xuyên, đi đâu em cũng thấy đồng lúa, lúa bạt ngàn, xanh ngát… Lúa đã qua rồi những trang nhật kí buồn tênh của năm tháng chiến tranh, còm cõi, gầy guộc, héo hon, cây lúa ngày nay đã bừng phục sinh. Xanh nối liền xanh, những cánh đồng đương mơn mởn thì con gái…
Rồi vàng nối tiếp vàng của những đồng cánh đồng lúa hè- thu đang trĩu hạt. Còn đâu dáng những mẹ, những chị gánh lúa ngày nào, tất cả, giờ đây đã thành chuyện cũ rêu phong. Những chiếc máy gặt đập liên hợp ngày đêm nhả khói, no nê bụng lúa mới. Lúa gạo Sóc Trăng đã bay xa khắp chân trời châu Âu, châu Mĩ… Nhanh lên em! Anh đưa em đi thăm những tuyến đường rộng mở từ thành phố Sóc Trăng chạy xuống huyện Trần Đề. Hương gió biển phả mát dịu làm sao! Những chiếc khoang thuyền lé đé cá tôm. Mỏ Ó ơi! Rỉa dùm ta sợi nhớ sợi thương cho Chợ Kinh Ba, Bãi Giá khẳm chở tình người.
Đứng trên bến cảng, em sẽ no nê cái view nhìn. Nhìn biển, nhìn trời thênh thang, rộng mở… Có thấy phía xa xa là Côn Đảo dấu yêu. Đứng ở đây mà lòng ta càng thêm xao xuyến. Nhớ lắm, nhớ hàng dương thơ mộng, nhớ chị Sáu và mùa lê ki ma rộ nở…. Xuôi xuống Hồ Bể, hồ đẹp như tranh vẽ. Ngắm hoàng hôn đang xăm môi cho biển thêm đẹp, thêm duyên. Những cánh rừng nguyên sinh khép nép đứng làm duyên như cô thôn nữ giấu chút duyên ngầm cùng gió mặn hoà hương châu thổ mỡ màu. Em nhớ mang về làm quà biếu bố mẹ củ hành tím và xá bấu (củ cải muối) Vinh Châu nhé. Hành thơm, xá bấu mặn mang hương đất, hương tình của người dân quê Sóc Trăng.

Về Sóc Trăng những ngày tháng tám, em có nghe xóm làng mình đang rộn rã đón Lễ Sene Dolta không? Nhà nhà gói bánh tét, bánh dừa, bánh ích, sắm sửa lễ vật, dâng mâm cơm cúng ông bà với tấm lòng thơm thảo, tri ơn. Rồi mời linh hồn tổ tiên cùng đến chùa nghe sư sãi tụng kinh cầu siêu, thuyết pháp. Tiếng ngũ âm rộn ràng theo nhịp bước chân quen. Mấy chú bé tung tăng, hồn nhiên khoe áo mới, khoe bánh, khoe quà. Những cụ già tóc trắng, choàng khăn, chống gậy đi lễ chùa, tay cầm một bó nhang thơm. Người người náo nức đến chùa như tìm về cõi thiêng liêng của lòng mình thành kính hướng về nguồn cội tổ tiên. Hương trầm bảng lảng, mái chùa cong vút như mũi thuyền bơi trên mây trắng bồng bềnh….
Đến Sóc Trăng, em như lạc giữa những kì quang, em có thể cùng anh làm chuyến hành hương về đất Phật. Với 92 ngôi chùa lớn nhỏ của ba dân tộc, có đủ sắc màu, mỗi chùa mỗi vẻ. Đến Chùa Chén Kiểu (chùa Sro Lôn), em sẽ trầm trồ thán phục bởi tài nghệ tinh hoa, cẩn chén kiểu thành những hoa văn khéo léo, tinh xảo vô cùng, chẳng khác nào cung điện nguy nga. Chứng nhân của một thời đất nước khó khăn, biến cái khó thành cái khôn của cha ông ngày trước. Và có những điều khổng tưởng mà ngỡ chỉ có trong cổ tích xa xưa. Không phải thần tiên có phép thần thông tài ba xuất thế. Ngài trụ trì Chùa Đát Sét (Bửu Sơn Tự), ông Ngô Kim Tòng (1909 – 1970) chỉ học mới lớp 3, chưa qua lớp mĩ thuật, hội hoạ, điêu khắc nào mà có thể đắp gần 2.000 tượng Phật và linh thú bằng đất sét. Chỉ có đất sét lấy từ ruộng về, sàng cát, lọc sỏi, rác rơm mà đắp nên tượng đẹp, có thần, đường nét sắc sảo lạ lùng! Em có từng thấy ở đâu chưa? Cây đèn cầy nặng 200 kg, cao 2 mét. Nó được đốt mấy mươi năm và chưa hết. Ánh nến cháy bền bỉ như ánh sáng bát nhã hay ánh sáng của niềm tin vào đạo – đời tốt đẹp, thiện lành…
Còn nữa, có bao giờ em thấy hàng ngàn con dơi tề tựu nhiều đến thế không? Hãy đến với Chùa Dơi (chùa Mã Tộc, chùa Mahatup), một ngôi chùa Phật giáo Nam tông của đồng bào Khmer Sóc Trăng. Chùa không chỉ có kiến trúc cổ xưa, hoa văn mà độc đáo vì có cả bầy dơi về đây trú ngụ. Chiều đến, chúng lũ lượt bay về treo mình trên những tán cây rợp mát. Văng vẳng đâu đây tiếng kệ kinh, bầy dơi như đang trì niệm, gật gù cúng trái (chứ không hề ăn), rồi thiền định giữa khói trầm bềnh bồng, hư ảo, thần tiên…Em biết không? Sóc Trăng quê mình còn gần trăm ngôi chùa lớn nhỏ, là bảo tàng quý báu, lưu giữ bao nét kiến trúc cổ truyền, tinh hoa, tuyệt mĩ và thế giới tâm linh, huyền bí, thiêng liêng của đất và người Sóc Trăng chơn chất, nghĩa tình.
Mai này em về Phú Thọ, em cho anh gửi biếu bố mẹ ngoài ấy món quà. Dù biết anh không thể hiếu thảo như Lang Liêu gói bánh chưng dẻo ngọt. Anh cũng chẳng có voi chín ngà, gà chín cựa mà chỉ có mớ đặc sản và tấm chân tình, mộc mạc của người Sóc Trăng. Em! Sao em lặng thinh, thẹn thùng không nói?… Bóng anh, bóng em sóng sánh dưới ao bông súng tím, con cá tai tượng ngơ ngẩn nhìn mặt trời chiều rụng chín. Mây dập dờn trôi giữa duềnh xanh. Hương mắm kho nhà ai nấu thơm lừng, quyện cơm thơm vừa chín tới. Hương gió chiều bảng lảng bung toả giữa trời cao rộng bay bay, …
Đêm đã trở mình trên vạt cỏ. Em ngủ đi, em ngủ đi em!…
Ngoài kia, tiếng đờn kìm vừa rụng chín cả vàm trăng.