Người dân bình dân Tây Ban Nha mang niềm đam mê kể chuyện đậm chất Á Đông và rất ưa chuộng những điều kỳ diệu. Vào những đêm hè, họ thường quần tụ trước hiên nhà, hoặc quây quần bên những lò sưởi rộng thênh thang trong các quán trọ ventas vào mùa đông, để say sưa lắng nghe những huyền thoại thánh thần kỳ bí, những chuyến phiêu lưu mạo hiểm của khách lữ hành, hay chiến tích táo bạo của bọn cướp và buôn lậu. Khung cảnh hoang dã, cô tịch của đất nước, sự truyền bá tri thức còn nhiều hạn chế, sự khan hiếm các đề tài trò chuyện thông thường, cùng lối sống lãng mạn đầy phiêu lưu mà mỗi người theo đuổi tại một vùng đất nơi việc đi lại hãy còn sơ khai — tất cả đã góp phần nuôi dưỡng tình yêu dành cho nghệ thuật kể chuyện truyền khẩu này, đồng thời tạo nên một bầu không khí đậm đặc những yếu tố kỳ quái và khó tin. Không có đề tài nào phổ biến và được ưa chuộng hơn chuyện kho báu do người Moor chôn giấu; nó bao trùm khắp cả nước. Khi băng qua những ngọn núi hiểm trở, nơi từng diễn ra các cuộc đột kích và chiến tích cổ xưa, bạn không thể bắt gặp một ngọn tháp canh atalaya của người Moor nào chênh vênh giữa vách đá hay sừng sững trên ngôi làng xây bằng đá, mà người dẫn la của bạn, khi bị gặng hỏi kỹ, lại không ngừng rít điếu xì gà để kể vài câu chuyện về vàng của người Hồi giáo được chôn vùi dưới móng tháp; cũng chẳng có pháo đài alcazar nào hoang phế trong thành phố mà lại không mang theo truyền thuyết về vàng bạc, được truyền từ đời này sang đời khác trong số những người nghèo quanh vùng.
Những câu chuyện này, cũng giống như phần lớn các tích truyện dân gian, đều bắt nguồn từ một vài cơ sở thực tế ít ỏi. Trong những cuộc chiến tranh giữa người Moor và người Thiên Chúa giáo kéo dài ròng rã nhiều thế kỷ làm điên đảo cả xứ sở, các thị trấn và lâu đài thường xuyên phải đối mặt với việc đổi chủ một cách bất ngờ, và người dân trong các cuộc vây hãm hay tấn công, đành phải chôn giấu tiền bạc và châu báu xuống đất, hoặc giấu trong các hầm mộ và giếng nước, giống như điều vẫn thường diễn ra ngày nay ở những xứ sở chuyên chế và hiếu chiến thuộc phương Đông. Vào thời điểm người Moor bị trục xuất, nhiều người trong số họ cũng giấu đi những tài sản quý giá nhất với hy vọng rằng cuộc lưu vong chỉ là tạm thời, và rồi họ sẽ có thể quay lại để tìm lại kho báu của mình vào một ngày nào đó. Chắc chắn rằng hết thời gian này đến thời gian khác, những hũ tiền vàng và tiền bạc đã vô tình được đào lên sau nhiều thế kỷ từ giữa những tàn tích của các pháo đài và dinh thự người Moor; và chỉ cần một vài sự thật như thế cũng đủ để sinh ra hàng ngàn câu chuyện tưởng tượng.
Những câu chuyện bắt nguồn từ đó thường phảng phất hơi hướng phương Đông, mang dấu ấn của sự pha trộn giữa phong cách Ả Rập và phong cách Gothic — điều mà dường như tôi thấy là đặc trưng của mọi thứ ở Tây Ban Nha, đặc biệt là ở các tỉnh miền nam. Của cải được giấu kín luôn bị đặt dưới những lời nguyền ma thuật và được bảo vệ bằng bùa chú cùng bùa hộ mệnh. Thỉnh thoảng chúng được canh gác bởi những quái vật kỳ dị hoặc rồng phun lửa, đôi khi bởi những hồn ma người Moor bị yểm bùa, ngồi bên đống vàng trong bộ giáp sắt cùng thanh gươm tuốt trần, nhưng bất động như tượng, kiên nhẫn canh gác không mệt mỏi suốt nhiều thời đại.
Cung điện Alhambra tất nhiên, do những đặc thù trong lịch sử của mình, chính là một thành trì của những câu chuyện hoang đường dân gian như thế; và nhiều di vật được đào lên theo thời gian đã góp phần củng cố thêm điều đó. Từng có lúc người ta tìm thấy một chiếc vạc đất nung chứa tiền xu của người Moor và bộ xương của một con gà, theo nhận định của một số nhà quan sát tinh tường, hẳn đã bị chôn sống. Lại có lúc một chiếc bình khác được đào lên chứa một con bọ hung lớn bằng đất nung nung chín, trên khắc đầy chữ Ả Rập, được định giá là một tấm bùa hộ mệnh phi thường mang những linh lực huyền bí. Bằng cách này, trí tưởng tượng của đám đông nghèo khổ sinh sống tại Alhambra đã được thả rổng, cho đến mức không còn một sảnh đường, ngọn tháp hay hầm ngầm nào của pháo đài cổ mà không trở thành bối cảnh cho một truyền thuyết kỳ diệu nào đó. Tin rằng qua các bài viết trước, tôi đã phần nào giúp bạn đọc quen thuộc với các địa danh của Alhambra, giờ đây tôi sẽ dấn thân sâu hơn vào những huyền thoại kỳ diệu gắn liền với nơi này — những điều đã được tôi nhọc công nhào nặn thành hình thành dạng từ muôn mảnh vụn truyền thuyết và gợi ý nhặt nhép được trong những chuyến lang thang của mình — giống như cách một nhà sưu tầm cổ vật dựng lại một tài liệu lịch sử hoàn chỉnh từ vài ký tự rời rạc trên một tấm bia đá đã mờ phai.
Nếu có điều gì trong những truyền thuyết này làm lung lay lòng tin của những độc giả quá mức câu nệ, xin họ hãy nhớ đến bản chất của chốn này và rộng lượng châm chước. Bạn không nên mong đợi tìm thấy ở đây những quy luật xác suất vốn chi phối những khung cảnh tầm thường hay đời sống thường nhật; bạn phải nhớ rằng mình đang bước đi trên những sảnh đường của một cung điện bị yểm bùa và tất cả đều là “vùng đất bị ma ám”.