“Để cập bến, chúng ta phải đi thuyền, đôi khi cùng chiều gió và đôi khi ngược chiều gió.
Nhưng chúng ta không được trôi dạt hay thả neo ở một chỗ.”
― OLIVER WENDELL HOLMES
Tôi (Daniel) có một căn nhà gỗ nhỏ bên bờ biển Oregon. Các bãi biển vùng Northwest thật đẹp và đầy những địa điểm lướt sóng thú vị. Vào mùa thu và mùa đông, bão đổ bộ tạo thành những con sóng rất lớn. Không may là các con sóng đôi khi đến cùng gió và dòng hải lưu mạnh, có thể gây ra những hỗn loạn dưới mặt nước.
Hôm đó là một ngày như vậy. Sóng đánh dồn dập vào mỏm đất nhô ra phía biển gần 100m. Tôi chèo ra cùng ba người nữa, gồm cả Austin, người mới làm quen với môn lướt sóng. Không lâu sau khi ra được đến nơi, tôi nhận thấy Austin đang bị cuốn qua mỏm đất. Anh ấy bị vướng vào một đợt thủy triều mạnh.
Austin có sức nhưng thiếu kinh nghiệm để có thể thoát khỏi dòng chảy đó. Nó cứ kéo anh ra xa hơn. Tôi chèo ra chỗ rìa xoáy nước và bơi theo dòng chảy về phía anh ta. Khi bắt kịp, tôi lái cho Austin đổi hướng bơi. Thay vì bơi ngược về hướng bờ biển thì chúng tôi bơi song song với nó. Nếu bơi đủ xa, chúng tôi sẽ ra khỏi dòng xoáy sang vùng nước lặng hơn. Lúc đó chúng tôi có thể bơi về phía bờ. Phải mất đến nửa tiếng, nhưng cuối cùng chúng tôi đã bơi được về chỗ bãi cát, mệt lử.
Cuộc sống cũng có thể tác động như vậy đối với chúng ta. Thật dễ để chúng ta bị mắc vào một dòng hải lưu và bị kéo ra xa. Càng tệ hơn khi chúng ta có thể thấy chính mình đang lao vào con đường nguy hiểm đó. Nhiều người khi bước vào tuổi 40, 50 và 60, nhìn ra xung quanh, và nhận thấy rằng họ đã bị kéo ra tận ngoài khơi. Có lẽ sức khỏe của họ đang suy giảm, hôn nhân của họ đã đổ vỡ, hay sự nghiệp trì trệ. Có thể họ đã đánh mất mối kết nối tinh thần, và cuộc sống mất đi ý nghĩa hay không còn trọn vẹn. Dù là gì thì họ cũng đã nhìn lên và thấy mình cách quá xa nơi họ nên ở vào thời điểm này của cuộc đời. Họ đã trở thành nạn nhân của sự phó mặc.
CHÚNG TA ĐÃ ĐẾN ĐIỂM NÀY BẰNG CÁCH NÀO?
Sự phó mặc thường xảy ra do một hoặc nhiều hơn một nguyên nhân sau:
1. Nó xảy ra vào những lúc chúng ta không ngờ đến. Đôi khi chúng ta phó mặc đơn giản vì chúng ta không biết chuyện gì đang xảy ra, hay điều gì đang gặp nguy hiểm. Điều này đã xảy ra trong ví dụ ở trên. Austin chưa có kinh nghiệm đối diện với các dòng hải lưu và việc này hoàn toàn mới đối với anh.
Điều này cũng có thể xảy ra trong cuộc sống thực. Có lẽ bạn vẫn mang theo các giả định không đúng về sức khỏe, động cơ hôn nhân hay công việc từ sự giáo dục của bạn. Tất cả chúng ta đều có các ý tưởng không chính xác về cuộc sống. Nếu không nhìn nó theo cách hoàn toàn khác thì chúng ta cũng không thể biết được.
2. Nó xảy ra khi chúng ta bị sao nhãng. Tôi (Michael) cũng từng bị cuốn theo một dòng hải lưu như thế. Trong chuyến nghỉ mát cùng Gail, vợ tôi, ở Hawaii, chúng tôi đã mang theo một tấm ván boogie1 để lặn. Cảnh dưới nước tuyệt đẹp, chúng tôi đã bị thu hút đến mức không để ý đến khoảng cách vào bờ. Khi trồi lên, chúng tôi phát hiện mình đã trôi ra xa đến vài trăm mét và phải cuống cuồng bơi lại vào bờ!
1 Boogie Board: Loại ván lướt sóng ngắn, không có dây buộc hay bảo hiểm nào.
Có lẽ bạn cũng đã bị cuốn theo sự nghiệp của mình và thấy rằng nó thú vị hơn việc phải dành thời gian cho gia đình. Hoặc có thể bạn đang trong thời kỳ bận rộn chăm sóc con cái và không quan tâm đến sức khỏe. Có thể bạn quá say mê các ứng dụng và công nghệ, đến nỗi không thể hoàn thành công việc mà bạn được thuê để làm.
3. Nó xảy ra khi chúng ta bị quá tải. Đôi khi chúng ta ôm đồm quá mức so với trách nhiệm của mình. Đôi khi lượng công việc dồn đến nhiều hơn mức chúng ta có thể xử lý. Bất kể là gì, chúng ta cũng cảm thấy đang bị nhấn chìm. Để trấn an, chúng ta thường tự thuyết phục rằng đó chỉ là tạm thời. “Tôi sẽ dành toàn bộ sự quan tâm cho… ngay sau khi hoàn tất đợt này”, chúng ta luôn hứa với bản thân và những người khác như vậy.
Đôi khi điều này nghe thật chính đáng, nhưng nó thường giống với một lời bào chữa hơn. Nó đặc biệt đúng khi chúng ta trôi dạt từ tình trạng quá tải này đến tình trạng quá tải khác mà không có một nỗ lực thật sự nào để dừng lại và tự hỏi: “Vì sao tôi cứ luôn rơi vào tình trạng này?”
4. Nó xảy ra khi chúng ta thất vọng. Trí não thật kỳ diệu. Chúng ta thường không có ý thức về mối quan hệ giữa những điều chúng ta tin và thực tế. “Dù bạn nghĩ là mình có thể hay không thể, thì bạn đều đúng”, Henry Ford đã nói. Nói cách khác, khi chúng ta tin về một điều gì đó thì nó thường tạo ra kết quả theo niềm tin đó.
Điều này đặc biệt đúng với sự phó mặc. Có lẽ bạn nghĩ rằng bạn không thể thay đổi. Hoặc họ sẽ không thay đổi. Hay thế giới sẽ không thay đổi. Bạn không muốn chấp nhận sự thật là bạn có quyền kiểm soát và có thể tác động đến kết quả. Kết quả là bạn phó mặc, cảm thấy mình không có năng lực gì để thay đổi lộ trình đó.
HẬU QUẢ CỦA SỰ PHÓ MẶC
Sự phó mặc có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng, không chỉ cho bạn, mà còn cho những người bạn yêu thương và những người tin tưởng vào bạn. Trong một số trường hợp, sự phó mặc có thể hết sức nguy hiểm. Điều quan trọng là hiểu được những hậu quả để có thể tránh và có những biện pháp để sửa chữa vào lúc này. Bạn có thể tránh một hay nhiều hơn những hậu quả đắt giá dưới đây:
1. Sự mơ hồ. Khi đang phó mặc, chúng ta mất phương hướng. Không thấy được một đích đến rõ ràng, những thách thức trên hành trình thật vô nghĩa. Không có một điều gì lớn lao để đem lại ý nghĩa cho những vở kịch nhỏ nhặt của đời sống. Khi gặp phải điều này, tức là chúng ta đã bị mất phương hướng. Giống như người đi bộ đường dài không có la bàn hay GPS, chúng ta đi theo vòng tròn, bị lạc trong một khu rừng những sự kiện và những hoạt động không liên quan. Cuối cùng, chúng ta thắc mắc liệu cuộc sống của mình có còn bất kỳ ý nghĩa nào không và cảm thấy tuyệt vọng trong việc tìm kiếm một mục đích.
2. Phí tổn. Cái giá của việc phó mặc trong cuộc sống có thể sẽ cực kỳ đắt đỏ, cả về tiền bạc lẫn điều quan trọng hơn, đó là thời gian. Điều này thường xảy đến khi chúng ta lang thang qua cuộc đời, không biết được đâu là đích đến và tiêu đi những nguồn tài nguyên quý giá và hữu hạn. Đôi khi điều sáng suốt nhất bạn có thể làm là dừng lại và tìm một chỗ dựa. Việc đó có vẻ như khiến hành trình chậm lại, nhưng rốt cuộc nó lại nhanh hơn và ít tốn kém hơn nếu xét về mặt đến được nơi bạn thật sự muốn đến.
3. Đánh mất cơ hội. Trừ phi chúng ta có sẵn một điểm đến trong đầu, nếu không sẽ thật khó để tách bạch giữa các cơ hội và những thứ gây sao nhãng. Chúng ta tự hỏi “Liệu việc này có đưa mình đến được gần hơn với mục tiêu hay sẽ đẩy mình ra xa hơn?” Không có một kế hoạch thì chúng ta không cách nào biết được. Không có một cảm giác thúc giục thật sự, không có lý do để nắm bắt lấy cơ hội, và không cảm giác có thể đánh mất nếu không nắm bắt lấy nó. Nên thật dễ để chần chừ. Và hầu hết các cơ hội đều có thời hạn. Nếu để lỡ mất thì chúng thường mất đi vĩnh viễn.
4. Nỗi đau. Trong khi một số nỗi đau trong cuộc sống là không thể tránh khỏi, chúng ta thường tự làm mình tệ hơn. Điều này chỉ đơn giản là vì chúng ta không biết lên kế hoạch. Ví dụ:
Không có một kế hoạch cho sức khỏe (dù đó là sức khỏe thể chất, tinh thần hay tâm linh) thì chúng ta có thể bị mắc bệnh, không có sức sống, bị rơi vào trạng thái chán nản hoặc… qua đời!
Không có một kế hoạch cho sự nghiệp, chúng ta có thể cảm thấy sự nghiệp không trọn vẹn, bị trì trệ hoặc thất nghiệp.
Không có một kế hoạch cho hôn nhân, chúng ta có thể rơi vào cảnh khổ đau, chia cắt hoặc ly hôn.
Không có một kế hoạch cho việc nuôi dạy con cái, chúng ta có thể bị xa cách tình cảm, con cái hư hỏng và sự hối tiếc thật sự.
Đây là những mối nguy của sự phó mặc. Nếu chúng ta trải qua cuộc sống mà không có một kế hoạch, chúng ta có thể nhanh chóng thấy mình đang gặp vấn đề – và có lẽ vấn đề đó rất lớn.
5. Hối tiếc. Có lẽ hậu quả đáng buồn nhất chính là vào lúc cuối đời cảm thấy hối tiếc sâu sắc. Chúng ta chìm trong những cái “giá mà”:
Giá mà tôi có chế độ ăn lành mạnh hơn, tập thể dục nhiều hơn, và biết chăm sóc cơ thể của mình hơn.
Giá mà tôi dành nhiều thời gian hơn để đọc, học một thứ ngôn ngữ khác, hay đi du lịch đến các quốc gia khác.
Giá mà tôi dành nhiều thời gian hơn để kết nối với người bạn đời của mình, lắng nghe thay vì nói, và cố gắng để hiểu thay vì cầu mong được hiểu.
Giá mà tôi dành nhiều thời gian hơn với con cái mình – đi xem các trận đấu thể thao hay các buổi biểu diễn độc tấu của chúng, đưa chúng đi cắm trại, câu cá, và dạy chúng cách sống.
Giá mà tôi đủ can đảm để bắt tay vào gây dựng sự nghiệp của chính mình.
Giá mà tôi rộng lượng hơn, cho đi thời gian, tài năng và tiền bạc của mình để giúp đỡ những người đang cần sự cứu giúp.
Chúng ta đều biết sự thật của câu châm ngôn “Cuộc đời không phải là một buổi diễn tập.” Nếu làm sai có thể dẫn đến những hậu quả thật sự. Nhiều người vẫn đang tìm cách để vượt qua các hậu quả đó. Không có đường vòng nào cả – chúng ta đang sống trong những hậu quả do những lựa chọn của mình. Nhưng tin tốt lành là, các quyết định của chúng ta là những điều chúng ta có thể làm chủ. Ngày hôm nay chính là ngày để đưa ra những lựa chọn thật sự có ý nghĩa.
ĐIỂM QUA VỀ PHƯƠNG PHÁP NÀY
Lên kế hoạch cho Cuộc sống là điều ngược hẳn với sự phó mặc. Sự phó mặc là thụ động. Lên Kế hoạch Cuộc sống là chủ động. Sự phó mặc là đổ lỗi cho hoàn cảnh hay cho những người khác. Lên Kế hoạch Cuộc sống là sự chịu trách nhiệm. Sự phó mặc là sống không có kế hoạch. Lên Kế hoạch Cuộc sống là có một kế hoạch và thực hiện nó.
Cuốn sách này được trình bày theo ba mục tiêu mà chúng tôi muốn giúp bạn đạt được:
1. Nhận thức về vị trí hiện tại của bạn. Chúng tôi muốn giúp bạn thấy được bạn đang ở đâu trong tương quan với nơi bạn muốn đến. Nhận thức đầy đủ về mọi khía cạnh cuộc sống của bạn trong hiện tại là điều rất quan trọng để bạn có được một hướng đi đúng hơn. Chúng tôi sẽ nói về điều này ở Chương 2 và 3.
2. Quyết định xem bạn muốn đến đâu. Bản chất của việc lên kế hoạch cho cuộc sống là hình dung về một tương lai tốt đẹp hơn. Chúng tôi muốn trao cho bạn một quyền năng mơ ước. Bạn muốn được sở hữu loại sức khỏe thể chất, tinh thần hay tâm linh nào? Bạn muốn có được một cuộc hôn nhân như thế nào? Bạn muốn theo đuổi loại nghề nghiệp nào? Vì sao bạn lại trôi dạt đến một tình trạng chán ngán hoặc thậm chí là nguy hiểm? Chúng tôi sẽ nói rõ điều này trong các Chương 4-7 và cung cấp cho bạn một số công cụ đơn giản nhưng hiệu quả cùng các mẫu văn bản để giúp bạn vạch ra lộ trình mong muốn của mình.
3. Hành động để đi đến đích. Khi đã nhận thức được bạn đang ở đâu và xác định được bạn muốn đến đâu, bạn có thể bắt đầu di chuyển hướng đến các mục tiêu của mình. Đúng, việc này cần bạn phải nỗ lực. Nhưng giờ đây bạn đã ý thức được về khoảng cách và có thể bắt đầu lấp đầy ngày tháng của bạn bằng những hành động để thu hẹp khoảng cách đó. Khi bạn có một kế hoạch, mỗi ngày đều có thể trở thành một cơ hội để đến gần hơn với đích đến của bạn. Chúng tôi sẽ nói về điều này trong Chương 8-10.
Dù bạn đang ở đâu, hãy lắng nghe chúng tôi: Bạn có thể thấy rằng mình đã bị trôi đi quá xa để có thể quay lại được, giống như đã quá xa bờ mất rồi. Có lẽ bạn đã từ bỏ hy vọng và không tin là mọi thứ còn có thể khác đi được nữa. Điều này đơn giản là không đúng. Không bao giờ là quá muộn cả. Hãy can đảm lên. Bạn không thể thay đổi quá khứ, nhưng ai trong chúng ta cũng đều có năng lực để thay đổi tương lai. Những lựa chọn đúng đắn của ngày hôm nay sẽ làm biến đổi triệt để dáng hình của tương lai.