LẮNG NGHE. Trừ khi em là người mà chúng tôi vừa nhìn thấy trên chương trình Shark Tank(*), còn không thì chúng tôi biết em rất túng tiền. Cực kỳ túng tiền. Túng đến nỗi phải mượn tiền mẹ mới đủ mua đồ ăn vặt.
(*) Chương trình truyền hình thực tế Mỹ, người chơi là các doanh nhân khởi nghiệp thuyết trình trước các nhà đầu tư (Shark).
Quản lý tiền bạc là việc cần làm với tất cả mọi người. Mục đích của việc này là để em không phải lo lắng chuyện tiền bạc nữa.
Bí quyết ở đây là lập ngân sách, cho dù em chỉ có 25 đô-la bà cho để bỏ vào ngân sách đó. Chúng tôi rất thích câu nói của John C. Maxwell: “Ngân sách cho bạn biết tiền của bạn đã được dùng làm gì, thay vì bối rối không biết nó chạy đi đâu rồi”.
Số tiền 25 đô-la đó em được bà cho vào sinh nhật năm ngoái - em đã bao giờ tự hỏi nó chạy đi đâu và tại sao lại hết nhanh như thế chưa? Điều này không thay đổi khi em lớn lên. Điều này không đơn giản chỉ thay đổi vì em có việc làm và kiếm được nhiều tiền hơn. Nó chỉ khiến em mất càng nhiều tiền hơn mà thôi.
Nếu em xây dựng kỹ năng quản lý tiền bạc ngay từ bây giờ, có lẽ em sẽ tránh được rất nhiều áp lực tiền bạc trong tương lai, thứ áp lực thường đeo đẳng lấy người trưởng thành.
Chỉ có 3 nguyên tắc chúng tôi muốn các em hiểu để nắm được việc quản lý tiền bạc, đó là:
• Đừng chi nhiều hơn những gì mình kiếm được.
• Hãy đảm bảo em có một khoản tiết kiệm cố định.
• Sẵn sàng cho đi.
Chúng tôi biết rất nhiều người đã áp dụng thành công phương pháp gọi là “hệ thống phong bì” để quản lý ngân sách. Với việc quản lý ngân sách theo hệ thống phong bì, em có thể dành riêng ra vài chiếc phong bì dựa theo nhu cầu của mình:
• Tiền tiết kiệm
• Tiền chi tiêu, chẳng hạn như cho quần áo và giải trí
• Tiền quyên góp và cho đi
Em có thể trao đổi với phụ huynhngười hướng dẫn về cách quản lý ngân sách và quyết định chia số tiền em có thành các mức phần trăm phù hợp để cho vào từng phong bì.
Điểm mạnh của phương pháp phong bì là một khi em đã dùng tiền rồi, số tiền ấy không bao giờ quay trở lại. Phương pháp phong bì dạy cho em rằng em phải cẩn thận khi mua sắm và loại bỏ khả năng em chi nhiều hơn số tiền em có hay dựa dẫm vào thẻ tín dụng. Thế nhưng nếu em đã sẵn sàng cho bước tiếp theo, hãy dành thời gian mở tài khoản tiết kiệm, đồng thời hãy tìm cơ hội đóng góp cho cộng đồng mình, hoặc thậm chí là cho những lý tưởng đáng giá trên thế giới.
Khi em viết giấy vay nợ, khoản tiền đó có thể cũng giống như tiền trong trò chơi Cờ tỷ phú vậy - gần như không thật bởi nó cứ thế xuất hiện sau khi quy trình vay nợ hoàn tất.
Cứ như có phép màu vậy!
Nhưng chúng tôi cam đoan với em là trả hết nợ khó hơn làm phép nhiều.
Như chúng tôi đã đề cập trước đó, em nên tìm cơ hội thực tập không lương; tuy nhiên em cũng cần thêm một công việc hay một cách nào khác giúp em kiếm tiền, đặc biệt là khi em lớn hơn.
Đây là tình trạng của hầu hết các gia đình, trong đó có cả gia đình chúng tôi, vào những năm chúng tôi học cấp hai và cấp ba. Chúng tôi đoán phụ huynhngười hướng dẫn của em không có nhiều tiền lắm để cho em, và cho dù có, họ cũng không nên cho không, bởi em cần phải học cách kiếm được số tiền đó.
Cho dù em đang gặp khó khăn về tài chính, em vẫn có thể tìm cách quay trở lại thế cân bằng bằng cách làm việc chăm chỉ và quản lý tiền bạc hiệu quả. Vậy nên cho dù em bỏ bao nhiêu thời gian vào việc kiếm tiền, việc quản lý tiền bạc và lập kế hoạch cho tương lai vẫn là rất quan trọng.
Cho dù em chọn con đường nào để học cao hơn sau khi tốt nghiệp phổ thông (đại học, trường dạy nghề, quân sự, các khóa học có cấp chứng nhận, vv.), thì em sẽ vẫn tốn tiền… rất nhiều tiền. Và có thể em đã biết, em có ba lựa chọn để trả học phí:
• Học bổng
• Tiền mặt
• Vay nợ
Một trong những mục tiêu chính của quyển sách này là chúng tôi muốn nói chuyện với em khi mà em còn đủ trẻ tuổi để khả năng giành được học bổng vẫn còn là một mục tiêu khả thi. Những học sinh có điểm trung bình cao, điểm thi cao, tham gia nhiều hoạt động ngoại khóa cũng như hoạt động phục vụ học tập, đã có kinh nghiệm làm việc và thực tập sẽ được nhà trường trả tiền cho việc học thay vì phải trả tiền học cho nhà trường. Các trường đại học gần như còn cạnh tranh nhau để có được những ứng viên hàng đầu nữa.
Ứng viên đó có thể và nên là em.
Em cần nhớ rằng có thể trường đại học này không cấp cho em học bổng, nhưng trường khác sẽ cấp. Hãy cân nhắc các lựa chọn của mình một cách khôn ngoan khi trao đổi với phụ huynhngười hướng dẫn. Vì mỗi người đều có quan điểm riêng về việc vay học phí, nên điều tốt nhất chúng tôi có thể làm ở đây đơn giản là chia sẻ ý kiến của mình, và lời khuyên này cũng chỉ có giá trị ở một mức độ nào đó đối với em. Em phải cân nhắc nhiều con đường khác trước khi nghĩ đến chuyện vay nợ. Những con đường đó là:
• Nguồn học bổng
• Hỗ trợ từ gia đình
• Việc làm
• Trợ cấp
Nếu gia đình không thể giúp được em, các khoản tiền em nhận được từ học bổng cũng không đủ cho em chi trả mọi khoản phí (học phí, lệ phí, phí sinh hoạt, vv.), em không thể làm việc nhiều giờ để gom đủ tiền học, em cũng không đủ điều kiện nhận trợ cấp, vậy thì tất nhiên là em nên vay nợ rồi. Việc học của em, nếu học hành cẩn thận, chắc chắn sẽ mang đến cho em một công việc tốt có khả năng trả được nợ, với điều kiện em phải bỏ công sức cho nó.
Tuy nhiên, em cần phải quyết định xem chi trả bao nhiêu để đi học đại học là xứng đáng. Nếu em tốt nghiệp với một khoản nợ khổng lồ, có thể nó sẽ hạn chế những cơ hội của em sau này. Vì khoản nợ học phí, có thể em sẽ phải tìm một công việc lương cao thay vì một công việc em thích. Thêm vào đó, nếu em có ý định học lên tiếp và lấy một tấm bằng cao hơn, em sẽ muốn hạn chế khoản nợ cho việc học cử nhân của mình.
Tổng kết lại, em cần cân nhắc một số yếu tố dưới đây, hoặc có thể là nhiều yếu tố khác nữa:
• Độ phù hợp của bản thân với trường
• Danh tiếng của trường
• Địa điểm
• Chất lượng giáo dục
• Chi phí sinh hoạt
Nếu vào thời điểm này em đã nỗ lực đủ để vào được một trường đại học danh tiếng, thì một khoản nợ hợp lý sẽ là một khoản đầu tư xứng đáng. Có thể ngay bây giờ em chưa thấy mình đủ khả năng, nhưng lý do chúng tôi muốn nói chuyện với em về vấn đề này ngay từ bây giờ là để em nhận thức được tiềm năng của mình đủ sớm để đạt được nó.
Cả hai chúng tôi đều đã chứng minh được điều này trong cuộc đời mình. Chúng tôi quyết định học vài môn ở trường cao đẳng cộng đồng và sau đó vào học trường đại học công lập của bang để hoàn tất bằng cử nhân, bởi về mặt tài chính thế là có lợi nhất.
Thế nhưng, cũng giống như em, tới một thời điểm nọ, chúng tôi nhận ra rằng mình có đủ khả năng để suy nghĩ đến và thậm chí có thể vào học những chương trình học danh tiếng. Em cần hiểu rằng nếu em nhắm đến kiểu mục tiêu này chỉ vì để được đánh giá cao thì em đã hiểu sai ý chúng tôi rồi. Mục đích là để em có thể thúc đẩy mình và được tưởng thưởng xứng đáng cho nỗ lực em bỏ ra. Nếu em học hành nghiêm túc ở trường cấp hai, cấp ba và hội tụ đủ những năng lực mà chúng tôi đã nêu, thì em sẽ có thêm nhiều cơ hội, và em không bao giờ phải thấy hổ thẹn vì đã theo đuổi điều đó!
Điều cuối cùng chúng tôi muốn nói là sẽ có lúc em phải hy sinh một số nhu cầu của mình. Chúng tôi đã thấy rất nhiều tấm gương như vậy quanh mình. Khi những người khác có laptop, rất nhiều bạn bè của chúng tôi vẫn dùng máy tính thư viện. Khi những người khác có xe riêng, nhiều người vẫn dùng phương tiện giao thông công cộng. Khi vài người bạn đi ăn bên ngoài, những người khác lại chọn ăn trong căn-tin trường hoặc về nhà ăn trưa.
Đó chỉ là những hy sinh nhỏ hằng ngày, nhưng lại có tác dụng về lâu về dài - nó không chỉ có lợi cho túi tiền của em, mà còn tốt cho chính em trong tương lai nữa. Khi em viết giấy vay nợ, khoản tiền đó có thể cũng giống như tiền trong Cờ tỷ phú vậy - gần như không có thật bởi nó cứ thế xuất hiện sau khi quy trình vay nợ hoàn tất. Cứ như có phép màu vậy! Thế nhưng chúng tôi cam đoan với em là việc trả hết nợ khó hơn làm phép nhiều.
HỌC HỎI. Trong Mẩu đối thoại này, tôi muốn kể cho em nghe một câu chuyện về Blake và gia đình cậu ấy.
Tôi chưa bao giờ gặp ai tuân thủ hệ thống phong bì chặt chẽ như Blake và vợ, chị Staci. Đặc biệt, chị Staci đã sáng tạo để hệ thống này phát huy hết khả năng có thể.
Tôi nhớ có lần mình từng đến chơi nhà họ và thấy một hộp hồ sơ theo mã màu, có dán nhãn kỹ càng, nhìn như chiếc đàn xếp đặt trên kệ bếp. Tôi hỏi chị Staci, “Cái gì vậy?”. Chị ấy trả lời, “Hệ thống phong bì của bọn chị”.
Tôi rất ngạc nhiên. Như chúng tôi đã giải thích ở trên, hệ thống phong bì là một phương pháp dùng để quản lý nhu cầu và mong muốn của mình. Blake và Staci thực sự rút khoản tiền mình có thể chi trong tháng ra và chỉ dùng khoản ấy mà thôi. Nó giúp họ chi tiêu ít hơn khoản thu vào và buộc họ phải tiết kiệm cho tương lai.
Một lý do khác tôi thích đưa Blake và Staci làm ví dụ cho Mẩu đối thoại này là họ có tổng cộng bốn bằng cử nhân, một bằng điều dưỡng, một bằng thạc sĩ, và đang trong quá trình lấy bằng tiến sĩ.
Nghe kinh nhỉ?
Và đó vẫn chưa phải là điều đáng khâm phục nhất. Bốn bằng cử nhân của họ đều được chi trả bằng tiền học bổng, bằng điều dưỡng và thạc sĩ được trả một nửa bằng tiền học bổng và một nửa bằng cách trợ giảng, và bằng tiến sĩ họ sắp nhận được chi trả hoàn toàn qua công việc của Blake ở trường đại học.
Cho dù khi còn đi học họ vẫn được hỗ trợ về tài chính, nhưng Blake và Staci vẫn đi làm thêm.
Họ đã cùng nhau tìm hiểu mọi trường lớp để đảm bảo mình chọn được trường lớp vừa ý và có thể chi trả học phí. Họ là những ví dụ xuất sắc về một gia đình nơi mà các thành viên luôn hỗ trợ lẫn nhau.
Có thể em đã nhận ra, Blake và Staci YÊU việc học và đã nỗ lực hết mình để được học hành.
CÂN NHẮC. Dành thời gian suy nghĩ những câu hỏi sau đây. Sau đó, với sự giúp đỡ của phụ huynhngười hướng dẫn, hãy điền câu trả lời của mình vào khoảng trống cho sẵn.

Đối với em, tiền bạc quan trọng đến thế nào? Em nghĩ mình sẽ hài lòng với mức sống nào trong tương lai, và em sẽ chi trả cho nó đến đâu?
_______________________________
_______________________________
_______________________________
Hệ thống quản lý ngân sách nào em có thể thiết lập ngay từ bây giờ?
_______________________________
_______________________________
_______________________________
Khi em kiếm được nhiều tiền hơn, việc quản lý ngân sách của em sẽ thay đổi ra sao?
_______________________________
_______________________________
_______________________________
Em coi ai là tấm gương thành công về tài chính? Em có thể học được những gì về quản lý tiền bạc từ tấm gương đó?
_______________________________
_______________________________
_______________________________
VÍ DỤ
Em có thể dùng trang này để tham khảo khi điền Bảng Quản lý tiền bạc và Học bổng ở trang tiếp theo.
BÁO CÁO THU NHẬP CÁ NHÂN HÀNG THÁNG

HÀNH ĐỘNG. Việc thường xuyên kiểm tra số tiền thu vào (thu nhập) và số tiền bỏ ra (chi tiêu) sẽ giúp em đánh giá tốt hơn tình trạng tài chính trong hiện tại và tương lai của mình. Em hoàn toàn có thể xây dựng thói quen quản lý tài chính ngay từ bây giờ, và nó sẽ mang lại lợi ích lâu dài về tài chính cho em suốt những năm về sau.

CHÂM NGÔN ĐỂ SUY NGẪM
"Vận may ưu ái kẻ biết chuẩn bị."
- TIẾN SĨ LOUIS PASTEUR
NHÀ HÓA HỌC VÀ VI SINH HỌC NGƯỜI PHÁP, NỔI TIẾNG VỚI KHÁM PHÁ VỀ VẮC-XIN, SỰ LÊN MEN CỦA VI TRÙNG, VÀ PHƯƠNG PHÁP TIỆT TRÙNG