Cảm giác mang sắc da này

Cảm Giác Mang Sắc Da Này

Lượt đọc: 35 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Cảm Giác Khi Là Người Da Màu

❊ ❊ ❊

Tôi là người da màu, nhưng tôi chẳng có gì để thanh minh hay biện hộ, ngoại trừ một sự thật là tôi là người gốc Phi duy nhất ở Hoa Kỳ không có ông ngoại là tù trưởng da đỏ.

Tôi nhớ chính xác cái ngày mà tôi trở thành người da màu. Cho đến năm mười ba tuổi, tôi vẫn sống ở Eatonville, một thị trấn nhỏ của người da màu tại Florida. Đó là một thị trấn dành riêng cho người da màu. Những người da trắng duy nhất mà tôi biết đều là khách vãng lai, họ chỉ đi ngang qua thị trấn trên đường đến hoặc rời khỏi Orlando. Người da trắng bản địa thì cưỡi những con ngựa bụi bặm, còn khách du lịch từ miền Bắc thì lái ô tô lọc cọc chạy dọc con đường làng đầy cát. Người trong thị trấn đã quen mặt những người miền Nam, họ thậm chí chẳng buồn dừng nhai mía khi những vị khách ấy đi qua. Nhưng khách miền Bắc thì lại là chuyện khác. Những người nhút nhát trong làng thường lén nhìn họ qua khe rèm. Còn những ai bạo dạn hơn thì bước ra hiên nhà để quan sát, và họ cũng thấy thích thú khi ngắm nhìn du khách chẳng kém gì du khách thấy thích thú khi ngắm nhìn ngôi làng.

Hiên nhà có thể là một vị trí táo bạo đối với những người khác trong thị trấn, nhưng với tôi, đó là chỗ ngồi ở hàng ghế khán đài. Chỗ yêu thích của tôi là trên đỉnh cột cổng. Đó là một hộp lô dành cho một khán giả trung thành của các buổi diễn ngay từ lúc mới chào đời. Tôi không chỉ thích thưởng thức những màn trình diễn, mà tôi còn chẳng ngại để người diễn biết là mình thích nó. Tôi thường bắt chuyện với họ khi họ đi ngang qua. Tôi sẽ vẫy tay chào, và khi họ đáp lại, tôi sẽ nói đại loại như: “Chào người khỏe không-tôi khỏe cảm ơn-người đi đâu đấy?”. Thông thường, ô tô hoặc ngựa sẽ dừng lại trước câu hỏi đó, và sau một màn trao đổi xã giao kỳ lạ, tôi có lẽ sẽ “đi nhờ một đoạn” cùng họ, theo cách nói của vùng xa xôi Florida chúng tôi. Nếu người nhà tôi tình cờ ra hiên đúng lúc trông thấy, tất nhiên cuộc đối thoại sẽ bị cắt ngang một cách thô lỗ. Dù vậy, rõ ràng tôi chính là người dân Florida đầu tiên chào đón du khách, và tôi hy vọng Phòng Thương mại Miami hãy ghi nhận điều này.

Trong thời kỳ đó, với tôi, người da trắng chỉ khác người da màu ở chỗ họ cưỡi xe đi ngang qua thị trấn chứ không bao giờ sống ở đó. Họ thích nghe tôi “đọc thơ” và hát hò, muốn xem tôi nhảy điệu parse-me-la, và họ hào phóng ban cho tôi những đồng xu nhỏ để tôi làm những việc đó. Điều này thật lạ lùng đối với tôi, vì tôi vốn dĩ đã thích làm những việc đó đến mức cần phải có ai đó đút lót mới chịu dừng lại, chỉ là họ không biết điều đó mà thôi. Người da màu thì chẳng bao giờ cho tôi đồng xu nào. Họ chê bai những biểu hiện vui vẻ của tôi, nhưng dù sao tôi vẫn là Zora của họ. Tôi thuộc về họ, thuộc về những khách sạn gần đó, thuộc về cả quận hạt—tôi là Zora của mọi người.

Nhưng khi tôi mười ba tuổi, gia đình có những thay đổi, và tôi được gửi đến Jacksonville để đi học. Tôi rời Eatonville, thị trấn của những nhành trúc đào, khi vẫn còn là Zora. Nhưng khi tôi bước xuống từ chiếc thuyền sông tại Jacksonville, Zora ấy đã không còn nữa. Dường như tôi đã trải qua một cuộc lột xác. Tôi không còn là Zora của quận Orange nữa, giờ đây tôi đã là một cô bé da màu. Tôi nhận ra điều đó qua một vài cách. Cả trong tâm tưởng lẫn trong gương, tôi đã trở thành một người có làn da nâu sẫm—được đảm bảo là không phai màu dù có cọ xát hay dãi dầu.

Nhưng tôi không phải là một người da màu bi lụy. Trong tâm hồn tôi không có nỗi buồn đau nào bị dồn nén, cũng không có vẻ gì lẩn khuất sau ánh mắt tôi. Tôi hoàn toàn chẳng bận tâm về điều đó. Tôi không thuộc về hội những người da màu chuyên than khóc, những kẻ luôn cho rằng tạo hóa đã đối xử bất công với mình và để tâm cảm ấy bao trùm lấy cuộc đời họ. Ngay cả trong cuộc đấu tranh hỗn loạn là cuộc đời tôi, tôi đã thấy rằng thế giới này thuộc về kẻ mạnh, bất kể màu da đậm nhạt thế nào. Không, tôi không khóc lóc trước thế giới—tôi quá bận rộn với việc mài giũa con dao hàu của chính mình.

Lúc nào cũng có kẻ bên cạnh nhắc nhở tôi rằng tôi là cháu đời sau của những nô lệ. Điều đó chẳng thể làm tôi buồn bã được. Nô lệ đã là chuyện của sáu mươi năm trước rồi. Ca phẫu thuật đã thành công và bệnh nhân vẫn đang khỏe mạnh, cảm ơn nhé. Cuộc đấu tranh khủng khiếp đã biến tôi thành một người Mỹ từ một nô lệ tiềm năng đã hô vang: “Vào vị trí!”. Thời kỳ Tái thiết bảo: “Sẵn sàng!”. Và thế hệ trước đó đã hô: “Chạy!”. Tôi đã có một cú xuất phát tuyệt vời và tôi sẽ không dừng lại trên đường đua để nhìn về phía sau và khóc lóc. Nô lệ là cái giá tôi phải trả để có được nền văn minh, và sự lựa chọn đó đâu thuộc về tôi. Đó là một chuyến phiêu lưu kỳ thú và xứng đáng với tất cả những gì tôi đã phải đánh đổi thông qua tổ tiên mình. Chẳng ai trên đời này có cơ hội vinh quang lớn hơn thế. Thế giới này để ta chinh phục và chẳng có gì để mất. Thật hồi hộp khi nghĩ rằng—khi biết rằng với bất kỳ hành động nào của mình, tôi sẽ nhận được sự tán dương gấp đôi hoặc sự khiển trách gấp đôi. Thật phấn khích khi được đứng vào trung tâm sân khấu quốc gia, với những khán giả đang phân vân không biết nên cười hay nên khóc.

Vị thế của người hàng xóm da trắng của tôi mới là điều khó khăn hơn nhiều. Không có bóng ma da nâu nào kéo ghế ngồi cạnh tôi khi tôi dùng bữa. Không có bóng ma da tối nào áp chân vào chân tôi trên giường. Trò chơi giữ lấy những gì mình đang có không bao giờ thú vị bằng trò chơi giành lấy những gì mình chưa có.

Tôi không phải lúc nào cũng cảm thấy mình là người da màu. Ngay cả bây giờ, tôi thường tìm lại được con người Zora vô tư lự ở Eatonville thời trước cuộc di cư. Tôi chỉ cảm thấy mình là người da màu rõ rệt nhất khi bị đặt vào một bối cảnh toàn người da trắng.

Ví dụ như khi ở Barnard. “Bên dòng sông Hudson”, tôi cảm nhận rõ chủng tộc của mình. Giữa hàng ngàn người da trắng, tôi như một tảng đá sẫm màu bị sóng xô đẩy, bị bao phủ, nhưng vượt lên trên tất cả, tôi vẫn là chính mình. Khi bị dòng nước bao phủ, tôi vẫn hiện hữu; và khi thủy triều rút đi, tôi lại lộ ra.

Đôi khi tình cảnh lại ngược lại. Một người da trắng bị đặt vào giữa chúng tôi, nhưng sự tương phản đối với tôi vẫn sắc nét như vậy. Ví dụ, khi tôi ngồi trong tầng hầm đầy gió lùa tại The New World Cabaret cùng một người da trắng, màu da của tôi lại trỗi dậy. Chúng tôi bắt đầu trò chuyện về những chuyện vụn vặt không đâu mà cả hai cùng quan tâm, rồi được những người phục vụ nhạc jazz dẫn vào chỗ ngồi. Theo cái cách đột ngột đặc trưng của các dàn nhạc jazz, họ lao vào một bản nhạc. Nó chẳng mất thời gian để vòng vo, mà đi thẳng vào vấn đề. Nó thắt chặt lồng ngực và xé nát trái tim bằng tiết tấu cùng những giai điệu gây mê hoặc của mình. Dàn nhạc trở nên cuồng loạn, chồm dậy và tấn công bức màn âm thanh bằng sự cuồng nộ nguyên thủy, xé toạc nó, cào cấu nó cho đến khi xuyên thủng đến tận vùng rừng già xa xôi. Tôi theo chân những kẻ ngoại đạo ấy—theo chân họ một cách hân hoan. Tôi nhảy múa điên cuồng trong tâm tưởng; tôi gào thét bên trong, tôi hú hét; tôi lắc chiếc lao trên đầu, tôi ném nó trúng đích yeeeeooww! Tôi đang ở trong rừng già và sống theo cách của rừng già. Mặt tôi được vẽ màu đỏ và vàng, cơ thể tôi được vẽ màu xanh. Mạch đập của tôi đang rung lên như tiếng trống trận. Tôi muốn tàn sát một thứ gì đó—gây đau đớn, mang cái chết đến cho một thứ gì đó, tôi không biết là gì. Nhưng bản nhạc kết thúc. Những người trong dàn nhạc lau miệng và nghỉ ngơi những ngón tay. Tôi chầm chậm bò lại lớp vỏ bọc mà chúng ta gọi là nền văn minh cùng với nốt nhạc cuối cùng, và thấy người bạn da trắng vẫn ngồi bất động trên ghế, điềm nhiên hút thuốc.

“Ở đây chơi nhạc hay thật đấy,” anh ta nhận xét, gõ những đầu ngón tay lên mặt bàn.

Âm nhạc. Những khối cảm xúc màu tím và đỏ rực rỡ kia đã không chạm được đến anh ta. Anh ta chỉ nghe thấy những gì tôi cảm nhận. Anh ta ở quá xa, và tôi chỉ nhìn thấy anh ta lờ mờ bên kia đại dương và lục địa đã ngăn cách chúng tôi. Lúc ấy, anh ta trông nhợt nhạt với vẻ da trắng của mình, còn tôi thì tràn đầy sắc thái của người da màu.

Có những lúc tôi không thuộc chủng tộc nào cả, tôi chỉ là chính tôi. Chẳng hạn như khi tôi đội mũ nghiêng một góc nhất định và thong dong dạo bước trên Đại lộ số 7, Thành phố Harlem, cảm thấy mình kiêu kỳ như những bức tượng sư tử trước Thư viện Đường 42. Về mặt cảm xúc mà nói, Peggy Hopkins Joyce trên đại lộ Boule Mich với bộ trang phục lộng lẫy, dáng đi oai vệ, đôi đầu gối va vào nhau theo một cách quý tộc nhất, cũng chẳng bằng tôi. Con người Zora mang tầm vóc vũ trụ trỗi dậy. Tôi không thuộc về chủng tộc hay thời đại nào. Tôi là tính nữ vĩnh cửu với chuỗi hạt của mình.

Tôi không có cảm giác tách biệt nào về việc mình vừa là công dân Mỹ vừa là người da màu. Tôi chỉ đơn giản là một mảnh vỡ của Linh hồn Vĩ đại đang cuộn chảy trong những biên giới này. Tổ quốc tôi, dù đúng hay sai.

Đôi khi, tôi cảm thấy mình bị phân biệt đối xử, nhưng điều đó không làm tôi tức giận. Nó chỉ khiến tôi ngạc nhiên. Làm sao người ta có thể tự tước đi niềm vui khi được bầu bạn với tôi chứ? Thật khó mà hiểu nổi.

Nhưng về cơ bản, tôi cảm thấy mình giống như một chiếc túi màu nâu chứa đầy những thứ tạp nham bị chống vào tường. Dựa vào tường cùng với những chiếc túi khác, màu trắng, màu đỏ và màu vàng. Đổ hết nội dung ra, ta sẽ thấy một đống lộn xộn của những thứ nhỏ bé, có món vô giá và có món vô dụng. Một viên kim cương quý giá, một cuộn chỉ rỗng, những mảnh thủy tinh vỡ, những đoạn dây thừng, một chiếc chìa khóa của cánh cửa đã mục nát từ lâu, một lưỡi dao gỉ sét, những đôi giày cũ được giữ lại cho một con đường chưa từng và sẽ chẳng bao giờ tồn tại, một chiếc đinh bị uốn cong dưới sức nặng của những thứ quá nặng so với bất kỳ chiếc đinh nào, một hoặc hai bông hoa khô vẫn còn chút hương thơm. Trong tay bạn là chiếc túi màu nâu. Trên mặt đất trước mặt bạn là đống hỗn độn mà nó chứa đựng—giống hệt như đống hỗn độn trong những chiếc túi kia đến nỗi nếu chúng bị đổ ra, tất cả có thể được gộp vào một đống duy nhất rồi nhét đầy lại vào các túi mà nội dung của bất kỳ chiếc nào cũng chẳng thay đổi đáng kể. Một mảnh thủy tinh màu nhiều hơn hay ít đi một chút cũng chẳng quan trọng gì. Có lẽ đó chính là cách mà Đấng Nhồi Túi Vĩ đại đã lấp đầy chúng ngay từ đầu—ai mà biết được chứ?

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 19 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.