Sau cuộc tàn sát
Lejeune trải qua hai ngày kinh hoàng trên đảo Lobau. Anh rất sốt ruột với việc sửa chữa cây cầu, chờ đợi một cuộc oanh tạc từ lúc quân Áo thuộc các đơn vị của Hiller chiếm giữ các khu làng bỏ hoang; anh tìm cách cho đào công sự ở phía bờ sông và tất nhiên cho bố trí những khẩu pháo tại đó. Anh phải uống nước mưa, nếm thử thứ cháo ngựa (thứ cháo mà Masséna cho là tuyệt vời) thế nhưng trong đầu vẫn luôn nghĩ về nàng Krauss, anh không biết là nàng đã bỏ trốn. Ngay khi cây cầu được tu sửa xong, Đại tá được phép vào thành Vienne. Anh mua một con ngựa giá rất đắt của một tay khinh binh rồi hộc tốc phi thẳng về Jordangasse để rồi cuối cùng ôm lấy nỗi thất vọng và chua chát. Bắt đầu là một cơn giận dữ, rồi một cơn khủng hoảng điên rồ, bất chấp những câu chữ mà Henri đã chuẩn bị trước để xoa dịu cơn điên khùng và nỗi đau khổ có thể lường trước của bạn mình. Lejeune bước vào căn phòng của con người bội bạc, của kẻ dối lừa, của ả đàn bà lố lăng, (đồ quỷ cái), anh nhồi nhét cho nàng đủ mọi thứ xấu xa, bỉ ổi, anh mở toang tủ treo quần áo, xé toạc hết áo quần của cô ả, dẫm đạp lên, la hét kẻ phản bội, không chịu nổi ý nghĩ rằng cô nàng đã giễu cợt, chơi xỏ mình. Sau khi phá ba chiếc két và một vài cái tủ, Lejeune nắm một tập ký họa đưa vào ngọn lửa, Henri vội vàng lao đến nhưng chỉ cứu được một bản. Rồi Lejeune để nguyên áo quần nằm vật ra giường, nghẹn thở, mắt nhìn trân trân lên cái trần nhà bằng gỗ sơn. Anh cứ nằm như vậy suốt nhiều giờ. Henri lo lắng, lợi dụng lúc bác sĩ Carino đến thăm bệnh như mọi khi, anh đề nghị bác sĩ khám bệnh cho Đại tá. Lejeune đuổi thẳng cánh người bác sĩ:
– Bệnh của tôi ấy à, thưa ngài, không thể chữa khỏi bằng thứ thuốc của ngài được đâu!
Còn Henri, anh vẫn tiếp tục nuốt rất nhiều thuốc, và trước tình cảnh suy sụp về tinh thần của Lejeune, Henri lấy lại được sức lực của mình; sự đau khổ ở người này đôi khi giúp làm vơi đi sự bất hạnh của người khác; thể chất thường được khôi phục nhanh hơn tinh thần. Périgord đến giúp anh, Périgord quay trở lại căn nhà màu hồng với người hầu to cao này để lấy mấy thứ đồ dễ thương và cái túi đạn màu đỏ chót đựng những đồ vệ sinh cá nhân cần thiết và cái cạo lưỡi. Périgord cùng với Henri tìm đủ mọi cách để làm cho người bạn của mình vui vẻ lên, họ tìm cách đưa Lejeune đến nhà hát, rồi đến cửa hàng sách lục tìm những cuốn sách hiếm hoi về hội họa Venice. Périgord còn bỏ cả tiền thuê một đầu bếp từ Schönbrunn buổi tối đến ninh giúp cho họ món ga-ru hấp dẫn thế mà Lejeune cũng không chịu nhúng thìa. Anh không còn bụng dạ nào để ăn uống nữa. Không thích nhạc, kịch nữa, sách vở cũng không. Anh từ chối mọi việc: đến quán rượu, hít thở không khí trong lành trong những khu vườn Prater, thăm vườn thú, ăn kem tại quán cà phê Bastion. Một buổi sáng, Périgord và Henri vào phòng Lejeune với vẻ mặt cương quyết:
– Anh bạn thân mến, Périgord nói, chúng tôi đưa anh đến vùng Baden nhé.
- Tại sao?
– Để cho cậu dịu bớt cái đầu đi, để tạo cho cậu những ý tưởng mới mẻ và kiếm tìm một chút vui vẻ.
– Edmond, tôi cóc cần! Mà các cậu xức thứ nước hoa gì vậy?
– Cậu không thích à? Thứ nước hoa này, cậu có tưởng tượng được không, nó quyến rũ các bà, các cô lắm đấy. Nó có khả năng hấp dẫn họ như một thứ bùa mê thuốc lú. Cậu chắc cũng phải xức thứ nước hoa này thôi.
– Thôi, cả hai hãy để cho tôi yên đi
-A, không, Henri bực mình. Ba ngày nay cậu như cái xác ướp ấy, cậu làm cho bọn tớ lo lắng quá!
– Tôi có làm cho ai lo lắng đâu, tôi không còn tồn tại nữa.
– Louis-François, đủ rồi đấy! Périgord nói. Ngày mai chúng ta lên đường đi Baden.
– Chúc lên đường may mắn, Lejeune càu nhàu.
– Chúng tớ sẽ đi cùng với cậu.
– Không. Vả lại, ngày mai, chúng ta cần phải tham dự buổi tiệc chiêu đãi ngày thứ bảy tại sân lâu đài Schönbrunn cùng với Bộ tham mưu.
– Tớ đã nói với Thống chế Berthier về trường hơp của cậu, Périgord nói, và ngài đã giao nhiệm vụ cho chúng tớ đưa cậu đến Baden vì lí do sức khỏe.
– Các cậu đã nói với ông ấy cái gì vậy?
– Toàn bộ sự thật.
– Điên!
– Chính cậu mới điên, Louis-François ạ. Hãy chấp hành mệnh lệnh đi.
Đi tắm ở Baden, đó là một ý tưởng của Henri, ý tưởng này xuất phát từ gợi ý của Nam tước Reyrusse làm việc tại bộ phận Ngân khố Hoàng gia. Ông này đã kể về những ngày nghỉ ngắn ngủi của mình tại cái thung lũng cách Vienne bốn dặm; ông ta thuê một ngôi nhà ở đó bằng một xâu tiền florin. Thế còn tắm thì sao? Ông ta cùng với hai mươi người khác, tắm bì bõm trong những cái thùng gỗ thông chứa đầy nước khoáng, cái thú vị nhất là có các cô gái tắm chung với các ông, các cô mặc những chiếc áo ướt sũng, nó làm cho những cái đầu kém tưởng tượng nhất cũng phải năng động lên. Giá như Lejeune si tình được một cô gái Áo trẻ nào đó có thể thay thế được Anna, thì anh có cơ may ổn định tinh thần nhanh chóng.
* * *
Trán cao, tóc trắng muốt chải ngược ra phía sau uốn thành lọn, bác sĩ Corvisart đang ngồi trong phòng Hoàng đế:
– Bệnh eczéma của Ngài lại tái phát, thưa Bệ hạ.
– Trên cổ à?
– Không cần phải về Paris để tìm thuốc đâu.
– Bọn bác sĩ Đức thật vô tích sự!
- Tôi sẽ ghi các thành phần của thuốc mỡ mà Bệ ha vẫn thường dùng cho các dược sĩ của Ngài…
– Ừ ghi đi, Corvisart, ghi đi!
Hoàng đế được mấy người hầu giúp mặc lại áo còn bác sĩ Corvisart thì ghi công thức chỉ dẫn làm thứ thuốc mỡ chữa căn bệnh eczéma mãn tính cho Napoléon, mười lăm gam bột cévadille, chín mươi gam dầu ôliu, chín mươi gam cồn tinh khiết. Thứ thuốc mỡ này có tác dụng rất tốt từ thời Tổng tài.
– Ông Constant đâu?
Người hầu phòng thứ nhất xuất hiện bên cửa phòng khách Laques, cúi mình và thông báo:
– Ngài Vương công Neuchâtel…
– Mời ông ta vào nếu có tin vui. Nếu tin xui xẻo thì thôi! Nó làm cho bệnh eczéma của ta lại tái phát đấy, những tin vui ấy mà, phải không Corvisart?
– Có thể, thưa Bệ hạ.
– Những tin tức tốt lành đây, Berthier nói và đi thẳng vào phòng khách. Bệ hạ sẽ hài lòng.
– Nào nói đi, nói cho Bệ hạ hài lòng đi xem nào!
Hoàng đế ngồi xuống để kéo căng đôi tất dài trắng. Người hầu giày đang quỳ gối xỏ đôi ủng vào chân cho Ngài.
Berthier tóm tắt tình hình bằng những thông tin vừa nhận được trong sáng nay:
– Các sư đoàn của Marmont và MacDonnald đã kết hợp với nhau gần đèo Semmering. Quân đội Ý lúc này đang trên đường hành quân đến Vienne.
– Còn Quận công Jean?
– Ông ta không chịu được cuộc tiến quân thần tốc này nên đã rút lui về Hungari cùng với các đơn vị đã bị tiêu hao rất nhiều.
– Thế còn Quận công Charles?
– Ông ta án binh bất động.
– Hắn ngu quá!
– Vâng thưa Ngài, tuy nhiên cuộc thất bại tương đối của chúng ta đã làm cho kẻ thù của chúng ta mạnh lên ở châu Âu…
– Anh thấy chưa, Corvisart, Hoàng đế nói với người bác sĩ, cái tay khốn nạn này lại làm cho ta phát ốm mất thôi!
– Không, thưa Bệ hạ, anh ta đang tìm cách nuôi dưỡng những suy nghĩ của Ngài.
– Rồi sao nữa? Hoàng đế hỏi vị Tham mưu trưởng của mình.
– Người Nga đã có những biểu hiện chống lại chúng ta ở Moravie, nhưng Nga hoàng Alexandre đã đảm bảo với Ngài là luôn giữ quan hệ hữu nghị với chúng ta.
– Tất nhiên! Nga hoàng không bao giờ mong muốn người Áo tiến vào Ba Lan! Ông ta làm ta đắm chìm trong ngôn từ hoa mỹ, ấy thế mà không gửi cho ta lấy một tên lính Cô dắc nào cả! Thế còn tình hình Paris?
– Những tiếng đồn lan truyền rất nhanh, vào đến tận triều đình, bà chị của Ngài là Caroline cũng rất lo lắng. Giá chứng khoán tụt.
– Bọn nhà băng thật thô lỗ! Thế còn Fouché?
– Ngài Công tước d’Otrante đã kiểm soát được tình hình, không một ai phạm phải sai lầm.
– Đúng là một con cáo! Một cái phong vũ biểu tuyệt vời! Cần phải mở rộng quyền hành cho ông ta. Ông ta không phản bội chỉ vì ông ta hiểu quá rõ những quyền lợi của mình!
– Ngược lại với những điều chúng ta nghi ngờ, Berthier tiếp tục, người Anh không còn đe dọa tiến chiếm Hà Lan nữa…
– Còn Giáo hoàng thì sao?
– Ông ta đã loại Ngài ra khỏi cộng đồng, thưa Bệ hạ.
– Ừ nhỉ! Ta quên. Ai chỉ huy lực lượng cảnh sát của chúng ta ở Rome?
– Tướng Radet, thưa Ngài.
– Anh tin tưởng vào thằng cha sĩ quan này chứ?
– Chính anh ta là người đă tái lập lực lượng cảnh sát của chúng ta, thưa Bệ hạ. Anh ta đã từng làm việc rất hiệu quả ở Naples và Toscane.
– Lão Giáo hoàng bẩn thỉu hiện đang ở đâu?
– Ở Quirinal, thưa Bệ hạ.
– Lệnh cho Radet phải tống khứ hoặc phải bắt hắn bằng được!
– Bắt ông ta ư?
– Phải thực hiện bắt hắn ở xa Rome, ở Florence chẳng hạn. Sự bướng bỉnh của hắn làm ta thật khó chịu vì thế bệnh eczéma lại quấy rầy ta, phải thế không Corvisart? Đừng có vẻ mặt như thế, Berthier! Đây không phải là chuyện tôn giáo, mà là chính trị. (Napoléon nhìn vào đôi ủng của mình và nói với người hầu giày) Anh có nhìn thấy da giày không? Dù đã được đánh xi, nhưng mà nó vẫn bị nứt.
– Có lẽ Bệ hạ cần phải mua ủng mới thôi, thưa Bệ hạ.
– Giá bao nhiêu?
– Khoảng mười tám quan, thưa Bệ hạ.
– Quá đắt! Berthier, mọi việc đã sẵn sàng cho cuộc duyệt binh chưa?
– Các lực lượng đang chờ Bệ hạ.
– Dân chúng có đến đông không?
– Đông lắm, thưa Bệ hạ. Dân thành Vienne rất thích những cuộc diễu binh, họ rất tò mò muốn nhìn thấy Bệ hạ.
- Bắt đầu thôi!
Trong hơn một tiếng đồng hồ, dưới cái nắng nóng khó chịu, Napoléon ngồi trên con ngựa trắng, trong bộ quân phục Đại tá của lực lượng pháo binh, áo gi-lê, áo vét màu xanh, ống tay màu đỏ, liên tục hút thuốc giữa đội hình đầy đủ sĩ quan tham mưu. Đội Vệ binh Đế chế diễu hành trong một trật tự hoàn hảo và trong tiếng nhạc giòn giã; những người lính tươi tắn, sạch sẽ, râu ria nhẵn nhụi, không thiếu một cúc áo cũng như một thứ trang sức nào, đám đông dân chúng vẫy cờ hò reo nhiệt liệt. Hoàng đế muốn chứng minh rằng quân đội của Ngài không phải là đội quân tầm thường, rằng những cuộc chiến chết chóc bên bờ sông Danube chỉ là một việc bất trắc. Cuộc diễu binh này gây ấn tượng cho dân chúng thành Vienne và làm bùng lên tinh thần quân sĩ. Sau khi kết thúc cuộc diễu hành, Napoléon xuống ngựa đi qua khu vực sân chính trở về lâu đài. Đúng lúc đó, một thanh niên rời khỏi đám đông mà cảnh sát không phát hiện ra. Berthier liền can thiệp:
– Anh muốn gì?
– Gặp Hoàng đế.
– Nếu anh có một tờ biểu tâu trình lên Hoàng đế thì đưa cho tôi, tôi sẽ chuyển cho Bệ hạ đọc.
– Tôi muốn nói chuyện với Hoàng đế, và chỉ mình Hoàng đế thôi.
– Không thể được. Thôi tạm biệt nhé, chàng trai.
Vị Tham mưu trưởng vẫy tay ra lệnh cho cảnh sát đẩy chàng trai trở lại đám dân chúng đang rất náo nhiệt, rồi đi vào lâu đài Schönbrunn gặp Hoàng đế. Người thanh niên vẫn tiếp tục ngó nghiêng đây đó, một lần nữa lại rời đám đông tiến về khoảng sân lát đá. Lần này, viên Đại tá chỉ huy lực lượng cảnh sát đích thân can thiệp, ông yêu cầu anh ta đi chỗ khác, nhưng thoáng nghi ngờ ánh mắt của kẻ kích động nên ông ra lệnh cho binh tính bắt giữ. Chàng trai giãy giụa. Chiếc áo redingote màu xanh của anh ta hé mở, viên sĩ quan chỉ huy nhìn thấy một cái chuôi dao, ông ta tước lấy, rồi ra lệnh cho quân tính dẫn anh ta đến chỗ một viên sĩ quan tùy tùng của Hoàng đế. Đó chính là Tướng Rapp, người vùng Alsace, một cuộc đối thoại bắt đầu bằng tiếng Đức:
– Anh là người Áo à?
– Người Đức.
– Anh giấu con dao này trong người làm gì?
– Giết Napoléon.
– Anh có lường trước được hậu quả nghiêm trọng của lời thú tội này không?
– Tôi nghe theo tiếng gọi của Chúa.
– Anh tên là gì?
– Friedrich Staps.
– Mặt anh đã tái xanh rồi kìa!
– Bởi vì tôi đã không hoàn thành được nhiệm vụ.
– Tại sao anh lại muốn giết Hoàng đế?
– Tôi chỉ có thể nói điều này với riêng ông ta mà thôi.
Được thông báo biến cố này, Hoàng đế chấp nhận gặp Staps. Ngài ngạc nhiên vì chàng trai này còn quá trẻ, Ngài cười lớn:
– Một đứa con nít!
– Hắn mười bảy tuổi, thưa Bệ hạ, Tướng Rapp trả lời.
– Trông như chỉ khoảng mười hai! Hắn nói được tiếng Pháp không?
– Một chút, Rapp nói.
– Này Rapp, dịch đi. (Nói với Staps) Tại sao anh lại muốn giết ta?
– Bởi vì ông đã gieo tai họa cho đất nước chúng tôi.
– Chắc là bố anh bị tử trận?
– Không.
– Cá nhân ta làm cho anh bị thiệt hại à?
– Ông đã gây thiệt hại cho tất cả những người Đức.
– Chắc anh bị bệnh hoang tưởng?
– Tôi hoàn toàn khỏe mạnh.
– Ai đã tuyên truyền cho anh?
– Không ai cả.
– Berthier, Hoàng đế nói và quay về phía vị Tham mưu trưởng, bảo Corvisart tốt bụng đến đây…
Bác sĩ Corvisart đi đến, được mọi người cho biết tình hình. Ông ta quan sát chàng trai, bắt mạch anh ta rồi nói:
– Mạch ổn định, không có xáo trộn gì, nhịp tim bình thường, kẻ thích khách này trong tình trạng sức khỏe tốt…
– Các ông thấy chưa? Staps nói giọng đắc thắng.
– Này anh kia, Hoàng đế nói, nếu anh xin lỗi ta, thì anh có thể ra đi. Tất cả những việc vừa rồi chỉ là trò trẻ con.
– Tôi không xin lỗi.
– Đồ quỷ quái! Ngươi phạm phải một tội ác đấy.
– Giết ông không phải là một tội ác mà là một việc đáng làm có tính nhân đạo cao cả.
– Nếu ta ân xá cho ngươi thì ngươỉ sẽ trở về nhà chứ?
– Tôi sẽ tìm cách bắt đầu lại.
Napoléon gõ nhịp đôi ủng lên ván sàn. Cuộc thẩm vấn bắt đầu làm cho Hoàng đế chán nản. Ngài cúi xuống để khỏi phải nhìn gã trai Staps rồi đổi giọng. Ngài nói bằng một giọng khô khốc, cho những ai đang chứng kiến cảnh đó:
– Đưa cái thằng đần độn có vẻ mặt thiên thần này đi!
Câu nói đó có nghĩa như một bản án tử hình. Friedrich Staps để mặc cho mấy người lính trói lại, mấy người cảnh sát đẩy cậu ta về phía một cái cửa còn Hoàng đế cũng đứng lên đi ra nhưng qua một lối cửa khác.
* * *
Cuộc sống đã trở lại với thành Vienne như trước khi trận đánh xảy ra hoặc gần như thế. Daru trưng dụng được nhiều lâu đài để cải tạo thành những bệnh viện khá khang trang. Nhiều thương binh từ trên đảo đã được chuyển về đây, họ được nghỉ ngơi trên những đệm ga trải giường trắng muốt, một nhành cây trên tay dùng để quạt hoặc đuổi ruồi. Các vết thương đã được định giá: bốn mươi quan cho hai chi bị cắt, hai chục quan cho một chi bị cắt, mười quan cho các vết thương khác nếu có nguy cơ gây ra tật nguyền. Peyrusse, người phụ trách ngân khố cho biết, theo các tính toán cá nhân, hoạt động cứu trợ này phải đáp ứng cho mười ngàn bảy trăm thương binh.
Vì bác sĩ Percy thiếu nhân viên, cho dù ông đã thường xuyên kêu ca, và vì số lượng thương binh rất cần tới sự chăm sóc của các nhóm y tá, hộ lí, nấu ăn, thợ giặt, nên ông đã được Tướng Molitor cho phép giữ lại khinh binh Paradis phục vụ trong trạm cấp cứu của ông: “Người đàn ông này không cầm súng chiến đấu được nữa, vì thần kinh của anh ta có vấn đề sau khi lâm nạn, nhưng anh ta còn hai bàn tay, đôi chân, và lại khỏe nữa, tôi cần những người như thế. Anh ta cần cho tôi hơn là cho các anh”. Và Molitor đã kí quyết định thay đổi công việc của Paradis mà không cau có gì; vả lại, ông hi vọng những tân binh sắp đến có thể khôi phục lại các sư đoàn của ông. Đang xách một xô nước bẩn thì Paradis nhìn thấy Hoàng đế, đây là lần đầu tiên anh thấy Ngài trong khoảng cách rất gần, có thể chạm tay vào được: Bệ hạ đi thăm khách sạn của hoàng tử Albert nay đã được cải tạo lại thành bệnh viện, Ngài thưởng huân chương cho những người quả cảm bị cụt hẳn chân, những người này xúc động đến chảy cả nước mắt.
Những người thương binh nặng nhất không thể về Vienne được, cho nên dân làng Ebersdorf đối diện với đảo Lobau đã nuôi nấng họ. Thống chế Lannes bị cắt cụt hai chân; ông tá túc ở nhà một người làm rượu bia, trong một căn phòng nằm phía trên chuồng ngựa. Bốn ngày qua, người ta tưởng rồi ông sẽ bình phục; ông nói nhiều về việc lắp các chân giả, suy nghĩ về tương lai, tưởng tượng ra những phương cách chỉ huy quân đội khi người ta không còn đôi chân để đi lại nữa, ngồi trong một cái thùng tô-nô, ông thường nói, giống như Đô đốc Nelson. Cái nóng đến khủng khiếp và lên đến ba mươi độ, các vết thương bị nhiễm trùng. Căn phòng trở nên hôi thối; một người hầu đã bỏ rơi Thống chế chỉ vì chướng khí mà anh ta không chịu nổi, một người hầu khác bị ốm còn Marbot, Marbot trung thành, một mình ngồi bên đầu giường Thống chế của mình; anh ta quên cả việc chăm sóc vết thương nơi đùi đang bị sưng tấy, mưng mủ của chính mình. Ngày đêm, anh chăm sóc Thống chế hết lòng, chia sẻ những tâm sự và niềm hi vọng của Thống chế. Anh giúp bác sĩ Yvan và bác sĩ Frank, một bác sĩ giải phẫu của triều đình Áo đang phối hợp với các đồng nghiệp Pháp. Nhưng không có gì tiến triển cả. Thống chế Lannes luôn nói mê sảng, ông không ngủ được nữa và cứ tưởng rằng mình đang truy đuổi giặc trên cánh đồng Marchfeld, ra những mệnh lệnh tưởng tượng, nhìn các tiểu đoàn tiến quân trong làn sương mù, nghe những tiếng pháo nổ rền vang. Rồi ông không nhận ra những người gần gũi bên mình nữa, ông nhầm Marbot với Pouzet, bạn ông mà người ta mới chôn cất. Napoléon và Berthier hàng ngày đến thăm ông, cầm khăn mùi soa che mũi để không hít phải cái mùi khủng khiếp của da thịt đang thối rữa trong phòng. Hoàng đế đã từ chối nói chuyện. Lannes nhìn Hoàng đế như một kẻ xa lạ. Trong một tuần, ông chỉ nói được một câu tỉnh táo trước mặt Napoléon: “Sẽ chẳng bao giờ Ngài còn có được quyền lực như lúc này, nhưng Ngài có thể được yêu mến hơn…”
* * *
Dân thành Vienne đã lâu rồi không được nghe nhạc. Một tuần sau khi cuộc chiến kết thúc, rạp hát Vienne chật ních khán giả. Các sĩ quan Pháp ngồi trên bốn hàng ghế trong lô, bên cạnh là những cô gái Áo xinh đẹp mặc váy hở vai, hở cổ, trang sức lòe loẹt, tay cầm những chiếc quạt lông phe phẩy trước bộ ngực trần tròn trịa. Tối hôm đó, người ta diễn vở Dom Juan của Molière; Sganarelle vừa ra sân khấu vừa hát, các bối cảnh thường xuyên được thay đổi. Cây cối trong vườn giống như thật, xoay một vòng đã chuyển sang hàng cột bằng đá cẩm thạch màu hồng, một bụi cây, xoay tròn một cái đã để lộ ra những cột tượng phụ nữ, một thảm cỏ cuốn lại đã tạo thành một tấm thảm phương Đông, bầu trời rực rỡ sắc màu, những bộ đèn chùm cực lớn rủ xuống từ những vòm cuốn, những bức tường di động, một chiếc cầu thang gập lại; rất nhiều diễn viên hợp xướng đứng như những quân cờ đôminô chiếm gần hết sàn sân khấu rộng mênh mông để trình diễn vũ điệu hóa trang, rồi phu nhân Elvie ca nội dung tấm thiệp mời mà nàng mới nhận được của Dom Juan. Khán giả tham dự cũng bắt nhịp theo, họ đứng lên, hoan hô vang dậy, yêu cầu diễn lại những cảnh mà họ hài lòng. Henri Beyle và Louis-François Lejeune trong bộ quần áo dạ hội, rất hài lòng với vở kịch mang đậm phong cách thành Vienne này. Đại tá không quên được Anna, dù đã đi tắm nước khoáng Baden, nhưng lòng thù oán đã giảm đi nhiều, mấy nàng tóc vàng đã khéo léo làm cho Lejeune thư giãn thoải mái. Ngồi trong lô của mình, hai người bạn thoải mái trao đổi nhanh về những câu hát và bối cảnh sân khấu, họ nhận thấy diễn viên Campi, người đóng vai con gái của Quận công, quá gầy còm và bất nhã, tuy nhiên, giọng ca thì có sức quyến rũ đặc biệt.
- Cho tớ mượn cái ống nhòm, Henri hỏi.
Lejeune trao chiếc ống nhòm cho bạn, chiếc ống nhòm này anh đã dùng ở Essling để nghiên cứu các biến động tình hình của quân đội Áo. Henri dán mắt vào ống nhòm, rồi trao lại cho Leịeune:
– Nhìn xem, người diễn viên thứ ba trong dàn hợp xướng từ trái sang.
– Xinh quá, Lejeune nhìn cô gái rồi nói. Cậu có khiếu thẩm mĩ đấy.
– Xinh xắn ư, với Valentina, có thể đó không phải là một từ chuẩn. Đẹp, đúng, long lanh, đúng, vui vẻ, và luôn luôn khôi hài.
– Cậu giới thiệu cô ta với tớ chứ?
– Được thôi, Louis-François. Chúng ta sẽ cùng đến hậu trường.
Henri không dám nói toạc ra rằng Valentina là một người rất lắm lời, sỗ sàng, cực đoan, nhưng với những tật xấu như thế, liệu cô nàng có hợp với Louis-François không? Thật trái ngược với Anna Krauss. Nàng làm cho Lejeune ngây ngất. Vở kịch Dom Juan vẫn tiếp tục. Đến cảnh cuối cùng, khi bức tượng đá của Quận công sụp xuống đất thì trên sàn diễn một đám đông dày đặc những con quỷ có sừng vồ lấy Dom Juan. Rồi núi lửa Vésuve đột ngột phun trào và một làn sóng nham thạch được bắt chước một cách rất khéo léo chảy tràn về phần phía trước sân khấu. Lũ quỷ vừa hò hét vừa ném gã phong tình vào miệng núi lửa, và màn từ từ hạ xuống. Henri kéo Lejeune về phía phòng diễn viên, trong hành lang, họ gặp rất nhiều diễn viên thoát y bán thân đang ngây ngất trước những lời khen của những người sủng ái họ. “Trong gia đình sân khấu tạp kỹ, hình như mọi người rất tin tưởng nhau”, cuối cùng thì Đại tá Leịeune cũng mỉm cười cất tiếng nói. Thực tế thì ở đây cũng như ở Paris, người ta đi sát cánh với tác giả kịch bản, những cô gái đẹp và giới báo chí phê bình hoặc đàm tiếu. Henri biết lối đi. Valentina đang ở trong phòng tẩy trang cùng một số diễn viên khác. Nàng chỉ mặc độc một chiếc áo trong và ngây ngất bởi cái hôn tay của Louis-François.
– Bọn anh đưa em đi ăn tối ở Prater nhé, Henri nói.
– Một ý kiến hay đấy! Nàng nói mà mắt thì hướng về phía người sĩ quan, rồi hỏi bằng giọng bông lơn: Anh cũng tham gia trận đánh ghê tởm vừa rồi chứ?
– Vâng, thưa cô.
– Anh sẽ kể cho tôi nghe trận đánh đó chứ? Đứng trên chiến lũy chúng tôi chẳng nhìn thấy gì cả!
– Được thôi, nhưng với điều kiện cô chấp nhận ngồi làm người mẫu cho tôi.
– Louis-François là một họa sĩ tài ba, Henri giải thích trước sự ngạc nhiên của Valentina.
Mí mắt nàng nhấp nháy.
- Họa sĩ và nhà binh, Lejeune đế vào.
– Tuyệt vời! Tôi sẽ làm người mẫu cho anh, thưa Tướng quân.
– Đại tá thôi.
– Nhưng anh mặc quân phục cấp Tướng đó thôi!
– Chính anh ta là tác giả bộ áo quần đó đấy, Henri nói thêm.
– Anh sẽ thiết kế cho tôi những bộ váy áo sân khấu chứ?
Hai người đợi ở ngoài chờ Valentina chọn quần áo mặc ra đường. Một nhóm người đang tranh luận bên cạnh; họ nghe được cuộc trao đổi rời rạc:
– Một tín đồ giáo phái Illuminés, tôi thề với anh đấy! Một ông to béo mặc áo redingote màu đen nói.
– Nhưng mà cậu ấy còn rất trẻ! Một nữ ca sĩ nói giọng run run.
– Thế mà cậu ta cố tìm cách giết Hoàng đế đấy.
– Cố tìm cách à, anh nói thật đấy chứ, nhưng mà hắn không thực hiện được!
– Cố ý cũng đã đủ rồi.
– Dù sao thì cũng phải xử bắn hắn vì một âm mưu điên rồ đến như vậy!
– Bệ hạ muốn gia ân cho hắn.
– Thế à?
– Đúng thế, đúng thế, tôi nghe Tướng Rapp có mặt khi đó nói. Thằng bé rất bướng bỉnh, nó còn chửi vào mặt Hoàng đế, thế thì làm sao có thể tha thứ cho hắn được.
– Có nhiều tiếng đồn thổi trong thành Vienne rằng thằng bé sẽ trở thành một anh hùng.
– Than ôi, có thể lắm chứ.
– Người ta sắp luận tội Hoàng đế vì sự nghiệt ngã và tàn nhẫn của ông ta.
– Thằng bé đã hiến dâng cuộc đời nó, vậy cuộc đời chúng ta tính sao đây.
– Người anh hùng của anh tên tuổi là gì vậy, có thể coi như Jeanne d’Arc được không?
– Stabs hay Staps gì đó.
Henri giật bắn mình khi nghe ra cái tên này; suốt cả bữa ăn, hình ảnh cậu bé cứ lởn vởn bên cạnh. Valentina đùa vui với Louis-François và họ quyết định sẽ còn gặp lại nhau.
* * *
Không thể nào nhận ra đảo Lobau được nữa. Trong vài ngày, cái trại lính được xây đắp thành lũy do Masséna cai quản đã trở thành một thành phố được ngụy trang, nổi lên giữa những lùm cây, lau sậy, với những lối đi có treo những chiếc đèn có tán, công sự được củng cố vững chắc, những con kênh được sửa sang để thuyền bè chở lương thực và quân nhu cập đảo. Chỗ này là một phân xưởng, chỗ kia là những chiếc lò nướng bánh. Kia nữa, trong một khoảng rừng thưa có rào chắn khép kín, những đàn bò đã được đưa đến đó chăn thả. Trong mấy tu viện lân cận hoặc trong những hầm rượu của các nhà tư sản Vienne, quân đội lấy rượu vang ra để làm vui cho đồng đội và công nhân, bởi lẽ mười hai ngàn lính thủy và khoảng chừng ấy kỹ sư, thợ cầu, đang xây dựng thêm ba chiếc cầu lớn có chân trụ, được bảo vệ ở phía thượng nguồn bằng những dãy kè chắc chắn ngăn ngừa những vật trôi nổi va đập vào cầu. Những lính Áo mà người ta nhìn thấy trên bờ sông cạnh làng Essling không thể nhìn thấy được những khẩu pháo có nòng cỡ rất lớn đang chĩa về phía họ. Đại tá Sainte-Croix, mỗi buổi sáng, sau khi đi kiểm tra thực trạng công việc, lại trở về Schönbrunn để báo cáo tiến độ công việc cho Hoàng đế. Lính gác và các thị thần đã quen gặp anh, họ kính trọng anh, anh trở thành người thân thuộc ra vào phòng khách Laques không cần phải gõ cửa.
Ngày 30 tháng Năm, bảy giờ sáng, Sainte-Croix đến gặp Hoàng đế lúc này đang uống một cốc nước trắng.
– Anh muốn uống nước không? Hoàng đế hỏi tay chỉ cái bình nước. Nguồn nước ở Schönbrunn rất mát và ngon đó.
– Tôi tin lời Bệ hạ nói, nhưng mà tôi thích rượu hơn.
– Được thôi! Constant đâu! Anh gửi ngay cho Đại tá hai trăm chai vang Bordeaux và chừng ấy rượu sâm banh nhé.
Sau đó, Hoàng đế và nhân vật mới được ưu ái trèo lên chiếc xe ngựa, chiếc xe chở cả hai người đến làng Ebersdort trước những cây cầu. Lúc qua làng, Napoléon dừng lại một lát vào thăm Thống chế Lannes đang điều trị tại đây. Sức khỏe của Thống chế đang ngày càng suy kiệt. Cơn hấp hối của ông kéo quá dài. Buổi sáng, Marbot rời đầu giường của con người đang hấp hối; anh đứng trước dãy chuồng ngựa, chống gậy vì vết thương ở đùi vẫn tấy lên đau đớn. Hoàng đế nhìn thấy anh vội vàng xuống xe:
– Thống chế thế nào rồi?
– Ông đã chết sáng nay, thưa Bệ hạ, lúc năm giờ sáng. Trên tay tôi. Đầu ông gục trên vai tôi.
Hoàng đế trèo lên tầng trên rồi đứng cả giờ bên thi hài Thống chế, trong căn phòng sặc mùi hôi thối. Ngài ca ngợi Marbot về lòng trung thành rồi đề nghị Marbot cho ướp hương thơm thi hài Thống chế trước khi đưa thi hài đó về Pháp. Vẻ mặt căng thẳng, Ngài đi theo Sainte-Croix thị sát những phần việc cuối cùng. Ngài im lặng và chỉ mở miệng khi vào đến trang trại của Masséna. Công tước Rivoli, một chân đang bị băng, ngồi trên chiếc ghế bành tiếp chuyện Hoàng đế.
– Sao? Anh cũng bị thương ư? Anh bị làm sao thế? Trận đánh đã kết thúc rồi kia mà, theo như tôi biết!
– Tôi bị ngã xuống một cái hố do một bụi cây che khuất, suốt từ khi đó, tôi phải đi tập tễnh. Vào cái tuổi của tôi, xương rất là giòn thưa Bệ ha.
– Cầm lấy nạng và đi theo tôi.
– Bác sĩ của tôi cứ mỗi giờ lại đến thay băng, thưa Bệ hạ, chúng ta không nên đi quá xa.
Masséna tập tễnh đi theo Hoàng đế và Sainte-Croix giải thích sự vận hành của các con tàu mà ông đã cho để trong xưởng:
– Mỗi chiếc tàu, thưa Bệ hạ, có thể chứa đến ba trăm người. Phía mũi tàu, có một cánh cửa mạn để nấp vào phía sau, ngay khi chúng ta cập bờ, cánh cửa mạn được mở ra như chiếc cầu tàu để có thể từ đó nhảy xuống đất.
Hoàng đế đi thăm rất nhiều phân xưởng và các hệ thống công sự phòng thủ, rồi Ngài muốn được đi dạo trên bờ cát nơi binh lính đang tắm như thường lệ dưới cái nhìn nhởn nhơ của người Áo. Để tránh mọi rủi ro, Napoléon và Thống chế chỉ mặc trang phục trung sĩ.
– Một tháng nữa, chúng ta sẽ tấn công, Hoàng đế nói. Chúng ta sẽ có 500.000người, 20.000 con ngựa, 500 khẩu pháo. Berthier đã khẳng định với ta như vậy. Phía cuối cánh đồng đằng xa kia là cái gì vậy?
– Trại lính của Quận công Charles ạ.
– Xa thế à?
Hoàng đế cầm một nhành cây vẽ một bản đồ trên cát:
– Những ngày đầu tháng Bảy, chúng ta chuyển sang tấn công. MacDonald và đội quân của Ý, Marmont và quân Dalmatie, binh tính Bavière của Lefebvre, lính Saxons của Bernadotte; các tiểu đoàn của anh, Masséna ạ, sẽ nhằm vào hướng các khu làng…
Ngài ngẩng đầu lên quan sát cánh đồng.
– Này, Masséna, cả anh nữa, Sainte-Croix, ta nói với các anh điều này, nơi nào mà Quận công cắm trại, thì nơi đó sẽ là mồ chôn lão ta! Vùng cao nguyên lão ta chọn làm điểm tựa kia tên là gì vậy?
– Là Wagram, thưa Bệ hạ.
Paris, ngày 17 tháng 03 năm 1997
