Giới thiệu tác phẩm “Đái vào chúa” của Andres Serrano

Giới Thiệu Tác Phẩm “Đái Vào Chúa” Của Andres Serrano

Lượt đọc: 5 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »

❊ ❊ ❊

Tác phẩm “Đái vào Chúa”, so với một bức ảnh thông thường, thì có kích thước khổng lồ: 60 x 40inches (khoảng 3 x 5 feet). Đây là một dương bản (cibachrome), một tấm hình màu với màu sắc bóng loáng và phong nhiêu. Việc thao tác với chất liệu này là rất khó khăn bởi bề mặt bóng của bản in rất dễ lưu lại các vết từ những chạm quẹt của đầu ngón tay hay thậm chí từ một chấm bụi mảnh. Mặc dù bức ảnh được làm bằng cách sử dụng nước tiểu (của chính nghệ sĩ) và có chữ “đái” ở nhan đề tác phẩm, không hề thấy bóng dáng nước tiểu ở đó. Cảnh đóng đinh câu rút trông lớn lao và đầy huyền hoặc, tắm trong chất lỏng vàng rực. Lippard viết:

“Tác phẩm “Đái vào Chúa” – đối tượng cho sự giận dữ của phe kiểm duyệt – là một bức hình đẹp đẽ mơ hồ… bức tượng đóng đinh câu rút nhỏ bé làm bằng gỗ và nhựa dẻo, được phóng lớn bằng nhiếp ảnh, đã trở nên một tượng đài ảo khi bồng bềnh trôi trong một ánh sáng rực rỡ của sắc đỏ và vàng sâu thẳm – đồng thời vừa thông báo tai họa, vừa tỏa rạng vinh quang. Những đốm bọt sủi nhỏ tỏa ngang bề mặt bức ảnh gợi ra cảnh tượng của một đám tinh vân. Song nhan đề tác phẩm, có ý nghĩa dấn thân lớn lao, bằng cách đơn giản thay đổi văn cảnh thưởng lãm tác phẩm, lại đã chuyển hóa thánh tượng văn hóa dễ chấp nhận này thành một dấu hiệu của nổi loạn hoặc một vật thể ghê tởm.”

Nhan đề tác phẩm của Serrano (không nghi ngờ gì, đã cố tình) gây choáng váng. Dường như chúng ta bị giằng xé giữa hai xung lực, một mặt bị shock, một mặt lại chìm đắm vào một hình ảnh huyền ảo, và có lẽ, đầy tôn kính. Bằng việc quan tâm tới những chất lượng “vật chất” của nghệ phẩm, Lippard giải thích rằng Serrano không coi nước thải cơ thể như điều gì đáng xấu hổ, mà chỉ có tính tự nhiên. Có lẽ thái độ của nghệ sĩ xuất phát từ nền tảng văn hóa của ông: Serrano là thành viên của một nhóm người thiểu số tại Hoa Kỳ (ông mang hai dòng máu, Honduras và Cuba gốc Phi). Lippard chỉ ra rằng trong Công giáo, sự chịu đựng đớn đau thể xác và nước thải cơ thể đã được miêu tả hàng nghìn năm trong vai trò nguồn mạch của quyền năng và sức mạnh tôn giáo. Các hũ nhỏ trong nhà thờ đựng các mẩu vải thánh, máu, xương và thậm chí cả xương sọ để tưởng nhớ đến các vị thánh và những câu chuyện huyền nhiệm. Thay vì bị coi là nỗi sợ hãi và khủng khiếp, những thánh tích nói trên lại được sùng kính. Có lẽ Serrano đã lớn lên cùng và nay, hoài nhớ về một điều gì đó như thể một kiểu hội ngộ với thế giới tâm linh ngay nơi thể dạng xác thịt, chứ không màng tới những gì ông quan sát được nơi nền văn hóa đang bao quanh ông.

Nghệ sĩ muốn cáo chung cho những kiểu cách đãi bôi của nền văn hóa, mỗi khi nó không thực sự thừa nhận hệ giá trị của một tôn giáo. Thật khó để ngăn cản một cuộc tranh cãi về mô dạng và chất liệu khỏi chuyển hóa thành cuộc tranh cãi về nội dung. Chính vì thế, ở đây, chúng ta đã thực sự bắt đầu tiếp cận với luận tuyến thứ hai trong bài viết của Lippard qua việc suy xét về ý nghĩa chủ định của nghệ sĩ. Serrano kể với Lippard về các mối quan tâm tôn giáo của mình:

“Tôi thực hiện những bức ảnh tôn giáo trong 2 đến 3 năm trước khi nhận ra rằng tôi đã hoàn tất vô số bức ảnh về đề tài này! Tôi không hề có ý thức rằng mình có nỗi ám ảnh đó. Đây là những gì thuộc thế giới Latin, song nó cũng thuộc châu Âu, hơn là thuộc về nước Mỹ.”

Serrano khẳng định rằng tác phẩm của ông không lên án tôn giáo mà chỉ lên án các định chế (institutions) tôn giáo – để phô bày ra việc nền văn hóa đương đại của chúng ta đã thương mại hóa và bán rẻ giáo lý Cơ Đốc cùng các thánh tượng của nó như thế nào. Lippard ủng hộ ý tưởng này qua việc lưu ý rằng nghệ sĩ đã tạo ra một nhóm tác phẩm tương tự vào năm 1988, “Đái vào các vị thần” (Piss Deities) thể hiện các thánh tượng nổi tiếng của văn hóa phương Tây nổi lềnh bềnh trong nước tiểu, danh mục gồm từ Giáo hoàng cho tới quỷ Satan. Những phân tích về nội dung hay ý nghĩa của các tác phẩm khuấy động khác, như là “Thiên đường và Địa ngục”, có lẽ sẽ làm lạc đề việc nghị bàn về văn cảnh của Serrano.

Phòng tuyến thứ ba trong cuộc bảo vệ Serrano nằm xa hơn cuộc tranh cãi về các nội dung hay đề tài (themes) trong tác phẩm của nghệ sĩ để định vị vào cảm hứng và những tiền đề nghệ thuật của ông. Serrano kể về “sự gắn kết mạnh mẽ của bản thân với truyền thống nghệ thuật Tây Ban Nha, vừa đầy tính bạo liệt, vừa đầy vẻ đẹp” và đề cập một cách cụ thể tới họa sĩ Francisco Goya.

…

Lẽ dĩ nhiên, một kẻ gièm pha vẫn có thể phát biểu rằng Goya khác với Serrano bởi năng lực nghệ thuật của ông xuất sắc hơn; và bởi ông miêu tả bạo lực không phải để tạo giật gân hay gây shock cho người xem mà chính xác là để phê phán nó. Mỗi quan điểm đều có vấn đề. Sẽ rất khó khăn để so sánh bất kỳ nghệ sĩ nào ở thế kỷ 20 với một “bậc thầy vĩ đại” của quá khứ như Goya. Chúng ta không ở trong vị trí để biết được cái phán xét sau cuối của lịch sử; và việc không phải là Goya không có nghĩa rằng ai đó tuyệt đối không sở hữu tài năng nghệ thuật. Lippard đã lý luận một cách hợp lý rằng tác phẩm của Serrano cho thấy kỹ thuật, sự rèn luyện, tư duy và quá trình chuẩn bị đầy cẩn trọng.

Lại nữa, rất có khả năng là Goya đã không hề đưa ra bất kỳ thông điệp hướng thượng nào về mặt đạo đức trong tất cả các tác phẩm của mình, thay vào đó, ông chỉ muốn nói rằng, bản chất con người là vô cùng đáng sợ. Một lời than khóc có thể là một thông điệp hợp lẽ trong nghệ thuật, thậm chí cả khi nó được truyền tải bằng một nội dung gây shock – ngăn cản chúng ta duy trì được khoảng cách thẩm mỹ. Có lẽ Serrano cũng định lăng mạ tôn giáo đấy, song mục đích này có thể đã xuất phát từ một động lực đạo đức. Khi chụp một xác chết, có lẽ mục đích của nghệ sĩ không phải để đắm đuối vào vẻ hư tàn của nó, mà để mang tới cho các nạn nhân vô danh vài khoảnh khắc đồng cảm của nhân tính. Một mục đích như thế hẳn sẽ xác nhận sự tiếp nối giữa Serrano và Goya, vị nghệ sĩ tiền bối lỗi lạc của ông.

Qua việc khảo xét lại các nghệ phẩm của một nghệ sĩ quan trọng từ quá khứ, là Goya, tôi muốn lý luận rằng dạng nghệ thuật đương đại gây shock hay có tính tệ hại như của Serrano sở hữu các nguồn mạch tường minh trong bộ chuẩn tắc Tây Âu. Nghệ thuật bao gồm không chỉ các tác phẩm sở hữu sự đẹp đẽ về hình thức, được hân hưởng bởi những người có khiếu thẩm mỹ tốt, hay các tác phẩm với vẻ đẹp và những thông điệp đạo đức hướng thượng, mà còn bao gồm cả các tác phẩm trông tệ hại và gây khuấy động, với một nội dung đạo đức tiêu cực đáng sợ.

Ghi chú: Toàn bộ phần text trích từ Thế mà là nghệ thuật ư? , NXB Tri Thức 2009, (tại trang 68-71, và trang 78-79), Như Huy dịch từ nguyên bản But Is It Art, Cynthia Freeland, Oxford University Press 2001( tại trang 68-71, và trang 78-79)

© Như Huy & talawas blog 2009

Nguồn: https://talawas.org/11588/
Nguồn: talawas.org
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 19 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

1 Trong Tổng Số 2 tác phẩm của Như Huy

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.