Ngôi làng Hadleyburg thức giấc với danh tiếng vang dội khắp thế gian—ngỡ ngàng—hạnh phúc—kiêu hãnh. Kiêu hãnh vượt ngoài sức tưởng tượng. Mười chín vị chức sắc hàng đầu cùng phu nhân của họ đi khắp nơi bắt tay nhau, rạng rỡ, mỉm cười, chúc mừng, và bảo rằng sự kiện này đã thêm một từ mới vào từ điển—Hadleyburg, từ đồng nghĩa với sự liêm khiết—được định sẵn sẽ sống mãi trong từ điển! Những người dân bình thường, ít tiếng tăm hơn cùng vợ của họ cũng đi lại và hành xử gần như vậy.
Tất cả mọi người đổ xô đến ngân hàng để ngắm chiếc túi vàng; và trước buổi trưa, những đám đông đau khổ và đố kỵ bắt đầu kéo đến từ Brixton cùng tất cả các thị trấn lân cận; rồi vào chiều hôm đó và ngày hôm sau, các phóng viên bắt đầu kéo đến từ khắp mọi nơi để xác thực chiếc túi cùng câu chuyện của nó, viết lại toàn bộ sự việc, vẽ những bức ký họa phóng khoáng về chiếc túi, về ngôi nhà của Richards, ngân hàng, nhà thờ Presbyterian, nhà thờ Baptist, quảng trường công cộng, tòa thị chính nơi buổi kiểm tra sẽ diễn ra và số tiền được trao; cùng những bức chân dung tệ hại về vợ chồng Richards, Pinkerton chủ ngân hàng, Cox, người quản đốc, Mục sư Burgess, và người phát thư—thậm chí cả Jack Halliday, kẻ chuyên lang thang, tốt bụng, vô tích sự, bất kính, làm nghề đánh cá, thợ săn, bạn của lũ trẻ, bạn của những con chó hoang, nguyên mẫu “Sam Lawson” của thị trấn. Hắn Pinkerton nhỏ nhen, xấc láo, dẻo mỏ khoe chiếc túi với bất kỳ ai ghé đến, xoa hai bàn tay bóng nhẫy vào nhau một cách mãn nguyện, hào hứng ca ngợi danh tiếng lâu đời về sự trung thực của thị trấn cùng sự công nhận tuyệt vời này, đồng thời hy vọng và tin tưởng rằng tấm gương ấy giờ đây sẽ lan rộng khắp thế gian người Mỹ, đánh dấu một mốc son lịch sử trong công cuộc hồi sinh đạo đức. Cứ thế, cứ thế.
Đến cuối tuần thì mọi thứ đã lắng xuống; cơn say choáng váng của niềm tự hào và niềm vui đã dịu lại thành một nỗi sướng vui êm đềm, ngọt ngào, lặng lẽ—một thứ mãn nguyện sâu sắc, không tên, không thể thốt nên lời. Gương mặt ai nấy đều mang vẻ bình yên, thánh thiện và hạnh phúc.
Rồi sự thay đổi xuất hiện. Đó là một sự thay đổi từ từ; từ từ đến mức khởi đầu của nó hầu như chẳng ai chú ý đến; có lẽ là chẳng ai nhận ra nổi, ngoại trừ Jack Halliday—kẻ luôn để ý mọi thứ và luôn chế nhạo tất cả, bất kể đó là gì. Hắn bắt đầu tung ra những lời châm chọc về việc mọi người trông không còn hạnh phúc bằng một hoặc hai ngày trước; rồi tiếp đó, hắn khẳng định rằng vẻ mặt mới ấy đang chuyển thành nỗi buồn u ám; rồi đến vẻ bệnh hoạn; và cuối cùng, hắn bảo rằng ai nấy đều trở nên cáu kỉnh, trầm ngâm và đãng trí đến mức hắn có thể móc túi chiếc quần rộng thùng thình của kẻ bủn xỉn nhất thị trấn mà chẳng làm hắn ta ngắt quãng dòng suy tư.
Đến giai đoạn này—hoặc xấp xỉ giai đoạn đó—một câu nói thế này được thốt lên trước giờ đi ngủ—thường kèm theo một tiếng thở dài—bởi gia chủ của mười chín hộ gia đình hàng đầu:
“Ồ, không biết câu nói mà Goodson từng thốt lên là gì nhỉ?”
Và ngay lập tức—trong cơn rùng mình—câu trả lời vang lên từ người vợ:
“Ôi, đừng! Anh đang nghiền ngẫm điều khủng khiếp gì trong đầu vậy? Vì Chúa, hãy dẹp nó đi!”
Nhưng câu hỏi ấy lại bị rút ra từ những người đàn ông vào đêm hôm sau—và nhận lại sự phản đối tương tự. Chỉ là yếu ớt hơn.
Đến đêm thứ ba, những người đàn ông lại thốt lên câu hỏi ấy lần nữa—trong nỗi dằn vặt và ngẩn ngơ. Lần này—và vào đêm tiếp theo—những người vợ cựa quậy yếu ớt, cố nói điều gì đó. Nhưng lại thôi.
Và vào đêm sau đó nữa, họ tìm lại được tiếng nói của mình và đáp lời—đầy khao khát:
“Ôi, giá mà chúng ta có thể đoán ra!”
Những lời bình phẩm của Halliday mỗi ngày một trở nên cay độc và chê bai sắc sảo hơn. Hắn chăm chỉ đi khắp nơi, cười nhạo thị trấn, cả cá nhân lẫn tập thể. Nhưng tiếng cười của hắn là tiếng cười duy nhất còn sót lại trong làng: nó rơi vào một khoảng không trống rỗng, u sầu và lạnh lẽo. Thậm chí chẳng tìm đâu ra nổi một nụ cười. Halliday mang theo một chiếc hộp đựng xì gà đặt trên chiếc kiềng ba chân, giả vờ như đó là máy ảnh, chặn đứng mọi người qua đường, nhắm chiếc hộp về phía họ rồi bảo “Chuẩn bị nào!—giờ thì cười tươi lên nhé,” nhưng ngay cả trò đùa tuyệt vời này cũng chẳng thể khiến những gương mặt ủ dột kia dịu lại lấy một chút.
Cứ thế ba tuần trôi qua—chỉ còn lại một tuần. Đó là tối thứ Bảy sau bữa tối. Thay vì khung cảnh nhộn nhịp, tất bật mua sắm và vui đùa của những tối thứ Bảy trước kia, đường phố vắng tanh và tiêu điều. Vợ chồng Richards ngồi tách biệt trong phòng khách nhỏ của họ—đau khổ và trầm ngâm. Đây đã trở thành thói quen buổi tối của họ lúc này: thói quen lâu đời trước đó là đọc sách, đan lát, trò chuyện vui vẻ, hay đón tiếp và trả lời những chuyến thăm hỏi láng giềng, đã chết đi, biến mất và bị lãng quên từ lâu lắm rồi—từ hai hoặc ba tuần trước; giờ chẳng ai nói chuyện, chẳng ai đọc sách, chẳng ai thăm viếng—cả ngôi làng ngồi thui thủi ở nhà, thở dài, lo lắng, lặng câm. Cố gắng đoán cho ra câu nói kia.
Người phát thư để lại một lá thư. Richards thờ thẫn liếc nhìn phần ngoài bì thư và dấu bưu điện—cả hai đều lạ hoắc—rồi ném lá thư lên bàn và quay lại với những nuối tiếc giá như cùng nỗi thống khổ xám xịt, tuyệt vọng nơi anh ta vừa bỏ dở. Hai hoặc ba tiếng sau, người vợ mệt mỏi đứng dậy và định đi ngủ mà không nói lời chúc ngủ ngon—thói quen lúc này—nhưng cô dừng lại gần lá thư, đăm đăm nhìn nó một lúc với sự quan tâm nguội lạnh, rồi xé thư ra và bắt đầu đọc lướt qua. Richards, ngồi đó với chiếc ghế ngả dựa vào tường và cằm tì giữa hai đầu gối, nghe thấy tiếng vật gì đó rơi xuống. Đó là vợ anh. Anh lao đến bên cô, nhưng cô kêu lên:
“Đừng bận tâm đến tôi, tôi hạnh phúc lắm rồi. Hãy đọc bức thư đi—đọc nó đi!”
Anh làm theo. Anh ngấu nghiến đọc, đầu óc quay cuồng. Bức thư đến từ một tiểu bang xa xôi, và nó viết rằng:
“Tôi là người xa lạ đối với anh, nhưng không sao cả: tôi có chuyện muốn kể. Tôi vừa trở về nhà từ Mexico, và nghe được câu chuyện về sự kiện đó. Dĩ nhiên anh không biết ai đã thốt lên câu nói ấy, nhưng tôi thì biết, và tôi là người duy nhất còn sống biết rõ điều đó. Đó chính là GOODSON. Tôi biết rất rõ về anh ta từ nhiều năm trước. Tôi đã đi qua làng của các anh vào chính đêm đó, và là khách của anh ta cho đến khi chuyến tàu nửa đêm tới. Tôi tình cờ nghe được anh ta nói câu ấy với một kẻ lạ mặt trong bóng tối—ở hẻm Hale. Anh ta và tôi đã trò chuyện về điều đó suốt quãng đường về nhà, và khi đang hút thuốc trong nhà anh ta. Anh ta đã nhắc đến nhiều dân làng của các anh trong cuộc trò chuyện—hầu hết là với thái độ rất khó chịu, nhưng có hai hoặc ba người theo chiều hướng thiện cảm: trong số đó có anh. Tôi dùng từ ‘thiện cảm’—chẳng có ý gì hơn thế. Tôi nhớ anh ta nói rằng anh ta thực sự KHÔNG THÍCH bất kỳ ai ở thị trấn—không một ai; nhưng anh—tôi NGHĨ anh ta bảo rằng anh—tôi gần như chắc chắn—đã làm cho anh ta một ơn huệ rất lớn một lần nào đó, có lẽ mà không biết hết giá trị của nó, và anh ta ước gì mình có một gia tài, anh ta sẽ để lại nó cho anh khi qua đời, kèm theo mỗi người còn lại trong làng một lời nguyền rủa. Giờ thì, nếu anh là người đã làm ơn huệ đó cho anh ta, anh chính là người thừa kế hợp pháp của anh ta, và có quyền nhận chiếc túi vàng. Tôi biết rằng mình có thể đặt niềm tin vào danh dự và sự trung thực của anh, bởi ở một công dân Hadleyburg, những đức tính ấy là di sản không bao giờ phai mờ, và thế nên tôi sẽ tiết lộ câu nói đó cho anh, hoàn toàn tin tưởng rằng nếu anh không phải là người đích thực, anh sẽ tìm kiếm và tìm ra đúng người để đảm bảo món nợ ân nghĩa của tội nghiệp Goodson cho ơn huệ được nhắc tới sẽ được trả đủ. Đây là câu nói: ‘ANH CÒN LÂU MỚI LÀ KẺ XẤU: HÃY ĐI ĐI, VÀ HOÀN CẦN LƯƠNG TÂM.’
“HOWARD L. STEPHENSON.”
“Ồ, Edward, số tiền là của chúng ta, và em biết ơn biết bao, ôi, biết ơn biết bao—hôn em đi anh yêu, đã từ rất lâu rồi chúng ta không hôn nhau—và chúng ta rất cần nó—số tiền ấy—và giờ anh đã được giải thoát khỏi Pinkerton cùng ngân hàng của hắn, không còn là nô lệ của ai nữa; em có cảm giác mình có thể bay lên vì sung sướng.”
Đó là nửa giờ đồng hồ hạnh phúc mà đôi vợ chồng đã trải qua trên chiếc ghế dài, âu yếm lẫn nhau; đó là những ngày xưa cũ quay trở lại—những ngày bắt đầu bằng tuổi trẻ hẹn hò và kéo dài không đứt quãng cho đến khi kẻ lạ mặt mang đến túi tiền chết chóc. Chẳng mấy chốc, người vợ cất lời:
“Ồ, Edward, thật may mắn làm sao khi anh đã làm cho anh ta ơn huệ to lớn ấy, tội nghiệp Goodson! Em chưa từng thích anh ta, nhưng giờ em yêu anh ta rồi. Và thật tuyệt vời, cao thượng làm sao khi anh chưa từng nhắc đến hay khoe khoang về điều đó.” Rồi, với một chút trách móc, “Nhưng đáng ra anh phải kể cho em nghe chứ, Edward, anh phải nói cho vợ anh biết chứ, anh biết đấy.”
“Ừ, anh—ừm—thì, Mary, em thấy đấy—”
“Thôi đừng ấp úng nữa, kể cho em nghe đi, Edward. Em luôn yêu anh, và giờ em hãnh diện về anh. Mọi người đều tin rằng chỉ có duy nhất một tâm hồn tốt bụng, hào phóng ở ngôi làng này, và giờ thì hóa ra anh là người đó—Edward, sao anh không kể cho em nghe?”
“Thì—ừm—ừm—Thì, Mary, anh không thể!”
“Không thể? Sao lại không thể?”
“Em thấy đấy, anh ta—thì, anh ta—anh ta bắt anh hứa là không được nói.”
Người vợ nhìn anh từ đầu đến chân, và nói rất chậm rãi:
“Bắt—anh—hứa? Edward, anh nói thế với em làm gì?”
“Mary, em nghĩ anh sẽ nói dối sao?”
Cô bối rối và lặng im một lúc, rồi đặt tay mình vào tay anh và nói:
“Không... không. Chúng ta đã đi quá xa khỏi lẽ phải rồi—Xin Chúa dung thứ cho chúng ta! Suốt cuộc đời anh chưa từng thốt ra một lời dối trá. Nhưng giờ đây—giờ khi mà nền tảng của mọi thứ dường như đang sụp đổ dưới chân chúng ta, chúng ta—chúng ta—” Cô nghẹn ngào mất một lúc, rồi cất giọng đứt quãng, “Xin chớ để chúng ta sa vào chước cám dỗ... Em nghĩ là anh đã hứa thật đấy, Edward. Cứ để mọi chuyện dừng lại ở đó đi. Hãy tránh xa vấn đề đó ra. Giờ thì—mọi chuyện qua rồi; chúng ta hãy hạnh phúc trở lại; không phải lúc để mây mù kéo đến.”
Edward thấy hơi gắng sức mới làm theo được, bởi tâm trí anh cứ miên man trôi dạt—cố nhớ xem ơn huệ mà anh đã làm cho Goodson rốt cuộc là gì.
Đôi vợ chồng thức trắng hầu hết cả đêm, Mary hạnh phúc và bận rộn, Edward cũng bận rộn nhưng không mấy vui vẻ. Mary đang lên kế hoạch xem cô sẽ làm gì với số tiền đó. Edward thì cố gắng nhớ lại ơn huệ kia. Thoạt đầu, lương tâm anh day dứt vì lời nói dối mà anh đã thối với Mary—nếu đó đúng là lời dối trá. Sau khi ngẫm nghĩ chán chê—giả sử đó là lời dối trá thì sao? Thì sao nào? Có phải là chuyện tày trời gì đâu? Chẳng phải chúng ta vẫn luôn sống giả dối đấy thôi? Vậy thì tại sao lại không nói dối? Nhìn Mary mà xem—nhìn xem cô ấy đã làm gì kìa. Trong lúc anh đang vội vã đi thực hiện việc thiện, thì cô ấy đang làm gì? Than khóc vì mấy tờ giấy không bị tiêu hủy và số tiền không được giữ lại. Ăn cắp thì tốt hơn nói dối chắc?
Điểm gợn đó mất đi tính sát thương—lời dối trá chìm vào hậu cảnh và để lại sự an ủi phía sau. Vấn đề tiếp theo nổi lên hàng đầu: anh đã làm ơn huệ đó thật sao? Chà, đây chính là bằng chứng của bản thân Goodson như được thuật lại trong bức thư của Stephenson; chẳng thể có bằng chứng nào tốt hơn thế—đó thậm chí là minh chứng cho thấy anh đã làm việc đó. Dĩ nhiên rồi. Thế là điểm đó được giải quyết... Không, chưa hẳn. Anh nhớ lại với một cái nhíu mày rằng người đàn ông vô danh tên Stephenson này hãy còn đôi chút hồ nghi về việc liệu người làm ơn đó là Richards hay một ai khác—và, ôi trời, ông ta đã đặt Richards lên bàn cân danh dự! Chính anh phải quyết định xem số tiền đó sẽ đi về đâu—và ông Stephenson không mảy may nghi ngờ rằng nếu anh không phải là người đích thực, anh sẽ hiên ngang đi tìm cho ra đúng người. Ôi, thật là ghê tởm khi đẩy một con người vào hoàn cảnh như thế—à, sao Stephenson lại phải chừa lại chút hoài nghi đó cơ chứ? Ông ta chen vào làm gì không biết?
Lại ngẫm nghĩ tiếp. Làm thế nào mà cái tên Richards lại đọng lại trong tâm trí Stephenson như một chỉ dấu về đúng người, chứ không phải cái tên nào khác? Điều đó nghe có vẻ khả quan. Đúng vậy, nghe rất triển vọng. Trên thực tế, nó cứ thế ngày càng trở nên xuôi chèo mát mái—cho đến khi dần dà biến thành bằng chứng rành rành. Và rồi Richards gạt ngay vấn đề ra khỏi đầu, bởi anh có một trực giác thầm kín rằng một khi bằng chứng đã được thiết lập thì tốt nhất cứ để nguyên như vậy.
Giờ thì anh cảm thấy tương đối thoải mái, nhưng vẫn còn một chi tiết nữa cứ mãi len lỏi vào tâm trí anh: dĩ nhiên là anh đã làm ơn huệ đó—chuyện đó đã ngã ngũ; nhưng ơn huệ đó là gì cơ chứ? Anh phải nhớ lại cho bằng được—anh sẽ không đi ngủ cho đến khi nhớ ra; nó sẽ mang lại cho anh sự bình yên trọn vẹn trong tâm hồn. Và thế là anh vắt óc suy nghĩ. Anh nghĩ đến hàng tá thứ—những ơn huệ khả dĩ, thậm chí cả những ơn huệ có vẻ hợp lý—nhưng chẳng cái nào trong số đó ra trò cả, chẳng cái nào đủ lớn, chẳng cái nào đáng giá với số tiền ấy—đáng với khối tài sản mà Goodson ước gì mình có thể để lại trong di chúc. Hơn nữa, anh cũng chẳng thể nhớ nổi mình đã từng làm những việc đó bao giờ. Giờ thì—giờ thì—loại ơn huệ nào mới có thể khiến một người biết ơn đến mức quá quắt như vậy nhỉ? À—cứu rỗi linh hồn hắn! Chắc chắn là thế rồi. Đúng vậy, giờ anh có thể nhớ ra, anh từng tự giao cho mình nhiệm vụ cải đạo cho Goodson, và đã kiên trì với nó chừng như—anh định nói là ba tháng; nhưng khi xem xét kỹ hơn thì nó thu rút lại thành một tháng, rồi một tuần, rồi một ngày, rồi chẳng còn gì. Đúng vậy, giờ anh nhớ ra rồi, với một sự sống động đầy khó chịu, rằng Goodson từng bảo anh biến xéo đi và lo chuyện của chính mình—hắn chẳng thèm đi theo Hadleyburg lên thiên đường đâu!
Thế là phương án đó thất bại—anh chưa từng cứu rỗi linh hồn Goodson. Richards cảm thấy chán nản. Rồi một lát sau, một ý tưởng khác loé lên: anh đã cứu tài sản của Goodson ư? Không, không được—hắn có tài sản quái đâu mà cứu. Tính mạng hắn thì sao? Đúng rồi đấy! Dĩ nhiên rồi. Sao trước đó anh lại không nghĩ ra cơ chứ. Lần này thì anh đi đúng hướng rồi, chắc chắn thế. Bộ máy tưởng tượng của anh lập tức quay cuồng ngay.
Sau đó, trong suốt hai giờ đồng hồ kiệt sức, anh bận rộn cứu mạng Goodson. Anh cứu mạng hắn bằng đủ mọi cách thức khó khăn và hiểm nguy. Trong mọi trường hợp, anh đều cứu thành công đến một thời điểm nhất định; rồi, ngay khi anh bắt đầu thấy thuyết phục rằng chuyện đó thực sự đã xảy ra, một chi tiết rắc rối lại xuất hiện khiến toàn bộ câu chuyện trở thành bất khả thi. Lấy ví dụ như vụ chết đuối chẳng hạn. Trong trường hợp đó, anh đã bơi ra và kéo Goodson vào bờ trong tình trạng bất tỉnh giữa sự chứng kiến và vỗ tay tán thưởng của đông đảo đám đông, nhưng khi anh đã nghĩ ngợi xuôi xuôi và vừa bắt đầu nhớ lại mọi chuyện, thì cả một bầy chi tiết mâu thuẫn ùn ùn kéo đến: thị trấn hẳn đã biết về sự việc đó, Mary hẳn đã biết chuyện, nó sẽ sáng rực lên như ngọn đèn pha trong chính ký ức của anh thay vì là một ơn huệ thầm lặng mà anh có lẽ đã làm “mà không biết hết giá trị của nó.” Và đến lúc này, anh chợt nhớ ra là dạo đó mình có biết bơi quái đâu cơ chứ.
À—có một điểm mà anh đã bỏ sót từ ngay vạch xuất phát: đó phải là một ơn huệ mà anh đã làm “có lẽ mà không biết hết giá trị của nó.” Ồ, thực ra, việc đó phải dễ tìm hơn chứ—dễ hơn rất nhiều so với những cái kia. Và quả nhiên, chẳng mấy chốc anh đã tìm ra. Nhiều năm về trước, Goodson suýt chút nữa đã kết hôn với một cô gái vô cùng dịu dàng và xinh đẹp tên là Nancy Hewitt, nhưng không hiểu vì lý do gì mà mối lương duyên ấy lại đứt gánh giữa đường; cô gái qua đời, Goodson vẫn ở giá, rồi dần trở thành một kẻ cay nghiệt và công khai khinh miệt loài người. Ngay sau khi cô gái qua đời, dân làng phát hiện ra, hoặc tưởng là họ đã phát hiện ra, rằng trong huyết quản của cô có pha một chút máu da đen. Richards nghiền ngẫm những chi tiết này một hồi lâu, và cuối cùng anh tưởng chừng như nhớ ra những điều liên quan đến chúng mà có lẽ đã bị thất lạc trong ký ức do lâu ngày không gợi nhắc đến. Anh dường như lờ mờ nhớ ra rằng chính anh là người phát hiện ra chuyện dòng máu da đen đó; chính anh là người đã mách nước cho dân làng; rằng dân làng đã kể cho Goodson nghe nguồn tin họ lấy từ đâu; rằng nhờ thế anh đã cứu Goodson khỏi việc kết hôn với một cô gái có vết nhơ; rằng anh đã làm ơn huệ lớn lao đó “mà không biết hết giá trị của nó,” thực ra là không biết rằng mình đang làm việc đó; nhưng Goodson thì biết rõ giá trị của nó, biết mình đã suýt thoát nạn trong gang tấc ra sao, và vì thế đã mang theo lòng biết ơn đến tận mồ dành cho ân nhân của mình, đồng thời ước gì mình có một gia tài để để lại. Mọi chuyện giờ đây đã trở nên rõ ràng và giản đơn, và càng ngẫm nghĩ, nó càng trở nên rực rỡ và chắc chắn hơn; để rồi cuối cùng, khi anh rúc vào giấc ngủ đầy thỏa mãn và hạnh phúc, anh nhớ lại toàn bộ sự việc cứ như thể nó vừa mới xảy ra ngày hôm qua. Trên thực tế, anh còn lờ mờ nhớ lại việc Goodson từng bày tỏ lòng biết ơn với mình một lần. Trong khi đó, Mary đã vung ra sáu ngàn đô la cho một ngôi nhà mới của riêng cô và một đôi dép lê cho vị mục sư của họ, rồi chìm vào giấc ngủ yên bình.
Cũng vào tối thứ Bảy hôm đó, người đưa thư đã chuyển một bức thư đến cho mỗi vị chức sắc hàng đầu còn lại—tổng cộng mười chín bức thư. Không có chiếc phong bì nào giống chiếc nào, và không có nét chữ nào trùng với nét chữ nào ở phần ngoài bì, nhưng nội dung những bức thư bên trong lại y hệt nhau đến từng chi tiết duy nhất. Chúng là bản sao chính xác của bức thư mà Richards nhận được—từ nét chữ cho đến mọi thứ—và tất cả đều được ký tên bởi Stephenson, nhưng thay vì tên của Richards thì tên riêng của từng người nhận lại xuất hiện.
Suốt cả đêm hôm ấy, mười chín vị chức sắc hàng đầu đã làm đúng cái việc mà người anh em cùng tầng lớp với họ là Richards đang làm vào cùng thời điểm đó—họ dốc toàn lực cố gắng nhớ xem đó là ơn huệ to lớn nào mà họ đã vô tình làm cho Barclay Goodson. Chẳng có trường hợp nào là một việc dễ ăn cả; thế nhưng họ đã thành công.
Và trong lúc họ đang bận rộn với công việc khó khăn đó, những người vợ của họ đã dành cả đêm để tiêu tiền, một việc vô cùng dễ dàng. Chỉ trong một đêm đó, mười chín người vợ đã tiêu trung bình bảy ngàn đô la mỗi người từ tổng số bốn mươi ngàn đô la trong chiếc túi—tổng cộng là một trăm ba mươi ba ngàn đô la.
Hôm sau, Jack Halliday được một phen ngạc nhiên. Hắn nhận ra rằng gương mặt của mười chín vị chức sắc trưởng thượng cùng các phu nhân của họ lại mang cái biểu cảm hạnh phúc bình yên và thánh thiện ấy lần nữa. Hắn không tài nào hiểu nổi, cũng chẳng thể nghĩ ra nổi bất kỳ lời châm chọc nào có thể làm tổn hại hay xáo trộn nó. Và thế là đến lượt hắn cảm thấy bất mãn với cuộc đời. Những phỏng đoán thầm kín của hắn về nguyên nhân dẫn đến niềm hạnh phúc ấy đều thất bại trong mọi trường hợp khi đem ra kiểm chứng. Khi gặp bà Wilcox và nhận thấy vẻ ngây ngất điềm tĩnh trên gương mặt bà, hắn tự nhủ, “Con mèo nhà bà ta vừa đẻ con”—và liền đi hỏi người đầu bếp; sự thật không phải vậy, người đầu bếp cũng nhận ra vẻ hạnh phúc đó nhưng chẳng biết nguyên nhân do đâu. Khi Halliday bắt gặp sự ngây ngất tương tự trên gương mặt của “Shadbelly” Billson (biệt danh ở làng), hắn chắc mẩm rằng có người hàng xóm nào đó của Billson vừa bị gãy chân, nhưng gặng hỏi ra thì chuyện đó không hề xảy ra. Vẻ ngây ngất dịu lắng trên gương mặt Gregory Yates chỉ có thể mang một ý nghĩa duy nhất—anh ta vừa bớt được một người mẹ vợ; lại thêm một cú phán đoán trật lất nữa. “Còn Pinkerton—Pinkerton—hắn vừa thu hồi được mười xu mà hắn tưởng là đã mất trắng.” Cứ thế, cứ thế. Trong vài trường hợp, những phỏng đoán đành phải bỏ ngỏ trong hoài nghi, số còn lại thì chứng tỏ là sai bét nhè. Cuối cùng Halliday tự nhủ, “Dù sao thì nó cũng lòi ra một chuyện là có mười chín gia đình Hadleyburg đang tạm thời ở trên thiên đường: tôi chẳng biết quái nào lại thế; tôi chỉ biết Thượng Đế hôm nay đang bỏ trực.”
Một kiến trúc sư kiêm thợ thầu đến từ tiểu bang bên cạnh gần đây đã mạo hiểm đến lập một cơ ngơi kinh doanh nhỏ ở cái ngôi làng đầy triển vọng này, và tấm biển hiệu của anh ta đã được treo lên suốt một tuần nay. Chưa có lấy một khách hàng nào; anh ta là một kẻ chán nản và hối hận vì đã đến đây. Nhưng vận may thời tiết của anh ta giờ đây đã xoay chiều đột ngột. Hết vị phu nhân của vị chức sắc này đến vị phu nhân của vị chức sắc nọ lén lút nói với anh ta rằng:
“Hãy đến nhà tôi vào thứ Hai tuần tới—nhưng tạm thời đừng nói gì với ai nhé. Chúng tôi đang tính xây nhà.”
Hôm đó anh ta nhận được mười một lời mời. Đêm ấy anh ta viết thư cho con gái và bắt cô hủy bỏ hôn ước với cậu sinh viên. Anh ta bảo cô có thể lấy một người có gia thế cao hơn thế gấp bội.
Pinkerton chủ ngân hàng cùng hai hoặc ba người khá giả khác lên bản vẽ cho những căn biệt thự vùng quê—nhưng vẫn chờ đợi. Hạng người đó không bao giờ đếm gà trước khi trứng nở.
Vợ chồng nhà Wilson nghĩ ra một trò mới hoành tráng—một buổi khiêu vũ hóa trang. Họ không đưa ra lời hứa hẹn chắc nịch nào cả, nhưng rỉ tai tất cả người quen rằng họ đang cân nhắc vấn đề này và nghĩ là họ sẽ tổ chức nó—“và nếu chúng tôi tổ chức, đương nhiên anh chị sẽ được mời.” Mọi người ngạc nhiên, và rỉ tai nhau rằng, “Chà, họ điên rồi, mấy vợ chồng nhà Wilson tội nghiệp đó, họ làm sao gánh nổi chi phí.” Vài người trong số mười chín gia đình nén lút nói với chồng mình rằng, “Đó là một ý hay, chúng ta cứ án binh bất động cho đến khi cái trò rẻ tiền của nhà họ qua đi, rồi chúng ta sẽ tổ chức một bữa tiệc khiến nó phải lu mờ.”
Thời gian trôi qua, và danh sách những khoản tiêu hoang tương lai ngày càng chồng chất cao hơn, điên cuồng hơn, ng ốc nghếch và liều lĩnh hơn nữa. Mọi chuyện bắt đầu có vẻ như mỗi thành viên trong số mười chín người không chỉ tiêu sạch toàn bộ bốn mươi ngàn đô la của mình trước ngày nhận tiền, mà thực sự còn lâm vào cảnh nợ nần vào lúc họ cầm được tiền trong tay. Trong một vài trường hợp, những kẻ thiếu suy nghĩ không dừng lại ở việc lên kế hoạch tiêu xài, mà thực sự đã vung tay tiêu tiền—theo hình thức mua chịu. Họ mua đất đai, nhà thế chấp, trang trại, cổ phiếu đầu cơ, quần áo sang trọng, ngựa ngứa và đủ thứ khác, trả trước tiền cọc, và tự gánh trách nhiệm cho khoản còn lại—trong vòng mười ngày. Chẳng mấy chốc, suy tính chín chắn thứ hai xuất hiện, và Halliday nhận thấy một nỗi lo âu ghê rợn bắt đầu lộ diện trên rất nhiều gương mặt. Một lần nữa hắn lại thấy hoang mang, chẳng hiểu đầu cua tai nheo gì. “Mấy con mèo của nhà Wilcox không chết, vì chúng có được sinh ra quái đâu; chẳng có ai bị gãy chân cả; số lượng mẹ vợ chẳng hề suy suyển; chẳng có chuyện gì xảy ra cả—đúng là một bí ẩn không thể giải nổi.”
Lại có thêm một kẻ hoang mang nữa—Mục sư Ông Burgess. Suốt mấy ngày trời, bất cứ đi đến đâu, mọi người dường như cũng bám theo ông hoặc rình rập để nhìn ông; và nếu ông vô tình lọt vào một góc khuất nào đó, thể nào cũng có một thành viên trong nhóm mười chín người xuất hiện, lén nhét một chiếc phong bì vào tay ông, thì thầm “Sở sẽ mở tại tòa thị chính vào tối thứ Sáu,” rồi biến mất tăm như một kẻ phạm tội. Ông vẫn đinh ninh rằng có thể sẽ chỉ có một người đến nhận chiếc túi—tuy nhiên vẫn còn bỏ ngỏ, vì Goodson đã qua đời—nhưng chưa bao giờ ông nghĩ rằng toàn bộ đám đông này đều là những kẻ đòi nhận thưởng. Khi ngày thứ Sáu trọng đại cuối cùng cũng đến, ông phát hiện ra mình đang cầm trong tay mười chín chiếc phong bì.