Phòng hội đồng thị trấn chưa bao giờ trông lộng lẫy đến thế. Bục phát biểu ở cuối phòng được trang hoàng bằng những dải cờ rực rỡ; dọc theo các bức tường là những vòng hoa kết bằng cờ; các dãy ban công phía trên cũng được phủ kín cờ; những cột trụ chống đỡ đều được quấn quanh những dải cờ; tất cả những điều này là để gây ấn tượng với vị khách lạ, bởi ông ta sẽ có mặt với một phái đoàn khá đông đảo, và phần lớn trong số họ có liên quan đến giới báo chí. Cùn phòng chật ních người. 412 ghế ngồi cố định đều đã kín chỗ; cả 68 chiếc ghế kê thêm nhét vào các lối đi cũng không còn trống; các bậc thềm lên bục phát biểu đều có người ngồi; một vài vị khách danh dự được mời ngồi trên bục; và ngay dãy bàn hình móng ngựa bao quanh phía trước lẫn hai bên bục phát biểu là một lực lượng hùng hậu các phóng viên đặc phái từ khắp nơi đổ về.
Đây là buổi họp tụ tập đông đủ những người ăn vận đẹp đẽ nhất mà thị trấn từng chứng kiến. Có không ít bộ trang phục có giá trị khá đắt đỏ, và trong một số trường hợp, những quý bà khoác lên mình các bộ cánh ấy lại có vẻ như chưa quen thuộc với kiểu quần áo sang trọng nhường này. Ít ra thì người trong thị trấn cũng nghĩ thế, nhưng nhận định ấy rất có thể bắt nguồn từ việc họ thừa biết rằng những người phụ nữ này trước nay chưa từng khoác lên mình những bộ xiêm y như vậy.
Chiếc túi vàng được đặt trên một chiếc bàn nhỏ ở phía trước bục phát biểu để toàn thể hội trường có thể chiêm ngưỡng. Đa số người trong phòng đăm đăm nhìn nó với một sự quan tâm cháy bỏng, một niềm khao khát đến chảy nước miếng, một nỗi thèm thuồng đầy thương hại; trong khi thiểu số gồm mười chín cặp đôi lại nhìn nó bằng ánh mắt trìu mến, yêu thương, đầy vẻ kẻ cả của chủ nhân, và một nửa là nam giới trong nhóm thiểu số này cứ lẩm nhẩm trong miệng những lời phát biểu cảm ơn đầy xúc động và ngẫu hứng để hồi đáp lại những tràng pháo tay cùng lời chúc mừng mà chẳng mấy chốc nữa họ sẽ bước lên để trình bày. Thỉnh thoảng, một người trong số họ lại lấy ra một mảnh giấy từ túi áo vest và liếc nhanh qua để nhớ lại những gì đã chuẩn bị.
Dĩ nhiên là tiếng trò chuyện rì rầm vẫn đang râm ran—điều đó là không thể tránh khỏi; nhưng cuối cùng, khi Mục sư Burgess đứng dậy và đặt tay lên chiếc túi, không khí tĩnh lặng đến mức ông có thể nghe thấy cả tiếng vi trùng gặm nhấm. Ông kể lại câu chuyện kỳ thú về chiếc túi, rồi tiếp tục ca ngợi bằng những lời nồng nhiệt về danh tiếng lâu đời và xứng đáng của Hadleyburg về sự trung thực tuyệt đối, cùng niềm tự hào chính đáng của thị trấn đối với tiếng tăm ấy. Ông bày tỏ rằng danh tiếng đó là một báu vật vô giá; và nhờ ơn trên, giá trị của nó giờ đây lại càng được tôn lên gấp bội, bởi sự kiện vừa qua đã vang danh khắp chốn, qua đó thu hút mọi ánh nhìn của thế giới nước Mỹ đổ dồn về ngôi làng nhỏ bé này, đồng thời khắc họa tên tuổi của nó mãi mãi về sau thành một biểu tượng cho sự liêm khiết trong thương trường, như ông hằng mong ước và tin tưởng. [Pháo tay.] “Và ai sẽ là người gìn giữ danh tiếng cao quý này—cộng đồng nói chung ư? Không! Trách nhiệm thuộc về mỗi cá nhân, chứ không phải tập thể. Kể từ ngày hôm nay, từng người trong số quý vị chính là người gìn giữ đặc biệt cho danh tiếng ấy bằng chính con người mình, và cá nhân mỗi người phải chịu trách nhiệm đảm bảo rằng không một vết nhơ nào có thể vấy bẩn nó. Quý vị—từng người trong số quý vị—có chấp nhận trọng trách lớn lao này không? [Tiếng đồng thanh hưởng ứng rào rào.] Thế thì mọi chuyện đều tốt đẹp. Hãy truyền lại nó cho con cháu quý vị đời này qua đời khác. Ngày hôm nay, sự trong sạch của quý vị là không tì vết—hãy giữ gìn để nó mãi như vậy. Ngày hôm nay, trong cộng đồng của quý vị không có lấy một ai có thể bị dụ dỗ chạm vào dẫu chỉ một xu không phải của mình—hãy giữ vững ân huệ ấy. [“Chúng tôi sẽ làm được! Chúng tôi sẽ giữ vững!”] Đây không phải là lúc để đưa ra sự so sánh giữa chúng ta với các cộng đồng khác—một số trong số họ có thái độ không mấy thiện cảm với chúng ta; họ có cách sống của họ, chúng ta có cách sống của mình; hãy bằng lòng với điều đó. [Pháo tay.] Tôi xin hết lời. Thưa các bạn, dưới đôi tay tôi đây chính là sự công nhận đầy hùng hồn của một người lạ về con người chúng ta; qua ông ấy, thế giới từ nay về sau sẽ luôn thấu hiểu chúng ta là ai. Chúng ta không biết ông ấy là ai, nhưng nhân danh quý vị, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc và mong quý vị hãy cất tiếng đồng lòng xác nhận.”
Toàn thể hội trường đồng loạt đứng dậy làm rung chuyển cả những bức tường bằng những tràng pháo tay sấm sét bày tỏ lòng biết ơn trong suốt một phút đồng hồ dài đằng đẵng. Sau đó họ ngồi xuống, và ông Burgess lấy ra một chiếc phong bì từ trong túi áo. Cả phòng như nín thở trong lúc ông rạch phong bì ra và lấy một mẩu giấy từ trong đó. Ông đọc nội dung tờ giấy—một cách chậm rãi và đầy trang nghiêm—cử tọa lắng nghe với sự tập trung say mê đối với tài liệu thần kỳ này, nơi mà từng từ từng chữ đều tựa như một thỏi vàng ròng:
“‘Lời mà tôi đã nói với vị khách đang gặp hoạn nạn chính là thế này: “Anh hoàn toàn không phải là một kẻ xấu; hãy đi đi, và cải đổi cuộc đời.”’”
Rồi ông tiếp lời:—“Ngay bây giờ đây, chúng ta sẽ biết được liệu câu nói được dẫn lại ở đây có trùng khớp với câu được giấu kín trong chiếc túi hay không; và nếu quả thực là như vậy—mà điều đó chắc chắn là thế—chiếc túi vàng này thuộc về một người đồng hương, người mà từ nay về sau sẽ đứng trước toàn quốc như là biểu tượng của phẩm hạnh đặc biệt đã làm cho thị trấn của chúng ta nổi tiếng khắp mọi miền đất nước—ông Billson!”
Hội trường đã chuẩn bị sẵn sàng để bùng nổ thành một cơn lốc pháo tay vang dội; nhưng thay vì làm thế, họ dường như bị một cơn tê liệt đánh gục; sự im lặng bao trùm trong chốc lát, rồi một làn sóng xì xào to nhỏ lan khắp căn phòng—mang đại khái nội dung thế này: “Billson á! Ồ thôi nào, bịa đặt lộ liễu quá đấy! Hai mươi đô la cho một người lạ—hay bất kỳ ai đi nữa—mà lại là Billson! Đi mà kể chuyện ấy cho lính thủy đánh bộ nghe!”
Và ngay lúc này đây, hội trường chợt nín thở vì một đợt kinh ngạc hoàn toàn mới, khi họ phát hiện ra rằng trong khi ở một góc hội trường, Phó tế Billson đang đứng với cái đầu cúi gằm đầy khiêm nhường, thì ở một góc khác, Luật sư Wilson cũng đang hành động y hệt như vậy.
Sự im lặng ngỡ ngàng bao trùm một lúc lâu. Ai nấy đều cảm thấy bối rối, còn mười chín cặp đôi thì vừa ngạc nhiên vừa phẫn nộ.
Billson và Wilson quay sang trừng mắt nhìn nhau. Billson cất giọng sắc lạnh hỏi:
“Tại sao ông lại đứng lên, thưa ông Wilson?”
“Vì tôi có quyền đó. Có lẽ ông cũng nên làm ơn giải thích cho hội trường biết tại sao ông lại đứng lên thì hơn.”
“Rất sẵn lòng thôi. Bởi vì chính tôi là người đã viết tờ giấy đó.”
“Đó là một lời dối trá trơ tráo! Chính tự tay tôi viết ra nó.”
Đến lượt Burgess rơi vào trạng thái tê liệt. Ban đầu, ông đứng ngẩn người nhìn người này rồi lại sang người kia, và dường như chẳng biết phải xử trí ra sao. Cả hội trường chết lặng. Lúc này, Luật sư Wilson lên tiếng:
“Tôi đề nghị Chủ tọa đọc tên được ký dưới tờ giấy đó.”
Câu nói ấy kéo Chủ tọa bừng tỉnh, và ông đọc lớn cái tên:
“John Wharton Billson.”
“Thấy chưa!” Billson hét lớn, “bây giờ thì ông còn gì để thanh minh cho mình nữa đây? Và ông định đưa ra lời xin lỗi kiểu gì đối với tôi cùng hội trường đã bị xúc phạm này vì trò lừa bịp mà ông vừa cố tình bày ra ở đây?”
“Chẳng có lời xin lỗi nào phải đưa ra cả, thưa ngài; còn về những chuyện khác, tôi công khai buộc tội ông đã cuỗm mất bức thư tay của tôi từ chỗ ông Burgess và thay thế bằng một bản sao do chính tay ông ký tên. Không còn cách nào khác để ông có được câu nói thử thách ấy cả; chỉ có một mình tôi trong số những người còn sống là nắm giữ bí mật về câu chữ của nó.”
Mọi chuyện có nguy cơ biến thành một vụ bê bối lớn nếu tình hình này cứ tiếp diễn; ai nấy đều lo lắng nhận ra rằng các phóng viên tốc ký đang cắm cổ viết như điên; rất nhiều người đang la lớn “Chủ tọa, chủ tọa! Trật tự! Trật tự!” Burgess đập búa và nói:
“Xin đừng quên những phép tắc tối thiểu. Rõ ràng là đã có sự nhầm lẫn ở đâu đó, nhưng chắc chắn chỉ có vậy thôi. Nếu ông Wilson đã đưa cho tôi một phong bì—và giờ tôi nhớ ra là ông ấy có đưa—thì tôi vẫn đang giữ nó.”
Ông lấy một chiếc phong bì ra từ túi áo, bóc ra, liếc nhìn, tỏ vẻ ngạc nhiên lo lắng và đứng lặng đi vài giây. Sau đó, ông đưa tay quơ quơ một cách vô định và máy móc, cố gắng nói vài lời nhưng rồi cũng đành bỏ cuộc với vẻ chán nản. Hàng loạt tiếng gọi vang lên:
“Đọc đi! Đọc đi! Nó là cái gì thế?”
Thế là ông bắt đầu đọc với vẻ ngẩn ngơ như kẻ mộng du:
“‘Lời mà tôi đã nói với vị khách bất hạnh chính là thế này: “Anh còn lâu mới là một kẻ xấu. [Cả hội trường ngơ ngác nhìn nhau.] Hãy đi đi, và cải đổi.”’ [Những tiếng xì xào: “Kinh ngạc thật! Thế này là thế nào nhỉ?”] Tờ giấy này,” Chủ tọa nói, “được ký tên Thurlow G. Wilson.”
“Thấy chưa!” Wilson kêu lên, “tôi đoán là rõ mười mươi rồi đấy! Tôi thừa biết bức thư tay của mình đã bị ăn cắp mà.”
“Ăn cắp á!” Billson vặn lại. “Tôi cho ông biết là đừng có hòng mong cái giống người như ông dám—”
Chủ tọa: “Trật tự, thưa các quý ông, trật tự! Xin mời cả hai ngồi xuống.”
Họ tuân theo, miệng lắc đầu và lầm bầm đầy giận dữ. Cả hội trường vô cùng hoang mang; họ chẳng biết phải xử lý tình huống khẩn cấp kỳ quặc này như thế nào. Chẳng mấy chốc, Thompson đứng dậy. Thompson là một thợ làm mũ. Ông rất ao ước được làm một thành viên trong nhóm Mười Chín; nhưng điều đó không dành cho ông; số lượng mũ trong kho của ông không đủ lớn để đạt vị trí đó. Ông lên tiếng:
“Thưa Chủ tọa, nếu tôi được phép đưa ra một gợi ý, liệu cả hai vị này đều đúng thì sao? Tôi xin hỏi ngài, liệu cả hai người có tình cờ nói đúng y nguyên những từ ngữ ấy với người lạ hay không?
Đối với tôi thì—”
Thợ thuộc da đứng dậy ngắt lời ông. Hắn là một kẻ bất mãn; hắn tin rằng bản thân xứng đáng là thành viên nhóm Mười Chín, nhưng lại không được công nhận. Điều đó khiến tính tình và cách nói năng của hắn có phần khó chịu. Hắn ta nói:
“Thôi đi, trọng tâm vấn đề không phải thế! Chuyện đó có thể xảy ra—hai lần trong một trăm năm—nhưng cái vế sau thì không. Chẳng có ai trong số họ đưa ra hai mươi đô la cả!” [Một tràng pháo tay râm ran.]
Billson. “Tôi có đưa!”
Wilson. “Tôi có đưa!”
Rồi cả hai lại cáo buộc lẫn nhau là ăn cắp.
Chủ tọa. “Trật tự! Xin vui lòng ngồi xuống—cả hai vị. Không có bức thư nào rời khỏi tay tôi dù chỉ trong một khoảnh khắc.”
Một Giọng Nói. “Tốt quá—thế là giải quyết xong chuyện đó nhé!”
Thợ thuộc da. “Thưa Chủ tọa, giờ thì một điều đã rõ mười mươi: một trong hai kẻ này đã lén lút rình mò dưới giường của kẻ kia để thám thính bí mật gia đình. Nếu không phạm quy hội nghị khi nói ra điều này, tôi xin nhận xét rằng cả hai đều đủ khả năng làm việc đó. [Chủ tọa. “Trật tự! Trật tự!”] Tôi xin rút lại lời vừa rồi, thưa ngài, và chỉ xin gợi ý rằng nếu một trong hai kẻ đã nghe lén người kia hé lộ câu nói thử thách với vợ mình, thì bây giờ chúng ta sẽ tóm được hắn.”
Một Giọng Nói. “Bằng cách nào?”
Thợ thuộc da. “Dễ lắm. Cả hai người họ đã không trích dẫn câu nói đó bằng chính xác từng từ một. Quý vị hẳn đã nhận ra điều đó, nếu như không có một khoảng thời gian khá dài và một trận cãi vã nảy lửa được chèn vào giữa hai lần đọc.”
Một Giọng Nói. “Nói rõ sự khác biệt xem nào.”
Thợ thuộc da. “Từ ‘rất’ có trong bức thư của Billson, nhưng lại không có trong thư của người kia.”
Nhiều Giọng Nói. “Đúng thế thật—hắn nói chuẩn xác!”
Thợ thuộc da. “Và vì vậy, nếu Chủ tọa xem xét câu nói thử thách trong chiếc túi, chúng ta sẽ biết được kẻ lừa đảo nào trong hai tên này—[Chủ tọa. “Trật tự!”]—tên phiêu lưu nào trong hai kẻ này—[Chủ tọa. “Trật tự! Trật tự!”]—quý ông nào trong hai vị này—[tiếng cười và pháo tay]—mới xứng đáng đeo chiếc đai vô địch với tư cách là kẻ khoác lác bất lương đầu tiên được sinh ra ở thị trấn này—nơi mà hắn đã bôi nhọ, và nơi sẽ trở nên vô cùng nóng bỏng đối với hắn từ nay về sau!” [Pháo tay rào rào.]
Nhiều Giọng Nói. “Mở ra đi!—mở chiếc túi ra!”
Ông Burgess rạch một đường trên chiếc túi, thò tay vào và rút ra một phong bì. Trong đó có hai tờ giấy gấp lại. Ông nói:
“Một tờ có ghi chú rằng, ‘Không được xem xét cho đến khi tất cả các thông điệp bằng văn bản gửi tới Chủ tọa—nếu có—đã được đọc xong.’ Tờ còn lại ghi ‘Câu thử thách.’ Xin phép quý vị. Nội dung được viết như sau:
“‘Tôi không đòi hỏi nửa đầu của câu nói mà vị ân nhân đã dành cho mình phải được trích dẫn một cách chính xác, bởi vì nó không có gì nổi bật và rất dễ quên; nhưng mười lăm từ cuối của câu lại vô cùng ấn tượng, và tôi nghĩ rất dễ nhớ; trừ khi những từ đó được tái hiện lại một cách chính xác, bằng không hãy xem kẻ nộp đơn là một kẻ giả mạo. Vị ân nhân của tôi mở đầu bằng cách nói rằng ông hiếm khi đưa ra lời khuyên cho bất kỳ ai, nhưng mỗi khi đưa ra thì chúng luôn mang giá trị cao quý. Rồi ông nói thế này—và nó chưa từng phai mờ khỏi ký ức của tôi: “Anh hoàn toàn không phải là một kẻ xấu—”’”
Năm mươi Giọng Nói. “Thế là rõ rồi—tiền thuộc về Wilson! Wilson! Wilson! Phát biểu đi! Phát biểu đi!”
Mọi người vùng đứng dậy túm tụm quanh Wilson, bắt tay và nhiệt liệt chúc mừng—trong khi đó Chủ tọa đang đập búa liên hồi và hét lớn:
“Trật tự, thưa các quý ông! Trật tự! Trật tự! Xin hãy để tôi đọc cho dứt câu.” Khi trật tự được vãn hồi, việc đọc lại được tiếp tục—như sau:
“‘Hãy đi đi, và cải đổi—hoặc, hãy nhớ lấy lời tôi—một ngày nào đó, vì tội lỗi của mình, anh sẽ chết và xuống địa ngục hoặc đến Hadleyburg—CỐ MÀ CHỌN VẾ TRƯỚC NHÉ.’”
Một sự im lặng rợn người bao trùm. Ban đầu, một đám mây giận dữ bắt đầu phủ kín tối tăm trên gương mặt của những người dân; sau một thoáng ngập ngừng, đám mây ấy bắt đầu tan đi, nhường chỗ cho một nét cười khúc khích cố nặn ra; nó bị kìm nén đến mức phải chịu đựng vô cùng đau đớn mới giữ lại được; các phóng viên, những người đến từ Brixton và những vị khách lạ khác đều cúi gật đầu che mặt bằng hai tay, chật vật kìm chế bằng toàn bộ sức lực và sự lịch thiệp cao độ của mình. Đúng vào thời điểm kém duyên nhất ấy, tiếng gầm của một giọng nói lẻ loi bỗng vang phá tan sự tĩnh lặng—đó là Jack Halliday:
“Câu đấy thì chuẩn không cần chỉnh rồi còn gì!”
Thế là cả hội trường vỡ òa, khách khứa hay người bản xứ đều buông bỏ hết vỏ bọc. Ngay cả vẻ nghiêm nghị của ông Burgess cũng sụp đổ theo, thế là đám đông tự cho phép mình chính thức được miễn trừ mọi sự kìm nén, và họ tận hưởng trọn vẹn đặc quyền ấy. Đó là một tràng cười sảng khoái kéo dài và vô cùng chân thành, nhưng rồi nó cũng ngớt dần—đủ lâu để ông Burgess cố gắng tiếp tục lên tiếng, và để mọi người kịp lau những giọt nước mắt lăn dài; rồi tiếng cười lại bùng lên, để rồi sau đó lại thêm một lần nữa; và cuối cùng ông Burgess mới có thể thốt ra những lời đầy nghiêm túc:
“Thật vô ích khi cố che giấu thực tế này—chúng ta đang đối mặt với một vấn đề mang tầm vóc nghiêm trọng. Nó liên quan đến danh dự của thị trấn—nó giáng một đòn vào uy tín tốt đẹp của thị trấn. Sự khác biệt chỉ có một từ duy nhất giữa các câu thử thách do ông Wilson và ông Billson đưa ra vốn dĩ đã là một chuyện nghiêm trọng, vì nó cho thấy một trong hai vị này đã phạm tội trộm cắp—”
Cả hai người đàn ông nãy giờ vẫn đang ngồi rũ rượi, bủn rủn, kiệt quệ; nhưng ngay khi nghe những lời đó, cả hai như bị dòng điện xẹt qua liền bừng tỉnh và chồm dậy.
“Ngồi xuống!” Chủ tọa cất giọng sắc lạnh, và họ ngoan ngoãn tuân theo. “Đó, như tôi đã nói, là một điều nghiêm trọng. Và đúng là thế—nhưng chỉ đối với một người trong số họ. Tuy nhiên, sự việc giờ đây đã trở nên trầm trọng hơn; bởi vì danh dự của cả hai người đều đang lâm vào tình thế nguy nan khổng lồ. Tôi có nên tiến xa hơn nữa, mà nói rằng nguy hiểm đến mức không thể gỡ gạc nổi không? Cả hai đều bỏ sót mười lăm từ cốt lõi.” Ông dừng lại. Trong khoảnh khắc, ông để cho sự tĩnh lặng lan tỏa và làm sâu sắc thêm ấn tượng của nó, rồi nói thêm: “Dường như chỉ có một con đường duy nhất dẫn đến việc này. Tôi xin hỏi hai vị đây—Liệu có sự thông đồng nào không?—hay thỏa thuận ngầm nào chăng?”
Một tiếng xì xào trầm đục lan khắp hội trường; ý tứ của nó là, “Lão ta tóm được cả đôi rồi đấy.”
Billson vốn không quen đối phó với những tình huống khẩn cấp; anh ta ngồi sụp xuống hoàn toàn bất lực. Nhưng Wilson là một luật sư. Ông gượng đứng dậy, mặt tái mét vì lo lắng, rồi nói:
“Tôi xin hội trường lượng thứ để tôi giải thích sự việc vô cùng đau lòng này. Tôi rất tiếc phải nói ra những điều sắp tới, bởi vì nó sẽ giáng một đòn tổn hại không thể vãn hồi lên ông Billson, người mà tôi vẫn luôn kính trọng và nể nang cho đến tận bây giờ, và trong thâm tâm tôi hoàn toàn tin tưởng rằng anh ta không thể bị cám dỗ đánh gục—giống như tất cả quý vị vậy. Nhưng để bảo vệ danh dự của chính mình, tôi buộc phải lên tiếng—và một cách thật thành khẩn. Tôi đau đớn thú nhận—và giờ đây khẩn khoản cầu xin sự tha thứ của quý vị—rằng tôi đã nói với vị khách khốn khổ kia toàn bộ những từ ngữ có trong câu thử thách, bao gồm cả mười lăm từ mang tính miệt thị ấy. [Xôn xao.] Khi bài báo được phát hành gần đây, tôi đã nhớ lại chúng, và quyết định đòi lại chiếc túi đựng tiền, bởi vì xét theo mọi lẽ thì tôi hoàn toàn xứng đáng với nó. Giờ đây, tôi xin quý vị hãy cân nhắc điểm này, và suy xét cho thấu đáo; lòng biết ơn của vị khách lạ đó đối với tôi vào đêm hôm ấy là vô bờ bến; chính ông ta đã nói rằng ông không thể tìm được từ ngữ nào tương xứng để đền đáp, và nếu có cơ hội, ông sẽ báo đáp tôi muôn vàn lần. Thế thì, tôi xin hỏi quý vị điều này; liệu tôi có thể ngờ tới—liệu tôi có thể tin tưởng—hay thậm chí dám mảy may tưởng tượng ra rằng—với tâm trạng như thế, ông ta lại có thể làm một việc vô ơn đến mức thêm mười lăm từ hoàn toàn thừa thãi ấy vào câu thử thách của mình không?—giăng bẫy hãm hại tôi?—vạch mặt tôi như một kẻ phỉ báng chính thị trấn của mình trước đồng bào đang tụ họp trong một hội trường công cộng? Thật là vô lý; thật là bất khả thi. Câu thử thách của ông ta chỉ nên bao gồm phần mở đầu đầy thiện ý trong câu nói của tôi. Về điều đó, tôi không hề hoài nghi một chút nào. Quý vị cũng sẽ suy nghĩ giống như tôi thôi. Quý vị sẽ không thể ngờ tới sự phản bội đê hèn từ một người mà mình từng giúp đỡ và chưa hề gây ra một lỗi lầm nào. Và thế là với sự tự tin tuyệt đối, niềm tin hoàn toàn tuyệt đối, tôi đã viết lên một mẩu giấy những từ mở đầu—kết thúc bằng câu “Hãy đi đi, và cải đổi,”—rồi ký tên vào đó. Khi tôi chuẩn bị bỏ nó vào phong bì thì bị gọi ra phòng làm việc phía sau, và do lơ đễnh nên tôi đã để tờ giấy nằm phơi bày trên bàn làm việc của mình.” Ông dừng lại, từ từ quay đầu nhìn sang Billson, chờ đợi một lát, rồi nói thêm: “Tôi xin quý vị lưu ý điều này; khi tôi quay trở lại ít phút sau đó, ông Billson đang lui cui bước ra từ cửa hướng về phía phố của tôi.” [Xôn xao.]
Chỉ trong tích tắc, Billson đã chồm dậy và thét lớn:
“Đó là điều bị đặt! Đó là một lời dối trá đê tiện!”
Chủ tọa. “Xin hãy ngồi xuống, thưa ngài! Ông Wilson đang có quyền phát biểu.”
Bạn bè của Billson kéo anh ta ngồi xuống và trấn tĩnh lại, và Wilson tiếp tục:
“Đó là những sự thật đơn giản. Bức thư của tôi lúc bấy giờ đã nằm ở một vị trí khác trên bàn so với chỗ tôi từng để lại. Tôi có nhận ra điều đó, nhưng chẳng mảy may bận tâm, nghĩ rằng gió lùa đã thổi nó đi. Việc ông Billson đọc một bức thư riêng tư là điều hoàn không thể xảy ra đối với tôi; anh ta là một người danh giá, và sẽ không bao giờ làm ra những chuyện thấp h kém ấy. Nếu quý vị cho phép, tôi nghĩ từ ‘rất’ thừa thãi của anh ta đã được giải thích ổn thỏa: nó xuất phát từ chứng hay quên. Tôi là người duy nhất trên thế giới này có thể cung cấp bất kỳ chi tiết nào về câu thử thách—bằng những phương thức quang minh chính đại. Tôi xin hết lời.”
Trên đời này không có gì đánh lừa tâm trí, đảo lộn niềm tin và làm vẩn đục cảm xúc của một đám đông chưa từng quen với những mưu mẹo và trò ảo tưởng của nghệ thuật hùng biện tài tình bằng một bài diễn văn thuyết phục. Wilson ngồi xuống trong sự chiến thắng. Hội trường ngập chìm anh ta trong những tràng pháo tay tán thưởng; bạn bè xúm lại bắt tay chúc mừng, còn Billson thì bị la ó át giọng và không được phép nói lấy một lời. Chủ tọa đập búa liên hồi và liên tục hô lớn:
“Nhưng xin mời tiếp tục, thưa các quý ông, xin hãy tiếp tục!”
Cuối cùng thì bầu không khí cũng tương đối yên tĩnh trở lại, và người thợ làm mũ lên tiếng:
“Nhưng thưa ngài, chúng ta còn tiến hành việc gì nữa ngoài việc trao tiền đây?”
Nhiều Giọng Nói. “Đúng thế! Đúng thế! Lên đây đi, Wilson!”
Thợ làm mũ. “Tôi đề xuất ba tiếng hô hoan hô dành cho ông Wilson, Biểu tượng của phẩm hạnh đặc biệt—”
Những tiếng hô vang lên trước khi ông kịp nói dứt lời; và giữa tiếng hò reo ấy—cũng như giữa tiếng búa gõ lộn xộn—một vài kẻ cuồng nhiệt đã vác Wilson lên vai một người bạn to lớn và định khiêng anh ta lên bục trong sự khải hoàn. Giọng của Chủ tọa lúc này đã át cả tiếng ồn:
“Trật tự! Về chỗ ngồi đi! Quý vị quên rằng vẫn còn một tài liệu chưa được đọc đấy.” Khi trật tự đã được lập lại, ông cầm tài liệu lên và định đọc, nhưng rồi lại đặt xuống và nói “Tôi quên mất; cái này không được đọc cho đến khi tất cả các thông điệp bằng văn bản do tôi nhận được đều đã được đọc lên trước.” Ông lấy một phong bì từ trong túi, rút giấy ra, liếc nhìn—tỏ vẻ kinh ngạc—giơ ra xa rồi đăm đăm nhìn nó—trân trân ngắm nghía.
Hai mươi hoặc ba mươi giọng nói cùng lúc kêu lên:
“Cái gì thế? Đọc đi! Đọc đi!”
Và ông đã đọc—chậm rãi và đầy vẻ kinh ngạc:
“‘Câu mà tôi đã nói với người lạ—[Các giọng nói. “Ơ kìa! Thế này là thế nào nhỉ?”]—chính là: “Anh hoàn toàn không phải là một kẻ xấu. [Các giọng nói. “Chúa thánh thần ơi!”] Hãy đi đi, và cải đổi.”’ [Một giọng nói. “Ồ, cưa cụt chân tôi đi!”] Được ký tên bởi ông Pinkerton, chủ ngân hàng.”
Cơn bão lốc vui sướng bùng nổ lúc bấy giờ đủ sức làm cho những kẻ khôn ngoan nhất cũng phải rơi lệ. Những ai vô can thì cười đến mức nước mắt giàn giụa; các phóng viên, trong cơn bách bộ của tràng cười, nguệch ngoạc viết nên những nét chữ ngoằn ngoèo chẳng tài nào dịch nổi; và một chú chó đang ngủ giật mình thon thót, sủa điên cuồng trước sự hỗn loạn ấy. Đủ mọi thứ tiếng la hét vang lên giữa tiếng ồn ào: “Chúng ta sắp giàu to rồi—hai Biểu tượng Liêm khiết!—chưa tính đến Billson nhé!” “Ba!—tính cả lão Shadbelly vào nữa—chúng ta không bao giờ là thừa Biểu tượng cả!” “Được thôi—Billson trúng cử rồi!” “Than ôi, tội nghiệp Wilson! Nạn nhân của hai tên trộm!”
Một Giọng Nói Khỏe Khoắn. “Im lặng! Chủ tọa vừa vớt được thêm thứ gì đó từ trong túi ra kìa.”
Các Giọng Nói. “Hoan hô! Có gì mới à? Đọc đi! Đọc! Đọc!”
Chủ tọa [đọc]. “‘Câu mà tôi đã nói,’ vân vân. ‘Anh hoàn toàn không phải là một kẻ xấu. Đi đi,’ vân vân. Ký tên, ‘Gregory Yates.’”
Cơn bão tiếng thét. “Bốn Biểu tượng!” “Hoan hô Yates!” “Vớt tiếp đi!”
Hội trường lúc này đang chìm trong bầu không khí cuồng nhiệt, sẵn sàng tận hưởng mọi niềm vui mà dịp này mang lại. Vài thành viên nhóm Mười Chín, mặt cắt không còn giọt máu và đầy vẻ bối rối, đứng dậy tìm đường ra lối đi, nhưng hàng chục tiếng hô vang lên:
“Cửa ra vào, đóng các cửa lại—không một Kẻ Liêm khiết nào được rời khỏi đây cả! Mọi người ngồi xuống hết đi!” Mệnh lệnh ấy lập tức được tuân thủ.
“Vớt tiếp đi! Đọc đi! Đọc đi!”
Chủ tọa lại vớt, và một lần nữa những từ quen thuộc lại thốt ra từ đôi môi ông—“‘Anh hoàn toàn không phải là một kẻ xấu—’”
“Tên! Tên! Tên hắn là gì?”
“‘L. Ingoldsby Sargent.’”
“Năm người trúng cử! Chất đống các Biểu tượng lên nào! Tiếp tục đi, tiếp tục đi!”
“‘Anh hoàn toàn không phải là một kẻ—’”
“Tên! Tên!”
“‘Nicholas Whitworth.’”
“Hoan hô! Hoan hô! Thật là một ngày tràn ngập biểu tượng!”
Ai đó cất giọng cất lời ca bài vè này (bỏ chữ “it’s”) theo giai điệu tuyệt đẹp trong vở “Mikado” bài “Khi một chàng trai sợ hãi trước một thiếu nữ xinh đẹp;”; cả hội trường hào hứng hòa giọng theo; rồi vừa đúng lúc, ai đó góp thêm một câu nữa—
“Và các bạn đừng quên điều này—”
Cả hội trường gầm lên vang dội. Câu thứ ba ngay lập tức được xướng lên—
“Những kẻ đồi bại chẳng thấy đâu ở Hadleyburg—”
Hội trường lại gầm lên câu đó. Khi nốt nhạc cuối cùng vừa dứt, giọng của Jack Halliday cất lên cao vút và trong trẻo, mang theo câu thơ kết thúc—
“Nhưng các Biểu tượng đang ở đây, các bác cứ tin đi!”
Câu đó được hát lên với sự nhiệt huyết bùng nổ. Sau đó, hội trường đầy phấn khích quay lại từ đầu và hát trọn vẹn bốn câu liền hai lần, với khí thế và nhịp điệu cực kỳ mạnh mẽ, rồi kết thúc bằng ba tiếng hô vang rền cùng một tiếng gầm hổ dành cho “Hadleyburg Liêm khiết và tất cả các Biểu tượng của nó mà chúng ta thấy xứng đáng nhận được sự công nhận tối nay.”
Thế rồi tiếng la hét hướng về Chủ tọa lại bùng lên khắp nơi:
“Tiếp tục đi! Tiếp tục đi! Đọc đi! Đọc thêm đi! Đọc hết những gì ông có đi!”
“Đúng thế—tiếp tục đi! Chúng ta đang giành lấy sự nổi tiếng vĩnh cửu đấy!”
Một tá người đứng dậy bắt đầu phản đối. Họ cho rằng trò hề này là tác phẩm của một kẻ phá hoại vô lại nào đó, và là một sự xúc phạm đối với toàn thể cộng đồng. Không còn nghi ngờ gì nữa, những chữ ký này toàn là đồ giả mạo—
“Ngồi xuống! Ngồi xuống! Câm miệng lại! Chính các người đang tự thú nhận đấy thôi. Chúng ta sẽ tìm thấy tên các người trong số đó cho xem.”
“Thưa Chủ tọa, ngài có bao nhiêu cái phong bì trong tay thế?”
Chủ tọa đếm.
“Tính cả những phong bì đã được kiểm tra trước đó, có tổng cộng mười chín cái.”
Một cơn bão pháo tay chế nhạo bùng nổ.
“Có lẽ tất cả chúng đều chứa đựng bí mật đó. Tôi đề nghị ông mở hết chúng ra và đọc mọi chữ ký đính kèm trong tờ ghi chú kiểu ấy—đồng thời đọc luôn tám từ đầu tiên của tờ ghi chú.”
“Tôi đồng ý với đề nghị đó!”
Đề nghị được đưa ra và thông qua—với tiếng reo hò náo nhiệt. Lúc này, cụ Richards tội nghiệp đứng dậy, và vợ cụ cũng đứng lên bên cạnh. Đầu cụ cúi gằm xuống để không ai thấy rằng cụ đang khóc. Chồng cụ chìu tay cho vợ bấu vào, và cứ thế nâng đỡ vợ, cụ bắt đầu cất giọng run rẩy:
“Thưa các bạn, các bạn đã quen biết hai chúng tôi—Mary và tôi—suốt cả cuộc đời, và tôi nghĩ các bạn đã quý mến chúng tôi và tôn trọng chúng tôi—”
Chủ tọa ngắt lời cụ:
“Xin phép ông. Những điều ông đang nói hoàn toàn đúng sự thật, thưa ông Richards; thị trấn này thực sự biết rõ hai ông bà; thực sự quý mến hai vị; thực sự tôn trọng hai vị; hơn thế nữa—nó vinh danh và yêu quý hai người—”
Giọng của Halliday vang lên lanh lảnh:
“Đó cũng là sự thật được đóng dấu bảo chứng đấy! Nếu Chủ tọa nói đúng, xin hội trường hãy mở lời xác nhận. Đứng lên nào! Nào—hích! hích! hích!—tất cả cùng hô một lần!”
Cả hội trường đồng loạt đứng dậy, hướng về phía cặp vợ chồng già với ánh mắt tha thiết, lấp đầy bầu không khí bằng một trận bão tuyết khăn tay đang vẫy chào, và gửi gắm những tiếng hô đầy tình cảm từ tận đáy lòng.
Chủ tọa tiếp lời:
“Điều tôi muốn nói là thế này: Chúng tôi hiểu tấm lòng nhân hậu của ông, thưa ông Richards, nhưng đây không phải lúc để bày tỏ sự khoan dung đối với những kẻ phạm tội. [Tiếng hô “Đúng! Đúng!”] Tôi nhìn thấy mục đích cao thượng của ông trên gương mặt ông, nhưng tôi không thể cho phép ông đứng ra biện hộ cho những kẻ này—”
“Nhưng tôi định—”
“Xin vui lòng ngồi xuống, thưa ông Richards. Chúng ta phải kiểm tra phần còn lại của những tờ ghi chú này—sự công bằng tối thiểu đối với những kẻ đã bị vạch mặt đòi hỏi điều này. Ngay sau khi việc đó hoàn tất—tôi xin lấy danh dự bảo đảm với ông—ông sẽ được lắng nghe.”
Nhiều giọng nói. “Đúng!—Chủ tọa nói rất phải—không được phép có sự gián đoạn nào vào lúc này! Tiếp tục đi!—tên đi! tên đi!—đúng theo tinh thần của đề nghị!”
Cặp vợ chồng già miễn cưỡng ngồi xuống, và người chồng thì thầm với vợ rằng, “Thật là cay đắng và khó khăn khi phải chờ đợi; sự xấu hổ sẽ còn lớn hơn gấp bội khi họ phát hiện ra rằng chúng ta chỉ định biện hộ cho chính mình.”
Ngay lập tức, không khí vui vẻ lại bùng nổ trở lại với việc đọc tên.
“‘Anh hoàn toàn không phải là một kẻ xấu—’ Chữ ký, ‘Robert J. Titmarsh.’”
“‘Anh hoàn toàn không phải là một kẻ xấu—’ Chữ ký, ‘Eliphalet Weeks.’”
“‘Anh hoàn toàn không phải là một kẻ xấu—’ Chữ ký, ‘Oscar B. Wilder.’”
Đến lúc này, hội trường nảy ra ý định tước quyền đọc tám từ đó khỏi tay Chủ tọa. Ông chẳng có gì phải phàn nàn về điều đó cả. Kể từ đó, cứ đến lượt chiếc phong bì nào thì ông giơ cao lên và chờ đợi. Cả hội trường đồng thanh cất giọng đọc vang tám từ ấy thành một âm hưởng trầm đục, nhịp nhàng và du dương (có nét tương đồng đến táo bạo với một khúc thánh ca quen thuộc trong nhà thờ)—“Anh h-o-à-n t-o-à-n k-h-ô-n-g phải là một k-ẻ x-ấ-u.” Sau đó Chủ tọa xướng lên, “Chữ ký, ‘Archibald Wilcox.’”
Cứ thế hết người này đến người khác, tên tiếp tên, và ai nấy đều có khoảng thời gian vui vẻ ngày càng rực rỡ ngoại trừ nhóm Mười Chín khốn khổ. Thỉnh thoảng, khi một cái tên vô cùng nổi bật được xướng lên, hội trường lại bắt Chủ tọa phải chờ để họ đồng thanh ngân nga toàn bộ câu thử thách từ đầu cho đến những từ cuối cùng, “Và xuống địa ngục hoặc đến Hadleyburg—cố m-à c-h-ọ-n v-ế t-r-ư-ớ-c n-h-é!” và trong những trường hợp đặc biệt đó, họ còn bồi thêm một tiếng “A-m-e-e-e-n!” thật trang trọng, đau đớn và đầy ấn tượng!
Danh sách cứ thế vơi dần, vơi dần, vơi dần, cụ Richards tội nghiệp cứ thầm đếm theo từng nhịp, giật mình thon thót mỗi khi một cái tên phát âm gần giống tên mình được xướng lên, và mòn mỏi chờ đợi trong sự hồi hộp đến nghẹt thở thời điểm đến lượt mình được vinh dự đầy nhục nhã đứng dậy cùng Mary để hoàn thành bài biện hộ mà cụ đã định sẵn từ trước: “… bởi vì cho đến nay chúng ta chưa từng làm bất kỳ điều sai trái nào, mà vẫn luôn đi trên con đường khiêm nhường không tì vết. Chúng ta rất nghèo, đã già, và chẳng có con cái hay người thân nào nương nhờ; chúng ta đã bị cám dỗ ghê gớm, và chúng ta đã gục ngã. Ý định của tôi khi đứng lên lúc trước là để thú tội và cầu xin rằng tên mình không bị đọc lên chốn công cộng này, bởi vì chúng tôi cảm thấy mình không thể chịu đựng nổi điều đó; nhưng tôi đã bị ngăn cản. Điều đó là công bằng; chúng tôi cũng phải chịu chung số phận cay đắng với những người khác. Thật khó khăn cho chúng tôi biết bao. Đây là lần đầu tiên chúng ta phải nghe cái tên của mình thốt ra từ miệng người khác—với vết nhơ bôi bẩn. Xin hãy rộng lượng—vì những ngày tháng tốt đẹp trước kia; xin hãy làm cho nỗi nhục nhã của chúng tôi trở nên nhẹ nhàng nhất có thể theo lòng từ bi của quý vị.” Đến đoạn này trong dòng suy nghĩ vẩn vơ, Mary khẽ huých tay chồng, nhận ra anh đang thẫn thờ. Hội trường đang ngân nga, “Anh h-o-à-n,” vân vân.
“Chuẩn bị đi,” Mary thì thầm. “Tên anh đến nơi rồi kìa; ông ấy đã đọc mười tám người rồi.”
Tiếng ngân nga chấm dứt.
“Tiếp theo! Tiếp theo! Tiếp theo!” tiếng hô vang lên từ khắp mọi ngóc ngách hội trường.
Burgess thò tay vào túi. Cặp vợ chồng già run rẩy đứng dậy. Burgess lần mò một lát, rồi nói:
“Tôi nhận thấy mình đã đọc hết rồi.”
Chết lịm đi trong niềm vui sướng và kinh ngạc lẫn lộn, hai ông bà quỵ xuống ghế, và Mary thì thầm:
“Ồ, cảm tạ Chúa, chúng ta được cứu rồi!—lão ấy đã quên đọc tên chúng ta mất rồi—em thà đổi cái túi này lấy một trăm cái túi kia còn hơn!”
Hội trường lại bùng nổ với bản nhái “Mikado”, hát vang lên ba lần với sự hào hứng ngày càng dâng trào, đồng thời đứng phắt dậy khi vang lên câu cuối cùng lần thứ ba—
“Nhưng các Biểu tượng đang ở đây, các bác cứ tin đi!”
và kết thúc bằng những tiếng reo hò cùng một tiếng gầm hổ dành cho “sự trong sạch của Hadleyburg cùng mười tám đại diện bất tử của nó.”
Lúc bấy giờ Wingate, người thợ yên cương, đứng dậy đề xuất hô hoan hô “cho người trong sạch nhất thị trấn, vị công dân quan trọng độc nhất vô nhị trong cái xứ này kẻ đã không cố ăn cắp số tiền đó—Edward Richards.”
Những tiếng hô được đáp lại bằng một sự chân thành nồng nhiệt và vô cùng xúc động; sau đó ai đó đề xuất rằng “Richards nên được bầu làm Người gìn giữ và Biểu tượng duy nhất của Truyền thống Hadleyburg hiện đã trở nên linh thiêng, với quyền hạn và tư cách đứng thẳng hiên ngang đối mặt với cả thế giới đầy mỉa mai này.”
Đề xuất được thông qua bằng tiếng tung hô tán thành; rồi họ lại hát vang bài “Mikado” một lần nữa, và kết thúc bằng câu—
“Và vẫn còn sót lại một Biểu tượng, các bác cứ tin đi!”
Bầu không khí lắng xuống trong chốc lát; rồi—
Một Giọng Nói. “Nào, thế ai sẽ là người nhận cái túi đây?”
Thợ thuộc da (với vẻ mỉa mai cay đắng). “Chuyện đó dễ ợt. Số tiền đó phải được chia đều cho mười tám Kẻ Liêm khiết. Họ đã đưa cho vị khách khốn khổ hai mươi đô la một người—và cả câu nói đó nữa—lần lượt từng người một—mất tận hai mươi hai phút để đoàn diễu hành đi qua cơ mà. Cưu mang vị khách—tổng khoản đóng góp là 360 đô la. Tất cả những gì họ muốn chỉ là đòi lại khoản tiền cho mượn thôi—cộng thêm lãi suất—tổng cộng là bốn mươi nghìn đô la.”
Nhiều Giọng Nói [chế nhạo]. “Chuẩn luôn! Chia đi! Chia đi! Hãy tỏ lòng thương xót với người nghèo đi—đừng bắt họ phải chờ lâu nữa chứ!”
Chủ tọa. “Trật tự! Giờ tôi xin công bố tài liệu còn lại của vị khách lạ. Nội dung như sau: ‘Nếu không có người nhận nào xuất hiện [tiếng rên rỉ vang lên rợp trời], tôi mong quý vị hãy mở chiếc túi và đếm tiền trao tận tay những công dân chủ chốt của thị trấn, để họ đứng ra nhận ủy thác [những tiếng kêu “Ối! Ối! Ối!”], và sử dụng nó vào những mục đích mà họ cho là tốt nhất nhằm truyền bá và bảo tồn danh tiếng cao quý về sự trung thực không thể bị mua chuộc của cộng đồng quý vị [thêm nhiều tiếng kêu la nữa]—một danh tiếng mà tên tuổi và nỗ lực của họ sẽ tô điểm thêm một tầng hào quang mới vươn xa muôn nơi.’ [Tràng pháo tay mỉa mai bùng nổ nhiệt liệt.] Xem như thế là hết. Không—ở đây còn một tái bút:
“‘Tái bút.—HỠI CƯ DÂN HADLEYBURG: Chẳng có câu nói thử thách nào cả—chẳng ai bịa ra câu nào hết. [Xôn xao lớn.] Chẳng có vị khách ăn mày nào sất, cũng chẳng có khoản đóng góp hai mươi đô la nào, chẳng có lời ban phước hay khen ngợi nào đi kèm cả—tất cả những thứ đó chỉ là sản phẩm của trí tưởng tượng. [Tiếng xì xào bàn tán và âm thanh kinh ngạc lẫn thích thú lan tỏa khắp nơi.] Xin cho phép tôi được kể câu chuyện của mình—nó sẽ chỉ tốn một hai lời thôi. Tôi từng đi ngang qua thị trấn của các vị vào một thời điểm nọ, và phải chịu đựng một sự sỉ nhục sâu sắc mà tôi chưa từng gây ra cho ai. Bất kỳ kẻ nào khác chắc đã thấy thỏa mãn với việc giết chết một hoặc hai tên trong số các vị rồi coi như huề cả làng, nhưng đối với tôi, đó chỉ là một sự trả thù nhỏ nhoi và chẳng thấm vào đâu; bởi vì người chết thì đâu có biết đau đớn. Hơn nữa, tôi không thể giết hết tất cả các vị—và dù sao đi nữa, với tính cách của tôi, ngay cả điều đó cũng không làm tôi thỏa mãn. Tôi muốn hủy hoại từng người đàn ông ở cái xơ xác này, và từng người phụ nữ—không phải tổn hại về thể xác hay tài sản của họ, mà là giáng vào sự kiêu ngạo của họ—nơi mà những kẻ yếu đuối và ngu ngốc dễ bị tổn thương nhất. Thế là tôi hóa trang thành người khác quay lại và nghiên cứu về các vị. Các vị thật là những con mồi dễ dãi. Các vị từng sở hữu một danh tiếng lâu đời và cao cả về sự trung thực, và dĩ nhiên các vị rất đỗi tự hào về nó—đó là báu vật của những báu vật, là con ngươi trong mắt các vị. Ngay sau khi phát hiện ra rằng các vị luôn cẩn trọng và cảnh giác giữ gìn bản thân cùng con cháu tránh xa mọi cám dỗ, tôi đã biết phải hành xử ra sao. Hỡi những sinh vật ngây thơ khờ khạo ạ, thứ yếu ớt nhất trong muôn vàn thứ yếu ớt chính là một đức hạnh chưa từng được tôi luyện qua lửa thử vàng. Tôi vạch ra một kế hoạch, và thu thập một danh sách tên tuổi. Mục đích của tôi là làm vấy bẩn Hadleyburg không tì vết. Ý tưởng của tôi là biến gần nửa trăm những người đàn ông và phụ nữ trong sạch chưa từng thốt ra lời dối trá hay ăn cắp lấy một xu trong đời thành những kẻ nói dối và trộm cắp. Tôi có hơi dè chừng Goodson. Hắn không sinh ra hay lớn lên ở Hadleyburg. Tôi sợ rằng nếu mình bắt đầu thực hiện kế hoạch bằng cách để bức thư của tôi được đặt trước mắt các vị, các vị sẽ tự nhủ với bản thân rằng, ‘Goodson là kẻ duy nhất trong số chúng ta sẵn sàng vung ra hai mươi đô la cho một tên khốn cùng’—và rồi có khi các vị sẽ chẳng cắn câu của tôi. Nhưng chúa trời đã cất nhắc Goodson đi; thế là tôi biết mình đã an toàn, bèn giăng bẫy và thả mồi. Có lẽ tôi sẽ không tóm được tất cả những người đàn ông mà tôi đã gửi bức thư giả mạo chứa bí mật thử thách, nhưng tôi sẽ tóm được phần lớn bọn họ, nếu tôi nắm rõ bản tính của người Hadleyburg. [Các giọng nói. “Chuẩn xác—hắn tóm gọn sạch sành sanh từng tên một.”] Tôi tin rằng thà chúng chấp nhận ăn cắp cả đống tiền đánh bạc trá hình còn hơn là bỏ lỡ cơ hội, những gã khốn khổ mang tâm lý bị cám dỗ và dạy dỗ lệch lạc kia ạ. Tôi đang hy vọng sẽ vùi dập sự kiêu ngạo của các vị đến muôn đời muôn thuở và mang lại cho Hadleyburg một tiếng tăm mới—một tiếng tăm sẽ bám chặt lấy các vị—và lan đi muôn phương. Nếu tôi đã thành công, xin hãy mở chiếc túi ra và triệu tập Ủy ban Truyền bá và Bảo tồn Danh tiếng Hadleyburg.’”
Một Cơn Bão Giọng Nói. “Mở nó ra! Mở nó ra! Mười Tám vị lên phía trước nào! Ủy ban Truyền bá Truyền thống! Tiến lên—Hỡi những Kẻ Liêm khiết!”
Chủ tọa rạch toạc chiếc túi, vốc lấy một nắm những đồng xu vàng óng ánh rộng bản, lắc chúng lại với nhau, rồi quan sát.
“Thưa các bạn, chúng chỉ là những tấm đĩa chì được dát vàng thôi!”
Một tràng pháo tay vỡ òa phấn khích vang lên trước tin tức này, và khi tiếng ồn dịu xuống, thợ thuộc da liền hô lớn:
“Theo quyền thâm niên hiển nhiên trong vụ việc này, ông Wilson chính là Chủ tịch Ủy ban Truyền bá Truyền thống. Tôi đề nghị ông ấy bước lên đại diện cho những chiến hữu của mình, và tiếp nhận số tiền ủy thác.”
Một Trăm Giọng Nói. “Wilson! Wilson! Wilson! Phát biểu đi! Phát biểu đi!”
Wilson [với giọng run rẩy vì giận dữ]. “Xin quý vị cho phép tôi được nói thế này, và chẳng cần phải xin lỗi vì ngôn từ của mình đâu, chết tiệt cái số tiền này đi!”
Một Giọng Nói. “Ối giồi ôi, lại còn là một tín đồ phái Báp-tít nữa chứ!”
Một Giọng Nói. “Vẫn còn mười bảy Biểu tượng! Xin mời các vị bước lên, và gánh vác trách nhiệm ủy thác của mình đi nào!”
Bầu không khí chìm vào tĩnh lặng—không có lời đáp lại.
Thợ yên cương. “Thưa Chủ tọa, dù sao thì trong giới quý tộc sa ngã vừa qua, chúng ta vẫn còn sót lại một người trong sạch; và ông ấy cần tiền, hoàn toàn xứng đáng với nó. Tôi đề nghị ông hãy chỉ định Jack Halliday bước lên đó đấu giá chiếc túi đựng những đồng tiền vàng giả mươi đô la ấy, rồi trao kết quả cho đúng người—người mà Hadleyburg vinh danh—Edward Richards.”
Đề xuất được đón nhận với sự hào hứng tột độ, chú chó lại tiếp tục tham gia hùa theo; thợ yên cương khởi giá chiếc túi ở mức một đô la, người dân Brixton cùng đại diện của Barnum tranh giành nhau quyết liệt, đám đông reo hò theo từng bước nhảy vọt của giá tiền, bầu không khí kích động cứ mỗi khoảnh khắc lại dâng cao hơn, các nhà đấu giá nổi máu ăn thua ngày càng trở nên táo bạo hơn, quyết tâm hơn, mức giá nhảy từ một đô la lên năm, rồi mười, rồi hai mươi, rồi năm mươi, rồi lên một trăm, rồi—
Ngay từ khi cuộc đấu giá bắt đầu, Richards đã thì thầm với vợ đầy lo lắng: “Ồ, Mary, chúng ta có thể nhường nó được không? Nó—nó—em thấy đấy, đó là một vinh dự—phần thưởng, một lời tri ân cho phẩm hạnh cao đẹp, và—và—chúng ta có nên nhận nó không? Hay là anh nên đứng lên và—Ồ, Mary, chúng ta nên làm gì đây?—em nghĩ chúng ta—” [Giọng của Halliday. “Mười lăm đô la có người trả!—mười lăm cho chiếc túi!—hai mươi!—à, xin cảm ơn!—ba mươi—cảm ơn lần nữa!—Ba mươi, ba mươi, ba mươi!—có ai trả bốn mươi không?—bốn mươi nhé!—Cứ tiếp tục đẩy giá lên đi các bác, cứ đẩy lên đi!—năm mươi!—cảm ơn vị anh hùng La Mã!—đang ở mức năm mươi, năm mươi, năm mươi!—bảy mươi!—chín mươi!—tuyệt vời!—một trăm!—chất đống lên nào, chất lên nào!—một trăm hai mươi—bốn mươi!—vừa đúng lúc lắm!—một trăm rưỡi!—Hai trăm!—quá đỉnh!—Tôi có nghe thấy hai h—cảm ơn!—hai trăm rưỡi!—”]
“Đó lại là một sự cám dỗ nữa đấy, Edward—người em đang run lẩy bẩy đây—nhưng, ồ, chúng ta đã thoát khỏi một cạm bẫy rồi, và điều đó đáng lẽ phải cảnh tỉnh chúng ta, để—[“Sáu trăm có ai trả không?—cảm ơn!—sáu trăm rưỡi, sáu f—BẢY trăm!”] Và thế mà, Edward, khi anh nghĩ xem—chẳng ai ngờ—[“Tám trăm đô la!—hoan hô!—lên chín trăm đi!—ông Parsons, có phải tôi vừa nghe thấy anh nói—cảm ơn!—chín trăm!—chiếc túi đầy chì nguyên chất cao quý này sắp được bán với giá chỉ có chín trăm đô la, tính cả lớp mạ vàng—nào! tôi có nghe—một nghìn!—xin vô cùng cảm ơn!—có ai nói mười một trăm không?—một chiếc túi chuẩn bị trở thành vật phẩm nổi tiếng nhất toàn bộ Vũ—”] “Ồ, Edward” (bắt đầu nức nở), “chúng ta nghèo quá!—nhưng—nhưng—anh thấy thế nào thì cứ làm đi—hãy làm theo những gì anh cho là tốt nhất.”
Edward đã gục ngã—đúng thế, ông vẫn ngồi yên một chỗ; ngồi với một lương tâm dẫu không hề mãn nguyện, nhưng đã bị hoàn cảnh áp đảo hoàn toàn.
Trong khi đó, một người lạ trông có vẻ giống một thám tử nghiệp dư cải trang thành một bá tước người Anh kỳ quặc, nãy giờ vẫn theo dõi diễn biến buổi tối với sự quan tâm rõ rệt và nét mặt vô cùng mãn nguyện; anh ta đang thầm thì tự lẩm bẩm với chính mình. Anh ta độc thoại đại loại như thế này: “Không một tên nào trong số Mười Tám kẻ đang tham gia đấu giá cả; điều đó không thỏa đáng chút nào; tôi phải thay đổi tình thế đó—các mối liên kết kịch tính đòi hỏi điều này; chúng phải mua lại cái túi mà chúng từng cố trộm; chúng cũng phải trả một cái giá đắt—dù sao thì vài tên trong số chúng rất giàu. Thêm một chuyện nữa, khi tôi mắc sai lầm về bản tính của người Hadleyburg thì kẻ đã đẩy tôi vào sai lầm đó xứng đáng nhận được một khoản thù lao hậu hĩnh, và ai đó phải trả tiền. Cả cái lão Richards tội nghiệp này đã khiến phán đoán của tôi muối mặt; lão là một người trung thực:—tôi không hiểu nổi điều đó, nhưng tôi thừa nhận nó. Phải, lão đã nhìn thấu bài tẩy của tôi—với một sảnh đồng chất trong tay, và chiếu theo luật thì pot thuộc về lão. Và đây cũng sẽ là một ván jack-pot lớn, nếu tôi xoay sở được. Lão đã làm tôi thất vọng, nhưng cứ bỏ qua chuyện đó đi.”
Anh ta đang quan sát cuộc đấu giá. Ở mốc một nghìn, thị trường hạ nhiệt: giá tiền tụt dốc không phanh. Anh ta chờ đợi—và tiếp tục quan sát. Một đối thủ bỏ cuộc; rồi người tiếp theo, rồi lại người nữa. Anh ta bắt đầu ra giá một hai lần. Khi giá tụt xuống mười đô la, anh ta bồi thêm năm đồng; có ai đó nâng lên ba đồng; anh ta chờ một lát, rồi vung tay nhảy vọt lên năm mươi đô la, và chiếc túi chính thức thuộc về anh ta—với mức giá $1,282. Cả hội trường bùng nổ trong những tiếng reo hò—rồi chợt khựng lại; bởi vì anh ta đã đứng phắt dậy và giơ tay ra hiệu. Anh ta bắt đầu lên tiếng.
“Tôi muốn nói một lời và xin một ân huệ. Tôi là một nhà đầu cơ chuyên mua bán những món đồ quý hiếm, và tôi có quan hệ làm ăn với những người đam mê sưu tầm tiền cổ trên toàn thế giới. Tôi hoàn toàn có thể kiếm lời từ món hàng mua này, ngay tại thời điểm hiện tại; nhưng có một cách, nếu được sự đồng thuận của quý vị, giúp tôi biến mỗi đồng tiền chì trị giá hai mươi đô la này có giá trị đúng bằng mặt của nó bằng vàng, và thậm chí có thể hơn thế nữa. Hãy ban cho tôi sự đồng thuận đó, và tôi sẽ trích một phần tiền lời trao cho ông Richards của các vị—người có sự liêm chính không thể lay chuyển mà quý vị đã công nhận một cách vô cùng công bằng và nồng nhiệt tối nay; phần của ông ấy sẽ là mười nghìn đô la, và tôi sẽ trao tận tay ông khoản tiền đó vào ngày mai. [Tràng pháo tay vang dội từ hội trường. Nhưng cụm từ “sự liêm chính không thể lay chuyển” đã khiến hai bác nhà Richards đỏ bừng mặt vì ngượng ngùng; tuy nhiên, mọi người lại nghĩ đó là sự khiêm tốn nên chẳng có vấn đề gì xảy ra cả.] Nếu quý vị thông qua đề xuất của tôi với một tỷ lệ áp đảo—tôi mong muốn một mức phiếu thuận hai phần ba—tôi sẽ xem đó là sự đồng ý của thị trấn, và đó là tất cả những gì tôi cần. Những món đồ quý hiếm luôn được hỗ trợ rất nhiều bởi bất kỳ mưu mẹo nào có thể khơi dậy sự tò mò và ép người ta phải bàn tán. Giờ đây, nếu tôi được phép đóng dấu lên bề mặt của từng đồng xu giả mạo này tên của mười y sĩ đã—”
Chín phần mười khán giả đã đứng phắt dậy chỉ trong tích tắc—cả con chó cũng thế—và đề xuất nhanh chóng được thông qua giữa một cơn lốc pháo tay tán thưởng cùng tiếng cười vang dội.
Họ ngồi xuống, và tất cả các Biểu tượng ngoại trừ “Bác sĩ” Clay Harkness đều đứng dậy, kịch liệt phản đối sự phỉ báng trơ trẽn vừa rồi, đồng thời đe dọa sẽ—
“Tôi xin quý vị đừng đe dọa tôi,” người lạ điềm đạm nói. “Tôi nắm rõ các quyền lợi hợp pháp của mình, và không quen sợ hãi trước những lời đe dọa suông đâu.” [Pháo tay.] Anh ta ngồi xuống. “Bác sĩ” Harkness nhận thấy đây là một cơ hội tốt. Ông ta là một trong hai kẻ cực kỳ giàu có ở cái xứ này, và Pinkerton là người còn lại. Harkness là chủ sở hữu của một nhà máy đúc tiền; cụ thể hơn là một loại thuốc gia truyền bình dân. Ông ta đang chạy đua vào Cơ quan Lập pháp theo một đảng phái, còn Pinkerton theo đảng đối lập. Đó là một cuộc đua sít sao và vô cùng căng thẳng, ngày một nóng hơn. Cả hai đều có lòng tham tiền tài tột độ; mỗi người đã tậu một mảnh đất lớn với một mưu đồ riêng; sắp có một tuyến đường sắt mới mọc lên, và ai cũng muốn lọt vào Nghị viện để định vị tuyến đường mang lại lợi ích cho riêng mình; một lá phiếu duy nhất cũng có thể định đoạt kết quả, và đi kèm với nó là hai hoặc ba gia tài lớn. Miếng mồi quá béo bở, và Harkness là một nhà đầu cơ liều lĩnh. Ông ta ngồi sát ngay cạnh người lạ. Ông ta rướn người sang trong lúc một vài Biểu tượng khác đang quấy nhiễu hội trường bằng những lời phản đối và kháng cáo, rồi thì thầm hỏi,
“Cái túi đó giá bao nhiêu?”
“Bốn mươi nghìn đô la.”
“Tôi trả hai mươi nghìn.”
“Không.”
“Hai mươi lăm nghìn nhé.”
“Không.”
“Thế ba mươi nghìn đi.”
“Giá của nó là bốn mươi nghìn đô la; không kém đi một xu.”
“Được thôi, tôi mua. Tôi sẽ đến khách sạn vào lúc mười giờ sáng mai. Tôi không muốn rình rang; sẽ gặp riêng ông.”
“Rất sẵn lòng.” Sau đó, người lạ đứng dậy thông báo với hội trường:
“Tôi thấy trời đã muộn. Bài phát biểu của các vị đây không phải là không có điểm hay, không phải là không thú vị, không phải là không duyên dáng; tuy nhiên, nếu được tha lỗi, tôi xin phép được cáo lui. Cảm ơn quý vị vì sự chiếu cố lớn lao đã dành cho tôi khi chấp thuận thỉnh cầu vừa rồi. Tôi xin nhờ Chủ tọa giữ hộ chiếc túi đến ngày mai, và trao ba tờ năm trăm đô la này cho ông Richards.” Số tiền được chuyển lên cho Chủ tọa.
“Đúng chín giờ tôi sẽ ghé lấy chiếc túi, và đến mười một giờ sẽ trao phần còn lại của mười nghìn đô la cho ông Richards tận nhà riêng. Chúc mọi người ngủ ngon.”
Rồi anh ta lẩn người chuồn ra cửa, để lại đằng sau một hội trường đang náo động với thứ âm thanh hỗn độn pha trộn giữa tiếng reo hò, giai điệu “Mikado”, tiếng sủa phản đối của chú chó, và khúc thánh ca, “Anh h-o-à-n t-o-à-n k-h-ô-n-g phải là một k-ẻ x-ấ-u—a-m-e-e-n!”