Lặng lẽ một kiếp người

Lặng Lẽ Một Kiếp Người

Lượt đọc: 21 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »

❊ ❊ ❊

Năm 1982, thị xã nhỏ miền Tây tỉnh Hậu Giang vẫn còn chìm trong dáng dấp lờ mờ của thời bao cấp. Những con đường đất đỏ lồi lõm ổ voi, ổ gà kéo dài như vết sẹo ngang mặt thị xã, mùa nắng thì bụi tung trời, mùa mưa thì nước ngập bì bõm đến bắp chân. Chợ búa đơn sơ, hàng hóa khan hiếm, thực phẩm phân phối bằng tem phiếu, đến từng miếng xà bông cục hay vài lạng đường cũng trở thành thứ có giá trị. Nhưng trong cảnh chật vật ấy, vẫn có người tìm thấy niềm hy vọng để bắt đầu làm lại cuộc sống như Long.

Anh tên đầy đủ là Phạm Ngọc Long, người gốc Hà Nam, sinh năm 1958, thuộc lớp thanh niên từng cầm súng trong giai đoạn cuối cùng của cuộc chiến chống Mỹ cứu nước. Xuất ngũ năm 1979, anh được cử đi học Trung cấp kế toán tại Hà Nội. Tốt nghiệp, không xin được việc ở quê vì “biên chế đã đủ”, anh theo đoàn thanh niên tình nguyện vào Nam công tác theo chương trình “Nam tiến xây dựng kinh tế mới”.

Hồi đó, vào Nam là một quyết định lớn, xa nhà, xa quê, không người thân thích. Nhưng Long chọn đi, phần vì máu phiêu lưu, phần vì không cam lòng sống một đời gò bó giữa làng quê chật hẹp. Tính anh từ nhỏ đã thích dấn thân, không chịu yên phận.

Công việc đầu tiên là kế toán cho một công ty thương mại – dịch vụ của nhà nước đóng tại một thị xã vùng ven. Đồng lương ba cọc ba đồng, nhưng bù lại anh có nơi ăn chốn ở, một phòng tập thể rộng chừng 12 mét vuông, chia đôi với một cán bộ độc thân khác, ngủ giường sắt, đắp chăn len sờn rách, nhưng với anh, đó đã là khởi đầu cho một giấc mơ lớn.

Mọi chuyện thay đổi khi anh gặp chị Nga – một nữ sinh vừa tốt nghiệp cấp 3 theo anh trai vào Nam học nghề. Chị cũng người Bắc, giọng nói ngọt sớt, ánh mắt lúc nào cũng như cười khi nói chuyện. Họ quen nhau trong một buổi đi xem hát cải lương. Tình cảm đến nhanh chóng mỏng như sương mai, không ồn ào, không ngỏ lời hoa mỹ. Chỉ là những lần anh gói cho chị một ít đường mía mua được khi đi công tác huyện, những buổi chị mang cho anh nắm xôi gấc nóng hổi mỗi sáng. Họ yêu nhau không cần danh phận, bởi cả hai đều biết cái đáng giữ trong đời này không phải là lời hứa, mà là sự cùng nhau vượt qua thiếu thốn.

Cưới nhau đầu năm 1983. Anh xin nghỉ ba ngày phép, tự tay đóng một chiếc giường gỗ tạp, kê trong phòng 12 mét vuông, đó là “nhà mới” của họ.

Sau cưới, chị về làm nhân viên văn thư kiêm kế toán nội bộ cho chính công ty của anh. Anh xin cho chị vào làm, không phải vì muốn vợ “dựa bóng chồng”, mà vì anh tin chị là người cẩn trọng, kỹ tính – phù hợp với những con số. Họ trở thành đôi vợ chồng cùng cơ quan, cùng chia sẻ mọi gánh nặng tiền nong, chợ búa, cơm nước. Ai nhìn vào cũng nói: “Vợ chồng này mà không giàu mới lạ”.

Cuộc sống vợ chồng thời bao cấp đầy thiếu thốn. Gạo không đủ ăn, phải độn bo bo, hoặc sắn lát khô. Xà bông cục của Liên Xô (cũ) 72% mua theo tem phiếu. Con cái chưa có, nên mỗi tối về, hai người cùng ngồi đọc báo, hoặc đi dạo quanh khu tập thể. Nhưng trong đôi mắt họ, vẫn sáng lên niềm tin vào một ngày mai khá hơn.

Đến năm 1985, khi đứa con gái đầu lòng chào đời cũng là lúc anh được đề bạt lên làm trưởng phòng tài vụ. Đó là một bước ngoặt lớn, vừa là phần thưởng cho sự chăm chỉ, vừa là cơ hội để anh bước gần hơn tới ước mơ “làm chủ chính cuộc đời mình”. Những người như anh vào Nam trắng tay, rồi có công việc, có vợ, có con, có vị trí. Và chính anh cũng hiểu rằng: đây chỉ mới là đoạn đầu của con đường dài. Chị Nga nhìn chồng, mỗi tối vẫn ngồi cặm cụi bên đèn, tính toán sổ sách, vạch kế hoạch cho cơ quan, cho gia đình, và cho tương lai. Chị không nói nhiều. Tình yêu của chị là những bữa cơm, là đôi giày luôn lau bóng loáng, là bộ áo sơ mi ủi phẳng mỗi sáng chồng mặc đi làm. Họ không thề nguyện gì nhiều. Chỉ là, trong tâm khảm, cả hai đều ngầm hứa với nhau: sẽ cùng nhau đi đến cùng, dù phía trước là đường lớn hay vực sâu.

Năm 1987, anh được bổ nhiệm làm Giám đốc chi nhánh thương mại dịch vụ Thị xã, một chức vụ có thể nói là “đáng nể” đối với một người mới ngoài ba mươi, không gốc gác, không dây mơ rễ má với ai trong tỉnh. Ngày nhận quyết định, anh mặc bộ sơ mi trắng, cà vạt màu xanh nhạt, gò má hơi hóp vì thức mấy đêm liền soạn báo cáo. Anh không nói gì nhiều trong buổi họp phòng, chỉ đứng lên cúi đầu chào mọi người giọng đều đều: Tôi cảm ơn tập thể đã tin tưởng. Tôi không hứa điều gì lớn lao, chỉ mong mọi người cùng tôi làm việc cho tốt, không phụ lòng cơ quan và cấp trên giao phó. Một câu nói tưởng đơn giản, nhưng về sau, nhiều người còn nhắc lại như lời tiên tri cho một đoạn đời lắm trắc trở của anh. Chị Nga, lúc ấy đang làm ở phòng hành chính kế toán, cũng được điều chuyển lên giữ vị trí Kế toán trưởng của Cửa hàng Ăn uống số 2, trực thuộc công ty. Một phần do năng lực, phần khác vì “tiện cho chồng dễ điều hành”, như lời vị Phó giám đốc đương nhiệm. Chị vui như tết, lúc nào cũng tươi cười như biểu hiện sự hãnh diện. Chị hiểu, vợ chồng cùng có chức không phải ai cũng có được. Chi nhánh do anh Long quản lý là đơn vị có chức năng điều phối hàng hóa, phân phối lương thực, thực phẩm cho toàn Thị xã và các xã vùng ven. Thời điểm ấy, nhà nước bắt đầu bước vào thời kỳ “đổi mới tư duy”, mô hình hợp tác xã dần rút lui, thương mại tư nhân manh nha trỗi dậy. Trong cái ranh giới nhập nhằng giữa cũ và mới, có nhiều khoảng trống mà những người như anh nhanh nhạy và dám làm tìm thấy cơ hội.

Anh bắt đầu bằng việc cải tổ lại quy trình phân phối. Những khoản chi “ngoài sổ sách” vốn âm thầm tồn tại trong hệ thống bỗng được đưa ra ánh sáng một cách… khéo léo. Cán bộ tiếp phẩm, lái xe, nhân viên kho đều được “kích hoạt động lực” bằng phụ cấp, tiền thưởng nội bộ. Bề ngoài, công ty vẫn giữ nguyên mô hình nhà nước, nhưng thực chất vận hành theo kiểu “bán quốc doanh nửa mùa”. Nhưng ở một góc độ nào khác chị cũng hiểu: thời thế đã khác, nếu cứ giữ khuôn cũ thì sớm muộn cũng bị loại khỏi guồng quay. Thỉnh thoảng, khi làm sổ quỹ, chị nhẹ giọng hỏi chồng:

– Em thấy khoản này hơi lớn, có hóa đơn không anh?

– Đối tác tư nhân mà, họ không xuất. Nhưng có biên nhận, yên tâm. Anh đáp, mắt không rời báo cáo. Chị lặng thinh, gật đầu. Đó là lần đầu tiên chị buông tay khỏi một nguyên tắc nghề nghiệp chị từng học thuộc lòng: “Mọi thu – chi đều phải có chứng từ hợp lệ.”

Cửa hàng ăn uống nơi chị làm việc là một mắt xích quan trọng trong chuỗi phân phối thực phẩm công cộng. Hằng tuần, cửa hàng nhận thịt, gạo, đường, nước mắm từ kho tổng, rồi chế biến hoặc bán lại cho các đơn vị nhỏ. Từ ngày chị về, nhân viên không dám “móc ngoặc” như trước. Nhưng chỉ vài tháng sau, chị bắt đầu nhận ra những khoản hàng “bán giá ngoài”, những dòng hàng “quay vòng nội bộ” không ghi trong báo cáo chính thức. Khi hỏi, cấp dưới báo cáo: “Chị Nga ơi, đây là chỉ đạo từ trên. Bọn em đâu dám tự ý.” Từ trên, tức là từ anh Long. Buổi tối về nhà, chị rửa tay, treo tạp dề, nhìn anh đang đọc báo, cố lấy giọng nhẹ nhàng:

– Em không phản đối chuyện làm ăn, nhưng anh nhớ kiểm soát. Đừng để thành chuyện không hay.

– Anh biết chứ. Nhưng không khéo thì mình thụt lùi. Tin anh, mọi thứ anh đều có tính toán. Anh ngẩng đầu, mỉm cười trấn an. Và chị lại im. Bởi chị yêu chồng. Bởi chị tin rằng, anh, người đàn ông từng cõng chị đi sinh con trong đêm mưa, không thể là người bất chấp lương tâm vì tiền.

Năm 1989, họ có đứa con thứ hai, một bé gái nữa bụ bẫm ra đời giữa thời điểm gia đình đang “ăn nên làm ra”. Anh Long lúc này được các tỉnh lân cận mời sang tư vấn mô hình kinh doanh. Cơ quan tổ chức đi tập huấn nước ngoài, anh là một trong những cán bộ đầu tiên được xét hộ chiếu công vụ, đi Singapore một tuần. Về nước, anh mua cho vợ chiếc áo sơ mi nữ trắng tinh “hàng xách tay”, vài hộp sữa bột cho con. Chị cảm động nhưng trong lòng bắt đầu có những mối lo mơ hồ. Mỗi khi thấy anh tiếp khách, uống rượu, cười vang bàn tiệc, chị lại nhớ hình ảnh anh ngày xưa, đôi dép rọ, áo sơ mi cũ, ngồi dưới hiên phòng trọ đọc báo Thanh niên. Cuộc sống gia đình cũng đổi thay. Căn nhà tập thể được sửa sang, mở rộng. Một phần tiền được anh vay bạn bè, phần khác “xoay vòng từ lợi nhuận”. Họ sắm được tivi màu, đầu máy video, quạt máy. Hai đứa con học trường tốt, chị không còn phải tính từng đồng đi chợ. Một buổi chiều muộn, chị đang ngồi đối chiếu sổ, thì anh về, gương mặt không còn vẻ hân hoan thường ngày. Anh thở dài, ngồi phịch xuống ghế:

– Có chuyện gì à anh? – Chị hỏi.

– Thanh tra tỉnh vừa gửi văn bản yêu cầu kiểm tra lại toàn bộ hoạt động phân phối hàng nhập hai năm gần nhất.

Chị thấy tim mình như thắt lại.

– Mình có sơ suất gì không?

Anh nhìn chị, ánh mắt thoáng chần chừ.

– Không lớn. Nhưng nếu họ đào sâu, chắc chắn có chuyện.

Đó là lần đầu tiên chị thấy anh lo sợ.

Sóng gió bắt đầu từ đó. Nhưng như mọi cơn bão, nó chưa đến ngay. Nó âm ỉ, giấu mình trong những báo cáo dày cộp, những con dấu đỏ và chữ ký vội vã. Và trong tất cả, có nhiều chữ ký định mệnh… mang tên anh.

Anh Long bắt đầu thay đổi. Không rõ từ lúc nào, chị nhận ra điều đó. Những buổi cơm tối vắng mặt, những cuộc họp đột xuất kéo dài đến gần khuya. Chiếc xe Cub 50 ngày nào giờ được thay bằng chiếc Dream Thái mới tinh. Áo sơ mi thẳng thớm, giày da bóng lộn, và mùi nước hoa đàn ông thoang thoảng, tất cả khiến chị vừa mừng vừa lo.

Anh trở thành người có vị trí. Trong những cuộc họp ban ngành, tên anh được nhắc đến như một tấm gương “dám nghĩ, dám làm”. Các đơn vị kinh tế địa phương đến học tập mô hình phân phối mà anh thiết kế. Bài báo trên tờ “Kinh tế & Đời sống” có hẳn một đoạn viết về anh, gọi anh là “đại diện cho lớp cán bộ năng động thời kỳ đổi mới”.

Nhưng đổi lại, anh ít dần những khoảng lặng. Nếu trước kia, buổi tối anh ngồi đọc sách, ghi sổ tay, thì nay, thời gian đó được dành cho tiếp khách, tiệc tùng. Nhiều người nói: “Làm lãnh đạo bây giờ không có quan hệ thì chết đói.” Anh nghe, không phản bác. Và rồi, chính anh cũng trở thành người chủ động đặt tiệc, rót rượu, ký nháy hợp đồng miệng trước bàn nhậu.

Chị Nga từng là người sát cánh, lặng lẽ bên anh suốt những năm chật vật, giờ đây bắt đầu thấy mình như người đứng ngoài cuộc. Không phải vì anh phản bội, không phải vì anh lạnh nhạt. Mà bởi khoảng cách giữa hai người đang lớn lên, âm thầm mà rõ rệt như một con đê bị khoét dần từ trong lòng đất. Có những đêm anh về khuya, hơi rượu nồng nặc, nằm vật xuống giường, miệng lẩm bẩm: “Phải xoay cho kịp, không là tụi tư nhân nó vượt mặt hết”. Chị đắp chăn cho anh, rồi ngồi lặng nhìn trần nhà. Trong đầu chị hiện ra hình ảnh con số, phiếu xuất, nhập, và cả những khoảng trống trong sổ kế toán mà chị không dám hỏi đến.

Rồi có lần, chị bị gọi lên làm việc riêng với tổ nội kiểm. Họ hỏi về một số phiếu hàng thực tế không khớp với báo cáo tổng. Chị trả lời đúng sự thật, rằng mình không trực tiếp tham gia phân phối, chỉ làm theo chỉ đạo trên xuống.

– Chỉ đạo là ai?

– Anh Long.

Người kiểm tra ngừng bút. Không ai nói gì. Nhưng chị thấy rõ ánh mắt nghi ngờ. Về nhà, chị kể lại. Anh im lặng một lúc lâu, rồi nói:

– Em nên hiểu, bây giờ là thời điểm sống sót chứ không phải thời điểm sạch sẽ. Mình không tham, không lấy của ai, chỉ xoay vốn, xoay vòng thôi. Nếu cứ ôm cứng nguyên tắc, thì đừng mong làm ăn. Câu nói ấy như một lưỡi dao cắt vào gốc rễ niềm tin của chị. Chị không phải người mù quáng. Nhưng chị cũng không phải kẻ sẵn sàng bán rẻ lòng tin để đổi lấy chút vỏ bọc danh vọng.

Có một đêm, khi thành phố chìm trong cơn mưa rào, chị ngồi dậy, thấy anh vẫn còn thức, ánh đèn bàn hắt lên gương mặt phờ phạc.

– Anh chưa ngủ à?

– Không ngủ được. Họ đang kiểm tra chéo sổ kho. Cái đống này rối lắm. Anh vò đầu, rít một hơi thuốc.

– Có thể… nên dừng lại một thời gian không?

Anh quay sang nhìn chị. Một cái nhìn không giận dữ, nhưng đầy mỏi mệt:

– Em nghĩ đơn giản thế sao? Mình đã vào guồng rồi. Giờ không chạy tiếp là ngã. Anh không muốn con mình phải quay lại thời sống tem phiếu. Chị muốn nói: “Em không cần giàu. Em chỉ cần một gia đình yên ổn.” Nhưng rồi chị im. Vì chị biết, anh đang bị cuốn vào một cơn lốc. Mà người ở trong lốc, làm gì còn thấy lối ra? Và rồi, cái ngày ấy cũng đến.

Một đoàn thanh tra từ tỉnh kéo về. Lý do chính thức: “Rà soát lại tình hình tài chính các đơn vị kinh doanh nhà nước trong thời kỳ chuyển đổi.” Nhưng anh Long thừa biết, đây là động thái siết lại guồng máy mà anh đang dẫn đầu.

Họ yêu cầu toàn bộ sổ sách trong ba năm, các hợp đồng, biên bản, hóa đơn, và tất cả chữ ký liên quan. Chị Nga là người phải đối mặt đầu tiên, bởi sổ gốc và dữ liệu nằm trong tay chị.

Chị mất ăn mất ngủ, chắp nối lại từng phiếu xuất nhập, từng tờ hóa đơn kê khai thiếu, những khoản “ứng quỹ” chưa có đối chứng. Càng rà soát, chị càng thấy lạnh sống lưng.

Trong ngăn sổ tay chị có một tờ phiếu đề xuất xuất hàng không có chứng từ, chữ ký rõ nét của chính anh. Đó là bằng chứng mà bất kỳ cán bộ kiểm toán nào cũng có thể dùng để buộc tội. Chị giữ nó lại, suốt ba đêm. Không hủy. Không nộp. Không hỏi anh. Chỉ ngồi lặng bên bàn làm việc, nhìn con gái út đang ngủ, nghe tiếng mưa gõ lộp bộp trên mái tôn. Sự thật, khi được lật lên, không cần ai nói cũng tự thành án.

Anh Long bị đình chỉ chức vụ, tin tức lan nhanh khắp cơ quan, những người từng nâng ly cụng chén với anh, giờ tránh mặt. Những cái bắt tay, những lời “Anh Long bản lĩnh” cũng biến mất cùng danh thiếp giám đốc. Vài tuần sau, lệnh tạm giam được ký. Anh bị đưa đi điều tra theo quy trình hình sự. Cái tội không ghi rõ, chỉ có mấy chữ mơ hồ: “thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng trong quản lý tài chính nhà nước”. Chị không gào khóc. Chị gói quần áo anh, mang đến trại tạm giam. Trên đường về, chị ghé chợ mua thêm một xấp vải, may đồng phục mới cho con đi học.

Anh Long ngồi trong buồng tạm giam, bốn bức tường loang lổ nhuốm ẩm mốc, mùi mốc quyện trong mùi khói thuốc lá rẻ tiền. Cái gọi là “thiếu trách nhiệm” đã đưa anh từ ghế lãnh đạo xuống đáy vực xã hội chỉ trong vài tuần. Bao nhiêu năm cố gắng, bao nhiêu quan hệ gây dựng, bây giờ tan như khói thuốc.

Buồng giam chật hẹp, ẩm thấp, giường xi măng lạnh toát, anh nằm co ro như một kẻ vô danh. Có lúc anh nhớ lại đêm đầu tiên vợ chồng bên nhau trong phòng trọ nhỏ. Ngày ấy, họ từng mơ ước một mái nhà ấm áp, một cuộc sống yên ổn. Giờ đây, chỉ còn đôi mắt chị Nga là còn ở lại trong ký ức anh, lặng lẽ, kiên cường và đầy uẩn ức.

Mỗi tuần, chị vẫn lặng lẽ mang cơm vào. Không lời trách, không rơi nước mắt. Chị ngồi bên bàn thăm nuôi, đôi bàn tay khô cứng đan chặt vào nhau, mắt nhìn qua vách kính như muốn nói: “Em còn đây, dù thế nào…”

Trong trại, anh phải làm quen với cuộc sống gò bó: dậy sớm, ăn cơm muối, lao động trong xưởng mộc, nghe người gác đọc tên như gọi tù binh. Từng đêm, anh thao thức, lật đi lật lại trong đầu câu hỏi: “Mình sai ở đâu?” Anh không ăn cắp, không tư túi, nhưng anh đã buông lỏng. Anh biết luật, nhưng lại uốn nó theo hướng mình muốn. Và anh đã quên mất: cái giá của sự “linh hoạt” trong một thể chế không chấp nhận mập mờ là quá đắt. Trong một lần đối chất với cán bộ điều tra, anh chỉ nói đúng một câu:

– Tôi ký vì tin rằng việc ấy cần cho công việc. Nhưng tôi sai vì đã không dừng lại đúng lúc. Người cán bộ nhìn anh hồi lâu, không ghi thêm lời nào.

Gần một năm sau, Viện Kiểm sát ra kết luận: không đủ chứng cứ cấu thành tội phạm. Anh được trả tự do. Không trắng án, nhưng cũng không bị kết tội. Người ta gọi đó là “trả lại sự trong sạch”. Nhưng anh biết, cái trong sạch ấy đã bị hoen ố bởi chính những dấu mực mình từng đặt bút.

Anh về nhà, gầy gò, tiều tụy. Khu nhà ở tập thể nhìn anh bằng ánh mắt dè dặt. Bạn bè cũ tránh mặt. Cơ quan không tiếp nhận lại. Danh tiếng ngày xưa đã rơi rụng như cánh hoa cuối mùa. Nhà phải cho thuê một phòng để trả nợ. Chị Nga tiếp tục làm kế toán thời vụ cho một cơ sở nhỏ. Hai con vẫn đi học, nhưng mỗi khi ai nhắc đến cha, chúng chỉ cúi đầu im lặng.

Anh bắt đầu lại từ đáy như một người vừa qua cơn sốt dài, tỉnh dậy giữa thế giới đã không còn như cũ. Không giấy mời, không con dấu, không điện thoại reo gọi. Chỉ có chính mình trần trụi và thất thế. Những đêm thức trắng, anh cầm bút viết vào sổ tay cũ: “Nếu đời cho mình một lần làm lại, liệu mình có còn dám liều?”

Bữa cơm tối vẫn có rau luộc, cá kho. Chị vẫn ngồi đối diện, gắp cho anh miếng thịt nhỏ. Không nói gì. Nhưng trong sự im lặng ấy, anh hiểu chị còn ở lại, là còn một điểm tựa. Và đó, là thứ duy nhất anh còn giữ được sau cơn bão đời. Cuộc đời sau “giấy trắng” – hóa ra không sạch sẽ như tờ giấy mới. Nhưng nếu còn người ngồi cạnh bên, vẫn có thể viết tiếp. Và anh, quyết không buông bút.

Sau gần một năm bị tạm giam và gần như mất hết danh dự, anh Long đưa vợ con rời thị xã miền Tây, nơi từng gắn bó hơn một thập kỷ, để lên Sài Gòn, một quyết định không dễ dàng nhưng cần thiết. “Đi để sống lại, chứ không phải để quên” – anh nói với chị Nga trước ngày dọn nhà.

Họ thuê một căn phòng trọ nhỏ ở quận ven, trong con hẻm ngoằn ngoèo ngập mùi nước thải và tiếng xe gắn máy nẹt bô. Những ngày đầu, anh không biết bắt đầu từ đâu. Không mối quan hệ, không chức danh, không vốn liếng chỉ còn lại vài bộ quần áo cũ và một bộ hồ sơ xin việc ghi bằng tay.

Tranh của họa sĩ Trần Thắng

May mắn thay, một người bạn cũ tên Trọng từng là nhân viên dưới quyền anh, nay làm trưởng phòng kế toán cho một công ty tư nhân nhỏ chuyên nhập khẩu thiết bị xây dựng, nhận anh vào làm.

– Em không quan tâm anh từng bị gì. Em chỉ biết hồi đó, nhờ anh mà em được học nghề, có ngày hôm nay.

Trọng nói thế, rồi dúi vào tay anh một phong bì nhỏ: lương tháng đầu tiên, dù anh chưa làm gì. Anh từ chối, nhưng Trọng gạt đi:

– Anh mà từ chối, em không nhận anh vào nữa. Ở đây, tụi em không cần chức danh, cần người làm được việc.

Thế là anh bắt đầu lại từ con số không. Làm kế toán, kiểm hàng, thậm chí đôi khi còn kiêm cả việc bưng bê thiết bị khi thiếu nhân công. Chị Nga ở nhà làm nội trợ cuộc sống tạm ổn. Hai đứa con chuyển trường, phải làm lại hồ sơ, đối mặt với sự kỳ thị từ những đứa trẻ khác, nhưng chị động viên:

– Ba con từng là giám đốc, nhưng giờ làm lại từ đầu. Vậy con có lý do gì để gục ngã?

Ba năm sau, với uy tín gầy dựng được và sự hỗ trợ của vài người bạn, anh Long quyết định thành lập công ty riêng. “Công ty Trách nhiệm hữu hạn Khai thác Vật liệu Xây dựng Việt Phát”, nhà xưởng thuê lại, thiết bị phần lớn mua cũ, sửa chữa lại, công nhân khoảng 20 người, phần lớn là bà con từ quê vào: anh, em, cháu vừa dễ bảo, vừa đỡ chi phí.

Chị Nga lúc đầu phản đối:

– Em không muốn mình quay lại cái vòng xoáy cũ. Vừa mới yên ổn một chút, anh lại liều. Anh ngồi lặng, một lúc sau nói khẽ:

– Lần này khác. Không ai ép anh phải sai. Nếu có sai, anh chịu. Nhưng anh không thể sống mãi trong một cái bóng. Và chị im. Những bản hợp đồng đầu tiên. Cô kế toán viên thầm lặng lại ngồi vào vị trí.

Những tháng đầu tiên gian nan. Công ty có đơn hàng, nhưng thanh toán chậm, không sao. Rồi từng bước, mọi thứ cũng sẽ khởi sắc. Xe tải bắt đầu ra vào thường xuyên, hàng hóa bán được. Anh Long mua được chiếc xe bảy chỗ, đưa chị đi siêu thị cuối mỗi tuần. Người quen dần quay lại. Có người gọi anh là “đại gia đá xây dựng vùng ven”.

Chị Nga bắt đầu thay đổi. Chiếc xe bảy chỗ trở thành phương tiện đi chợ quen thuộc, mỗi lần đi là một lần mua đầy cốp. Quần áo hàng hiệu xuất hiện trong tủ. Đôi lúc anh cũng chạnh lòng, nhưng nghĩ lại – chị đã chịu quá nhiều thiệt thòi.

Nhưng rồi, anh không dừng lại ở một công ty. Thêm hai công ty nữa ra đời: một chuyên vận chuyển vật liệu, một chuyên nhập khẩu thiết bị xây dựng. Chị Nga lo lắng:

– Mình có đủ sức không anh?

– Có. Mình có người. Có khách. Có cả uy tín. Không làm lúc này thì bao giờ? Anh trả lời chắc nịch. Và chị lại không nói gì. Như lần trước. Như bao lần trước.

Rồi anh vay thêm vốn, mở rộng nhà xưởng, mua thêm thiết bị nghiền đá từ Trung Quốc. Xây nhà mới bốn tầng, bể cá, phòng uống trà. Hai đứa con lên trung học, học trường quốc tế.

Cuộc sống tưởng như đã vào quỹ đạo. Nhưng đâu ai biết, bên trong lớp vỏ ấy, từng khoản nợ, từng hợp đồng trả chậm, từng sự chậm trễ của thị trường đang bào mòn dần. Và rồi, một cú điện thoại đến vào sáng sớm một ngày tháng Chín:

– Anh Long, bên ngân hàng thông báo hồ sơ tín dụng của anh không còn hạn mức. Mình cần thanh toán lô hàng tuần tới. Anh lặng người. Lô hàng đó giá trị gần ba tỷ. Anh chưa có đến một phần ba số đó. Và như hiệu ứng domino, từng nhà cung cấp, từng đối tác bắt đầu siết nợ. Công nhân nghỉ việc hàng loạt. Xe cẩu, máy nghiền bị kéo đi thi hành án. Nhà cửa bị kê biên. Tài khoản ngân hàng bị phong tỏa. Mọi thứ sụp đổ chỉ trong ba tháng.

Một buổi chiều, chị Nga về nhà, thấy cửa bị niêm phong. Anh Long ngồi trên bậc thềm, đầu cúi gục giữa hai gối.

– Em về trễ. Người ta đến lúc trưa. Chị không nói gì. Chỉ lặng lẽ bỏ đi, ôm hai con về nhà mẹ.

Nga ngồi bên cửa sổ, đôi mắt trũng sâu vì nhiều đêm không ngủ. Bao nhiêu lần, chị tự hỏi mình: “Có phải chỉ cần nhẫn nhịn thêm một chút thì gia đình này vẫn còn vẹn nguyên không?” Nhưng câu trả lời cứ rơi vào khoảng lặng, không ai đáp lại. Đêm nào cũng thế, tiếng thở dài của chị hoà vào tiếng quạt cũ kỹ kẽo kẹt quay. Trong lòng Nga là một trận chiến âm thầm. Một bên là ký ức của những ngày còn yêu, còn tin tưởng, còn hy vọng; bên kia là những nhát cắt rỉ máu từ nỗi thất vọng, Có lúc chị tự trách mình: “Hay lỗi là ở mình, đã không đủ sáng suốt để nhận ra mà can ngăn anh?” Nhưng càng cố nghĩ, Nga càng cảm thấy mình chỉ còn là một cái bóng trong căn nhà từng ấm áp. Những bữa cơm nguội lạnh, những câu nói trở nên cộc lốc, rồi cả những ánh mắt lảng tránh – tất cả như từng nhát dao, ngày một bào mòn sức chịu đựng, Chị sợ ly hôn. Sợ cảnh con cái bơ vơ. sợ miệng đời cay nghiệt. Nhưng có một nỗi sợ còn lớn hơn: sống tiếp một cuộc đời mà trong đó chị biến mất, không còn là chính mình nữa. Đêm cuối cùng trước khi đặt bút ký đơn, Nga ngồi hàng giờ nhìn tờ giấy trắng. Tay run rẩy, nước mắt rơi ướt đẫm. Chị đã tự hỏi lần cuối: “Mình đã làm hết sức chưa? Mình đã giữ gìn hết lòng chưa?” Khi không còn câu trả lời nào khác, chị hiểu rằng quyết định này không phải để rời bỏ, mà để cứu lấy phần người còn sót lại trong chị.

Ly hôn với Nga không phải là cơn giận bột phát. Đó là vết nứt kéo dài bao năm, âm thầm lớn dần, đến khi chị buộc phải buông tay – như cách người ta buông một cánh diều đứt dây, mặc nó trôi vào khoảng không vô định. Một tuần sau, đơn ly hôn được ký. Không có cãi vã. Không có níu kéo. Chỉ là hai người không còn đủ sức cùng nhau chống chọi thêm một lần nữa. Và anh Long, người từng là giám đốc ba công ty, từng được ngưỡng mộ nay trở thành kẻ thất nghiệp không nhà, không vợ, không con.

Sài Gòn về đêm, đông đúc mà lạnh lẽo. Người ta thấy anh thi thoảng ngồi ở công viên, hút thuốc, nhìn về phía xa. Không ai đến gần. Người quen tránh mặt. Người thân cắt liên lạc. Chỉ còn anh và một câu hỏi cũ, trở đi trở lại: “Nếu đời cho mình làm lại một lần nữa, liệu mình có còn dám liều?” Sau cú sụp đổ lần thứ hai, anh Long như chiếc bóng vật vờ giữa lòng thành phố không còn gì thuộc về mình. Căn nhà bị niêm phong, công ty đóng cửa, tài sản mất sạch, gia đình tan vỡ. Tất cả những gì còn lại là một chiếc túi vải sờn rách, vài bộ quần áo cũ, và cuốn sổ tay thấm nước anh từng ghi lại những ý tưởng kinh doanh ngày nào.

Anh lang thang khắp các con đường ở quận ven. Có hôm ngủ nhờ hành lang chung cư bỏ hoang, có hôm xin tạm trú sau lưng một quán phở cũ kỹ. Những người từng gọi anh là “sếp” giờ không ai nghe máy. Mấy người bà con trước đây làm trong công ty cũng biến mất. Chẳng ai muốn dây vào một người đang nợ nần và không còn gì để trả.

Có lần, anh đến gõ cửa nhà một người bạn cũ, tên Tuấn, người từng làm chung trong công ty vật liệu xây dựng. Cửa mở hé, tiếng máy lạnh phả ra mát lạnh, rồi khép lại ngay sau câu nói cụt ngủn:

– Giờ tao đang khó, không giúp gì được. Mày thông cảm.

Không một lời hỏi han. Không một ly nước. Anh đứng thêm vài phút rồi quay đi. Đêm đó, anh ngồi một mình dưới chân cầu Bình Triệu, nhìn dòng xe hối hả phía trên như những vệt sáng vô hồn. Bên cạnh là một người đàn ông khác, già hơn, đang nhai ổ bánh mì khô cứng. Họ không nói gì với nhau, nhưng khi người kia chìa nửa ổ bánh sang, anh gật đầu cảm ơn.

– Chú mới ra? – Người kia hỏi.

– Ra khỏi gì?

– Tù. Mặt chú giống mấy người từng vào. Ông kia nhếch miệng.

Anh Long cười buồn:

– Không, tôi chỉ ra khỏi… cái ảo tưởng về mình thôi.

Chị Nga không còn liên lạc. Sau khi ly dị, chị về ở với con. Có người nói chị sắp mở tiệm tạp hóa, có người đồn chị quen người mới. Dù thế nào, chị cũng không tìm gặp anh thêm một lần nào nữa.

Anh đến đứng trước cổng trường học của đứa cháu ngoại mà anh từng gần gũi yêu quý chăm sóc nó vào một buổi chiều, khi tan học. Thằng bé bước ra, cao hơn anh nhớ, đeo ba lô đắt tiền, gương mặt lạnh lùng. Anh bước lại, định gọi:

– Nam! Nhưng thằng bé lướt qua anh như người xa lạ. Không một ánh mắt. Không một cái quay đầu.

Anh đứng chết lặng giữa sân trường, bên tiếng xe đưa rước và những đứa trẻ khác lao vào vòng tay cha mẹ. Có một khoảng trống trong lòng như vừa bị khoét ra thêm lần nữa trong anh!

Người ta quen dần với dáng một người đàn ông gầy, thấp bé, mắt hõm sâu, mặc áo sơ mi cũ, tay luôn cầm cuốn sổ nhàu nhĩ. Có người thương, có người ghét, Anh không trách ai. Đời vốn thế.

Rồi một ngày, vào khoảng gần Tết, anh bị cao huyết áp lên tới 200/120 mmhg. Anh ngất ngay trên hành lang một chung cư. Một người đàn ông tốt bụng vội vã đưa anh vào trạm y tế phường. Họ không biết tên anh, ghi hồ sơ là “ông A – vô gia cư”.

Bác sĩ hỏi:

– Ông tên gì?

– Long… Nguyễn Văn Long.

– Có người thân không?

Anh lắc đầu. Lần đầu tiên, anh không còn nhận mình có gia đình.

Sau ba ngày truyền nước, anh tỉnh lại. Cảm ơn bác sĩ rồi xin ra về. Trong túi, chỉ còn ba chục ngàn. Anh bắt xe buýt đến chợ cũ, ngồi ở ghế đá quen thuộc.

Có một bé gái bán vé số dừng lại, chìa xấp vé ra. Anh cười:

– Chú không có tiền. Nhưng nếu cháu mệt, ngồi đây nghỉ chút.

Con bé ngồi xuống thật. Mắt sáng, tóc cháy nắng.

– Chú từng làm giám đốc đúng không?

Anh ngạc nhiên:

– Sao cháu biết?

– Tại chú hay viết vào sổ. Người làm giám đốc hay viết vậy. Má con bảo.

Anh nhìn cuốn sổ tay trong tay mình – cuốn sổ đã ố vàng, dính cà phê, ướt mưa, rách mép. Anh mỉm cười:

– Chắc tại chú viết giấc mơ, nên nhìn ra vẻ làm giám đốc.

Con bé nói:

– Vậy chú viết lại đi. Mai mốt có công ty, kêu con làm kế toán cho chú.

Đêm đó, anh mở sổ, viết dòng đầu tiên sau bao tháng bỏ trống:

“Giấc mơ không chết. Chỉ là bị vùi dưới lớp bụi đời. Nếu còn thở, còn tự trọng, thì còn một cơ hội.”

Và lần đầu tiên sau bao tháng, anh thấy lòng mình ấm lại. Không phải vì hy vọng giàu có, mà vì anh biết: mình vẫn còn là người.

Sáng đầu tiên sau đêm viết lại giấc mơ, anh Long dậy sớm hơn thường lệ. Anh đứng trước tấm gương mờ phủ đầy bụi trong nhà vệ sinh công cộng, nhìn lại mình – đôi mắt hõm sâu, mái tóc lưa thưa bạc, hai bàn tay chai sạn. Anh khẽ gật đầu. Không phải để tự an ủi, mà như một lời nhắc nhở: “Mày vẫn còn thở, nghĩa là chưa hết đường.”

Long quay trở về Công ty xuất nhập khâu thương mại của cô em kết nghĩa người cùng quê, nhận việc làm cố vấn. Nhưng lần này anh bắt đầu trò chuyện với các tiểu thương, hỏi về giá nhập, chi phí vận chuyển, lời lãi. Một vài người ban đầu dè chừng, sau thấy anh thật thà, lại biết tính toán, dần dần tin tưởng.

Có hôm, cô Hiền giám đốc công ty thở dài:

– Mấy tháng nay thị trường nông sản ế ẩm, phần thì lo xuất xứ hàng hóa, phần thì lo thị trường Trung Quốc bấp bênh… Chỉ tiền thuê xe vận chuyển hàng hóa thôi củng lỗ mỗi chuyến hàng trăm triệu đồng

Anh nói nhỏ:

– Để tôi làm thử một cái bảng đối chiếu giúp cô.

Tối đó, anh nhờ nhân viên giao hàng viết ra các tuyến đường, so sánh chi phí theo từng km. Chỉ tuần sau với hai chuyến giao hàng cô Hiền tiết kiệm được gần 300 triệu đồng.

– Từ đó Hiền rất tin tưởng vào khả năng và mời làm Phó giám đốc phụ trách kinh doanh,

Long cười, không nhận, Nhưng không hiểu duyên nghiệp thế nào, sáng hôm sau anh nhận lời phụ giúp sổ sách cho Công ty. Anh không cần lương. Đổi lại, anh được ăn cơm cùng mọi người, được nghe chuyện kinh doanh, và được sống như một người thân trong gia đình.

Chị Nga không biết gì về cuộc sống mới của Long, hai đứa con đã có gia đình riêng, Nga không có nhà riêng, nhưng hàng tuần vẫn chia đều chạy đi chạy lại hai bên gia đình con để chăm sóc cá cháu ngoại.Tất cả đều giàu sang và hạnh phúc. Long nghe tin qua một người quen, không tìm gặp, cũng không nhắn gửi gì. Anh hiểu, có những khoảng cách chỉ có thể chấp nhận, không thể nối lại.

Vào một buổi chiều cuối năm, Long về lại thị xã cũ, nơi anh từng làm giám đốc đầu tiên, nơi chị Nga từng làm kế toán trưởng cửa hàng ăn uống. Chiếc cầu quay cũ vẫn nằm đó, xám xịt ngổn ngang.

Anh ngồi lên ghế đá quen thuộc, mở cuốn sổ tay, cuốn sổ vẫn còn giữ nét chệch choạc trang cuối cùng, anh viết: “Có những đêm dài tưởng như không có sáng. Nhưng rồi mặt trời vẫn mọc. Không phải vì mình xứng đáng, mà vì mình còn dám ngẩng đầu đợi nó.”

Gió thổi từ dòng sông dưới cầu phả lên. Một nhóm học sinh đi qua, cười nói ríu rít. Anh khẽ khép sổ lại, ngồi yên. Không còn mưu cầu điều gì, không tiếc nuối. Chỉ là… sống thêm một ngày, để ngày mai còn đáng sống.

Sài Gòn một ngày sáng thứ năm, trời dịu mát, nắng nhẹ như tơ. Anh Long đang ngồi bên ghế đá công viên Lê Văn Tám, uống ly cà phê vỉa hè thì bất ngờ nghe giọng nói quen quen phía sau:

– Anh Long phải không?

Anh quay lại. Là chị Nga. Vẫn đôi mắt đó, dáng người đó, nhưng giờ có vẻ già hơn, Mái tóc cắt ngắn, ngang vai, áo khoác mỏng màu xanh lam. Họ nhìn nhau, trong vài giây ngượng ngùng đến nghẹn thở.

– Ừ… là tôi. – Anh nói khẽ, đặt ly cà phê xuống bàn nhựa.

– Em đi ngang, thấy giống… nên quay lại. Không ngờ…

– Không ngờ là tôi còn sống? – Anh mỉm cười chua chát.

Chị không trả lời. Chỉ kéo ghế ngồi xuống bên cạnh.

– Em không nghĩ sẽ gặp lại anh như thế này. Cũng không biết nên bắt đầu từ đâu. – Chị nói, giọng khàn khàn.

– Không cần bắt đầu đâu, tôi và Nga à. Giờ chỉ còn lại chút ký ức… như người đi ngang qua đời nhau thôi.

Cả hai im lặng. Tiếng xe, tiếng cười trẻ con trong công viên như một lớp nền mơ hồ cho đoạn hội thoại dở dang. Cuối cùng, chị cất lời:

– Hai đứa nhỏ vẫn ổn.

Anh gật đầu, mắt rưng rưng:

– Anh biết. Nghe đâu đó, qua người quen. Tốt. Tụi nó không cần nhớ tới anh. Chỉ cần sống tốt là đủ.

Chị cúi đầu. Em xin lỗi. Vì đã rời đi. Vì đã để anh một mình…

Anh đưa tay ngăn lời:

– Không. Đừng xin lỗi.Ng làm đúng. Lúc đó, anh như cái tàu đắm, ai cũng cần phải bơi ra khỏi nó. Anh mừng vì em thoát được.

Một lần nữa, họ lại im lặng. Một sự im lặng không còn cay đắng, mà là thứ tĩnh lặng của hai kẻ từng đi qua nhau trong giông bão. Giờ chỉ còn lại làn mây nhạt trên nền trời cũ.

Chị đứng dậy trước:

– Em phải đi. Có việc. Gặp anh… em nhẹ lòng hơn.

– Anh cũng vậy. – Long nói, rồi đứng dậy, chắp tay ra sau, nhìn chị bước đi, khuất dần vào dòng người đông đúc.

Không nước mắt. Không níu kéo. Không một cái ôm. Nhưng trong lòng, anh thấy như vừa tiễn đưa một phần đời mình đã khép lại.

Long quay lại công viên, lấy cuốn sổ tay ra. Trang cuối, anh viết thêm:

“Có những người đi qua đời nhau, không phải để ở lại. Mà để dạy ta biết trân trọng những gì còn sót lại trong tim.”

Một cơn gió nhẹ thổi qua. Lá rụng xuống, đậu lên mặt ghế Long cười. Trời sắp chuyển mùa. Và anh… cũng đã sẵn sàng.

Năm Long bước sang tuổi sáu mươi nhăm, tóc bạc đã gần hết nhưng bước chân vẫn đều đặn mỗi sáng đến Công ty nơi anh làm cố vấn. Cuộc sống của Long giờ giản dị như hơi thở: sáng cà phê, trưa ăn cơm, tối về phòng một mình đọc sách hoặc ghi vài dòng vào cuốn sổ tay cũ.

Long không còn viết những kế hoạch táo bạo, không còn mơ những dự án lớn. Thay vào đó, anh ghi lại chuyện đời, chuyện người, những điều nghe được từ chợ, từ góc phố, từ những người lao động giống như anh – âm thầm, tận tụy, và lặng lẽ tồn tại.

Một buổi chiều đầu thu, Long lại về Sài Gòn. Không hiểu nơi ấy duyên nợ thế nào mà cứ bắt anh phải nhớ, phải thương, anh ngồi ở công viên, ánh nắng vàng óng phủ nhẹ lên bờ vai gầy. Một đứa trẻ bán bánh mì chạy ngang, suýt vấp té. Anh đỡ nó dậy, cười hiền:

– Đi cẩn thận, cháu à.

Đứa bé lí nhí cảm ơn, rồi chạy đi. Anh nhìn theo, lòng nhẹ tênh. Trong khoảnh khắc ấy, anh thấy mình như một phần của cuộc đời này – không cao sang, không rực rỡ, nhưng không còn lạc lõng.

Chiều đó, anh trở về phòng, lấy cuốn sổ tay nay đã sắp kín, mở trang cuối và viết: “Có những người sinh ra để làm người hùng. Có người sinh ra để thất bại. Nhưng cũng có người, sinh ra để chứng minh rằng, đi qua hết thăng trầm, chỉ cần còn nhân hậu, còn tử tế, thì vẫn chưa phải là mất tất cả. Tôi đã sống. đã yêu. đã thất bại. Nhưng chưa bao giờ đầu hàng. Nếu ai đó đọc được những dòng này, xin hãy nhớ: một kiếp người, dẫu trôi qua thầm lặng, vẫn có thể để lại ánh sáng nhỏ nhoi trong đêm”.

Nguồn: https://vanvn.vn/lang-le-mot-kiep-nguoi-truyen-ky-cua-nguyen-van-manh/
Nguồn: vanvn.vn (Viết tại nhà sáng tác Cần Thơ 8.2025)
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 18 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

1 Trong Tổng Số 2 tác phẩm của Nguyễn Văn Mạnh

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.