Leopold von Sacher-Masoch sinh tại Lemberg, xứ Galicia thuộc Áo, vào ngày 27 tháng 1 năm 1836. Ông theo học ngành luật tại Prague và Graz, rồi trở thành giảng viên tại đại học Graz vào năm 1857. Ông từng xuất bản một số công trình lịch sử, nhưng chẳng bao lâu sau đã từ bỏ sự nghiệp học thuật để hoàn toàn hiến mình cho văn chương. Trong nhiều năm, ông làm chủ biên tờ tạp chí quốc tế Auf der Höhe tại Leipzig, nhưng sau đó chuyển đến Paris bởi ông vốn mang lòng ái mộ nước Pháp sâu sắc. Những năm tháng cuối đời, ông sống tại Lindheim thuộc Hesse, Đức, và qua đời tại đây vào ngày 9 tháng 3 năm 1895. Năm 1873, ông kết hôn với Aurora von Rumelin — người từng viết nhiều tiểu thuyết dưới bút danh Wanda von Dunajew, một chi tiết đáng chú ý khi đây cũng chính là tên nữ chính trong tác phẩm Người đàn bà áo lông chồn (Venus in Furs). Hồi ký đầy giật gân của bà, từng gây ra không ít tranh cãi dữ dội, được xuất bản vào năm 1806.
Trong suốt sự nghiệp cầm bút của mình, Sacher-Masoch đã cho ra mắt một lượng tác phẩm vô tận tuôn trào từ ngòi bút ông. Nhiều trong số đó chỉ là những bài báo mang tính thời điểm, và thật đáng tiếc, một vài tác phẩm thuần túy mang tính giật gân, bởi những áp lực kinh tế đã buộc ông phải hướng ngòi bút của mình đến những mục đích kém cao đẹp.
Tuy nhiên, vẫn còn đó một phần tác phẩm đọng lại mang giá trị văn học rõ rệt và thậm chí cả giá trị tâm lý to lớn hơn. Hoài bão văn học lớn nhất của ông chưa bao giờ trọn vẹn hoàn thành. Đó là một kế hoạch mang tính hệ thống nhằm phác họa bức tranh đời sống đương đại trong mọi khía cạnh và mối liên hệ đa dạng dưới nhan đề chung Di sản của Cain (The Heritage of Cain). Tư tưởng này có lẽ bắt nguồn từ bộ Tấn trò đời (Comedie Humaine) của Balzac. Toàn bộ dự án dự kiến được chia thành sáu phân mục mang các chủ đề: Tình yêu, Tài sản, Tiền bạc, Nhà nước, Chiến tranh và Cái chết. Mỗi phân mục lại bao gồm sáu cuốn tiểu thuyết, trong đó cuốn cuối cùng mang sứ mệnh tổng kết những đúc kết của tác giả và đưa ra giải pháp cho các vấn đề được đặt ra ở những cuốn trước.
Kế hoạch đồ sộ này đã dang dở không thành, và chỉ có hai phần đầu tiên là Tình yêu và Tài sản được hoàn thành. Các phần còn lại chỉ là những mảnh ghép rời rạc. Cuốn tiểu thuyết hiện tại, Người đàn bà áo lông chồn, chính là tác phẩm thứ năm trong chuỗi chủ đề Tình yêu.
Điểm đặc sắc nhất trong các sáng tác của Sacher-Masoch là lối kể chuyện nhanh gọn, nghệ thuật khắc họa nhân vật cùng bối cảnh vô cùng sinh động, bên cạnh sự hài hước phong phú. Chính yếu tố sau đã biến nhiều truyện ngắn của ông viết về quê hương Galicia thành những kiệt tác nhỏ mang đậm bản sắc địa phương.
Mặc dù vậy, tác phẩm của ông còn tồn tại một yếu tố khác — thứ đã khiến tên tuổi ông trở thành thuật ngữ chung cho cả một chuỗi hiện tượng ở một cực của thang đo tâm - sinh lý. Điều này mang lại cho các tác phẩm của ông một giá trị tâm lý kỳ lạ, dẫu không thể phủ nhận rằng chúng cũng phảng phất một sắc thái bệnh hoạn khiến người ta đôi khi cảm thấy ghê tởm. Tuy nhiên, thật tốt khi ghi nhớ rằng tự nhiên vốn không thiện cũng không ác, không vị tha cũng chẳng ích kỷ, và nó vận hành qua tâm lý con người cũng giống như qua các tinh thể, thực vật và loài vật với cùng những quy luật bất biến.
Sacher-Masoch chính là thi sĩ của dị biệt mà ngày nay chúng ta gọi chung là chủ nghĩa masochism (khổ dâm). Ý chỉ ở đây là khát vọng từ phía cá nhân chịu ảnh hưởng — mong muốn được hoàn toàn và vô điều kiện phục tùng ý chí của một người khác giới, được người ấy đối xử như bậc chủ nhân, bị lăng nhục, ngược đãi và đày đọa, thậm chí đến bờ vực của cái chết. Động lực này được khai thác trong mọi biến thể khôn lường của nó. Là một nghệ sĩ sáng tạo, đương nhiên Sacher-Masoch luôn đi tìm cái tuyệt đối, và đôi khi, khi những thôi thúc trong con người mang hình thái bất thường hoặc phóng đại, ta lại thoáng bắt gặp một tia chớp hé lộ bản chất tự thân của sự vật.
Nếu cần bất kỳ lời bào chữa nào cho việc xuất bản một tác phẩm như của Sacher-Masoch, thật đáng nhớ rằng các nghệ sĩ chính là những nhà sử học của tâm hồn con người; và ta có thể nhắc lại tiểu luận đầy khôn ngoan và khoan dung của Montaigne mang tựa đề Về bổn phận của các nhà sử học, nơi ông viết rằng: “Người ta có thể che đậy những hành vi thầm kín, nhưng việc làm thinh trước những điều thiên hạ đều tỏ tường, trước những sự việc để lại hậu quả hiển hiện và hệ trọng đến thế, lại là một thiếu sót không thể dung thứ.”
Và mối liên hệ kỳ lạ giữa sự tàn nhẫn và tính dục cứ lặp đi lặp lại, len lỏi vào văn chương. Sacher-Masoch không hề tạo ra điều gì mới mẻ ở đây. Ông đơn giản chỉ nhặt lấy một mô-típ cổ xưa rồi phát triển nó một cách thẳng thắn và có ý thức, cho đến tận khi, có lẽ, chẳng còn gì để nói thêm về chủ đề ấy nữa. Trước những đợt công kích dữ dội mà các trang sách của ông phải hứng chịu, ông đã đáp trả bằng một công trình biện luận mang tên Über den Wert der Kritik.
Sẽ thật thú vị biết bao nếu lần theo xu hướng khổ dâm xuyên suốt chiều dài văn học, nhưng ở đây ta chỉ có thể điểm qua đôi ba ví dụ. Chủ đề này liên tục quay trở lại trong tác phẩm Tự thú (Confessions) của Jean Jacques Rousseau; nó giải thích cho tính cách của chàng hiệp sĩ trong Manon l'Escault của Prévost. Những phân cảnh mang bản chất tương tự cũng xuất hiện trong Nana của Zola, trong Venice Preserved của Thomas Otway, Les Pecheurs d’Hommes của Albert Juhelle, và trong các sáng tác của Dostojevski. Dưới hình thức cải trang và không được nhận diện, nó cấu thành nên dòng ngầm của phần lớn nền văn học cảm lụy thời hiện đại, dẫu trong đa số trường hợp, cả tác giả lẫn độc giả đều không ý thức được những yếu tố bệnh lý đã nhào nặn nên nhân vật của họ.
Giữa tất cả những dòng nước cuồn cuộn và sóng gió ấy của tâm linh nhân loại, ta dễ thèm khát thái độ bình thản và giản dị của thế giới cổ đại. Laurent Tailhade có một đoạn văn vô cùng xuất sắc trong tác phẩm Platres et Marbres của ông, rất đáng để trích dẫn lại trong bối cảnh này:
“Tuy nhiên, người Hy Lạp, trong những đô thị tràn ngập ánh sáng, sự dịu êm và hòa hợp, từng dành một sự khoan dung — có thể gọi là mang tính khoa học — cho những nỗi đau tâm tưởng vì tình yêu. Nếu họ không coi kẻ tâm thần là đối tượng bị thần linh trừng phạt (một quan niệm mang màu sắc phương Đông và định mệnh luận), thì ít ra họ cũng hiểu rằng tình yêu là một dạng thức bị yểm bùa, một cơn điên cuồng nơi sự thù địch của các quyền năng vũ trụ bộc lộ rõ nét. Về sau, Ki-tô giáo bao bọc các tâm hồn trong màn đêm tối tăm. Đó chính là đêm dài u ám. Giáo hội kết án mọi thứ thoạt trông mới mẻ hoặc đe dọa những giáo điều khắc nghiệt từng biến thế giới thành nô lệ.”
Trong số các tác phẩm của Sacher-Masoch, Người đàn bà áo lông chồn là một trong những tác phẩm tiêu biểu và xuất sắc nhất. Bất chấp những yếu tố mang hơi hướng kịch melodrama cùng các lỗi văn chương khác, đây vẫn là một tác phẩm chân thành không chút nghi ngờ, được viết ra hoàn toàn không mang ý định kích động những tâm tưởng bệnh hoạn. Người ta cảm nhận được rằng ở nhân vật nam chính đã dung hợp rất nhiều yếu tố chủ quan — điều vốn là một điểm bất lợi cho tác phẩm dưới góc độ văn chương, nhưng mặt khác lại nâng tầm cuốn sách vượt lên trên khỏi lằn ranh nghệ thuật thuần túy, biến nó thành một trong những tài liệu nhân học đầy rợn ngợp vừa thuộc về khoa học vừa thuộc về tâm lý học. Đó là lời thú tội của một người đàn ông bất hạnh sâu sắc, kẻ không thể làm chủ được bi kịch hiện sinh của chính mình, để rồi tìm cách trút bỏ tâm sự bằng việc ghi lại những điều bản thân đã cảm nhận và trải nghiệm. Độc giả nào tiếp cận cuốn sách từ lứa góc độ này, thành tâm gác lại những định kiến và thành suềm đạo đức sang một bên, sẽ khép lại trang sách với một sự thấu hiểu sâu sắc hơn về tâm hồn khốn cùng nghèo khổ của chúng ta, đồng thời một thứ ánh sáng sẽ rọi chiếu vào những góc tối tiềm ẩn sâu trong mỗi con người.
Các tác phẩm của Sacher-Masoch đã giữ vững một vị thế ổn định trong văn đàn châu Âu suốt ngót nghét nửa thế kỷ, và chính tác giả đã được Chính phủ Pháp phong tước Hiệp sĩ Bắc đẩu Bội tinh vào năm 1883 nhân dịp kỷ niệm chặng đường sáng văn chương của ông. Khi cách đây vài năm, những bản in giá rẻ được tung ra ở lục địa châu Âu và nhiều nỗ lực từ phía những kẻ tự nhận là người bảo vệ đạo đức — vốn tồn tại ở mọi quốc gia — nhằm cấm lưu hành chúng, các phán quyết của tòa án đều nhất loạt đứng về phía nhà phát hành thay vì nguyên đơn. Phải chăng người Mỹ là những đứa trẻ cần được bảo vệ khỏi những cuốn sách mà bất kỳ nam sinh châu Âu nào cũng có thể mua bất cứ khi nào cậu ta muốn? Dẫu vậy, sự việc dường như đang diễn ra đúng là như thế, và bản dịch này, vốn đã được chuẩn bị từ lâu, vì thế xuất bản dưới dạng ấn bản giới hạn chỉ dành riêng cho các khách mời đặt trước. Trong một dịp khác, Herbert Spencer từng dùng những mỹ từ sau: “Hậu quả cuối cùng của việc bao bọc con người khỏi những hệ lụy do sự dại dột gây ra, chính là lấp đầy thế giới này bằng những kẻ ngốc.” Câu nói ấy mang ý nghĩa vô cùng sắc bén khi áp dụng cho một tác phẩm như Người đàn bà áo lông chồn.
Atlantic City
Tháng 4, 1921
