Điều gì bạn có thể làm, hoặc mơ tưởng đến, hãy bắt tay vào thực hiện ngay.
Sự táo bạo thường chứa đựng trong nó sức mạnh, năng lực siêu phàm và hình ảnh của một thiên tài. Vậy, hãy bắt đầu ngay.
Johann von Goethe
Bộ não của bạn là công cụ quyền năng nhất mà bạn có toàn quyền sử dụng. Nó nhanh và phức tạp hơn cả những chiếc máy tính siêu đẳng, nó là một trong những điều kỳ thú nhất Vũ Trụ. Hiểu được cách vận hành của bộ não sẽ giúp bạn sử dụng nó hiệu quả hơn, nhận được nhiều lợi ích hơn.
Nếu có thể nhìn xuyên thấu vào trong đầu, bạn sẽ thấy một “phong cảnh” ngoạn mục đến kinh ngạc – những “khe núi” và “thung lũng” nhấp nhô. “Thế giới” tươi hồng tinh tế đó chứa đến 72 – 82% nước – cho phép bạn suy nghĩ, yêu thương, ăn, ngủ, thức dậy, đi làm, chạy nhảy, chơi thể thao, xem ti-vi… tóm lại là tất cả mọi thứ tạo nên con người bạn.
TẾ BÀO NÃO
Các neuron, hay các tế bào thần kinh cấu thành nên bộ não, có kích thước rất nhỏ. Dưới kính hiển vi, chúng trông giống như những cái cây tí hon có rễ ở cả gốc và ngọn. Từ thân neuron tỏa ra hàng trăm sợi nhánh (dendrite) nhỏ xíu. Đây là các dây râu của tế bào, chịu trách nhiệm thu nhận tín hiệu từ các tế bào lân cận. Cuống dài được gọi là sợi trục (axon), có chức năng truyền tín hiệu đến các tế bào khác.

BỘ NÃO – MỘT CẤU TRÚC LINH HOẠT
Cách đây không lâu, các nhà khoa học tin rằng mỗi người khi sinh ra đã có một số lượng nhất định tế bào thần kinh và các kết nối của chúng. Nghĩa là trong suốt những năm tháng cuộc đời, khi chúng ta học tập để tiếp thu cái mới và tích cóp những trải nghiệm cũng là lúc chúng ta đang sử dụng ngày càng nhiều những mối liên kết này. Họ cho rằng mỗi ngày có đến hàng triệu tế bào não chết đi, vì thế tuổi càng cao thì “vốn dự trữ” càng mau cạn kiệt và bộ não không thể hoạt động tốt như trước.
Giờ đây, công nghệ chụp ảnh đặc biệt – như kỹ thuật fMRI và hàng loạt các nghiên cứu – đã góp phần làm thay đổi những suy nghĩ “thâm căn cố đế” về bộ não. Trên thực tế, các liên kết trong não luôn thay đổi theo thời gian. Một số kết nối trở nên mạnh hơn, trong khi các kết nối khác thì mờ nhạt dần. Mỗi giây trôi qua, một số liên kết mới được hình thành trong khi những liên kết khác mất đi hoặc chuyển hướng kết nối.
Mạng lưới các dây thần kinh trong bộ não thay đổi kết cấu liên tục. Thậm chí khi bạn đang chìm sâu vào giấc ngủ không mộng mị thì “trạm” truyền - phát và xử lý thông tin này vẫn tiếp tục hoạt động. Mỗi khi bạn trào dâng cảm xúc hoặc có một hoạt động tinh thần phức tạp nào đó, cả bộ não dường như sáng bừng lên do hằng hà sa số các tế bào thần kinh hoạt động cùng một lúc. Điều đặc biệt là không một tế bào thần kinh nào bừng sáng theo một khuôn mẫu nhất định – mỗi lần mỗi khác – cũng như không trải nghiệm cảm xúc nào giống với trải nghiệm cảm xúc nào. Đây là lý do bộ não của bạn thay đổi liên tục.
MẠNG LƯỚI KẾT NỐI BÊN TRONG NÃO BỘ
Ngay khi một cảm giác mới được truyền lên bộ não, nó sẽ truyền đi một loạt tác động thông qua mạng lưới các tế bào thần kinh. Mỗi tế bào thần kinh vừa truyền thông điệp của chính nó cho các tế bào thần kinh khác, vừa gởi tín hiệu ngược lại cho các tế bào thần kinh đã truyền tin cho nó.
Sau khi tín hiệu đầu tiên tắt hẳn, các tế bào thần kinh sẽ kết nối với nhau. Chúng đã được kích hoạt và sẵn sàng bừng sáng lần nữa. Vào lần sau, khi bộ não lại bắt được cảm giác quen thuộc ấy, các tế bào thần kinh sẽ truyền tin qua lại cho nhau với tốc độ nhanh hơn, giống như một con đường mòn dần được hình thành trong não. Nếu cảm giác đó không được lặp lại thì các liên kết trở nên yếu đi, như một con đường bị bỏ quên không sử dụng đến. Do đó, khi một cảm giác hay hành động được lặp đi lặp lại nhiều lần, mối liên kết giữa nhóm tế bào thần kinh ấy càng thêm thắt chặt và mạnh mẽ.
TÁI CẤU TRÚC BỘ NÃO
Từng có niềm tin cho rằng mỗi vùng não sẽ chịu trách nhiệm cho một hoặc một vài nhiệm vụ cụ thể. Các nhà khoa học đã từng vẽ những hình ảnh tuyệt vời về cơ thể và bộ não người để chỉ ra từng khu vực trên vỏ não thụ cảm (sensory cortex) – khu vực bao quanh vùng trên cùng của bộ não – có các đầu dây thần kinh kết nối từ các bộ phận khác nhau trên cơ thể. Theo quan điểm này, hiển nhiên các đầu dây thần kinh đó buộc phải gắn cố định vào não.
Tuy nhiên, nghiên cứu của nhà khoa học Edward Taub đã bác bỏ quan điểm này và cho thấy một sự thật thú vị. Vào năm 1991, ông cắt đứt các dây thần kinh trên tay một số con khỉ được sử dụng để làm thí nghiệm. Ông đã vấp phải sự chống đối kịch liệt của một số nhà hoạt động bảo vệ động vật. Vài năm sau, khi các nhà khoa học kiểm tra những con khỉ này, họ nhận thấy thay vì nhận tín hiệu từ các ngón tay (mà nay đã trở nên vô dụng), các khu vực liên quan đến việc điều phối cử động ngón tay trong bộ não của những con khỉ đã nhận và trao đổi tín hiệu từ khuôn mặt. Điều này chứng tỏ bộ não hoàn toàn có thể “đấu nối” một mạng lưới mới.
SƠ ĐỒ CẤU TRÚC BỘ NÃO

Cấu trúc của bộ não vô cùng phức tạp. Mỗi khu vực khác nhau đảm nhiệm các chức năng khác nhau.
Bộ não được phân ra làm hai nửa, gồm bán cầu não trái và bán cầu não phải. Hai bán cầu não được ngăn cách bởi một đường rãnh sâu. Một đám dây thần kinh lớn, có tên là corpus callosum, giữ vai trò cầu nối giúp cho hai bán cầu não liên lạc với nhau.
Mỗi nửa bán cầu não gồm ba khu vực chính:
Tại vị trí trung tâm, sâu bên trong là gốc của bộ não – còn gọi là cuống não (brain stem) – được nối với các dây thần kinh cột sống. Cuống não chịu trách nhiệm chi phối và điều tiết các chức năng tiềm thức cơ bản của cơ thể như hít thở và nhịp tim.
Ngay phía sau não giữa (mid-brain), phần trên cùng của cuống não, là một khối có kích thước bằng quả mơ. Đây là tiểu não (cerebellum), có chức năng kiểm soát sự cân bằng và phối hợp.
Khu vực thứ ba, khu vực lớn nhất của bộ não, là đại não (cerebrum), bao quanh não giữa như một quả mận bao quanh hột. Đây là nơi quá trình tư duy có ý thức diễn ra và là nơi kích hoạt các nhiệm vụ phức tạp như nói, đọc hay kiểm soát vận động một cách có ý thức.
Đại não được chia thành bốn thùy (lobe), có lớp bên ngoài nhăn nheo, xếp nếp với các rãnh sâu được gọi là sulci và các khối lồi được gọi là gyri. Lớp bên ngoài này chính là vỏ não (cerebral cortex) và là trung tâm điều khiển của não bộ. Đây là nơi thu nhận, theo dõi các thông điệp, và cũng là nơi phát ra mệnh lệnh, truyền đến các bộ phận khác trong cơ thể.
BỘ NÃO TRẺ MÃI KHÔNG GIÀ?
Sự linh hoạt của bộ não có ý nghĩa rất quan trọng trong việc hạn chế tác động của tiến trình lão hóa. Giờ thì bạn đã biết bộ não có khả năng hoạt động linh hoạt suốt cả cuộc đời. Do đó, việc vận dụng tính năng đặc biệt này để giữ cho trí óc luôn minh mẫn và huy động những khu vực khác cùng khắc phục những khiếm khuyết nào đó ở não bộ là điều hoàn toàn nằm trong tầm kiểm soát của ta. Nói cách khác, chúng ta có thể tạo ra những thay đổi tích cực để chống lại sự “già nua” của bộ não – bất kể chúng ta đang ở độ tuổi nào.
Taub và các cộng sự đã tìm ra bằng chứng mạnh mẽ cho thấy bộ não có thể được chữa lành bởi chính sự linh hoạt của nó. Thật đáng kinh ngạc, một số người mất khả năng vận động cánh tay – do đột quỵ – đã được tập luyện để có thể sử dụng lại cánh tay tưởng chừng như vô dụng kia. Họ vận dụng phương pháp Constraint-Induced (CI) Movement Therapy (tạm dịch: Liệu pháp Vận động Cưỡng ép) – trong đó cánh tay lành lặn bị cột lại và buộc phải sử dụng cánh tay bị liệt. Dù phần não điều khiển cánh tay liệt đã bị “hỏng” nhưng liệu pháp điều trị này đã buộc bộ não phải “khai phá” các khu vực mới để cử động phần chi bị liệt.
Liệu pháp này cũng được áp dụng để điều trị chứng nói khó và chứng khó đọc. Mặc dù đây mới chỉ là những nghiên cứu bước đầu nhưng Mezernich tin rằng sự linh hoạt của bộ não cho phép chúng ta bảo vệ bản thân trước tình trạng lão hóa.
“ĐỆM” TINH THẦN
Những nghiên cứu từ các góc độ khác cũng đã ủng hộ cho luận điểm của Mezernich về việc chúng ta có thể bảo vệ bộ não tránh được tình trạng suy giảm chức năng hoạt động theo thời gian.
Trong suốt một thời gian dài, các nhà khoa học quan sát thấy những người làm việc trí óc nhiều hơn và có nền tảng giáo dục tốt hơn dường như được bảo vệ, có khả năng chống lại sự suy giảm sức khỏe tinh thần khi về già tốt hơn những người khác – thậm chí còn có thể kháng bệnh Alzheimer (bệnh gây sa sút trí tuệ, hay mất trí nhớ). Thực tế cho thấy họ được bảo vệ tốt hơn, ít mắc phải những chấn thương ở đầu, ít say xỉn, ít bị bệnh Parkinson (bệnh liệt rung) và còn có khả năng ngăn ngừa lão hóa. Những nghiên cứu gần đây chỉ ra rằng “đệm” tinh thần này, hay “nguồn lưu trữ tri thứcnhận thức”, có ý nghĩa rất quan trọng.
Theo kết quả nghiên cứu, việc lưu trữ tri thứcnhận thức không thực sự giúp cho bộ não chống lại tình trạng lão hóa về mặt thể lý, nhưng nó đóng vai trò như là “tấm đệm” giúp con người chống lại tác động của bất kỳ tổn hại nào. Ví dụ, một số dạng suy giảm chức năng thần kinh ở người cao tuổi có liên quan đến những tổn thương chất trắng – một phần của bộ não được hình thành bởi các tua kết nối tế bào thần kinh.
Nghiên cứu của Laurence Whalley ở Đại học Aberdeen vào năm 2001 cho thấy khi mất đi cùng một lượng chất trắng, chức năng thần kinh của những người được giáo dục tốt hơn dường như ít bị ảnh hưởng hơn hẳn. Hai năm sau, các nhà nghiên cứu ở California đã chứng minh rằng so với người bình thường, những người có trình độ học vấn cao hiếm khi bị giảm chỉ số thông minh (IQ) sau khi bị chấn thương đầu.
Ngày càng có nhiều nhà khoa học đồng tình rằng những người được giáo dục tốt hơn, thông minh hơn có khả năng khai thác năng lực trí não tối ưu hơn. Đó là do bộ não của những người này có khả năng tìm kiếm những mạng lưới mới để thay thế cho những mạng lưới cũ mất đi khi bộ não bị tổn thương.
CÁC TẾ BÀO NÃO MỚI
Nghiên cứu về tế bào não cho thấy các tế bào thần kinh có thể tái tạo sau khi bị chấn thương. Ngoài ra, trong suốt cuộc đời, các tế bào thần kinh mới được tạo ra tại một số phần của não bộ, như vùng hồi hải mã (hippocampus) chẳng hạn. Quá trình tạo ra các tế bào thần kinh mới từng được cho là khá hạn chế. Tuy nhiên, dù sao thì quá trình này vẫn diễn ra – và sự thật này đã làm… chấn động giới khoa học chuyên nghiên cứu về thần kinh. Liệu điều gì sẽ xảy ra nếu quá trình này được kích thích vừa đủ mức để các tế bào não tổn thương được chữa lành?
Một số nhà nghiên cứu đang tìm cách kích thích quá trình tạo các tế bào thần kinh mới thông qua việc sử dụng các loại thuốc mới. Số khác đang xem xét khả năng thúc đẩy tiến trình này bằng cách dùng tế bào gốc – là những tế bào có khả năng tự tăng sinh, biệt hóa thành nhiều loại tế bào, các mô, các cơ quan khác nhau của cơ thể. Các nhà nghiên cứu tế bào gốc kiên định với giả thuyết về khả năng chữa lành các bệnh liên quan đến não như Alzheimer, Parkinson và Huntington (một loại bệnh thần kinh di truyền).
KHẢ NĂNG HỌC HỎI
Một trong những khả năng đáng kinh ngạc nhất của não người là khả năng học hỏi, tiếp thu vượt trội trong suốt cuộc đời. Ngoài những kỹ năng cơ bản tồn tại từ đầu (như biết cách làm thế nào để thở, làm thế nào để kiểm soát nhịp tim và nhiệt độ cơ thể), bộ não cũng học được khá nhiều thứ khác bằng cách tạo các mạng lưới kết nối nhằm phản ứng trước những tác động đến từ thế giới bên ngoài.
Khi bạn cung cấp cho bộ não một thông tin đầu vào, mạng lưới thần kinh tiếp nhận thông tin đó sẽ thay đổi và thắt chặt mối liên kết. Nếu không nhận được thông tin đầu vào tương thích thì mạng lưới thần kinh chuyên trách ấy sẽ không thay đổi, thậm chí có thể suy yếu dần.
Khi còn trẻ, bộ não của chúng ta phải tiếp nhận và học hỏi rất nhiều điều. Bộ não của một đứa trẻ sẽ liên tục hoạt động để tiếp thu cái mới và đòi hỏi năng lượng glucose gấp đôi người lớn để duy trì quá trình này.
Nghiên cứu trên động vật cho thấy các tế bào thần kinh được kích thích – thông qua hình thức học tập – sẽ liên kết rộng hơn và mạnh mẽ hơn so với các tế bào thần kinh khác. Các mạch máu sẽ phát triển mạnh hơn trong khu vực não được kích thích, làm tăng lưu lượng máu, mang lại năng lượng glucose và nguồn nhiên liệu oxy cho các tế bào. Các tế bào thần kinh đệm(*), “nội trợ” đắc lực của não bộ, sẽ phát triển nhanh trong khu vực được kích thích. Việc học hỏi, tiếp thu thậm chí có thể kích thích sự tăng trưởng các tế bào thần kinh mới trong khu vực thích hợp.
(*) Tế bào thần kinh đệm từ lâu được xem là đóng vai trò không mấy quan trọng. Chúng cung cấp chất dinh dưỡng cho các neuron và thay thế tổ chức não bị tổn thương. Tuy vậy, bằng chứng gần đây cho thấy tế bào thần kinh đệm có vai trò phức tạp hơn. Chúng hợp nhất với neuron, xử lý các tín hiệu liên quan đến việc học tập và trí nhớ. Vì thế, mất tế bào thần kinh đệm có thể góp phần làm suy giảm trí nhớ và khả năng học tập.
TRÍ NÃO DIỆU KỲ!
Các tế bào thần kinh được kích hoạt cùng lúc sẽ liên kết với nhau
Bộ não người bắt đầu phát triển ngay từ thời điểm tinh trùng thâm nhập vào trứng, và nó phát triển với một tốc độ không tưởng. Vào mỗi giây trong khoảng thời gian đầu thai kỳ, bộ não của thai nhi phát triển tận 4.000 tế bào não mới. Cứ mỗi giờ, “dân số” tế bào não tăng thêm 15 triệu! Khi đã phát triển đến một mức độ nào đó, chúng “di cư” đến những vùng đã được ấn định sẵn trong não bộ.
Một khi đã đến được điểm cần phải đến, các tế bào thần kinh sẽ căng trải các đầu mối kết nối đến các tế bào thần kinh lân cận. Một số tế bào thần kinh tạo ra vô số các kết nối và phát triển mạnh, trong khi một số khác thì bị cô lập và teo lại. Những tế bào “sống sót” là những tế bào được kích thích và tạo liên kết với các tế bào khác.
Quá trình này đã đặt nền móng quan trọng cho vòng đời của não - tế bào thần kinh nào được sử dụng sẽ phát triển mạnh, còn tế bào thần kinh nào không được dùng đến sẽ không phát triển.
Trong suốt thời thơ ấu, các tế bào thần kinh tham gia vào một cuộc đua không ngơi nghỉ. Có những khu vực não được phân bổ chịu trách nhiệm đối với các kỹ năng cụ thể, như ngôn ngữ hay âm nhạc. Sự phát triển của những khu vực này phụ thuộc vào mức độ được kích thích và mạng lưới những tế bào thần kinh còn “sống sót”. Mặc dù chúng ta được thừa hưởng những khả năng nhất định, nhưng đây chỉ là một phần nhỏ. Việc nuôi dưỡng và rèn luyện tế bào não sẽ giúp xác định khả năng phát triển các tiềm lực sẵn có.
SỬ DỤNG BỘ NÃO
Mặc dù các nhà thần kinh học có thể vẽ sơ đồ các khu vực não kiểm soát các chức năng khác nhau – khả năng ngôn ngữ, khả năng mường tượng không gianhình ảnh, vv. – nhưng bản đồ này là khác nhau ở mỗi người. Sự cạnh tranh giữa các tế bào thần kinh làm cho ranh giới các khu vực thay đổi liên tục, tùy theo thông tin đầu vào thu nhận được.
Cụ thể là, bộ phận nào của cơ thể thường được sử dụng thì khu vực não kiểm soát chúng cũng phát triển theo. Ảnh quét bộ não của người chơi vĩ cầm cho thấy phần não điều khiển các ngón tay của bàn tay trái – các ngón bấm dây đàn – sẽ có diện tích lớn hơn nhiều so với các khu vực khác. Nghệ sĩ vĩ cầm nào bắt đầu chơi đàn khi càng nhỏ tuổi thì khu vực này trên bộ não sẽ càng lớn. Điều này cho thấy ta càng kích thích vào khu vực nào, khu vực đó càng phát triển mạnh.
Vì vậy, bí quyết giúp “cải lão hoàn đồng” cho bộ não là hãy liên tục trải nghiệm những điều mới mẻ. Và đây cũng là cách mà Einstein làm tươi mới cho các vấn đề khoa học khô khan – bằng cách chơi vĩ cầm; Winston Churchill có được một góc nhìn khác về chính trị – bằng cách vẽ tranh phong cảnh.
TRÍ NÃO DIỆU KỲ!
Hiệu quả của nhạc Mozart
Vào thập niên 1990, nhà tâm lý học người Mỹ Frances Rauscher đã khám phá ra một điều kỳ lạ: nghe nhạc Mozart giúp cải thiện kỹ năng về không gian và lý luận toán học. Hiệu quả này đã được chứng minh trên những con chuột trong phòng thí nghiệm bằng cách cho chúng vừa nghe nhạc Mozart vừa tìm đường thoát khỏi mê cung. Ngay sau đó, Rauscher phát hiện ra rằng các bản piano sonata của Mozart thực sự đã kích hoạt các gien liên quan đến việc truyền tín hiệu thần kinh ở những con chuột này.
Trong một nghiên cứu khác, trẻ nhỏ được truyền thụ những bài học về âm nhạc đã cải thiện đáng kể điểm số IQ so với các bạn đồng trang lứa – được cho xem phim, hay học trên máy tính. Và điều này cũng có thể xảy ra với người lớn.
TỰ ĐỘNG HÓA NÃO BỘ
Một trong những điều tuyệt vời nhất về bộ não đó là càng thực hiện thì càng thấy dễ. Một số kỹ năng trở nên thành thục đến nỗi bộ não không cần phải tốn thời gian suy nghĩ về cách thực hiện.
Ví dụ, lái xe hơi là một hoạt động cực kỳ phức tạp, đòi hỏi phối hợp nhiều bộ phận cơ thể khác nhau. Tuy nhiên, hầu hết mọi người đều có thể thực hiện việc này một cách tự động theo hướng dẫn vô thức của não bộ, trong khi phần não có ý thức đang say sưa với chủ đề thời tiết hay lắng nghe tin tức về tình trạng giao thông.
Tương tự, một khi bạn đã biết đi xe đạp, chơi dương cầm, bơi hay nấu ăn, những kỹ năng này sẽ theo bạn suốt đời và tốn rất ít trí lực để thực hiện. Nếu không được sử dụng trong một thời gian dài thì những khả năng này có thể suy yếu đi nhưng không bao giờ biến mất.
TẾ BÀO THẦN KINH PHẢN CHIẾU: KHẢ NĂNG NẮM BẮT Ý NGHĨ TỰ NHIÊN
Năm 1996, ba nhà thần kinh học đã thăm dò não của loài khỉ Macaque và nhận thấy các tế bào não nằm trong khu vực chịu trách nhiệm điều khiển vận động không chỉ phát sáng khi các con khỉ di chuyển mà còn bị kích hoạt phát sáng khi chúng nhìn thấy những con khỉ khác cũng có hành vi chuyển động tương tự. Từ đó, các nhà khoa học phát hiện ra rằng nhiều loài động vật, kể cả con người, đều cónhững tế bào thần kinh phản chiếu như thế.
Nhiều nhà khoa học tin rằng đây là những tế bào thần kinh cho phép chúng ta đặt mình vào hoàn cảnh của người khác để cảm thông và hiểu được cảm xúc của người khác từ góc nhìn của họ. Đó là nguyên nhân vì sao mà khán giả say sưa, cuồng nhiệt theo dõi trận bóng đá cứ như đang thực sự tham gia vào trận bóng. Tế bào thần kinh của họ phản chiếu lại mọi động tác của cầu thủ – sút bóng và nhìn thấy bóng bay vào khung thành. Tương tự, khán giả xem kịch cũng trải qua các cung bậc cảm xúc y như diễn viên trên sân khấu vì các tế bào thần kinh phản chiếu của họ bừng sáng trong sự cảm thông.
Các nhà khoa học bắt đầu nghĩ rằng tế bào thần kinh phản chiếu liên quan mật thiết đến cách chúng ta tìm hiểu về thế giới. Chúng ta thu thập hàng loạt thông tin từ thế giới và sau đó “diễn lại” chúng trong đầu để tạo dựng nên một hình ảnh cho phép chúng ta tương tác với nhau một cách hiệu quả.
Mặc dù nghiên cứu về tế bào thần kinh phản chiếu chỉ mới bắt đầu, nhưng có vẻ một trong những cách tốt nhất có thể giúp bạn học được các kỹ năng mới và nâng cao hiệu suất hoạt động trí não là tạo ra thật nhiều tế bào thần kinh phản chiếu. Ví dụ, khi bạn đang cố gắng học một kỹ năng mới, hãy chăm chú quan sát một chuyên gia đang thực hiện kỹ năng đó. Quan sát tất cả các chuyển động và cố gắng tưởng tượng trong đầu xem bạn sẽ thực hiện các động tác tương tự như thế nào. Quy trình này để lại cảm xúc gì? Lặp đi lặp lại quy trình trong đầu, điều chỉnh cho đến khi bạn cảm thấy chắc chắn, sẵn sàng thực hiện kỹ năng ấy. Cách này có thể giúp bạn đạt được nhiều tiến bộ trong quá trình thực hành các kỹ năng.
Bên cạnh việc học các kỹ năng mới, cũng có nhiều cách giúp phát triển các tế bào thần kinh phản chiếu. Một trong số đó là phát huy trí tưởng tượng. Bất cứ khi nào có cơ hội, hãy tập trung tưởng tượng bạn cảm thấy thế nào khi trở thành người khác. Đặt mình vào hoàn cảnh của người đó. Nghĩ đến cảm nhận của họ và lý do tại sao họ lại cư xử như vậy. Việc này sẽ giúp bạn thấu hiểu người khác hơn, đồng thời có thể nâng cao năng lực trí não của bạn.
TÍNH HIỆU QUẢ & SỰ THÔNG THÁI
Một khía cạnh khác mà chúng ta thường quan tâm khi bàn về bộ não đó là sự thông thái, khôn ngoan. Có thể bạn cho rằng khôn ngoan là khả năng nắm bắt được bản chất của tình huống phức tạp và hành động sao cho phù hợp. Lập luận này khiến ta có cảm giác sự khôn ngoan, thông thái thường gắn liền với tuổi tác – một quá trình lâu dài với những thử nghiệm, thất bại và thành công.
Ngoài ra, các nghiên cứu gần đây đã chỉ ra rằng càng lớn tuổi thì cảm xúc của chúng ta càng ổn định hơn. Bộ não ít nhạy cảm, bớt lo lắng thái quá và ít mang những cảm xúc tiêu cực sẽ giúp ta nhìn nhận sự việc rõ ràng hơn. “Giận quá mất khôn”, người xưa đã biết quá rõ; còn trong hiện tại, ngày càng có nhiều bằng chứng khoa học xác minh cho luận điểm này.
Các nhà khoa học cũng bắt đầu nhận thấy nếu được rèn luyện tốt, ta có thể gia tăng chỉ số IQ của mình. Chỉ số IQ có liên quan mật thiết với trí nhớ làm việc, là số lượng dữ liệu mà ta có thể lưu trữ trong đầu vào thời điểm hiện tại. Nhà thần kinh học về nhận thức, Torkel Klingberg của Viện Karolinska Thụy Điển, đã nghiên cứu sự phát triển và thay đổi hình dạng của não bộ trong suốt thời thơ ấu, đặc biệt là quá trình phát triển sự chú ý và trí nhớ làm việc. Với sự hỗ trợ của chương trình đào tạo đặc biệt, ông đã chứng minh rằng hệ thống thần kinh được sử dụng trong trí nhớ làm việc thực sự có thể phát triển để đáp ứng lại sự đào tạo. Hơn thế, những đứa trẻ hoàn thành khóa đào tạo của ông đều đạt được kết quả khả quan hơn trong các bài kiểm tra được soạn thảo riêng – một phần của cuộc thí nghiệm – và chỉ số IQ tăng thêm 8%.
Như vậy có nghĩa là bạn có thể trở nên thông minh hơn khi được đào tạo bằng một chương trình thích hợp. Đây là một ý tưởng hay giúp cải thiện năng lực trí não, và cũng là tất cả những gì mà chương trình rèn luyện trí não trong bộ sách này hướng đến.
TRÍ NÃO DIỆU KỲ!
Trở thành chuyên gia
Một số người khiến chúng ta sửng sốt trước những khả năng không tưởng của họ – một nhà vô địch về trí nhớ có thể nhớ các chuỗi số dài ngoằng, một nghệ sĩ dương cầm có thể đọc thầm bản hòa âm phối khí phức tạp trong khi đang nói chuyện trước lớp đào tạo ca sĩ của mình, một chuyên gia về máy tính có thể chọc thủng “bức tường thành” an ninh của quốc gia...
Với sự trợ giúp của máy quét hiện đại và kỹ thuật nghiên cứu, các nhà khoa học bắt đầu tìm hiểu về não bộ của những người có khả năng tuyệt vời và phát hiện ra rằng não bộ của họ không khác gì so với não bộ của những người bình thường. Trong thực tế, hầu hết chúng ta đều có thể trở thành chuyên gia trong lĩnh vực mà chúng ta muốn.
Tất cả những gì chúng ta cần là động lực để trau dồi kỹ năng đó. Nghĩa là cần đầu tư thời gian, và tất nhiên là cả sự nỗ lực không ngừng. Việc thực hành thường xuyên sẽ “hằn sâu” thêm ký ức vào bộ nhớ tự động – bộ nhớ này không chiếm không gian trong trí nhớ làm việc và cho phép ta làm một số việc mà không cần phải suy nghĩ. Ước tính bạn sẽ mất khoảng mười năm để trở nên thành thạo về lĩnh vực nào đó và tất nhiên phần thưởng là rất lớn.