Đoàn Phú Tứ (1910-1989) là một nhà soạn kịch, nhà thơ, dịch giả Việt Nam nổi danh từ thời tiền chiến. Khi viết, ông ký tên thật hoặc các bút danh: Ngộ Không, Tam Tinh, Tuấn Đô…
Đoàn Phú Tứ vốn người Kinh Bắc, sinh ra tại Hà Nội, ông bắt đầu “viết văn từ năm 1925, lúc còn học lớp nhất. Những bài văn đầu tiên là những Từ khúc đăng báo Đông Pháp. Sau này thỉnh thoảng viết giúp Phong hóa, Ngày nay. Năm 1937, chủ trương tờ Tinh hoa. Chuyên viết kịch. Làm thơ rất ít.”
Tên tuổi Đoàn Phú Tứ trong thời văn học mới trước hết “kết nối” với Màu thời gian, bài thơ vinh dự được tác giả của Thi nhân Việt Nam xếp hạng một cách trang trọng: “Trong thơ ta có lẽ không có bài nào khác tinh tế và kín đáo như thế!”
Sau Cách mạng tháng Tám (1945), ông hoạt động văn nghệ ở Thanh Hóa rồi Việt Bắc. Ông có chân trong tòa soạn tạp chí Văn nghệ, trong Ban chấp hành Đoàn Sân khấu Việt Nam và Hội Văn hóa Việt Nam. Năm 1946, ông được bầu vào Quốc hội Việt Nam khóa I.
Tháng 7 năm 1951, Đoàn Phú Tứ trở về Hà Nội làm nghề dạy học.
Đây là giai đoạn thứ hai trong sự nghiệp của Đoàn Phú Tứ. Ông xuất hiện lại trên văn đàn dưới bút danh là Tuấn Đô - người dịch tập Kịch Ion Luca Caragiale do NXB Văn học xuất bản vào cuối năm 1964, cho đến lần xuất hiện cuối cùng với đầy đủ tên họ Đoàn Phú Tứ, cũng với tư cách người dịch tiểu thuyết “Thiên thần nổi loạn” - Anatole France. Chưa kịp in bản dịch vở kịch “Sáu nhân vật đi tìm tác giả” của nhà văn - nhà soạn kịch Italia Luigi Pirandello, thì hạ tuần tháng 9 năm 1989, ông ra đi mãi mãi.
Ở giai đoạn này, Đoàn Phú Tứ thể hiện tài hoa chủ yếu trong lãnh vực dịch thuật. Đánh giá về chất lượng các bản dịch thuật của Đoàn Phú Tứ, Nhà văn Như Phong, thời kỳ làm giám đốc NXB Văn học, đã viết: “Trong những nhà văn chuyên về dịch thuật này có anh Tuấn Đô là một nhà văn cũ, bây giờ vì lẽ này lẽ khác, không sáng tác nữa chuyển hẳn về dịch văn học thế giới. Trong những điều kiện sinh sống eo hẹp, túng thiếu, anh đã làm việc rất khỏe, trong mười mấy năm trời đã dịch được năm vở kịch của Henrik Ibsen, mấy vở kịch của Molière, của Alfred de Musset, một bộ tiểu thuyết của Stendhal và đặc biệt nhất là những tác phẩm chủ yếu của François Rabelais, một nhà văn lớn ở thế kỷ 16 của nước Pháp, viết bằng một thứ văn Pháp cổ, rất khó dịch. Anh dịch rất chính xác lại có nghệ thuật, vì bản thân anh trước khi chuyên về dịch đã là một nhà văn sáng tác. Anh lại uyên bác, có một kho hiểu biết sâu rộng về ngôn ngữ, văn hóa, lịch sử, phong tục của nhiều nước châu Âu, nhất là về nước Pháp, nên chú thích, tiểu dẫn, trong các bản dịch của anh rất bổ ích, hấp dẫn.”
Các tác phẩm Đoàn Phú Tứ dịch đều là những kiệt tác của các tác giả thế giới nổi tiếng từ xưa đến nay. Các tác phẩm này đều mang những nội dung tư tưởng nhân văn cao cả, đều thuộc loại mẫu mực về văn phong. Phần lớn số này lại là các tác phẩm kịch, mà chủ yếu lại là hí kịch và hài kịch, hợp với bút pháp của chính nhà viết kịch Đoàn Phú Tứ đã từng nổi tiếng trước đây. Có những tác phẩm nguyên bản thuộc loại cổ văn, chữ nghĩa không phải ai biết tiếng Pháp cũng có thể hiểu được, như Pantagruel và Gargantua của François Rabelais hay Thiên thần nổi loạn của A. France, đến nay ở Việt Nam có lẽ chỉ có Đoàn Phú Tứ mới dịch nổi cho thanh thoát với những chú giải rất nghiêm túc, sâu xa.
Trong lần xuất bản quyển Thiên thần nổi loạn này, với sự giúp đỡ nhiệt tình của gia đình dịch giả Đoàn Phú Tứ, Tao Đàn Book có may mắn được tiếp cận với bản sửa tay bản dịch Thiên thần nổi loạn của Đoàn Phú Tứ, chúng tôi in theo bản sửa chữa lần cuối của dịch giả.
