Vào một buổi tối lạnh của tháng mười một, tàu «CC-16» trở về cảng Crônstat. Cũng như cả thành phố, cảng Crônstat đang chìm trong bóng đêm, và hình dáng những chiếc tàu biển đỗ ở bến hiện lên mờ ảo. Cơn gió bão rít mạnh trên ngọn những cây cổ thụ của công viên Pêtrôpxki và đôi lúc đám cành trơ trụi lại in hình lên nền trời xanh nhạt: đó là lúc chiếc đèn pha từ một đồn gác ở xa kiểm tra bầu trời và mặt biển. Suốt những ngày này, tàu làm việc chẳng kể ngày đêm vì đó là thời gian rất căng thẳng. Thậm chí Grigôri Prôkhôrưch cũng không còn đòi hỏi đến sự sạch sẽ nữa, - đội thủy thủ không được ngủ đẫy giấc và quên cả bến bờ vì công việc dồn dập.
Tàu vừa ghé sát bến thì từ trong bóng tối đã vang lên giọng nói của đồng chí đặc phái viên:
– Grigôri Prôkhôrưch, đồng chí phụ trách cảng cấp tốc mời bác đến ngay!
Và Prôkhôrưch, không kịp thay bộ quần áo làm việc, vội nhảy lên bờ. Sau hai tiếng, ông trở về nom trịnh trọng và nghiêm chỉnh. Ông tập họp toàn đơn vị lại gian phòng công cộng và tuyên bố rằng «CC-16» vừa được nhận nhiệm vụ chiến đấu, cho nên chỉ ông và đồng chí «thợ máy cả» là những người sĩ quan dự bị ở lại tàu thôi, còn toàn đội «làm theo hợp đồng» thì sáng phải đi lĩnh thanh toán ở ban quản trị cảng vì sẽ có thủy quân hồng quân đến thay.
Vaxia Jilin hồi hộp đứng dậy tuyên bổ rằng dù người ta có dùng đến vũ lực đi nữa thì anh cũng không bỏ tàu, anh còn nói rằng chắc trong thời gian qua, ông Grigôri Prôkhôrưch đã quá mệt nên không còn biết giải thích với đồng chí phụ trách hộ là họ không phải là cái thứ «hợp đồng» nào cả, mà là những người xô-viết và những người thủy thủ Bantich, và thật xấu hổ nếu như ngay ngày đầu chiến tranh mà đã bỏ chiến hạm cho những kẻ khác, còn bản thân thì cứ ở Crônstat luôn chở rau cải. Sau anh, những người khác đều đứng lên có ý kiến. Cả đến bác thợ đốt lò Macxutôp mà trước đây thường giơ cái bệnh sốt rét kinh niên ra để tránh mọi việc, cũng phát biểu. Grigôri Prôkhôrưch lập tức đi gặp đồng chí phụ trách cảng. Trên đường đi ông rẽ qua nhà ở khoác chiếc áo cổ cứng có ba vạch kim tuyền trên ống tay mà đã mười năm nay ông không dùng.
Công tác chiến đấu của tàu «CC-16» đã bắt đầu như vậy. Dù sao đi nữa, đồng chí phụ trách cảng cũng gạt đi ba người, trong đó có Macxutôp, và cử những người khác, lính thủy dự bị, đến thay. Súng liên thanh đặt ngay trên đầu tàu, trong chòi canh là đài vô tuyến xinh gọn, và chiều hôm sau thì «CC-16» đã đậu ở một bến xa, nơi tập trung các chiến hạm của đơn vị đổ bộ, ban đêm nó làm nhiệm vụ bảo vệ, và Vaxia Jilin là người đầu tiên thường trực súng máy và pháo tín hiệu.
Suốt hai ngày liền, «CC-16» bận việc tíu tít, nó chở người, vũ khí, lương thực, nước uống, đạn dược đến chiến hạm, chạy đi chạy lại thi hành mệnh lệnh của đồng chí chỉ huy đơn vị giữ cờ trên ngư hạm «Cường tráng».
Đến ngày thứ ba thì chân Grigôri Prôkhôrưch đau nhức nhối và đến trưa đúng là đổi trời, tuyết rơi rất dầy. Từng chùm tuyết lớn ướt át rơi xuống chiến hạm, xuống mặt nước đen thâm làm không còn nhìn thấy gì nữa. «CC-16» bị nghẽn cạnh sườn tàu «Cường tráng».
Grigôri Prôkhôrưch đứng trên cầu ngắm nhìn chiến hạm. Những bông tuyết rơi phải ống khói nóng lập tức biến thành nước từ từ chảy thành giòng trên mầu son xanh xám hoàn mỹ của tàu. Ngay khi ấy từ phía boong tàu, đồng chí trung tá thuyền trưởng chiến hạm cất tiếng gọi ông. Đấy là đồng chí chỉ huy toàn đơn vị, nhưng Grigôri Prôkhôrưch nhận ngay ra anh học viên vui tính Côlia Cuôccôpxki mà mười hai năm về trước ông đã giảng cho biết những bí quyết của nghề hàng hải. Không hiểu tại sao anh ta không thể nào buộc chặt được nút thắt tôpô, đến nỗi Grigôri Prôkhôrưch phát bực mình bắt anh ta phải ngồi buộc nút ấy bốn chục lần liền, cho đến lúc những ngón tay Cuôccôpxki còn chưa tự động đan chéo được cái nút thắt này, mà theo con mắt của người đội trưởng là đơn giản. Cuôccôpxki mời Grigôri Prôkhôrưch sang uống nước chè. Ông già cố tỏ ra ta vẫn khỏe mạnh như xưa, cố nhấc đôi chân đau qua lan can bước sang tàu kia, và ở đây thông qua đôi chân ấy ông liền cảm thấy một nhịp rung ngầm liên tục của toàn bộ thân tàu «Cường tráng» vẫn ở tư thế sẵn sàng xuất phát và chiến đấu: hàng trăm máy móc đốt nóng đang rung lên như một con chó săn khỏe mạnh và nhanh nhẹn đánh hơi thấy mồi.
Một không khí ấm cúng tràn ngập trong hành lang của chiếc chiến hạm sạch sẽ này. Có mùi hơi nước, mùi sơn, mùi thơm của chiếc thảm mới trải ngay ở lối xuống hầm tàu và mùi cay cay chiến đấu của dầu súng máy mà người ta đã dùng để đánh bóng máy nâng đạn. Trong gian công cộng ánh đèn sáng sủa, thật ấm cúng và yên bình, tiếng đài mở không to lắm và có cảm giác như không phải trong đêm nay đơn vị sẽ đi làm nhiệm vụ. Chỉ có tấm bản đồ trải trên bàn bên ở gần đi văng là nhắc tới điều đó. Mãi đến chén chè thứ tư Cuôccôpxki mới thôi nhắc lại thời còn là học viên, về thiết giáp hạm và nút thắt tôpô mà anh vẫn nhớ mãi, rồi như vô tình, anh hỏi về đội thủy thủ của Grigôri Prôkhôrưch: nếu như có chuyện gì xẩy ra, nó vẫn không sợ chứ? ông già trả lời rằng tuy đội thủy thủ của ông gồm những người làm theo hợp đồng nhưng rất tốt và đáng tin cậy. Cuôccôpxki dẫn ông đến gần bản đồ rồi chỉ vào một lối đi hẹp tục gọi là «họng chó», nơi đơn vị cần phải đi qua (vì lối thứ hai để đi đến vị trí đổ bộ lại nằm giữa những hòn đảo có địch đóng), và nói rẳng do thời tiết xấu này nên «CC-16» phải đảm nhiệm một nhiệm vụ chiến đấu. Trước khi trời tối, nó phải đến chiếc đèn phao ở gần «họng chó» đã bị tắt vì chiến tranh, rồi thả neo cạnh bờ đá và sẽ theo lệnh điều khiển bằng vô tuyến từ «Cường tráng», bật đèn trên mũi tàu chỉ đường cho đơn vị tiến đến. Tất cả chiến hạm và tàu tải chở lính sẽ theo ngọn đèn đó vượt qua «họng chó», sau đó «CC-16», trước ba giờ sáng, phải đuổi theo đơn vị ngay để vận chuyển bộ đội đổ bộ lên bờ vào đứng mười giờ sáng.
Đồng thời Cuôccôpxki hạ lệnh cho một trung úy cầm bản đồ và bản mật mã vô tuyến sang tàu «CC-16» để giúp thuyền trưởng tàu này (anh nói là «để giúp», làm Grigôri Prôkhôrưch rất vừa lòng). Cuôccôpxki một lần nữa nhắc lại rằng đài vô tuyến chỉ có thể sử dụng để nhận tín hiệu thôi và «CC-16» phải đuổi theo tàu vận tải không được chậm trễ.
Grigôri Prôkhôrưch vội vã ra về để phân công công việc. Vào lúc trời gần tối, chiếc tàu kéo «CC-16» một thân một mình tiến về phía «họng chó» và thả neo đỗ lại cạnh đèn phao. Càng về tối tuyết rơi càng nhiều thành một màu trắng phủ kín cả chung quanh. Grigôri Prôkhôrưch rất lo lắng vì các chiến hạm có thể sẽ không nhìn thấy ngọn đèn hiệu, nhưng chẳng có cách nào giải quyết. Mọi người đợi chờ tín hiệu bằng vô tuyến. Chẳng mấy chốc từ chòi đài vô tuyến người ta đem lại một mảnh giấy, đồng chí trung úy vừa tra mật mã vừa lầm bầm đọc: «Apêtia... Vanhia... Lesa... », rồi tuyên bố rằng đơn vị đã nhổ neo.
Mọi người sốt ruột chờ đợi tín hiệu thứ hai cho phép bật đèn.
Tuyết rơi càng dầy hơn, đã hai lần phải xúc tuyết trên cầu đi vì nước đọng lại quá nhiều. Đến nửa đêm thì Grigôri Prôkhôrưch cho rằng kế hoạch đã bị hoãn vì lý do không vượt qua được tuyết dày và đơn vị đã quay trở lại. Đồng chí trung úy ngạc nhiên quay đầu lại phía ông, vừa gạt những bông tuyết ướt cứ cố tình nhét đầy vào cổ áo, anh vừa nói chẳng nhẽ ông lại nghĩ thật rằng có thể không thi hành mệnh lệnh? Đồng chí đã hỏi với một giọng làm cho Prôkhôrưch cảm thấy kính trọng chàng thanh niên này hơn và lập tức ông đi kiểm tra xem bật đèn có trục trặc gì không.
Nhưng tín hiệu vẫn chẳng thấy đâu và trung úy bắt đầu bực mình. Đồng chí cho rằng anh điện báo viên của chiếc tàu kéo bé nhỏ này đã bỏ lỡ mất tín hiệu và đáng nhẽ phải lấy một người thủy quân vì chắc đơn vị đang đi qua ngay gần đâu đây trong cái cơn bão tuyết mịt mù này vì đơn vị phải vượt qua «họng chó» trước hai giờ sáng. Chiến dịch không thể bị trung tá Cuôccôpxki hoãn lại vì đặc tính của đồng chí trung tá không phải như thế, và đồng chí không hề huấn luyện cho sĩ quan của mình điều đó; chỉ còn có thể nghĩ rằng người ta đã bỏ lỡ mất tín hiệu. Anh cúi xuống cầu và gọi Grigôri Prôkhôrưch yêu cầu cứ cho bật đèn lên. Ánh sáng chói lọi dập vào bóng tối và chiếu sáng những bông tuyết đang chậm chạp quay cuồng rơi xuống không ngừng. Có lẽ cách xa năm mươi mét thì chỉ có thể đoán được tia sáng này bằng cái ánh hào quang yếu ớt của tuyết trắng; như thế có nghĩa là đơn vị đang mò trong tuyết đi cạnh những mỏm đá mà không có sự giúp đỡ của đèn báo hướng.
Tất cả những lo lắng và ngờ vực ấy trung úy giữ lại trong lòng, còn Grigôri Prôkhôrưch thì yên tâm chờ đợi. Thật ra, cái giọng nói mà trung úy đã trình bầy với ông ý kiến của mình về mệnh lệnh đã làm ông hoàn toàn tin rằng kế hoạch vẫn được tiến hành và đơn vị đã tìm ra một cách nào đó để vượt qua «họng chó» mà không cần đến ngọn lửa làm hiệu. Bởi vậy, sau khi đã đợi đến ba giờ sáng, thời gian mà theo đúng lệnh là lúc «CC-16» phải nhổ neo để đi tới vị trí đổ bộ, Grigôri Prôkhôrưch ra lệnh: «Nhổ neo!», và tiếng xích nặng nề vang lên như một bài ca hành khúc.
Trung úy nói có lẽ nên đợi cho đến lúc có lệnh mới, nhưng Grigôri Prôkhôrưch mềm mỏng, song kiên quyết nhắc rằng người ta cử đồng chí sang tàu là «để giúp» thôi cho nên mọi việc là do ông, người thuyền trưởng của tàu, tự quyết định lấy: chưa có lệnh hủy lệnh cũ, sự phân công mới cũng chưa có mà thời gian quy định đã qua, do đó cần hành động theo kế hoạch chứ không phải chờ đợi gì cả vì đồng chí chỉ huy đơn vị sẽ chẳng làm loạn không gian thêm để khẳng định lệnh cũ một lần nữa làm gì khi bản thân đã cấm không cho dùng điện đài. Tất nhiên, các chiến hạm bằng một cách kỳ diệu nào đó đã vượt qua «họng chó» và đến vị trí đổ bộ chậm trễ là chuyện không thể có được. Còn nếu như quả vì thời tiết mà phải hoãn kế hoạch (điều mà ông không thể nào tin được), và nếu không thấy các chiến hạm trên vùng biển thì ông sẽ cho tàu quay lại bến.
Sự việc đã cho thấy niềm tin rằng mặc dầu thời tiết rất xấu, đơn vị vẫn thực hiện mệnh lệnh, - niềm tin mà chính trung úy đã đem tới cho Grigòri Prôkhôrưch tuy sau này bản thân mình, dưới ảnh hưởng của hoàn cảnh đã giao động, - tỏ ra là đúng. Khi ở phía trước mặt, dưới đám mây thấp bọng tuyết, những mỏm gồ khổng lồ của đảo hiện lên trên làn nước xám thì Grigôri Prôkhôrưch nhìn thấy những chiến hạm và tàu vận tải ở phía bên phải, trong đám mây mờ của buổi sáng tháng chạp. Chúng vượt qua ngạch nước nằm giữa các đảo bị địch chiếm: có lẽ Cuôccôpxki đã lợi dụng chiếc màn tuyết dày và dẫn toàn đơn vị qua đấy để tránh đi qua con đường hẹp và nguy hiểm cạnh «họng chó». Toàn đơn vị đã tới địa điểm đúng giờ quy định.
– Xem đấy mà học, đồng chí hoa tiêu ạ! - Grigôri Prôkhôrưch nói với Jilin đã làm nghề hoa tiêu một năm nay. - Hãy học xem các chiến hạm quân sự đi như thế nào!.. Lấy hướng theo đơn vị!
Những chiếc ngư lôi hạm lao thẳng về phía trước. Tàu vận tải dừng cả lại. Cả một đàn những ca nô nhỏ, những tàu kéo bao quanh lấy thành tàu cao ngất của chúng, còn những chiếc thuyền cảnh giới chạy quanh chúng để kiểm soát xem có tàu ngầm địch xuất hiện không. «CC-16» mở hết tốc lực chạy đến chiếc tàu vận tải được phân công, và lập tức những người thủy quân mang súng trường, lựu đạn và súng máy từ đó như đỗ vãi nhảy xuống boong tàu kéo. Trung úy tàu «Cường tráng» nhảy lên tàu vận tải tìm đoàn lính đổ bộ của mình, còn một trung úy khác trẻ hơn bước lên tàu «CC-16» và vừa sóc lại lựu đạn vừa nói bằng một giọng phấn khởi.
– Đi thôi, đồng chí chỉ huy phân đội, theo hướng về phía bến!
Grigôri Prôkhôrưch sửng sốt nhìn xung quanh tìm kiếm người mà đồng chí trung úy nói, nhưng khi sực nhớ tới phù hiệu của mình bèn mỉm cười:
– Rõ!
«CC-16» mở hết tốc độ chạy vào phía bờ. Tàu «Cường tráng» vừa vòng qua nó thì một tiếng nổ làm tung lên ngay sau đuôi nó một cột nước khổng lồ đen ngòm, rối cột thứ hai, cột thứ ba. Chắc người ta phát hiện ra tàu ngầm.
Tiếng nổ của những trái bom ngầm làm động nước đến nỗi toàn bộ tàu «CC-16» nhảy lên, những mũi nhọn hoắt của các ngư lôi hạm và thuyền cảnh giới bơi quanh tàu vận tải là là quét trên mặt nước thành những vòng rộng, cả một đoàn ca nô chở bộ binh đổ bộ đi vào phía bờ và hàng trăm con mắt đều quan sát xem có thấy ống nhòm của tàu ngầm địch thò lên khỏi mặt nước một lần nữa không. Nhưng họ không thấy gì cả.
Bờ đã gần. «CC-16» đã đuổi kịp ca nô, xuồng, và các tàu kéo khác chở đầy lính đồ bộ. Trung úy dùng ống nhòm quan sát bờ và khi bỏ ống nhòm nhìn những chiếc thuyền đang đuổi theo nó thì một sự sốt ruột lộ ra trong khóe mắt anh làm Grigôri Prôkhôrưch phải cúi xuống ống nói quát to vào buồng máy:
– Đrôdơđôp, mở hết tốc lực ra! Có phải anh chở bắp cải đâu!
«CC-16» tăng thêm tốc độ và dễ dàng đuổi sát tới «CC-12» và «CC-14» đang đi trước họ, dễ dàng đến nỗi Grigôri Prôkhôrưch phải ngạc nhiên vì thực ra cả hai tàu này đều không phải loại chạy tồi, nhất là tàu «thứ mười hai», cựu «Hùng dũng». Nhưng sau khi đã kịp nó, ông mới nhận thấy rằng nó chạy với tốc độ thấp. Đồng chí thuyền trưởng tàu này đứng trên nhịp cầu vung mũ vẫy gọi và muốn nói gì đó với ông. Phải giảm bớt tốc độ và chú ý nghe, Grigôri Prôkhôrưch mới hiểu rằng bến bị giải mìn và đi vào đấy rất nguy hiểm.
– Đã có ai bị nổ rồi hay sao? Đẳng trước chưa có ai mà!.. - Grigôri Prôkhôrưch trả lời.
– Grigôri Prôkhôrưch ạ, hãy để các ca nô đi trước, chúng mình hãy đợi ở đây, vào nguy hiểm đấy!..
Lại thêm một chiếc nữa đuổi kịp những tàu kéo này và cũng giảm bớt tốc độ.
Grigôri Prôkhôrưch không lấy gì làm hài lòng liếc nhìn nó rồi quay về phía trung úy:
– Thế nào đồng chí trung úy, chúng ta sẽ ngủ lại đây hay là cứ liều?
Trong giọng nói của ông rõ ràng có ý nhạo báng, nhưng trung úy buồn rầu khẳng định rằng trong lệnh cũng có nhắc là có thể bến bị gài mìn, và do đó đợt đổ bộ đầu tiên giành cho những ca nô nhẹ, còn tàu kéo phải đợi đợt sau.
Nhưng sự giải thích này không sao ăn khớp với cái nhìn sốt ruột mà anh đang hướng vào bến xa, và Grigôri Prôkhôrưch rất thông cảm tâm trạng của anh.
Ông chú ý lắng nghe trung úy, lịch sự gật đầu đồng thời chăm chú nhìn vào bến, sau đó cúi xuống ống nói, ông ra lệnh:
– Mở hết tốc độ về phía trước!
Trung úy ngạc nhiên nhìn ông, nhưng Grigôri Prôkhôrưch láu lỉnh nháy mắt chỉ về phía bên phải bến. Ở đấy, trong lòng sâu của vịnh có một bãi cát và rằng bọn địch trên đảo chẳng lấy đâu ra mìn mà gíải khắp bãi vịnh được.
– Thế nào đồng chí trung úy, - Grigôri Prôkhôrưch vẫn láu lỉnh hỏi, - chỗ ấy được chứ? Trong lệnh chẳng nhắc gì đến nó cả, còn bến thì chúng ta không vào làm gì... Chỉ có cái là anh em bộ đội sẽ hơi bị ướt tí thôi.
Trung úy đồng ý gật đầu và cúi mình qua lan can hạ lệnh:
– Chuẩn bị nhảy xuống nước! Giữ khô súng vả lựu đạn!
Sau khi vòng một vòng ngoặt và nhả vài tràng liên thanh lên bờ, «CC-16» lao thẳng vào vịnh về phía bãi cát. Mặt nước phẳng lặng, khó mà đoán nổi có gì ẩn náu dưới bề mặt bạc đùng đục của nó. Trung úy định dồn hết người về đằng đuôi vì nếu tàu kéo có chạm phải mìn thì tất nhiên sẽ chạm đằng mũi trước, nhưng rồi hiểu rằng ở cuối tàu cũng chẳng hơn gì, và đồng chí chuẩn bị nhảy, giơ cả lựu đạn và súng lục lên. Grigôri Prôkhôrưch thay thế cho thợ lái để tự điều khiển tàu, ông chăm chú và bình tĩnh quan sát vịnh nước nhỏ như khi đưa tàu vào bến góc của Cảng giữa. Chỉ những thớ thịt căng thẳng cùng đôi mắt thận trọng của ông là để lộ tính bất thường của cuộc đổ bộ lên bờ này mà thôi.
Một tiếng chạm nhẹ làm mọi người trên boong tàu đổ xiêu. Tiếng cát lạo xạo dưới mũi tàu và chân vịt quẩy đục ngầu cả nước để lùi ra - nước bắn tung tóe lên boong tàu: anh em bộ đội theo sau trung úy nhảy ùa xuống nước lạnh, lội ngập đến ngực tiến vào bờ.
Grigôri Prôkhôrưch đưa chiếc tàu kéo đã nhẹ hết người ra khỏi bãi cạn một cách dễ dàng rồi quay đi chở đơn vị mới. Chiếc tàu «Hùng dũng» bây giờ cũng mạnh dạn đi vào bãi cát và gặp tàu «CC-16» trên đường ra. Tiếp theo là hai chiếc tàu kéo khác. Anh em thủy quân đã giơ súng lên khỏi đầu chuẩn bị làm theo gương đợt đổ bộ thứ nhất.
– Thế mà vẫn gọi là lính Bantich! - Grigôri Prôkhôrưch châm biếm gọi đồng chí thuyền trưởng tàu «Hùng dũng». Vaxia Jilin ngồi bên bàn hoa tiêu, lập tức chêm thêm vài câu tai quái. Prôkhôrưch không hài lòng quay lại phía anh:
– Đồng chí Jilin, trong lúc chiến đấu anh phải giữ cho điềm đạm! - ông nói, và lần đầu tiên gọi Jilin bằng «anh».
